SKKN giúp học sinh yếu kém lớp7a trường trung học cơ sở biên giới học tập có chất lượng bộ môn sinh học

BẢN TÓM TẮT ĐỀ TÀI- Tên đề tài: “Giúp học sinh yếu- kém lớp 7A trường Trung Học Cơ Sở Biên Giới học tập có chất lượng bộ môn Sinh học” - Họ và tên tác giả: Trần Thị Lài - Đơn vị công tác

BẢN TÓM TẮT ĐỀ TÀI

- Tên đề tài: “Giúp học sinh yếu- kém lớp 7A trường Trung Học Cơ Sở Biên Giới học tập có chất lượng bộ môn Sinh học”

- Họ và tên tác giả: Trần Thị Lài

- Đơn vị công tác: Trường Trung Học Cơ Sở Biên Giới

1/ Lí do chọn đề tài:

- Tích cực đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng học tập của học sinh, đặc biệt là học sinh yếu, kém

- Nói về chất lượng dạy và học chúng ta không chỉ nghĩ đến việc cố gắng giảng dạy và học tập để nâng cao chất lượng các môn học chính như Toán, Văn, Anh, mà chúng ta cần phải quan tâm đến chất lượng học tập toàn diện của học sinh, tạo điều kiện để học sinh phát huy hết khả năng của mình trong tất cả các môn học

2/ Đối tượng, phương pháp nghiên cứu:

- Đối tượng: học sinh lớp 7A trường Trung Học Cơ Sở Biên Giới

- Phương pháp nghiên cứu:

+ Đọc tài liệu

+ Trao đổi, trò chuyện.

3/ Giải pháp đưa ra giải pháp mới:

- Giải pháp đưa ra vấn đề “Giúp học sinh yếu- kém lớp7A trường Trung Học Cơ Sở Biên Giới học tập có chất lượng bộ môn Sinh học” nhằm nâng cao chất lượng học tập của học sinh yếu - kém, giúp đỡ các em học tập ngày càng tiến bộ hơn

4/ Hiệu quả áp dụng:

- Chất lượng học tập của học sinh ngày càng tiến bộ hơn

- Phụ huynh học sinh ngày càng quan tâm và tạo điều kiện để con em mình học tập tốt hơn

5/ Phạm vi áp dụng:

- Hiện đang thực hiện ở lớp 7 trường Trung Học Cơ Sở Biên Giới, nếu qua thực tiễn thực hiện có hiệu quả tôi sẽ phổ biến áp dụng trong toàn tổ - toàn trường trong các khóa tiếp theo và phổ biến rộng rãi các trường trong Tỉnh

Người thực hiện

Trần Thị Lài

GIẢI PHÁP KHOA HỌC:

“ Giúp học sinh yếu - kém lớp 7A trường Trung Học Cơ Sở Biên Giới học tập có chất lượng bộ môn Sinh học”

A- MỞ ĐẦU

1/ Lí do chọn đề tài:

- Cùng với việc đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng tích cực thì vấn đề

“chất lượng giáo dục” cũng đang được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm Dạy và học như thế nào để tạo ra được thế hệ tương lai là những người phải thật sự năng động, sáng tạo, có khả năng thích ứng nhanh với những thay đổi của xã hội, biết tiếp cận và giải quyết các vấn đề nảy sinh trong cuộc sống khi đất nước đang trên đà phát triển như vũ bảo về khoa học, công nghệ thông tin

- Nói về chất lượng dạy và học chúng ta không chỉ nghĩ đến việc cố gắng giảng dạy và học tập để nâng cao chất lượng các môn học chính như Toán, Văn, Anh, mà chúng ta cần phải quan tâm đến chất lượng học tập toàn diện của học sinh, tạo điều kiện để học sinh phát huy hết khả năng của mình trong tất cả các môn học

- Là giáo viên giảng dạy bộ môn Sinh học tôi luôn quan tâm và tìm mọi biện pháp

lớp tôi đã dạy, lớp 7A là lớp có nhiều học sinh theo tôi là yếu, kém nhất, khả năng tiếp thu kiến thức mới cũng như tái hiện kiến thức cũ quá chậm, điều đó luôn thúc đẩy tôi phải làm thế nào để tìm ra giải pháp mới giúp nâng dần chất lượng học tập của học sinh, vì vậy tôi quyết định chọn và nghiên cứu giải pháp “ Giúp học sinh yếu- kém lớp 7A trường Trung Học Cơ Sở Biên Giới học tập có chất lượng bộ môn Sinh học”

