Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật sản xuất chè đông tại huyện trấn yên tỉnh yên bái

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM PHẠM ĐÌNH THUỴ ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG SINH TRƯƠNG, PHÁT TRIỂN CỦA MỘT SỐ GIỐNG HOA HỒNG NHẬP NỘI VÀ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT ĐIỀU KHIỂN SINH TRƯỞNG NHẰM

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM PHẠM ĐÌNH THUỴ

ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG SINH TRƯƠNG, PHÁT TRIỂN CỦA MỘT

SỐ GIỐNG HOA HỒNG NHẬP NỘI VÀ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT ĐIỀU KHIỂN SINH TRƯỞNG NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ SẢN XUẤT HOA HỒNG TẠI HUYỆN BẮC HÀ TỈNH LÀO CAI

LuËn v¨n th¹c sü KHOA HäC N¤NG NGHIÖP

Chuyªn ngµnh : Trång trät

M sè : 60.62.01

Th¸i Nguyªn – n¨m 2010

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

PHẠM ĐÌNH THUỴ

ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG SINH TRƯƠNG, PHÁT TRIỂN CỦA MỘT

SỐ GIỐNG HOA HỒNG NHẬP NỘI VÀ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT

ĐIỀU KHIỂN SINH TRƯỞNG NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ SẢN

XUẤT HOA HỒNG TẠI HUYỆN BẮC HÀ TỈNH LÀO CAI

Chuyªn ngµnh : Trång trät

M sè : 60.62.01

LuËn v¨n th¹c sü KHOA HäC N¤NG NGHIÖP

Ngưêi h−íng dÉn Khoa häc : PGS.TS Ng« Xu©n B×nh

Th¸i Nguyªn – n¨m 2010

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là hoàn toàn trung thực và chưa hề sử dụng cho bảo vệ một học

vị nào Mọi sự giúp đỡ cho việc hoàn thành luận văn đều đã được cảm

ơn Các thông tin, tài liệu trong luận văn này đã được ghi rõ nguồn gốc

Tác giả

Phạm đình Thuỵ

Lời cảm ơn

Để hoàn thành tốt luận văn của mình tôi đã nhận được sự hướng dẫn tận

tình, của PGS TS Ngô Xuân Bình trưởng khoa Công nghệ sinh học và công

nghệ thực phẩm trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Sự quan tâm giúp đỡ của tập thể các thầy giáo, cô giáo Khoa Nông học, Khoa Sau đại học, đặc biệt các thầy cô trong bé m«n hoa c©y c¶nh khoa Nông học, Trường Đại học Nông nghiệp Thái Nguyên đã trực tiếp đóng góp nhiều ý kiến quí báu về chuyên môn cho tác giả hoàn thành luận văn

Các cán bộ, Ban giám đốc, nhân viên Trung tâm dạy nghề huyện Bắc

Hà, Lãnh đạo thường trực Huyện Ủy, Ủy Ban Nhân Dân huyện Bắc Hà, đã tạo điều kiện về cơ sở vật chất và trí tuệ cho tôi hoàn thành tốt luận văn Nhân dịp này tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới những sự giúp đỡ quý báu đó Chúng tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn đến lãnh đạo UBND xã Thải Giàng Phố, tổ quản lý nhà lưới công nghệ cao xã Thải Giàng Phố đã tạo điều kiện thuận lợi giúp chúng tôi hoàn thành luận văn này

Tôi cũng xin bày tỏ lòng cảm ơn các nhà khoa học trong ngành, trong

và ngoài tỉnh, các chuyên gia Trung Quốc, các đồng nghiệp, bạn bè và người thân đã động viên giúp đỡ tôi trong quá trình công tác và học tập

Thái nguyên tháng 9 năm 2010

Tác giả

Phạm Đình Thuỵ

ii

MỤC LỤC Trang

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục các chữ viết tắt vi

Danh mục các bảng biểu vii

Danh mục các biểu đồ, đồ thị viii

PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục đích yêu cầu của đề tài 3

1.2.1 Mục đích 3

1.2.2 Yêu cầu 3

1.3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 4

1.3.1 Ý nghĩa khoa học 4

1.3.2.Ý nghĩa thực tiễn 4 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Nguồn gốc hoa hồng và đặc điểm hình thái, thực vật học 5 1.1.1 Nguồn gốc hoa hồng 5 1.1.2 Đặc điểm thực vật học 6 1.2 Yêu cầu ngoại cảnh của cây hoa hồng 6 1.2.1 Nhiệt độ 6 1.2.2 Ánh sáng 7 1.2.3 Độ ẩm 7 1.2.4 Đất 8 1.3 Nhu cầu dinh dưỡng khoáng của cây hoa hồng 8 1.4 Tình hình sản xuất hoa hồng trên thế giới và ở Việt Nam 11 1.4.1 Tình hình sản xuất hoa hồng trên thế giới 11 1.4.2 Tình hình sản xuất hoa hồng ở Việt Nam 12 1.4.3 Tình hình sản xuất hoa ở Bắc Hà 13

1.4.4 Đặc điểm tình hình kinh tế xã hội huyện Bắc Hà 14

1.4.4.1 Đặc điểm tự nhiên 14 1.5 Tình hình nghiên cứu trong, ngoài nước 21

1.5.1.1.Tình hình nghiên cứu ngoài nước 21

1.5.1.2.Tình hình nghiên cứu trong nước 23

1.5.1.3 Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc chọn giống 24

1.5.2 Những nghiên cứu về kỹ thuật điều khiển sinh trưởng 26 1.5.2.1.Sự tương quan giữa các bộ phận trong cây 26

1.5.2.2 Cơ sở lý luận của kỹ thuật cắt tỉa , uốn ,vít 28

1.5.2.3 Cơ sở của việc bón phân cho hoa hồng 30

1.5.2.4 Tình hình nghiên cứu và sử dụng phân bón lá 32

2 Chương 2 Vật liệu nội dung và phương pháp nghiên cứu 35 2.1 Vật liệu, thời gian và địa điểm nghiên cứu 35

2.1.1.1 Các giống hoa hồng sử dụng làm vật liệu nghiên cứu 35 2.1.1.2 Các loại chế phẩm dinh dưỡng qua lá sử dụng trong thí nghiệm 35

2.2.1 Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của một số giống hoa hồng

2.2.2 Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp điều khiển sinh trưởng nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả cho cây hoa hồng 36

2.4.1 Các chỉ tiêu về sinh trưởng, phát triển 38 2.4.2 Các chỉ tiêu về năng suất chất lượng hoa 38

2.5 Kỹ thuật trồng và chăm sóc hoa hồng ở các công thức thí nghiệm 39

2.5.1 Kỹ thuật trồng 39

3.1 Đánh giá khả năng sinh trưởng phát triển của một số giống hoa hồng

3.1.1 Tỷ lệ cây sống và thời gian hồi xanh của các giống hoa hồng 41 3.1.2 Khả năng sinh trưởng, phát triển của các giống hoa hồng 41 3.1.2.1 Kết quả đánh giá đặc điểm lá, hoa của các giống hoa hồng thí nghiệm

3.1.2.2 Động thái ra mầm và tỷ lệ mầm hữu hiệu của các giống hoa hồng 43 3.1.3 Chất lượng hoa của các giống hoa hồng 49 3.1.4 Khả năng chống chịu sâu bệnh của các giống hoa hồng 51 3.1.5 Tỷ lệ hoa thương phẩm của các giống hoa hồng 52 3.1.6 Năng suất, sản lượng và hiệu quả kinh tế của các giống hoa hồng 56 3.2 Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật điều khiển sinh trưởng cho cây hoa

3.2.1 Ảnh hưởng của biện pháp cắt tỉa, uốn, vít đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và hiệu quả kinh tế của cây hoa hồng 59 3.2.1.1 Ảnh hưởng của biện pháp cắt tỉa, uốn, vít đến đến động thái bật mầm

3.2.1.2 Ảnh hưởng của các biện pháp cắt tỉa, uốn, vít đến động thái tăng trưởng chiều dài và đường kính cành hoa hồng 62 3.2.2 Ảnh hưởng của một số chế phẩm dinh dưỡng qua lá đến sinh trưởng, phát triển, năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế của cây hoa hồng 64 3.2.3 Ảnh hưởng của các biện pháp cắt tỉa, uốn, vít đến năng suất, sản lượng

3.3 Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của một số chế phẩm dinh dưỡng qua lá đến sinh trưởng, phát triển, năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế của cây

3.3.1 Ảnh hưởng của một số chế phẩm dinh dưỡng qua lá đến động thái bật

3.3.2 Ảnh hưởng của một số chế phẩm dinh dưỡng qua lá đến động thái tăng trưởng chiều dài và đường kính cành hoa hồng 71 3.3.3 Ảnh hưởng của một số chế phẩm dinh dưỡng qua lá đến chất lượng của

3.3.4 Ảnh hưởng của các chế phẩm dinh dưỡng qua lá đến năng suất và hiệu

Đối chứng Đường kính Đại học Nông nghiệp Hữu hiệu

Kích phát tố hoa trái Khoa học kỹ thuật Nhà xuất bản Nông nghiệp Trung bình

Thành phố Hồ Chí Minh Phân bón lá

Spray - N - Grow

Số lượng Gibberellin

Bảng 3.5: Một số chỉ tiêu về chất lượng hoa của các giống hoa hồng

Bảng 3.6: Mức độ nhiễm sâu bệnh hại trên các giống hoa hồng

Bảng 3.7: Tỷ lệ hoa thương phẩm của các giống hoa hồng

Bảng 3.8: Năng suất, sản lượng và hiệu quả kinh tế của các giống hoa hồng Bảng 3.9: Ảnh hưởng của biện pháp cắt tỉa, uốn, vít đến động thái bật mầm và

tỷ lệ mầm hữu hiệu của cây hoa hồng

Bảng 3.10: Ảnh hưởng của biện pháp cắt tỉa, uốn, vít đến động thái tăng trưởng chiều dài và đường kính cành hoa hồng

Bảng 3.11 Ảnh hưởng của biện pháp cắt tỉa, uốn, vít, đến một số chỉ tiêu về chất lượng hoa hồng

Bảng 3.12: Ảnh hưởng của biện pháp cắt tỉa, uốn, vít đến năng suất, sản lượng và hiệu quả kinh tế của hoa hồng

Bảng 3.13: Ảnh hưởng của một số chế phẩm dinh dưỡng qua lá đến động thái bật mầm và tỷ lệ mầm hữu hiệu của hoa hồng

Bảng 3.14: Ảnh hưởng của một số loại chế phẩm dinh dưỡng qua lá đến động thái tăng trưởng chiều dài và đường kính cành hoa hồng

Bảng 3.15: Ảnh hưởng của một số chế phẩm dinh dưỡng qua lá đến một số chỉ tiêu về chất lượng hoa hồng

Bảng 3.16: Ảnh hưởng của một số chế phẩm dinh dưỡng qua lá đến năng suất, sản lượng

DANH MỤC ĐỒ THỊ

Đồ thị 3.1: Động thái bật mầm của các giống hồng

Đồ thị 3.2: Tỷ lệ mầm hữu hiệu của các giống hoa hồng qua các thời điểm

theo dõi

Đồ thị 3.3: Động thái tăng trưởng chiều dài cành của các giống hoa hồng

Đồ thị 3.4: Động thái tăng trưởng đường kính cành của các giống hoa hồng

Đồ thị 3.5: Tỷ lệ hoa thương phẩm loại 1 của các giống hoa hồng

Đồ thị 3.6: Tỷ lệ hoa thương phẩm loại 3 của các giống hoa hồng

Đồ thị 3.7: Ảnh hưởng của biện pháp cắt tỉa, uốn, vít đến động thái bật mầm

của hoa hồng

Đồ thị 3.8: Ảnh hưởng của biện pháp cắt tỉa, uốn, vít đến động thái tăng

trưởng chiều dài cành của hoa hồng

Đồ thị 3.9: Ảnh hưởng của biện pháp cắt tỉa, uốn, vít đến động thái tăng

trưởng đường kính cành hoa hồng

Đồ thị 3.10: Ảnh hưởng của một số loại chế phẩm dinh dưỡng qua lá đến

động thái pbật mầm của hoa hồng

Đồ thị 3.11: Ảnh hưởng của một số loại chế phẩm dinh dưỡng qua lá đến

động thái tăng trưởng chiều dài cành của hoa hồng

Đồ thị 3.12: Ảnh hưởng của một số loại chế phẩm dinh dưỡng đến động thái

tăng trưởng đường kính cành của hoa hồng

ix

ĐẶT VẤN ĐỀ

1 1 Tính cấp thiết của đề tài

Hiện nay, công nghệ trồng hoa ở một số nước như Pháp, Hà Lan, Đài Loan, Trung Quốc đã đạt đến trình độ rất cao, trong đó giống và biện pháp

kỹ thuật là 2 yếu tố quan trọng luôn được quan tâm hàng đầu Những năm gần đây, các nhà khoa học rất thành công trong việc chọn, tạo ra các giống hoa mới đạt năng suất cao, phẩm chất tốt, màu sắc đa dạng Trong đó, hoa hồng là một trong những loại hoa đang rất được chú trọng, hàng năm đã cho ra đời hàng trăm giống hoa hồng khác nhau với màu sắc đa dạng, luôn làm thỏa mãn nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng

Thực tiễn của nghề trồng hoa cho thấy, muốn đạt hiệu quả cao, không những thỏa mãn hoa cao cấp cho tiêu thụ nội địa mà còn hướng tới xuất khẩu, cần phải luôn cải tiến giống, chọn tạo giống tốt có năng suất cao, chất lượng tốt Đặc biệt, trong điều kiện khí hậu Việt Nam, cây hoa hồng lại sinh trưởng, phát triển tốt vào mùa đông Nếu ta có hướng đầu tư đổi mới giống và công nghệ thì việc xuất khẩu hoa hồng sang một số nước lân cận như Trung Quốc, Nhật Bản, Đài Loan là điều có thể thực hiện được Nhưng để có hoa đạt tiêu chuẩn xuất khẩu thì ngoài việc chọn tạo ra bộ giống tốt phải kết hợp những biện pháp kỹ thuật tiên tiến Một trong các biện pháp kỹ thuật quan trọng để giải quyết vấn đề trên là biện pháp điều khiển sinh trưởng của cây Song điều khiển như thế nào vừa nâng cao được năng suất, chất lượng lại vừa điều khiển quá trình nở hoa theo ý muốn là vấn đề cần được nghiên cứu

Hoa hồng là một sản phẩm hoa ôn đới mang lại giá trị thẩm mỹ và tinh thần cao, cuộc sống ngày càng cao, nhu cầu hoa ngày càng lớn Việc sử dụng hoa nói chung và hoa hồng nói riêng hiện nay đã trở thành tập quán thường nhật không chỉ đối với người dân ở các vùng đô thị, vùng dân cư đông đúc mà ngay cả trong vùng nông thôn, nhu cầu và thú chơi hoa cũng đã tiến bộ rất nhiều, việc sử dụng hoa tươi trong các ngày lễ hội, cưới xin, ngày tết … ở các vùng nông thôn cũng rất được nhiều người quan tâm và trú trọng

Huyện Bắc Hà thuộc tỉnh Lào Cai nằm ở phía đông nam của thành phố Lào Cai, cách trung tâm thành phố 70km về phía bắc, trung tâm huyện lỵ Bắc Hà nằm ở độ cao 1000m so với mặt biển, nhiệt độ trung bình năm là

25oc trong đó nhiệt độ trung bình các tháng mùa đông từ 7- 150c, mùa hè mát mẻ nhiệt độ dao động từ 18-25oc, điều này rất phù hợp với các giống hoa ôn đới đang có nhu cầu tiêu dùng lớn trên thị trường như hoa hồng, hoa

ly ly thơm, phong lan, địa lan

Song trong những năm vừa qua huyện Bắc Hà chưa khai thác hết các lợi thế về tiềm năng đất đai, khí hậu cũng như các điều kiện thiên nhiên ưu đãi khác bởi những năm qua tỉnh Lào Cai và huyện Bắc Hà chưa có sự đầu

tư cho việc phát triển hoa Đặc biệt là công tác nghiên cứu, thử nghiệm, khảo nghiệm, xây dựng những mô hình sản xuất hoa áp dụng công nghệ tiên tiến, chưa lựa chọn được một bộ giống hoa ổn định và phù hợp với điều kiện sinh thái khí hậu của huyện Người dân muốn trồng hoa nhưng lại thiếu bộ giống tốt, thiếu kỹ thuật, thiếu sự định hướng từ các cơ quan quản lý và các nhà chuyên môn vì vậy mà không dám đầu tư vào lĩnh vực mới mẻ này

Để thực hiện“ Đề án phát triển rau quả, hoa, cây cảnh giai đoạn

1999-2010” đã được thủ tướng chính phủ phê duyệt, phấn đấu đến năm 2010 cả nước đạt giá trị sản lượng hoa cắt 110 triệu USD trong đó xuất khẩu là 60 triệu USD Một số tỉnh đã nghiên cứu quy hoạch, xây dựng và phát triển thành những vùng hoa cho riêng mình như: Hà Nội 3.000 ha, Đà Lạt 4.000 ha,Thành phố Hồ Chí Minh 2.500 ha theo hướng đó, huyện Bắc Hà cũng đang rất cần có những vùng hoa chuyên canh đầu tư công nghệ cao mang những đặc điểm riêng để không những cung cấp cho Hà Nội và một số tỉnh lân cận mà còn có thể tham gia vào chương trình xuất khẩu chung của toàn ngành đáp ứng được quy hoạch vùng du lịch sinh thái của tỉnh đối với huyện Bắc Hà

Xuất phát từ tình hình thức tế trên để tạo điều kiện giúp đỡ nông dân trong huyện Bắc Hà có một bộ giống hoa hồng tốt và ổn định cùng với các quy trình kỹ thuật hợp lý cho việc phát triển vùng hoa, phù hợp với điều kiện

sinh thái khí hậu ôn đới của vùng chúng tôi đã tiến hành đề tài

“Nghiên c ứu đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của một số giống hoa hồng nhập nội và các biện pháp kỹ thuật điều khiển sinh trưởng nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất hoa hồng nhập nội tại huyện Bắc Hà tỉnh Lào Cai ”

1.2 Mục đích yêu cầu của đề tài

1.2.1.Mục đích

Đánh giá được khả năng sinh trưởng, phát triển của một số giống hoa hồng nhập nội Trên cơ sở đó chọn ra những giống hoa hồng có ưu điểm: năng suất cao, chất lượng tốt, màu sắc đẹp, phù hợp với thị hiếu; có khả năng chống chịu tốt với các điều kiện bất thuận, cho thu nhập cao và thích ứng với điều kiện sinh thái Việt Nam

Nghiên cứu ảnh hưởng của các biện pháp kỹ thuật điều khiển sinh trưởng nhằm tăng năng suất và chất lượng cây hoa hồng từ đó làm tăng hiệu quả kinh tế trong sản xuất hoa hồng nhằm tăng thu nhập cho nghề trồng hoa hồng ở Việt Nam

Nghiên cứu ảnh hưởng của các chế phẩm phân bón lá đến sinh trưởng, phát triển, năng suất, chất lượng hoa hồng

1.2.2 Yêu cầu

Đánh giá được khả năng sinh trưởng phát triển, năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất của các giống hoa hồng Trung Quốc nhập nội vào huyện Xác định được ảnh hưởng của các biện pháp kỹ thuật điều khiển sinh trưởng của cây hoa hồng, tính được hiệu quả sản xuất của việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật đó Từ đó đề xuất được biện pháp kỹ thuật phù hợp để hoàn thiện quy trình áp dụng ngoài sản xuất

Xác đinh được các chế phẩm phân bón lá sử dụng hiệu quả nhất cho hoa hồng

1.3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

1.3.1 Ý nghĩa khoa học

Góp phần xây dựng quy trình chọn tạo giống hoa hồng

Bổ sung một số giống mới có triển vọng vào tập đoàn các giống hoa hồng hiện có

Hoàn thiện quy trình sản xuất, thâm canh điều khiển sinh trưởng cho cây hoa hồng trong điều kiện Việt Nam

Nghiên cứu và tìm ra được các giống hoa hồng nhập nội có năng suất cao, chất lượng tốt, phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng và thích hợp với điều kiện sinh thái của huyện Bắc Hà, giúp địa phương hoàn toàn có thể chủ động về giống hoa, phục vụ đắc lực cho việc quy hoạch Bắc Hà là vùng trọng điểm của tỉnh về du lịch sinh thái

Các quy trình kỹ thuật trồng, chăm sóc, nhân giống cây hoa hồng được nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện sẽ là cơ sở giúp các nhà chuyên môn chỉ đạo kỹ thuật và là căn cứ để người dân, các nhà đầu tư áp dụng trong sản xuất

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Cung ứng cho sản xuất các giống hoa hồng nhập nội có triển vọng Tác động biện pháp kỹ thuật góp phần nâng cao năng suất, chất lượng,

và hiệu quả kinh tế cho sản xuất hoa hồng

Kết quả nghiên cứu, đánh giá sẽ giúp nông dân trong vùng vừa lựa chọn được giống hoa phù hợp, nâng cao thu nhập vừa tạo ra cảnh quan môi trường đẹp, hấp dẫn khách du lich đến với huyện vừa tạo ra cho huyện Bắc Hà một công thức chuyển đổi cơ cấu cây trồng mới, hiện đại và phù hợp với điều kiện thực tế của huyện

CHƯƠNG 1 : TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Nguồn gốc hoa hồng và đặc điểm hình thái, thực vật học

1.1.1 Nguồn gốc hoa hồng

Người ta cho rằng hoa hồng có nguồn gốc từ tầm xuân - có từ kỷ đệ tam cách đây 3,5 - 7 triệu năm, chủ yếu phân bố ở các vùng đại lục ôn đới bắc bán cầu, riêng loại ra hoa 4 mùa có khởi nguyên ở vùng á nhiệt đới Trải qua sự biến đổi lâu dài trong tự nhiên và sự chọn lọc của con người, tầm xuân đã biến thành hoa hồng cổ đại Hoa hồng trồng hiện nay có nguồn gốc rất phức

tạp, nó là kết quả tạp giao của tầm xuân (Rosa multiflora) với mai khôi (Rosa Rugosa) và hoa hồng (Rosa indica) [5]