2/ Đối tượng nghiên cứu:

- Khi từ giã mái trường mến yêu thời cấp I để bước vào ngôi trường mới với tất cả những điều mới lạ, tiếp xúc với nhiều thầy cô giáo mới, bạn bè mới… làm cho các

em học sinh lớp 7 vô cùng bối rối, bỡ ngỡ, chưa biết điều chỉnh cách học như thế nào để phù hợp với từng môn học, cũng như từng giáo viên trực tiếp dạy bộ môn đó, nên việc tiếp thu bài mới cũng như học bài cũ của các em chưa được ổn định, dẫn đến chất lượng học tập của các em còn yếu, kém nhiều Vì vậy, tôi đã chọn học sinh lớp 7 làm đối tượng nghiên cứu, cụ thể là học sinh lớp 7A trường Trung Học Cơ Sở Biên Giới

3/ Phạm vi nghiên cứu:

- Từ đầu năm học 2008-2009 tôi đã được phân công giảng dạy bộ môn Sinh học khối 7 Qua giảng dạy một thời gian tôi thấy lớp 7A là lớp có nhiều học sinh yếu, kém nhất khối nên tôi đã chọn và tiến hành nghiên cứu giải pháp: “ Giúp học sinh

yếu- kém lớp 7A trường Trung Học Cơ Sở Biên Giới học tập có chất lượng bộ môn Sinh học”

4/ Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp đọc tài liệu: Để thực hiện đề tài này tôi đã tiến hành nghiên cứu

một số sách báo xoay quanh vấn đề nâng cao chất lượng học tập của học sinh như:

Sách phát triển các phương pháp dạy và học tích cực trong bộ môn Sinh học

Sách giáo khoaSách giáo viênSách thiết kế bài giảngBáo giáo dục và thời đạiBáo thế giới trong taBáo tài hoa trẻBáo thế giới mới…

- Phương pháp trao đổi, trò chuyện:

Để thu thập những kinh nghiệm nhằm giúp học sinh nâng cao chất lượng học tập tôi đã tiến hành trao đổi, trò chuyện với tất cả các em học sinh được liệt kê trong danh sách yếu – kém Bên cạnh đó, tôi cũng đã trò chuyện, trao đổi kinh nghiệm học tập với những em học sinh khá giỏi để hướng dẫn và truyền đạt lại cho các em

yếu kém hơn Ngoài ra, tôi cũng đã tiến hành trao đổi với bạn bè đồng nghiệp để tìm nguyên nhân học sinh yếu kém và bàn biện pháp khắc phục.

- Phương pháp trực quan:

Do nhà ở địa phương và có thuận lợi là ở gần trường nên tôi có thể thường xuyên quan sát, theo dõi các em trong nhiều hoạt động như học tập, lao động, vui chơi… cũng như thường xuyên theo dõi thái độ hoc tập của các em ở lớp, sau đó ghi lại những điều cần thiết để trao đổi, nhắc nhở và giúp các em học tập tiến bộ hơn

B- NỘI DUNG

1/ Cơ sở lí luận:

- Nhân loại đang đứng trước sự phát triển như vũ bảo của khoa học công nghệ, văn hoá thông tin, và sự biến đổi không ngừng của nền kinh tế xã hội… để tiếp cận được với sự phát triển ấy thì việc đào tạo con người là vô cùng quan trọng và cấp bách hiện nay Để đào tạo được những con người ấy không ai khác chính là giáo viên, vậy chúng ta phải tìm ra phương pháp giáo dục như thế nào để chất lượng giáo dục ngày càng nâng cao, tạo ra được ngày càng nhiều người có khả năng “ phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẫm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng dân tộc và có khát vọng, hoài bão xây dựng một đất nước Việt Nam giàu mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”

- Là giáo viên ai cũng luôn mong muốn mình dạy tốt, học sinh của mình là những người học tốt Kết quả giảng dạy và học tập ở trường là món quà tinh thần vô giá đối với mỗi giáo viên và học sinh Để chất lượng giảng dạy, học tập tốt, cả giáo viên và học sinh phải ra sức phấn đấu tìm ra nhiều phương pháp để thi đua dạy tốt,

học tốt Đó chính là cơ sở để tôi nghiên cứu giải pháp: “Giúp học sinh yếu- kém lớp 7A trường Trung Học Cơ Sở Biên Giới học tập có chất lượng bộ môn Sinh học”