Mai khôi (Rosa Rugosa): có nguồn gốc ở Trung Quốc, hiện còn rất nhiều

cây hoang dại Mai khôi là loại cây thân gỗ rụng lá, cao tới 2 m, thân dạng bò, màu nâu tro, trên thân có một lớp lông nhung và có gai Lá kép lông chim, có

5 - 9 lá nhỏ, hình thuôn hoặc hình trứng dài 2 - 5 cm, mép lá có răng cưa, mặt trên không có gai, mặt dưới có lông gai Hoa mọc thành chùm màu trắng hoặc

đỏ tím, đường kính 6 - 8 cm, có chứa tinh dầu, mùi thơm, thông thường mỗi năm hoa ra một lần vào tháng 5 hoặc tháng 6, cũng có khi ra thêm một đợt vào tháng 7, tháng 8 Quả hình cầu dẹt, màu đỏ gạch [5]

Tầm xuân (Rosa multiflora): Là loại cây bụi rụng lá, cành nhỏ, mọc lan

như cây dây leo, lá kép lông chim, hoa nhỏ và mọc thành cành, một năm chỉ

ra hoa 1 lần Cây có nguồn gốc ở Trung Quốc, Tây Âu, Bắc Mỹ ở Trung

Quốc có loại tầm xuân dại (Rosa multiflora) có 5 - 11 lá kép, quanh có gai,

hoa nhỏ, màu trắng đến màu đỏ, mọc dày sít như hình cái ô, ra hoa vào tháng

5, tháng 6, quả nhỏ hình cầu Ngoài ra còn có một số loại tầm xuân khác như:

cẩu tầm xuân (Rosa Camina), tầm xuân màu vàng, tầm xuân lá nhãn, tầm

xuân Pháp [5]

Hoa hồng (Rosa Indica): nguyên sản ở Hồ Bắc, Tứ Xuyên, Vân Nam, Tô

Châu, Quảng Đông Hiện nay còn tồn tại những cây cổ thụ hoang dại, là loại cây lùm bụi, rụng lá và nửa rụng lá Cây mọc đứng thẳng hoặc nửa mở Lá kép lông chim có từ 3 - 5 lá nhỏ, hình trứng dài 2 - 3 cm, đỉnh lá nhọn, mép lá răng cưa, hai mặt không có lông Hoa mọc rời hoặc thành chùm trên cành, đường kính 5 cm hoa màu trắng đến đỏ thẫm, thơm nhẹ, cuống hoa nhỏ Một năm cây ra hoa nhiều lần từ cuối tháng 4 đến tháng 10 Quả hình trứng hoặc hình cầu, quả chín vào tháng 4 đến tháng 11 Nhiễm sắc thể 2n = 2x = 14, có rất nhiều biến chủng như có loại có lông, không có lông, lá mỏng nhỏ, nhiều hoa, là bố, mẹ của các giống hoa hồng hiện nay [5],

1.1.2 Đặc điểm thực vật học

1.1.2.1 Rễ: rễ cây hoa hồng thuộc loại rễ chùm, ăn ngang rộng, khi bộ rễ

lớn phát sinh nhiều rễ phụ

1.1.2.2 Thân: thuộc loại nhóm cây thân gỗ, thân bụi thấp, có nhiều cành

và gai cong, có giống nhiều gai, có giống ít gai

1.1.2.3 Lá: lá kép lông chim mọc cách, xung quanh lá chét có nhiều

răng cưa nhỏ, tùy giống mà lá có màu sắc xanh đậm hay xanh nhạt, răng cưa nông hay sâu hay có hình dạng lá khác

1.1.2.4 Hoa: có nhiều màu sắc và kích cỡ khác nhau, một số giống có

độ tác động tới cây hoa qua con đường quang hợp Quang hợp của cây tăng theo chiều tăng nhiệt độ, khi nhiệt độ tăng lên 100C thì cường độ quang hợp tăng 2 lần Vì vậy, nhiệt độ càng tăng thì hoạt động tổng hợp của cây càng mạnh [10] Nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp đều ảnh hưởng không tốt tới cây

hoa hồng, nhiệt độ thích hợp cho cây hoa hồng 18 - 23,90C Theo Boodley J

W (1970),[25], tổng tích ôn của cây hoa hồng là lớn hơn 17000C Nhiệt độ ngày tối thích thường là 23 - 250C, có một số giống từ 21 - 230C Nhiệt độ từ

26 - 270C cho sản lượng hoa cao hơn ở 29 - 320C là 49%, hoa thương phẩm cao hơn 20,8% Nhiệt độ đêm ảnh hưởng rất lớn tới số lượng hoa, số lần ra hoa Đa số các giống ở nhiệt độ đêm 160C cho số lượng và chất lượng hoa tốt

Boodley J W (1970) [25] cho rằng nhiệt độ ban ngày thấp và ban đêm cao

sẽ khống chế độ dài cành, rất bất lợi cho sản xuất hoa thương phẩm, nhiệt độ ban đêm cao làm cho cành hồng ngắn lại

1.2.2 Ánh sáng

Ánh sáng là điều kiện cần thiết cho sự sinh trưởng, phát triển của cây hoa nói chung và hoa hồng nói riêng ánh sáng cung cấp năng lượng cho phản ứng quang hợp, tạo ra chất hữu cơ cho cây, có tới 90% chất khô trong cây là do quang hợp tạo nên Cường độ quang hợp phụ thuộc vào điều kiện ánh sáng, thiếu ánh sáng cây không thể quang hợp được, quang hợp phụ thuộc vào thành phần quang phổ của ánh sáng và cường độ chiếu sáng Cường độ quang hợp của cây hoa tăng khi cường độ chiếu sáng tăng Song nếu cường độ ánh sáng vượt quá giới hạn, thì cường độ chiếu sáng tăng quang hợp bắt đầu giảm Đối với hoa hồng, nếu giảm ánh sáng thì năng suất, chất lượng đều giảm, [15]

1.2.3 Độ ẩm

Độ ẩm của không khí và đất đều ảnh hưởng tới sinh trưởng và phát triển của cây hoa Độ ẩm thích hợp thì cây hoa sinh trưởng, phát triển tốt ít sâu bệnh, ra hoa đẹp, chất lượng hoa cao

Nước đóng vai trò quan trọng trong cơ thể thực vật Nước giữ vai trò quan trọng trong phân chia tế bào, khi có đầy đủ nước và môi trường thích hợp, tế bào phân chia, phát triển thuận lợi cây sinh trưởng nhanh Khi thiếu nước các quá trình sinh lý, sinh hóa trong cây hoa giảm, các hợp chất hữu cơ được tạo thành ít, cây còi cọc, phát triển kém Nếu sự thiếu nước kéo dài, cây hoa có thể khô héo và chết Nhưng, nếu quá nhiều nước, cây bị úng ngập, sinh trưởng phát triển của cây cũng bị ngừng trệ Quá ẩm ướt, sâu bệnh phát triển

mạnh, hoa cho năng suất thấp, chất lượng hoa kém Mỗi loại hoa yêu cầu độ

ẩm khác nhau Hoa hồng thuộc ôn đới yêu cầu độ ẩm đất thường khoảng 70 - 80%, nếu khống chế ẩm độ thích hợp thì độ dài cành tăng thêm trung bình 8,2% [16]

1.2.4 Đất

Đất là một yếu tố môi trường quan trọng cơ bản nhất, là nơi nâng đỡ cây trồng, cung cấp nước, dinh dưỡng cơ bản và không khí cho sự sống của cây hoa Phần lớn các cây hoa yêu cầu đất tốt, nhiều mùn, tơi xốp, thoát nước, có khả năng giữ ẩm, tầng canh tác dày [20]

Nhìn chung hoa hồng đều thích nghi và phát triển tốt trên những loại đất trung tính và ít chua, rễ phân bố chủ yếu ở tầng đất 60 cm trở lên, một số ít giống phân bố 1 m trở lên Mực nước ngầm > 40 m để tránh ảnh hưởng tới bộ

rễ Đặc biệt, với những loại cây có thời gian thu hoạch nhiều năm như hoa hồng, việc đảm bảo tính chất lý hóa của đất rất quan trọng Đất trồng hoa hồng tốt nhất là đất đen, đá vôi (đất fegarit) hoặc đất đồi giàu mùn Loại đất này kết cấu viên tốt, khối lượng riêng nhỏ, khả năng giữ mùn tốt, thoáng khí,

có lợi cho sự phát triển của bộ rễ [5], [6]

1.3 Nhu cầu dinh dưỡng khoáng của cây hoa hồng

Nhu cầu dinh dưỡng và đặc điểm hút dinh dưỡng của cây có liên quan đến nguồn gốc cây và giống Nhu cầu và tác dụng sinh lý của các nguyên tố khoáng với hoa hồng có đặc điểm sau:

+ Đạm (N): là nguyên tố quan trọng nhất của cây, nó là thành phần của axit amin, protein, axit nucleic, men, chất kích thích sinh trưởng, vitamin (chiếm khoảng 1 - 2% khối lượng chất khô) Cây có thể hút đạm dưới các dạng: NO3-, NO2-, NH4+, axit amin Đạm ảnh hưởng rất lớn tới sản lượng và chất lượng hoa hồng, thiếu đạm cây sinh trưởng chậm, phân cành yếu, cành,

lá nhỏ, diệp lục tố ít, lá biến vàng, lá già và dễ bị rụng, rễ nhỏ dài và ít, cây thấp khả năng quang hợp giảm [5]

+ Lân (P): tham gia vào thành phần quan trọng của axit nucleic và màng

tế bào, tạo thành ATP là vật chất mang và tải năng lượng Lân thường chiếm

từ 1 - 1,4% khối lượng chất khô của cây Cây hút lân dưới dạng H2PO4- và HPO42-, lân có thể di chuyển trong cây, chủ yếu tập trung ở phần non Khi thiếu lân thì phần già biểu hiện trước Lân cũng ảnh hưởng lớn đến phẩm chất cây Thiếu lân dẫn tới tích lũy đạm dạng nitrat gây trở ngại cho việc tổng hợp protein Cành, lá, rễ sinh trưởng chậm, cây thấp bé, lá có màu tím tối hoặc tím

đỏ ảnh hưởng đến tổng hợp chất tinh bột, hoa nở khó Nhiều lân quá sẽ ức chế sinh trưởng dẫn tới thừa sắt, lá biến vàng, ảnh hưởng tới sự hút sắt [22] + Kali (K): không tham gia thành phần cấu tạo của cây, thường tồn tại trong dịch bào dưới dạng ion Tác dụng chủ yếu của kali là điều tiết áp suất thẩm thấu của tế bào, thúc đẩy quá trình hút nước, hút dinh dưỡng của cây Khi ánh sáng yếu kali có tác dụng kích thích quang hợp, tăng sức đề kháng cho cây Trong cây, kali di động tự do Nếu thiếu kali, sự sinh trưởng, phát dục của cây giảm sút, mép lá thiếu màu xanh, ngọn lá khô héo sau đó lan ra toàn lá, các đốt ngắn lại, nụ hoa nhỏ và dễ trở thành hoa mù Kali là nguyên tố

mà cây hút nhiều nhất, (gấp 1,8 lần đạm), kali ít ảnh hưởng tới phát triển của cây so với đạm và lân Tuy nhiên, thiếu kali cây sinh trưởng kém, thiếu nhiều ảnh hưởng tới việc hút canxi và magiê từ đó ảnh hưởng đến độ cứng của thân, cành và chất lượng hoa [23]

+ Canxi (Ca): Chủ yếu tham gia vào sự tạo vách tế bào và hoạt chất của nhiều loại men, có tác dụng tới việc duy trì công năng của màng tế bào và duy trì cân bằng của môi trường bên ngoài Trong cây, canxi không di động tự do Nếu thiếu canxi, phần bị hại trước tiên là chóp rễ sau đó đỉnh ngọn chồi bị xám đen và chết, quanh mép lá non xuất hiện những vết màu tím tối rồi lá khô

và rụng, nụ bị teo và rụng Canxi trong đất rất ít di chuyển, vì vậy phải bón làm nhiều lần [5], [23]

+ Magie (Mg): tham gia vào hoạt chất của nhiều loại men và tham gia vào thành phần của chất diệp lục Thiếu Mg ảnh hưởng tới quang hợp, mặt dưới và gân lá bị vàng; nếu thiếu nhiều quá, gân lá sẽ thâm đen, lá bị rụng

Mg còn tham gia vào quá trình tổng hợp protein và xúc tác cho một số loại

men Mg có thể di chuyển trong cây [5], [23]

+ Lưu huỳnh (S): tham gia vào quá trình hình thành protein Cây hút lưu huỳnh dưới dạng SO4 Lưu huỳnh di động trong cây rất yếu Thiếu lưu huỳnh biểu hiện ở phần non rõ hơn phần già, protein tạo thành ít, cây sinh trưởng chậm Thừa lưu huỳnh gây độc cho cây [5], [22]

+ Sắt (Fe): là thành phần của nhiều loại men có liên quan tới quang hợp Nếu thiếu sắt, quang hợp sẽ giảm, lá non thiếu màu xanh Sắt không di động được trong cây, thiếu sắt trước hết biểu hiện ở các phần non Trong đất sắt thường tồn tại ở dạng Fe2O3, cây hút sắt ở dạng FeSO4 Nói chung trong đất không thiếu sắt nhưng do có nhiều hợp chất sắt cây không hút được dẫn tới thiếu Khi hàm lượng axit phosphoric cao, sắt không hòa tan được, khi pH trên 6,5 sắt cũng dễ bị kết tủa [22]

+ Mangan (Mn): không phải là thành phần của diệp lục nhưng có quan

hệ chặt với sự hình thành diệp lục và quá trình quang hợp Nếu thiếu Mn, quang hợp sẽ giảm Mn làm tăng hoạt tính của rất nhiều loại men Trong cây,

Mn và sắt có tính đối kháng, nhiều Mn thì thiếu sắt, sắt quá nhiều thì thiếu

Mn Khi thiếu Mn, trên lá xuất hiện những vết vàng [22]

+ Bo (Bo): có tác dụng rất quan trọng tới sự phân hóa hoa, tới quá trình thụ phấn, thụ tinh và sự phát dục của cơ quan sinh thực, đồng thời còn có tác động tới sự chuyển hóa và vận chuyển của đường Nếu thiếu Bo, phần chóp ngọn cây ngừng sinh trưởng, lá và cành hoa cong lại, đốt ngắn lại Nếu nhiều

Bo quá, mép lá biến thành màu nâu, các phần khác biến vàng [5], [24]

+ Kẽm (Zn): kích thích sự giải phóng CO2 trong diệp lục, kích thích quang hợp Kẽm có liên quan đến sự hình thành kích tố sinh trưởng Nếu thiếu kẽm, chất kích thích sinh trưởng khó hình thành, ảnh hưởng tới sự sinh trưởng của cây, đốt ngắn lại, lá và gân lá thiếu màu xanh sau đó chuyển vàng, trắng và chết khô [22], [24]

+ Đồng (Cu): có trong các Coenzyme, trong nhiều loại men oxidase,

tham gia vào quá trình ôxi hóa khử trong cây Đồng có quan hệ rất chặt chẽ với việc hình thành chất diệp lục, quan hệ tới hiệu suất quang hợp đồng thời

còn tham gia vào quá trình trao đổi của đường và protein [5], [24]

1.4 Tình hình sản xuất hoa hồng trên thế giới và ở Việt Nam

1.4.1 Tình hình sản xuất hoa hồng trên thế giới

Hoa hồng là một trong những loài hoa trồng phổ biến nhất trên thế giới

và được ưa chuộng bởi sự đa dạng về chủng loại và phong phú về màu sắc Chính vì thế, hoa hồng được nhiều nước trên thế giới trồng theo hướng hàng hóa đầu tư thâm canh cao và trở thành một ngành thương mại lớn Sản xuất hoa đã mang lại những lợi ích to lớn cho nền kinh tế của các nước trồng hoa trên thế giới [7]

Theo Nguyễn Xuân Linh, Đặng văn Đông năm (2000)[9], tổng giá trị hoa cắt tiêu thụ trên thị trường thế giới là 42 tỷ USD, trong đó hoa hồng chiếm 15 tỷ USD còn lại là cúc, cẩm chướng thơm, lay ơn và các loài hoa khác Dự kiến trong những năm tới nhu cầu hoa cắt sẽ tăng lên rất nhiều, riêng hoa hồng sẽ chiếm tỷ trọng khoảng 30 tỷ USD [11], tỷ lệ nhập khẩu hoa trên thế giới tăng hàng năm là 10% tron+g đó hoa cắt tăng 6 - 9% [4]

Diện tích hoa trên thế giới ngày càng mở rộng và đang được tăng lên Trong đó tổng diện tích trồng hoa của châu á khoảng 134.000 ha, chiếm khoảng 60% tổng diện tích hoa của thế giới [20] Tỷ lệ thị trường hoa của các nước đang phát triển chỉ chiếm 20% thị trường hoa của thế giới Nguyên nhân là do các nước châu á có diện tích trồng hoa nói chung và hoa hồng nói riêng được đầu tư công nghệ tiên tiến còn ít Hoa của châu á thường được trồng ở điều kiện tự nhiên, ngoài đồng ruộng và chủ yếu phục vụ thị trường nội địa [4]

Các nước sản xuất hoa hồng chính là: Hà Lan, Mỹ, Colombia, Nhật, Israel…Trong đó Hà Lan là nước trồng và xuất khẩu hoa hồng lớn nhất trên thế giới Hà Lan xuất khẩu khoảng 4 tỷ USD tương đương với 21 tỷ cành Mỹ

là nước trồng hoa hồng nhiều nhưng nhập khẩu cũng nhiều Năm 1996, Mỹ sản xuất 3,5 tỷ cành và nhập khẩu 8,3 tỷ cành [5]

ở châu á, Trung Quốc là nước bắt đầu sản xuất hoa hồng từ những năm

50 của thế kỷ XX Hiện nay, Quảng Đông là tỉnh trồng hoa hồng nhiều nhất

Trung Quốc với diện tích 4.320 ha, sản xuất 2,96 tỷ bông, tiếp đến là tỉnh Vân Nam, Tứ Xuyên, Hồ Bắc Hoa chất lượng cao nhất là Vân Nam bởi đây là vùng thích hợp với hoa hồng vì vùng này có khí hậu bốn mùa mát mẻ, biên độ chênh lệch ngày đêm nhỏ, ánh sáng đầy đủ [18] Theo kết quả thống kê của hiệp hội sản xuất hoa Trung Quốc, ở đất nước trên 1 tỷ dân này hoa hồng là một trong 15 loại hoa cắt quan trọng, đứng đầu về diện tích cũng như sản lượng tiếp đó mới đến cẩm chướng, hoa cúc và một số loại hoa khác [5]

ở một số nước Tây Âu và Trung Quốc mặc dù nhu cầu tiêu dùng hoa hồng rất lớn, nhưng các nước này chỉ có thể sản xuất hoa vào mùa hè, còn mùa đông do nhiệt độ xuống quá thấp và thường bị băng tuyết bao phủ vì vậy năng suất và chất lượng hoa hồng giảm nhiều Để thu được một bông hồng có chất lượng cao phải chi phí rất lớn [15] Đây chính là một cơ hội cho các nước

có điều kiện thuận lợi như Việt Nam đầu tư sản xuất để xuẩt khẩu loài hoa này

1.4.2 Tình hình sản xuất hoa hồng ở Việt Nam

Hiện nay, hoa hồng có mặt ở khắp mọi nơi từ vùng núi cao đến đồng bằng, từ nông thôn đến thành thị Các vùng trồng nhiều hoa mang tính tập trung là: Hà Nội 1.100 ha, TP Hồ Chí Minh 870 ha, Đà Lạt 560 ha, Hải Phòng 270 ha, Vĩnh Phúc 950 ha và hầu hết các tỉnh trong cả nước đều trồng hoa với diện tích từ vài đến vài chục ha như Bắc Ninh, Bắc Giang, Hà Tây, Hưng Yên, Hải Dương, Thái Bình [3], [6]

Trước năm 1997, diện tích trồng hoa hồng nhiều nhất 31% Nhưng từ năm 1998 trở lại đây, diện tích hoa hồng chỉ còn 29,6% trong tổng diện tích trồng hoa, do phần lớn giống hoa hồng trồng hiện nay là giống cũ, năng suất

và chất lượng kém, đầu tư cho sản xuất còn hạn chế [3]

Đà Lạt là một trung tâm du lịch, nghỉ ngơi tốt nhất của cả nước thuộc cao nguyên miền Trung có điều kiện thiên nhiên ưu đãi, đất đai màu mỡ được coi

là nơi lý tưởng cho sinh trưởng, phát triển của hầu hết các loại hoa, diện tích trồng hoa hồng chiếm một tỷ lệ lớn Mặt khác, đây là vùng có truyền thống lâu đời và có kinh nghiệm trong việc trồng và phát triển hoa ôn đới cũng như nghệ thuật kiến trúc phong cảnh, đã thu hút đầu tư khá lớn để phát triển hoa từ

cỏc cụng ty trong và ngoài nước Một số cụng ty này đó cú hoa xuất khẩu sang thị trường Nhật và Đài Loan, như cụng ty Hasfaram Đà Lạt [20]

Thành phố Hồ Chớ Minh là thị trường tiờu thụ hoa lớn của Việt Nam Nhu cầu tiờu dựng hoa cắt từ 35.000 - 50.000 cành/ngày Trong khi đú hai vựng hoa chuyờn canh Sa Độc và quận Gũ Vấp chỉ cung cấp được 10.000 - 15.000 cành/ngày Vỡ thế, vẫn phải nhập cỏc loại hoa (trong đú cú hoa hồng)

từ Đà Lạt, Hà Lan, Đài Loan và cỏc tỉnh Miền Bắc [3]