2/ Cơ sở thực tiễn:

- Qua 2 tháng đầu năm học 2008-2009 giảng dạy khối 7 tôi nhận thấy lớp 7A (gồm

32 học sinh trong đó có 10 nữ ) có kết quả học tập rất yếu, khả năng tiếp thu kiến thức của các em rất chậm, cụ thể qua bài kiểm tra khảo sát đầu năm như sau:

- Tỉ lệ học sinh dưới trung bình chiếm đến 46.7%

- Đứng trước tình hình đó, tôi thật sự rất lo lắng và tìm hiểu nguyên nhân sự yếu kém của các em Qua một thời gian tìm hiểu, so sánh, phân tích tôi đã thu thập được rất nhiều thông tin từ phía học sinh, gia đình và giáo viên chủ nhiệm… Cuối cùng tôi quyết định chọn giải pháp: “Giúp học sinh yếu- kém lớp 7A trường Trung Học Cơ Sở Biên Giới học tập có chất lượng bộ môn Sinh học”

3/ Nội dung vấn đề:

a/ Vấn đề đặt ra:

- Được sự quan tâm giúp đỡ của địa phương, sự ủng hộ của cha mẹ học sinh

- Đa số học sinh ngoan hiền, lễ phép, biết vâng lời thầy, cô giáo

- Bản thân luôn cố gắng gần gũi, tìm hiểu và giúp đỡ, động viên các em học tập tốt hơn

đến việc học tập của con em mình.

- So sánh, đối chiếu kết quả giữa các tiết học để tìm ra phương pháp dạy học thích hợp nhất ở lớp 7A

- So sánh, đối chiếu kết quả với các lớp 6 còn lại, nếu thấy hiệu quả thì áp dụng chung cho cả khối

c/ Phần thực hiện:

- Để nghiên cứu giải pháp “Giúp học sinh yếu- kém lớp 7A trường Trung Học Cơ Sở Biên Giới học tập có chất lượng bộ môn Sinh học” tôi đã tiến hành từng bước như sau:

Bước 1: Lập danh sách học sinh yếu kém lớp 7A.

Bước 2: Tìm hiểu nguyên nhân yếu – kém đối với từng đối tượng thông qua các

tiết dạy, qua thăm dò các học sinh khác trong lớp, hoặc thăm hỏi trực tiếp gia đình (nếu có điều kiện) Cuối cùng, tôi đã rút ra được một số nguyên nhân chủ yếu sau đây:

+ 57.1% (5 học sinh) gia đình không quan tâm đến việc học hành của các em, không xác định được mục đích cho con đi học đến khi nào và học để làm gì Đa số khi được hỏi đều cho biết cho con đi học để biết đọc, biết viết và biết tính toán là đủ, sau đó nghỉ học để phụ giúp gia đình kiếm tiền

+ 28.6% (4học sinh) bản thân các em mê chơi, chán học, không tự ý thức học bài ở nhà và đến lớp không chú ý học bài mới, mặc dù gia đình và thầy cô có nhắc nhở.+ 14.3% (2học sinh) bản thân học sinh có khả năng tiếp thu bài kém, do mất kiến thức căn bản từ thời cấp I nên viết chưa thành câu, khi vào lớp học không hiểu bài, không tiếp thu được kiến thức dẫn đến chất lượng học tập yếu, kém

Bước 3: Phân loại học sinh yếu, kém thành từng nhóm có nguyên nhân giống

nhau, cụ thể:

+ Nhóm 1: Nhóm học sinh viết không thành câu.

+ Nhóm 2: Nhóm học sinh lười học, chán học.

+ Nhóm 3: Nhóm học sinh có hoàn cảnh khó khăn, phụ huynh không quan tâm đến

việc học của con mình

Bước 4: Phối hợp với giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn và gia đình để tìm

biện pháp giảng dạy phù hợp với tất cả các đối tượng trên:

+ Kết hợp với giáo viên bộ môn Ngữ văn để lưu ý rèn chữ, rèn câu cho đối tượng học sinh nhóm 1

+ Kết hợp với giáo viên chủ nhiệm tạo động cơ, khuyến khích cho học sinh nhóm

2 tích cực học tập hơn

+ Kết hợp với gia đình để động viên, nhắc nhở và giúp đỡ các học sinh nhóm 3 có đủ thời gian học bài, làm bài ở nhà Khuyên gia đình nên tạo điều kiện để các em yên tâm học tập và ngày càng tiến bộ hơn