Hà Nội là trung tõm kinh tế của cả nước và cũng là địa phương cú diện tớch trồng hoa lớn nhất Việt Nam Diện tớch hoa của Hà Nội trong những năm qua tăng lờn một cỏch nhanh chúng: năm 1997 là 640 ha, năm 1998 tăng lờn 1.008 ha và năm 1999 là 1.075 ha, trong đú hoa hồng chiếm diện tớch lớn thứ

2 (sau hoa cỳc) trong cơ cấu cỏc loại hoa [11]

Nghề trồng hoa hồng mang lại hiệu quả sản xuất lớn hơn so với cỏc loại cõy trồng khỏc đặc biệt là so với lỳa Nếu so sỏnh với lỳa hai vụ thỡ hiệu quả trồng hồng gấp 6 lần, cẩm chướng gấp lỳa 2 lần, loa kốn gấp lỳa 3 lần, layơn gấp lỳa 4 lần, cỳc gấp lỳa 7 - 8 lần [1]

1.4.3 Tỡnh hỡnh sản xuất hoa ở huyện Bắc hà tỉnh Lào cai

ở Bắc Hà từ trước khi có đề tài này được thực hiện hầu như chưa có một nghiên cứu nào về cây hoa núi chung và hoa hồng núi riờng Người nông dân Bắc Hà chưa hề có kinh nghiệm gì trong vấn đề trồng và tiêu thụ hoa hồng, chủ yếu là trồng lúa, ngô, mận tam hoa Những năm gần đây đó cú một vài

hộ nụng dõn mạnh dạn đưa hoa hồng vào trồng và nhận thấy hiệu quả của nghề trồng hoa hồng khỏ cao, mặt khác huyện Bắc Hà đang được quy hoạch

và thực hiện là vùng du lịch trọng điểm của tỉnh Lào Cai cùng với điều kiện thời tiết khí hậu thuận lợi cho việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, từ trồng các loại cây có hiệu quả kinh tế thấp sang trồng các loại cây có hiệu quả kinh tế cao đE và đang được quan tâm hàng đầu Tuy nhiên ngành trồng hoa hồng ở Bắc Hà tỉnh Lào Cai muốn phát triển thành công rất cần có những nghiên cứu một cách bài bản về cây hoa hồng mà trước tiên là việc nghiên cứu lựa chọn

bộ giống hoa hồng ổn định về năng xuất, chất lượng tốt hợp với nhu cầu thị

hiếu người tiờu dựng và quy trình kỹ thuật trồng và phỏt triển giống sao cho phù hợp với điều kiện địa phương

1.4.4 Đặc điểm tỡnh hỡnh kinh tế xó hội huyện Bắc Hà

1.4.4.1.Đặc điểm tự nhiờn :

- Vị trớ địa lý :

Bắc Hà cỏch trung tõm tỉnh ( thành phố Lào cai) 66km về phớa đụng bắc Tổng diện tớch tự nhiờn 67.872 ha ,gồm 20 xó và 1 thị trấn với 226 thụn bản Dõn số cú 9.572 hộ, 50.250 nhõn khẩu, mật độ dõn số 74 người/km2, gồm 14 dõn tộc với rất nhiều dũng họ, đồng bào ớt người chiểm 85% Trong

đú dõn tộc H.Mụng chiểm 47,3%; Kinh 16,82% ; Dao 11,2% ; Nựng 11,6 % ; Tày 10,3 %, dõn tộc khỏc chiếm 2,78% Mỗi dõn tộc và dũng họ cú bản sắc, tập quỏn sinh hoạt riờng tạo nờn sự đa dạng phong phỳ

Phia Bắc giỏp huyện Si Ma Cai

Phớa Nam giỏp huyện Bảo Yờn và Bảo Thắng

Phớa đụng giỏp huyện Sớn Mần, Bắc Quang tỉnh Hà Giang

Phớa tõy giỏp huyện Mường Khương

- Đặc điểm địa hỡnh

Huyện Bắc hà nằm trờn cao nguyờn đỏ vụi, hiện tượng Krast thường xảy ra tạo thành cỏc khe suối ngầm và cỏc vực sõu, đồng thời một phần diện tớch nằm đầu nguồn sụng chảy, nỳi rừng trựng điệp Cao trỡnh chỗ thấp nhất là 116m, cao nhất 1.800m( so với mực nước biển), diện tớch ở độ cao từ 900m trơt lờn so với mặt nước biển là 35.703 ha chiếm 53% so với tổng diện tớch toàn huyện Địa hỡnh phức tạp, độ dốc lớn, chia cắt mạnh bởi nhiều sụng suối

và khe tụ thuỷ, độ dốc trung bỡnh 24-28o Địa thế cú dạng hỡnh chop cú đỉnh

là khu vực Lựng Phỡn, cỏc hướng dốc dẫn ra sụng chảy theo hướng Bắc Nam

- Khớ hậu :

Đặc thự khớ hậu của huyện Bắc Hà chia thành 3 tiểu vựng đặc trưng + Vựng Thượng huyện : cú độ cao từ 1.500m-1.800m so với mực nước biển, cú khớ hậu mang nhiều tớnh ụn đới, mỏt mẻ về mựa hố, lạnh khụ về mựa đụng Nhiệt độ bỡnh quõn năm là 18,70c, gồm 6 xó

+ Vùng trung huyện : có độ cao từ 900m-1.200m so với mực nước biển, có nhiệt độ bình quân năm là 25-280c, khí hậu ôn hoà mát mẻ, mùa đông lạnh khô, khí hậu ở đây thuận lợi cho việc phát triển du lịch nghỉ dưỡng, nghỉ mát và phát triển vùng cây ăn quả ôn đới như Mận, đào, Lê và các giống hoa

độ cao là tháng 5, 6, 7, 8, 9 nhiệt độ trung bình từ 22,4-23,70c Đây cũng là những tháng có nhiệt độ tối cao trung bình cao nhất trong năm từ 25,9-28,10c Các tháng còn lại (tháng 3, 4, 10, 11) có nhiệt độ trung bình từ 14,14-18,90c Như vậy nhiệt độ khác nhau rõ rệt giữa các mùa; mùa hè nền nhiệt độ cao; mùa đông nhiệt độ khá thấp

Chế độ nhiệt là một trong những yếu tố hang đầu đối với yêu cầu ngoại cảnh của cây trồng nói chung và cây hoa hồng nói riêng, mùa đông lạnh thuận lợi cho các loại hoa hồng phát triển đặc biệt là các loại giống hoa hồng Trung Quốc có khả năng chịu lạnh tốt

Biến đổi tuần hoàn ngày của nhiệt độ có dạng một đỉnh cao nhất vào giữa hoặc sau trưa, rồi giảm dần cho đến sang thì đạt thấp nhất, sau đó lại tăng dần đến trưa Chênh lệch nhiệt độ ngày đêm cao ( có khi đạt >100c ), cao vào các tháng mùa hè và các tháng đầu đông ; tháng 5, 6, 7 và 10, 11, 12 Nhìn chung biên độ nhiệt độ ngày khá thuận lợi cho việc vận chuyển, tích luỹ vật chất quang hợp của cây hoa hồng

- Chế độ nắng, bức xạ

Nắng trong vùng mang tính chất chung của vùng Bắc Bộ, nắng tương đối nhiều vào mùa hè (từ tháng 5-10), nắng ít vào mùa đông (từ tháng 11-

tháng 4 năm sau) số giờ nắng trung bình năm khá đảm bảo cho nhiều loại hoa phát triển Tuy nhiên vào mùa đông thường không có nắng, thường xuyên có mây mù, do đó để sản xuất hoa nói chung và hoa hồng nói riêng cần có biện pháp chiếu sáng bổ xung

Số ngày mưa trong năm trung bình là 154 ngày Các tháng có ngày mưa ít nhất là tháng 10, 11, 12, 1 và mưa nhiều vào tháng 7-9

Lượng mưa năm ở Bắc Hà đáp ứng nhu cầu của nhiều loại hoa Nhưng lượng mưa phân bố không đều giữa các mùa trong năm gây khó khăn cho sản xuất, đặc biệt là tình trạng thiếu nước trong mùa khô Đòi hỏi sản xuất hoa phải có các biện pháp thuỷ lợi tưới tiêu thích hợp , các biện pháp canh tác hợp

lý nhằm đáp ứng yêu cầu nước cho cây sinh trưởng phát triển tốt

- Lượng bốc hơi và độ ẩm không khí

Lượng bốc hơi trung bình năm 514-800 mm, các tháng 12, 1, 2 có lượng bốc hơi thường cao hơn

Độ ẩm không khí trong vùng đều thích hợp cho rất nhiều loại hoa phát triển Độ ẩm trung bình năm là 85-87% ; Độ ẩm trung bình cao nhất 92% ;

từ tháng 4-10; tốc độ gió trung bình 2-3m/s Tốc độ gió lớn nhất 20m/s (hướng Bắc); 30m/s (hướng Đông bắc )

- Hiện tượng khí hậu thời tiết đặc biệt

Băng giá, sương muối vào tháng 11; lốc xoáy vào tháng 3-4, ngoài ra còn xuất hiện hiện tượng mưa đá hang năm vào tháng 4-5 Trong khu vực huyện thường xảy ra hiện tượng ngập úng cục bộ, đất trượt, sạt lở đồi núi, đường giao thồng, đá lăn và có lũ quét ở các thung lũng, tình trạng sương muối, băng giá hàng năm đã làm thiệt hại nghiệm trọng đến đàn gia súc trên địa bàn huyện mưa đá vào tháng 4 thường gây thiệt hại khá lớn đến sản lượng quả mận đặc sản trong vùng

- Đánh giá tài nguyên khí hậu huyện Bắc Hà : Khí hậu Bắc Hà có

đặc điểm của khí hậu miền bắc Việt Nam, khí hậu nhiệt đới gió mùa Mùa đông lạnh, ít mưa, mùa hè nóng, mưa nhiều, cho phép phát triển nhiều loại hoa nhiệt đới và á nhiệt đới, đặc biệt là hoa hồng trong mùa đông cho năng suất và chất lượng cao, vừa đáp ứng được một phần tiêu thụ hoa trong nước đồng thời hướng tới xuất khẩu Tuy nhiên khí hậu Bắc Hà cúng gây nhiều khó khăn cho sản xuất hoa hồng như :

+ Khô lạnh, thiếu nước vào mùa đông

+ Mùa hè nhiệt độ ban ngày có lúc lên tới 34-350c rất nóng làm giảm sinh trưởng phát triển, chất lượng, năng suất các loại hoa

+ Gió nhẹ, thậm chí không có gió nên sâu bệnh nhiều

Đòi hỏi trong sản xuất hoa cần phải có các biện pháp canh tác, các giải pháp kỹ thuật nhằm hạn chế tác hại, phát huy các mặt có lợi của khí hậu thời tiết để phát triển các loại hoa ôn đới như việc sử dụng giống mới kết hợp với các biện pháp kỹ thuật tiên tiến, trồng hoa trong nhà lưới, nhà kính, tưới nhỏ giọt, phun mù

- Đặc điểm đất đai và tình hình sử dụng đất đai ở Bắc Hà

Hiện trạng chất đất

Bắc Hà có sông chảy và các hệ thống con suối nhỏ chảy qua, địa hình tương đối phức tạp, bị chia cắt nhiều Đất đai tương đối màu mỡ, hàm lượng

cát tương đối nhiều, đất tơi xốp Nhìn chung là loại đất có độ phì tiềm tang và khá thuận lợi cho nhiều chủng loại hoa màu phát triển, qua phân tích các mẫu đất chúng tôi thấy rằng :

Dung trọng trung bình từ 1,20-1,65g/cm3, độ xốp từ 39,1-54,6 % Như vậy đất chặt vừa đến chặt Phản ứng của đất từ á chua đến kiềm yếu (pHKCL

= 5,0- 7,8) Những mẫu đất đã phân tích cho thấy đa số đất đang chở nên hơi chua (pHKCL<6,0) Hàm lượng mùn thuộc loại nghèo đến trung bình (1,41-2,33%) Lân tổng số trung bình (P2O5 = 0,08-0,11% ) Ka ly tổng số trung bình (0,80- 1,37%) Lân dễ tiêu khá (ở các tầng đất mặt từ 20-30 mg/100g đất) Ka ly dễ tiêu nghèo (6-16 mg /100g đất) Dung tích hấp thu khá 30-60mg/100g sét Các nguyên tố vi lượng dễ tiêu trong đất ( Zn, Mo,Cu) từ nghèo đến trung bình

Nguồn nước vùng thực hiện đề tài : Gồm nước ngầm, Nước từ hệ

thống sông suối, nước mưa

Hiện trạng tình hình sử dụng đất và biến động đất đai qua các năm ,

Đất sản xuất nông nghiệp ở Bắc Hà theo thống kê của phòng tài nguyên môi trường có khoảng 12.700 ha trên tổng số 67.872 ha đất tự nhiên toàn huyện, trong đó :

Đất trồng cây hang năm 10.383 ha , Đất lúa 2.660 ha, Đất đồng cỏ : 60

ha, Đất trồng cây hang năm khác : 7.663 ha Đất trồng cây lâu năm 2.316 ha

Cơ cấu 2 loại đất này thay đổi dần qua các năm, đất trồng cây lâu năm được chuyển sang trồng cây hang năm ; Diện tích trồng cây hàng năm ở đây là lúa, ngô, đậu và rau màu Còn lại các loại đất khác có tỷ lệ biến động không đáng

kể chủ yếu là do sự thay đổi trong một số chủ trương chính sách trong xây dựng cơ sở hạ tầng và kiến thiết cơ bản

Hiện trạng hạ tầng kỹ thuật

Đường tỉnh lộ Bắc Ngầm - Bắc Hà – Si Ma Cai ; Đoạn qua trung tâm thị trấn dài 2,2 km vừa là đường chính vừa là đường đối ngoại , đoạn này có kết cấu mặt đường dải nhựa rộng 7,5 m, rãnh thoát nước mỗi bên rộng 1 m, vỉa hè mỗi bên 2 m Hiện nay các phương tiện giao thông tập trung ở đoạn

đường chớnh tỉnh lộ Bắc Ngầm -Bắc Hà – Si Ma Cai nờn lưu lượng phương tiện tham gia giao thụng rất lớn, nhất là vào ngày chủ nhật (Chợ phiờn) làm ảnh hưởng trực tiếp đến vệ sinh mụi trường và an toàn giao thụng

Tỡnh hỡnh diện tớch và cơ cấu diện tớch trồng hoa tại huyện Bắc Hà

Bảng 1: Cơ cấu diện tớch trồng hoa huyện Bắc Hà

Hoa hồng trồng trong nhà kớnh 1,3 100 1,5 100 1,7 100 Hoa hồng ngoài tự nhiờn 0,04 7,4 0,05 8,0

Bắc Hà khụng phải là vựng cú truyền thống trồng hoa lõu đời như một

số nơi khỏc ( Sa Pa, Ngọc Hà, Đà Lạt …) Mà chỉ là nơi được chuyển đổi cõy trồng từ lỳa sang hoa Cõy hoa mới đi vào cơ cấu cõy trồng ở Bắc Hà từ năm

2006, tuy nhiờn với diện tớch, số lượng hạn chế Đến nay tuy diện tích có tăng lên nhưng vẫn rất nhỏ, mặc dù diện tích đất có thể trồng hoa là khá nhiều( chủ yếu là đất chuyển đổi từ cây lúa sang hoa) Hiện tại toàn huyện Bắc Hà mới

có khoảng 1,7 ha hoa và chủ yếu là trồng trong nhà lưới và được áp dụng khoa học kỹ thuật mới từ Trung Quốc ( chiếu sang bổ xun, hệ thống tưới nhỏ giọt) Việc trồng hoa trong nhà kớnh, lưới cú tỏc dụng hạn chế cỏc điều kiện bật thuận của tự nhiờn, cú thể sản xuất quanh năm , giảm tỏc hại sõu bệnh, giảm chi phớ đầu tư, nõng cao hiệu quả sản xuất Ở cỏc nước trồng hoa tiờn tiến hiện nay và cỏc cơ sở trồng hoa lớn ở Việt Nam chủ yếu hoa đó được trồng trong nhà lưới, kớnh hoặc nhà cú mỏi che

Tuy nhiờn để cú hệ thống nhà lưới trồng hoa đũi hỏi chi phớ đầu tư ban đầu lớn, do vậy hiện nay tuy diện tớch trồng hoa ở Bắc Hà cũn rất hạn chế, chỉ

cú cỏc doanh nghiệp cú tiềm lực kinh tế cao mới cú khả năng đầu tư Người nụng dõn chưa cú khả năng, them vào đú là vấn đề kỹ thuật trồng hoa núi chung và kỹ thuật trồng hoa hồng núi riờng người nụng dõn Bắc Hà hầu như chưa cú kinh nghiệm trong lĩnh vực này

Tình hình chung về cơ cấu, chủng loại hoa đã trồng ở Bắc Hà trong

Chủng loại hoa ở Bắc Hà tập trung chủ yếu vào 5 loại hoa : Hồng, đồng

tiền, Lily, cẩm chướng, layơn, địa lan và một số loại hoa khác Trong đó hoa

hồng chiếm diện tích lớn nhất, trong số các giống hoa hồng chủ yếu là giống

hồng đỏ diện tích chiếm nhiều hơn các giống hồng màu (>60%)

Giống và cơ cấu giống hoa trồng ở Bắc hà Toàn bộ giống hoa hồng

trồng ở Bắc Hà được áp dụng bằng phương pháp giâm cành Các nghiên cứu

cho thấy việc trồng hoa hồng bằng giâm cành cây sinh trưởng phát triển khoẻ,

lâu bị già cỗi và thoái hoá, cho năng suất cao, chất lượng tốt Tuy nhiên có

hạn chế là giá thành cây giống cao hơn so với phương pháp truyền thống

Tình hình tiêu thụ sản phẩm

Nguồn tiêu thu hoa ở Bắc Hà hiện tại do chất lượng hoa chưa cao, số lượng

hạn chế nên tiêu thụ hoa chủ yếu là nội tỉnh mà chưa thể xuất khẩu được Để

có một sản phẩm đạt tiêu chuẩn là một quá trình công phu nhưng quá trình

tiêu thụ còn nhiều phức tạp hơn Hiện tại do huyện Bắc Hà chưa đủ điều kiện

nên sản phẩm hoa hồng Bắc hà chỉ tiêu thụ nội tỉnh Phương pháp tiêu thụ

hoa ở Bắc Hà chủ yếu là tự mang đi tiêu thụ (65-70%) còn lại là do người đến

tận vườn mua

Nhìn chung lượng hoa bán ra ở các vườn hoa hồng của Bắc Hà là rất ít

do số lượng diên tích trồng hạn chế, không đủ đáp ứng nhu cầu tiêu dung hoa trong huyện, đựac biệt là hoa hồng vào các dịp lễ, tết thường khan hiếm nên người bán hoa thường nhập từ Trung Quốc sang hoặc đưa hoa từ nơi khác vào ( Sa Pa, Bảo Thắng, Lào cai ) về để bán

Đánh giá tổng hợp hiện trạng

Thuận lợi : Hiện đang dược sự quan tâm của các cấp từ trung ương

đến tỉnh huyện Bắc hà có điều kiện khí hậu, đất đai rất thuận lợi cho việc

trồng hoa ôn đới nói chung và hoa hồng nói riêng

Khó khăn : Hoa hồng đưa vào trồng ở Bắc Hà là một cây trồng mới,

đội ngũ cán bộ kỹ thuật chuyên ngành thiếu, người dân chưa có kinh nghiệm trồng hoa hồng Mạng lưới hạ tầng kỹ thuật hạn chế, giao thông không thuận

lợi, nước tưới thiếu nhiều vào mùa khô

1.5 Tình hình nghiên cứu trong, ngoài nước

1.5.1 Những nghiên cứu về giống

1.5.1.1 Tình hình nghiên cứu ngoài nước

Trung Quốc thời Hán Vũ Đế (140 năm TCN) trong cung vua đã có hoa hồng, đến đời Bắc Tống đã có người trồng và đã biết tạo ra giống hồng ra hoa quanh năm, có mùi thơm do lai giữa tầm xuân và hoa hồng [5] ở châu Âu trước thế kỷ 17 chủ yếu là nhập các giống hồng từ cao nguyên Tiểu á, những giống ra hoa một lần, không chịu rét, không thơm, màu sắc đơn điệu Cuối thế

kỷ 15, các giống hồng và tầm xuân Trung Quốc được nhập vào Pháp Qua nhiều lần lai tạo với Mai quý bản địa [5], đến năm 1837 đã tạo ra giống hoa hồng thơm và đến nay có khoảng trên 2.000 giống hoa hồng khác nhau ở châu Âu, trước kia tầm xuân (nguồn gốc của hoa hồng) chủ yếu có 2 loài: tầm xuân Pháp và tầm xuân Camina, cho đến thế kỷ 17 phát hiện thêm tầm xuân bành điệp, tầm xuân trắng (Rosa alba) và trên 100 giống cổ đại Hầu hết các giống này chỉ ra hoa 1 lần trong năm, hoa màu nhạt Đến năm 1768, một số giống hồng của Trung Quốc như nguyệt hồng, hồng thơm vàng nhạt, hồng màu phấn hồng và hồng thơm tím mới được đưa sang Châu Âu, từ đó chúng

được lai với các giống tầm xuân châu Âu, sinh ra giống Rosa Portlands Năm

1867, Laffay (Hà Lan) lai giữa giống hoa hồng Trung Quốc với Portlands tạo

ra một số giống lai (Hybrid Perpetuals) có sức sinh trưởng khỏe, cây cao to,

hoa màu đỏ và phấn hồng có mùi thơm, nhưng tất cả chúng đều chỉ ra hoa 1 -

2 lần trong năm Mãi đến sau này họ mới tạo ra được giống ra hoa nhiều lần

và tạo ra giống hoa hồng thơm Vì vậy người ta đã lấy năm 1867 là mốc để phân chia hoa hồng cổ đại và hiện đại [18]