Bước 5: Nghiên cứu và tìm ra phương pháp thích hợp nhất để tất cả các đối tượng

học sinh đều có thể hiểu và nhớ kiến thức dễ dàng Để thuận lợi hơn tôi đã phối hợp với giáo viên chủ nhiệm sắp xếp chỗ ngồi lại cho các em như sau: Những học sinh thuộc đối tượng nhóm 1 được ngồi bàn nhất phía đối diện với giáo viên (xen kẽ 1-2 học sinh khá, giỏi), những học sinh thuộc nhóm 2 ngồi bàn nhất dãy bên cạnh nhóm 1, những học sinh thuộc nhóm 3 ngồi các dãy bàn nhì, sau đó lần lượt từ nhóm học sinh trung bình đến khá, giỏi

- Giáo viên luôn nhắc nhở các em học bài ở nhà nghiêm túc, đến trường phải chú

ý xây dựng bài mới Việc theo dõi kết quả học tập phân công cụ thể cho tổ trưởng, lớp phó học tập và lớp trưởng Sau một tháng tổng kết bộ môn một lần, nếu thấy

kết quả học tập của những học sinh yếu, kém có tiến bộ thì cứ tiếp tục thực hiện cho đến cuối năm.

- Đối với học sinh thuộc dạng kém, viết không thành chữ, thành câu, tôi bố trí cho một học sinh khá ngồi cạnh (có thể là lớp trưởng, lớp phó học tập…) để kiểm tra, nhắc nhở và báo cáo tình hình ghi chép bài của các em này Trong các tiết học chính tôi thường xuyên theo dõi, nhắc nhở và giúp đỡ các em trong mọi họat động từ thảo luận, ghi chép, trình bày ý kiến…để động viên, khuyến khích các em học tập ngày càng tích cực hơn Nếu khi các em chép bài không kịp hoặc không đúng bài thì tôi sẽ bố trí một số tiết phụ đạo để hướng dẫn các em chép lại bài, hướng dẫn các em cách học bài và ghi nhớ bài nhanh hơn bằng những câu hỏi đơn giản, dễ nhớ

Ví dụ: bài 19, tiết 22: ĐẶC ĐIỂM BÊN NGOÀI CỦA LÁ

- Ở bài này tôi đã hướng dẫn các em ghi nhớ kiến thức bài một cách nhanh chóng như sau:

Phần hoạt động 1: tìm hiểu đặc điểm bên ngoài của lá:

Tôi chuẩn bị một số loại lá lớn, nhỏ khác nhau như: Lá súng, lá rau ngót, lá rau muống, lá tràm, lá xoài…

Cho học sinh quan sát tất cả các loại lá trên, chỉ rõ cho các em 3 phần: cuống lá, phiến lá, gân lá Yêu cầu học sinh quan sát kĩ phiến lá và hỏi:

+ Phiến lá có hình dạng, kích thước như thế nào?

+ Phiến lá có màu gì?

- Dù cho các em có kém đến đâu các em cũng thấy được phiến lá có nhiều hình dạng, kích thước rất khác nhau (hình tròn, dài, bầu dục, mũi mác, hình tim…, kích thước to, nhỏ, trung bình…) và đa số có màu xanh lục Tôi nhấn mạnh đây là đặc điểm của phiến lá và yêu cầu từng học sinh nhắc lại Trong quá trình học sinh nhắc đi nhắc lại cũng làm cho các em ghi nhớ được đặc điểm của phiến lá

Giáoviên yêu cầu học sinh quan sát kĩ gân của 3 loại lá sau: lá mồng tơi, lá mía, lá bèo tây Sau đó yêu cầu học sinh phân biệt đâu là lá có gân hình mạng, hình song song và hình cung?

- Học sinh quan sát kĩ kiểu gân lá và xác định, nếu học sinh không biết thế nào là hình mạng, hình song song và hình cung thì giáo viên có thể giải thích: lá có gân hình mạng là gân lá xếp chằng chịt như mạng lưới, gân lá song song là lá có gân lá chạy dọc từ bẹ lá đến đầu phiến lá, những gân này chỉ nằm gần nhau, không

chồng chéo lẫn nhau, gân lá hình cung là lá có những gân xếp thành những vòng cung

-Khi nghe giáo viên giải thích chắc chắn là học sinh sẽ phân biệt đúng 3 loại gân lá: gân lá hình mạng, gân lá hình song song và gân lá hình cung

- Ở phần lá đơn và lá kép, tôi cho học sinh quan sát kĩ hai loại lá là lá cao su và lá

mồng tơi

Hỏi: Theo em, lá nào là lá đơn, lá nào là lá kép?