Carlson W H and E L Bergman (1986), [27], đã tạo ra giống có khả năng chịu rét tới - 30C Bằng việc lai giữa giống chống rét và giống không chống rét thì đời sau sẽ có giống chống rét trung bình Nếu lấy giống chống rét làm

mẹ thì sự chống rét của đời sau sẽ cao hơn so với lấy giống chống rét làm bố Tác giả Carlson W H and E L Bergman (1986), [27], dùng phương pháp đo sự phục hồi của bố mẹ và đời con sau khi xử lý lạnh cho biết kết quả là tính chống rét của bố không dễ chuyển cho đời sau

Thế kỷ XXI là thời đại của mùi vị, người ta rất quan tâm đến việc nghiên cứu ảnh hưởng của mùi hương tới thần kinh đại não và cơ năng của cơ thể, vì vậy, việc nghiên cứu để tạo ra những giống hoa có hương thơm sẽ được phát triển mạnh Những năm gần đây, các nhà tạo giống ở Hà Lan, Mỹ đã tạo ra rất nhiều giống hoa hồng chống bệnh, chống rét, đồng thời hoa to, màu đẹp, tươi lâu, có mùi thơm và hoa nở tập trung Đây chính là những giống hồng đang được trồng hiện nay Các giống chủ yếu là:

- Giống hoa hồng Pháp đa số là cây thân bụi rậm, cây cao to, hoa đơn, cuống hoa dài và dai, nụ hình trứng, đẹp, hoa to, nhị cao nhô lên, màu hoa rất phong phú, có loại có mùi thơm Ra hoa nhiều đợt trong năm, lá dày bóng, gai trên cành hình móc câu, ít đậu quả Hiện nay để duy trì giống người ta chủ yếu sử dụng phương pháp nhân vô tính (chiết hoặc ghép) [1]

- Hoa hồng nhiều hoa: (Floribunda Roses FI) còn có tên gọi là hoa hồng

tụ hoa, là sản phẩm của việc lai tạo giữa hoa hồng Hương Trà với hoa hồng hoa nhỏ thấp Nhóm này có đặc điểm: cây phân cành, tán rộng, cây cao vừa phải, sức sinh trưởng mạnh, hoa nhỏ hơn, nhụy không nhô lên nhưng rất nhiều hoa

chụm lại ở đầu cành thành bó, rất nhiều màu, ra hoa liên tục [5], [10]

- Hoa hồng to: (Grandiflora roses Gr.) được chọn lọc từ tổ hợp lai F1

Năm 1946 giống đầu tiên được chọn lọc ra có đặc điểm: Sức sinh trưởng và chiều cao cây cao, hoa mọc đơn hoặc mọc chụm, ra hoa liên tục, màu sắc rất phong phú [5]

- Hoa hồng nhỏ (Miniature Roses Mr.) cây cao khoảng 15 - 30 cm, cành

lá nhỏ, đường kính hoa 2 - 4 cm, thơm, màu sắc phong phú, ra hoa liên tục, giống hoa này thích hợp cho trồng trong chậu [5]

- Hoa hồng bụi (Shrubs, Shrub roses S.): dạng cây là loại hình trung gian

giữa dáng xòe và chụm, cao không quá 150 cm, đa số là con lai của hoa hồng

cổ đại lai với các biến chủng Thời gian ra hoa dài [5]

- Hoa hồng dây (Ramblers, Grand Cover Roses R.) là loại cây dây leo,

thân cành như dây nho, hoa mọc chụm thành bó, sức chống bệnh khá, tiêu biểu là giống Dorothy Perkins [5]

- Hoa hồng tiểu thủ (Polyanthus, Pol.): cây mọc thành chùm, dạng lùn

bụi thấp, cao khoảng 100 cm, cành nhỏ, lá nhỏ, hoa nhỏ Đường kính hoa chừng 2,5 cm, cánh kép, hoa mọc chụm, hoa ra 4 mùa, sức chống hạn khá, chịu nóng khá [5] Các giống tạo ra trước 1867 là giống cổ đại, hiện nay đang

sử dụng rất ít Những giống nổi tiếng là Polyantha Roses, Hybrid Perpetual

rose, Tea Rose và tầm xuân Pháp Các giống hoa hồng tiểu thủ đa số là sản

phẩm lai tạo của hoa Hồng trà (Tea Rose) hoa hồng nhiều hoa (Floribunda

Rose) và hoa hồng nhỏ [5]

1.5.1.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

Các giống hoa hồng hiện nay được nhập vào Việt Nam theo 2 nguồn: từ các nước châu Âu vào Đà Lạt rồi phổ biến ở các tỉnh miền Nam và ra miền Bắc hoặc từ Trung Quốc nhập vào miền Bắc rồi phát triển xuống phía Nam Trước những năm 1995, chủ yếu do người sản xuất tự nhập, không thông qua con đường chính thức Vì vậy trong những giống hoa hồng nhập về có nhiều giống không được chọn lọc dẫn đến những thất bại đáng tiếc Trong vài năm trở lại đây, được sự quan tâm của Nhà nước, một số cơ quan chuyên

ngành như Viện Di truyền Nông nghiệp, Viện nghiên cứu Rau Quả đã chọn lọc, nhập nội một số giống hoa hồng ưu tú từ các nước trồng hoa tiên tiến và tiến hành khảo nghiệm theo cơ bản, trước khi đưa ra sản xuất rộng, kết quả ban đầu thu được rất khả quan

Theo đánh giá của tác giả Hoàng Ngọc Thuận [21], các giống KS05

(Kiss); VN05 (vàng mới Đà Lạt); PĐ05 (Phấn đỏ); TX05 (Trắng xanh); PH05

(Phấn hồng); CV05 (Cá vàng) là các giống có khả năng sinh trưởng phát triển tốt trong điều kiện đồng bằng sông Hồng

Tập đoàn các giống hoa hồng nhập nội ở nước ta khá phong phú Riêng vùng Hà Nội có tới 21 giống Về căn bản, các giống này đều thích nghi với các vùng sản xuất ở trong nước [11]

1.5.1.3 Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc chọn giống

Các nước Mỹ, Anh, Pháp, có những thành tựu nổi tiếng về lý luận cũng như thực tiễn trong công tác chọn tạo giống Kết quả nghiên cứu cho thấy hoa hồng có nhiều loại: đa bội 2n = 4x = 28, nhị bội 2n = 2x = 14, tam bội 2n = 3x

= 21, tứ bội, tạp giao đồng bội thể, số nhiễm sắc thể của con giống như của bố

mẹ, lai giữa các giống dị bội thể, tính di truyền rất phức tạp [12] Hiện nay mục tiêu của các nhà chọn giống đang hướng tới một số chỉ tiêu sau:

- Màu sắc hoa: việc tạo ra màu sắc hoa đẹp là một trong những mục tiêu quan trọng của công tác tạo giống Màu sắc hoa còn chịu ảnh hưởng của thời tiết, chế độ chăm sóc, tuổi cây, nồng độ sắc tố và hình dáng cánh hoa Nhưng nói chung màu sắc là yếu tố di truyền tương đối ổn định, có thể dùng để đánh giá giống [12].,[16]

Theo tài liệu “tên gọi hoa hồng" của Hiệp hội hoa hồng Trung Quốc, hiện nay có các loại: đỏ, đỏ ngọc, phấn hồng, vàng cam, trắng, xanh tím, màu hỗn hợp và nhiều màu ngoài ra còn có một số màu sắc trung gian của các biến chủng Trên quan điểm vật lý học: hoa bản thân không phát ra ánh sáng Màu sắc hoa là kết quả của sự thấu xạ, bức xạ hấp thu, tán xạ của cánh hoa, các tia còn lại phản xạ từ cánh hoa vào mắt người được võng mạc truyền đến trung khu thần kinh tạo nên cảm giác Mắt ta nhìn thấy được là tia sáng khả kiến

thường có độ dài bước sóng 380 - 780 nm, các độ dài bước sóng nhau khác nhau tạo ra màu sắc khác nhau [18]

Màu sắc cánh hoa dựa vào thành phần và kết cấu phân tử chia làm 3 loại:

hệ thống màu vàng cam gồm: carotenoid, đỏ phấn hồng, cam Hệ màu tím và các hệ màu khác gồm xanthophin, các sắc tố vàng khác [12]

Màu sắc hoa chủ yếu do yếu tố di truyền quyết định, sự tạp giao nhiều lần cũng sản sinh ra nhiều màu Ví dụ: màu đỏ vàng cam là do sự đột biến của

giống Paul crampel Người ta lợi dụng màu sắc sẵn có của hoa hồng Trung Quốc để tạo ra giống Masquerade có màu sắc từ màu vàng đến màu đỏ, có

một số giống hoa hồng màu trắng, khi còn là nụ thì không rõ Các nhà chọn giống muốn tạo ra giống hai màu tức là mặt trên và mặt dưới của cánh hoa có màu sắc khác nhau hoặc nhiều màu hỗn hợp Đặc biệt các màu trắng tinh khiết, màu xanh lam tinh khiết, hoặc tạo ra các màu sắc khác nhau đang được các nhà chọn giống rất chú ý [18]

- Mùi hương của hoa: hoa hồng có cánh và hương thơm dịu dàng vì vậy

nó được coi là một nữ hoàng trong các nữ hoàng của loài hoa Mùi thơm của hoa tươi còn sử dụng chúng để chế tạo ra nước hoa và các loại hương liệu khác Tạo ra các giống hoa hồng đẹp mắt và có hương thơm là mục tiêu quan trọng trong công tác chọn giống, lai giữa các giống có nồng độ hương thơm cao với các giống có màu sắc đẹp Mùi thơm là một đặc tính di truyền tương đối mạnh, nhưng do kết cấu phân tử của chúng rất phức tạp nên quy luật di truyền chưa được rõ [11]

- Hình dạng hoa: hình dạng hoa là chỉ tiêu quan trọng để thưởng thức Dạng hoa vòng cao là dạng hoa được nhiều người ưa thích

- Tính chống chịu: tính chống chịu như chịu rét, chịu nóng, chịu hạn, chịu ẩm độ cao cũng là mục tiêu quan trọng của công tác chọn giống Bên cạnh tạo giống chống chịu với điều kiện thời tiết bất thuận cũng cần chú ý tạo

ra các giống chống bệnh phấn trắng, bệnh đốm đen và chống được vi khuẩn khi cắm hoa vào bình [12]

- Tuổi thọ của hoa: có rất nhiều nhân tố ảnh hưởng tới tuổi thọ của hoa

Nhân tố chủ yếu là do vi khuẩn tác hại làm cho cành hoa không hút được nước bị héo và cong đầu hoa Cần tạo ra giống hoa ít sản sinh etylen (C2H2) hoặc không mẫn cảm với etylen để có thể kéo dài được tuổi thọ hoa [3]

- Các tính trạng khác: Bao gồm cành hoa ít gai, hoa có hình dáng lạ, cây hoa có bộ rễ khỏe và thích hợp với trồng trên nền không đất

Tóm lại: nghiên cứu là để chọn tạo giống hoa hồng mới, cải tạo và thay thế các giống hoa hồng hiện có là việc làm cần thiết và cấp bách Ngày nay việc nghiên cứu sự di truyền và biến dị của hoa hồng đã đạt tới mức độ phân

tử và có sự kết hợp giữa lai hữu tính và gây đột biến, công nghệ gen cũng được hết sức quan tâm, việc tạo ra các giống hoa hồng không gai, các giống hoa hồng có lá và quả ăn được, dùng làm hương liệu, hoặc thuốc chữa bệnh cũng đang được chú trọng

1.5.2 Những nghiên cứu về kỹ thuật điều khiển sinh trưởng

1.5.2.1 Sự tương quan giữa các bộ phận trong cây

Cơ thể thực vật như là một chính thể thống nhất, hài hòa tạo ra tính toàn vẹn của nó Tính toàn vẹn đó được biểu hiện bằng sự tương quan sinh trưởng giữa các bộ phận trong cây Sự tương quan sinh trưởng là mối quan hệ là sự tương tác lẫn nhau giữa các cơ quan, bộ phận, giữa các mô và tế bào đang sinh trưởng Mối quan hệ đó được đảm bảo bằng các tác nhân kích thích và các tác nhân ức chế Tương quan kích thích xảy ra khi một bộ phận, cơ quan này sinh trưởng sẽ kích thích bộ phận khác, cơ quan khác sinh trưởng Ngược lại tương quan ức chế xảy ra khi một bộ phận trong cây sinh trưởng mạnh sẽ

ức chế sự sinh trưởng của các bộ phận khác như chồi ngọn ức chế chồi bên [10], [23]

Có hai nguyên nhân giải thích các mối tương quan trên Nguyên nhân thứ nhất là do dinh dưỡng Trong trường hợp tương quan kích thích thì có sự

hỗ trợ về mặt dinh dưỡng giữa các cơ quan cùng sinh trưởng Nguyên nhân thứ hai là do hormone sinh trưởng Trong trường hợp tương quan kích thích, chúng hỗ trợ về mặt hormone nhóm kích thích sinh trưởng (xytokinin, gibberellin, auxin) Còn trong trường hợp tương quan ức chế các cơ quan gây

ảnh hưởng ức chế lên nhau bằng các chất ức chế sinh trưởng vốn được sản xuất và tích lũy trong chúng [20]

Hiện tượng ưu thế ngọn là hiện tượng phổ biến của giới thức vật Đó là

sự ức chế của chồi ngọn lên sự sinh trưởng của chồi bên Nếu cắt bỏ chồi ngọn tức là loại bỏ ưu thế ngọn thì các chồi bên được giải phóng khỏi trạng thái ức chế của chồi ngọn và lập tức sinh trưởng Giả thiết "ức chế trực tiếp" cho là chồi ngọn là nơi sản xuất IAA với hàm lượng cao, khi vận chuyển xuống dưới đã ức chế trực tiếp sự sinh trưởng của chồi bên Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy rằng: nồng độ auxin trong chồi bên chưa đến mức ức chế sinh trưởng Như vậy, rõ ràng là auxin có vai trò quan trọng trong hiện tượng

ưu thế ngọn Tuy nhiên các phytohormon khác cũng có vai trò quan trọng điều chỉnh hiện tượng này, đặc biệt là xytokinin Xytokinin được sản xuất ở rễ rồi được vận chuyển lên ngọn và sẽ có tác dụng giải phóng chồi bên tức làm yếu ưu thế ngọn Hiện tượng ưu thế ngọn được điều chỉnh trong cây chủ yếu bằng tỷ lệ auxin/xytokinin [23], [20]

Hiện tượng ra hoa là sự thay đổi cân bằng giữa phát triển sinh dưỡng và sinh sản Liệu có phải quá trình ra hoa là một loạt các sự kiện đã được ấn định trong sự vận động của tác nhân kích thích, thích hợp của mỗi giai đoạn liên quan khởi phát quá trình phát triển đến giai đoạn tiếp theo? Một thử nghiệm của “giả thuyết sắp xếp theo kíp” [23], đã được thực hiện để xác định xem liệu có thể nhận biết được các hệ thống kích thích không hoàn toàn không hoặc quá trình chuyển tiếp ra hoa được hoàn tất ở đâu, đôi khi được gọi là quá trình ra hoa không hoàn chỉnh hoặc ra hoa dị thường, hoặc ở đâu có sự diễn ngược trở về trạng thái sinh dưỡng Hiện tượng diễn ngược có thể phân loại thành kiểu dị thường về hoa hoặc dị thường về cụm hoa Hoa dị thường là hoa

mà ở đó có một số bộ phận của hoa được hình thành nhưng trong đó trục hoa lại sinh ra các cấu trúc sinh dưỡng kết thúc bởi các lá hoặc một chồi sinh dưỡng [16] Cụm hoa dị thường trong đó sự phát triển sinh dưỡng diễn ra liên tục sau giai đoạn sinh sản cụm hoa nhất thời được phân biệt với hiện tượng ra hoa không hoàn chỉnh do hiện tượng phát triển sinh dưỡng quá nhanh của mô

phân sinh ở đầu cùng, ngọn chồi đã đảo ngược về trạng thái phát triển sinh dưỡng sau giai đoạn thực hiện chức năng như là một cụm hoa Trong trường hợp ra hoa không hoàn chỉnh, sự phát triển sinh dưỡng xảy ra từ các mô phân sinh của nách lá ở dưới cụm hoa, trong khi đó ngọn chính ngừng phát triển [23]

1.5.2.2 Cơ sở lý luận của kỹ thuật cắt tỉa, uốn, vít

Hoa hồng thuộc loại cây thân gỗ bụi, có những đặc tính chung của cây thân gỗ Ưu thế sinh trưởng đỉnh ngọn không mạnh, các mầm càng gần ngọn sức sinh trưởng càng yếu, càng ở phía dưới sức sinh trưởng càng mạnh, những mầm mọc ở phía dưới đất khi mọc lên sẽ thành cành vượt Vì cành vượt đều mọc từ gốc nên tạo thành dáng cây có dạng hình lùm bụi Các cành vượt đều sản sinh sắc tố, khi ra hoa có nhiều cánh, đầu ngọn cành nhỏ nên đầu hoa nhỏ, lõi cành lớn mức độ hóa gỗ kém, lượng nước nhiều, sức hút nước kém, dễ cong queo, khó có hoa đẹp [5]

Những cành vượt rất thích hợp cho việc tạo thành cành chủ mới, tức cành mẹ của cành hoa Từ cành mẹ của cành hoa mọc ra các cành thứ cấp thường có sức sinh trưởng mạnh, hoa phân hóa muộn, cành hoa dài, có thể trở thành cành thương phẩm [10] Nhưng, do ảnh hưởng của ngoại cảnh (nhiệt độ thấp, ánh sáng mạnh, sâu bệnh) nên có những ngọn không ra hoa được gọi là cành mù, có cành hoa mọc không bình thường, có cành không đủ độ dài không thể trở thành hàng hóa được Số lượng cành mẹ, độ dài của cành hoa, cành mẹ và hoa dị dạng ảnh hưởng lớn đến số lượng và chất lượng hoa [16]

Số lượng và chất lượng của cành mẹ là yếu tố quyết định đến sản lượng

và chất lượng hoa Cành mẹ của cành hoa hình thành từ mầm ngủ Số lượng mầm ngủ phụ thuộc vào giống, vào trạng thái dinh dưỡng của cây, các chất ức chế tích lũy ở gốc; nhiệt độ, ánh sáng, nước là những yếu tố tác động tổng hợp Trong đó trạng thái dinh dưỡng của cây là điểm xuất phát cho sự nảy mầm của mầm ngủ Chất ức chế sự nảy mầm là axit rụng lá tích lũy ở gốc cây (axit abxixic) Khi dùng kích thích tố phân bào trộn với mỡ bôi hoặc phun vào cây [23], có thể kích thích mầm ngủ Xử lý cây ở nhiệt độ thấp thì hoạt tính

phân bào của cành sẽ giảm xuống, các chất hydrat cacbon sẽ được vận chuyển nhanh đến gốc làm tăng hoạt tính phần gốc, kích thích mầm gốc sinh trưởng

[19] Chiếu sáng có tác dụng lớn đến sự nảy mầm của mầm ngủ gần gốc Chiếu sáng bổ sung, cắt tỉa, uốn cong cành làm tăng độ chiếu sáng đến gốc thì

sẽ tăng được số cành mới thay thế Ngược lại che ánh sáng thì ức chế nảy mầm và tăng hiệu quả của tác dụng ức chế [23]

Cành hoa được hình thành từ cành mẹ, độ dài của cành hoa quan hệ rất chặt với giống và điều kiện trồng trọt Trong cùng một cành, khi ta cắt hoa những mầm phía trên sẽ nảy mầm trước, mầm dưới nảy sau Số lượng cành hoa quyết định đến năng suất, sản lượng hoa Số lượng này là một đặc điểm quan trọng của giống và chịu ảnh hưởng của ngoại cảnh Sự phân hóa mầm hoa của hoa hồng là một quá trình tự phát không cần có tác động của ánh sáng hoặc nhiệt độ thấp [15] Sau khi nảy mầm một thời gian ngắn thì bắt đầu xảy ra

sự phân hóa mầm hoa Nhìn chung, khi độ dài cành hoa khoảng 10 - 15 cm thì bắt đầu phân hóa mầm hoa, toàn bộ quá trình này dài khoảng 25 ngày

Theo Brian Thomas (1994) [26], quá trình phát dục và phân hóa hoa chịu ảnh hưởng của cân bằng kích tố và điều kiện ngoại cảnh nên có sự biến đổi của sự vận chuyển nhựa luyện, nếu thiếu dinh dưỡng mầm hoa sẽ bị nhỏ lại, thui đi, rụng hoặc biến thành dị dạng hoặc cành mù

ánh sáng không những ảnh hưởng tới số lượng cành mà còn ảnh hưởng đến sự phát dục của hoa Sự phân hóa mầm hoa không liên quan đến cường

độ chiếu sáng nhưng sự phát dục của các bước tiếp theo của hoa lại chịu ảnh hưởng của cường độ chiếu sáng [21] Tăng cường độ chiếu sáng có thể rút ngắn chu kỳ phát dục của hoa Bởi vì cường độ và chất lượng ánh sáng ảnh hưởng đến quang hợp và khả năng sử dụng vật chất đồng hóa Việc cung cấp chất đồng hóa cho cành non nhiều sẽ kích thích sự sinh trưởng và ra hoa [25] Trong điều kiện ánh sáng đầy đủ thì số lượng chất đồng hóa vận chuyển đến cành gấp nhiều lần vận chuyển đến các bộ phận khác

Brian Thomas (1994)[26], cho rằng những cành nảy mầm và sinh trưởng nhưng không thể ra hoa được gọi là cành mù Cành mù ảnh hưởng tới sản