Có thể học sinh sẽ trả lời với nhiều ý kiến khác nhau Tôi sẽ cho học sinh kiểm chứng lại bằng cách đọc phần thông tin sách giáo khoa (phần này trình bày rất cụ thể những đặc điểm để phân biệt lá đơn và lá kép) Sau khi đọc thông tin học sinh sẽ nhận ra bạn nào đoán đúng, bạn nào đoán sai và ghi nhớ khiến thức một cách dễ dàng là: lá đơn thì chỉ có một cuống lá mang một phiến lá, còn lá kép thì có một cuống lá chính, trên cuống chính mang nhiều cuống con, mỗi cuống con mang một phiến lá Vậy lá cao su là lá kép còn lá mồng tơi là lá đơn…

- Để kiểm chứng lại kết quả,sau bài học này tôi mời tất cả các em học sinh kém (14 em) quan sát một số lá cây ở khu vực gần trường, nhận biết kiểu gân lá, loại lá kép hay lá đơn…Tôi nhận thấy hầu như 100% học sinh ghi nhớ kiến thức một cách dễ dàng, các em nhận dạng đúng tất cả những lá tôi yêu cầu quan sát Và cứ như thế tôi tiếp tục thực hiện ở các bài tiếp theo

yếu Ngoài ra, để học sinh yếu kém học tập có hiệu quả hơn, giáo viên phải biết tạo động cơ học tập cho các em bằng cách: Trong các tiết học nên thường xuyên tổ chức các trò chơi liên quan đến việc tìm hiểu kiến thức mới, tạo điều kiện cho các

em “vui để học” Nếu làm được như thế tất cả học sinh sẽ rất hứng thú và tích cực tham gia Bên cạnh đó, học sinh cũng ghi nhớ kiến thức một cách dễ dàng hơn, và

khắc sâu kiến thức hơn Tôi đã áp dụng thành công phương pháp này trong nhiều tiết dạy, ví dụ qua một số tiết như sau:

Ví dụ 1: Tiết 29, bài 25: BIẾN DẠNG CỦA LÁ

Khi dạy bài này ở lớp 6A2, tôi đã chuẩn bị như sau:

- Chọn “hoạt động 1: Tìm hiểu về một số loại lá biến dạng” để tiến hành cho học sinh chơi trò chơi

- Chia lớp thành 7 nhóm (mỗi nhóm 4 - 5 học sinh), trong đó có ba nhóm học sinh diện yếu, ba nhóm học sinh diện trung bình và một nhóm học sinh thuộc diện khá, giỏi Các nhóm được hướng dẫn và phân công nhiệm vụ cụ thể từ khi mới tiến hành nghiên cứu giải pháp này

- Kẻ sẵn bảng liệt kê các loại lá biến dạng vào tờ giấy A0 như sau:

STT Tên vật mẫu Đặc điểm hình thái

của lá biến dạng

Chức năng củalá biến dạng

Tên lá biến dạng

- Tiến hành hoạt động: hoạt động theo nhóm

Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát vật mẫu, đối chiếu với hình vẽ, lần lượt trả lời các câu hỏi sau:

+ Lá của cây xương rồng có đặc điểm gì? Vì sao xương rồng có thể sống được ở nơi khô hạn, thiếu nước?

+ Lá chét của đậu Hà Lan và lá ngọn ở cây mây có gì khác với lá bình thường? Biến đổi như vậy có chức năng gì đối với cây?

+ Quan sát củ dong ta hãy mô tả hình dạng và màu sắc của chúng? Chúng có chức năng gì đối với chồi của thân?

+ Phần phình to của củ hành là do bộ phận nào của lá biến đổi thành và có chức năng gì?

Học sinh quan sát vật mẫu, đối chiếu với hình vẽ, lần lượt trả lời các câu hỏi trên.Giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu thông tin để tìm hiểu đặc điểm của lá bèo đất và lá nắp ấm

Học sinh nghiên cứu và lĩnh hội thông tin

Trong quá trình nghiên cứu trả lời câu hỏi giáo viên có thể theo dõi, giúp đỡ, động viên các nhóm yếu, để các em tích cực hoạt động hơn

Giáo viên không nhận xét các câu trả lời của học sinh mà sửa bài bằng cách cho học sinh chơi trò chơi “thi điền bảng liệt kê”