Sáng kiến kinh nghiệm tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy môn vật lý 7

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI: Môi trường là không gian sống của con người và sinh vật, nơi chứa đựng cáctài nguyên cần thiết cho đời sống và sản xuất, nơi chứa đựng và phân huỷ các c

BẢN TÓM TẮT ĐỀ TÀI:

Tên đề tài: “Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy Vật lí 7”.

Họ và tên tác giả: Nguyễn Uy Hùng

Đơn vị công tác: Trường THCS Biên Giới

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Môi trường là không gian sống của con người và sinh vật, nơi chứa đựng cáctài nguyên cần thiết cho đời sống và sản xuất, nơi chứa đựng và phân huỷ các chất thải do con người tạo ra trong đời sống và sản xuất Môi trường có` vai trò cực kì quan trọng đối với đời sống con người

Môi trường ở Việt Nam nói riêng và trên thế giới nói chung đang bị ảnh hưởng nặng nề bởi nguyên nhân như: Khí hậu, nhiệt độ, khói bụi, rác thải công nghiệp,rác thải sinh hoạt, tiếng ồn vv

Trong nhà trường phổ thông hiện nay, việc giảng giạy những bài có nội dung, kiến thức có liên quan đến vấn đề môi trường đôi khi giáo viên chưa quantâm đúng mức Thực tế bảo vệ môi trường vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của quá trình phát triển kinh tế, xã hội trong giai đoạn mới Môi trường vẫn tiếp tục

bị xuống cấp nhanh, có lúc, có nơi đã đến mức báo động Những hiểm hoạ suy thoái môi trường đang ngày càng đe doạ cuộc sống của con người Việc bảo vệ môi trường là vấn đề sống còn của nhân loại và mỗi quốc gia

Đây là vấn đề rất chăn trở của tôi trước những giờ dạy Vật lí nói chung và

dạy chương trình Vật lí 7 nói riêng vì thế mà tôi chọn đề tài “ Tích hợp giáo

dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy Vật lí 7”.

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.

Đề tài được xây dựng nhằm giúp học sinh nhận thức được những tác hại củaviệc ô nhiễm môi trường nói chung và ô nhiễm tiếng ồn nói riêng, từ đó yêu cầuhọc sinh phải có những hành động cụ thể để bảo vệ môi truờng, góp phần cải tạo môi trường, tuyên truyền, vận động người dân tích cực tham gia bảo vệ môi trường, khắc phục dần sự ô nhiễm môi trường

Đề tài được xây dựng nhằm trao đổi kinh nghiệm trong phương pháp giảng dạy tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường đối với môn Vật lí trường

THCS, đặc biệt là “ Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy Vật

lí 7”.

3 ĐỐI TƯỢNG – PHẠM VI – THỜI GIAN NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu: “Tích hợp bảo vệ môi trường vào giảng dạy vật lí

7”

Phạm vi nghiên cứu: Đề tài thực hiện với học sinh ở khối 7 trường THCS BIÊN GIỚI

Thời gian thực hiện: Năm học 2010-2011

4 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU.

Tìm ra những đơn vị kiến thức trong chương trình Vật lí 7 có liên quan đến môi trường và để từ đó tìm ra các phương pháp phù hợp nhằm giáo dục ý thức

bảo vệ môi trường cho học sinh cũng như giới thiệu kinh nghiệm “ Tích hợp

bảo vệ môi trường vào giảng dạy Vất lý 7” cho các đồng nghiệp.

5.PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Nghiên cứu lí luận

Phương pháp điều tra sư phạm

Phương pháp thực nghiệm sư phạm

6 KẾT QUẢ THỰC HIỆN.

Thông qua thực tế, khi tôi tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào trong từng bài học này tôi thấy rằng, tuy thời gian để tôi tích hợp giáo dục bảo vệ môitrường trong mỗi đơn vị kiến thức có liên quan đến môi trường là rất ngắn nhưng học sinh thảo luận rất sôi nổi, và về nhà các em cũng đã vận dụng rất thành công những kiến thức đó vào trong cuộc sống hằng ngày, đôi khi các em còn đưa ra nhiều ý kiến rất hay trong vấn đề bảo vệ môi trường Ngoài ra, tôi còn thấy các em còn là những tuyên truyền viên rất tích cực về bảo vệ môi trường tại gia đình và địa phương

Đã động viên được 6 gia đình HS( Tổng số 10 gia đình) không sử dụng kích điện để đánh bắt cá và lươn,…

7 PHẠM VI ÁP DỤNG.:

Đề tài này có thể thực hiện như một chuyên đề, ví vậy không chỉ được áp dụng trong phạm vi nhà trường mà còn có thể sử dụng rộng rãi trên các đơn vị khác

Biên Giới, ngày 20 tháng 02 năm 2012 Người thực hiện

Nguyễn Uy Hùng

PHẦN A MỞ ĐẦU:

I Lí do chọn đề tài:

Môi trường là không gian sinh sống của con người và sinh vật, nơi chứa đựng các tài nguyên cần thiết cho đời sống và sản xuất, nơi chứa đựng và phân huỷ các chất thải do con người tạo ra trong đời sống và sản xuất Môi trường có vai trò cực kì quan trọng đối với đời sống con người Môi trường đó không chỉ là nơi tồn tại, sinh trưởng và phát triển và còn là nơi lao động và nghỉ ngơi, hưởng thụ và trao dồi những nét đẹp văn hoá, thẩm mĩ của con người Việc bảo vệ môi trường hiện là một trong nhiều mối quan tâm mang tính toàn cầu, ở nước ta bảo vệ môi trường là vấn đề được quan tâm sâu sắc

Môi trường ở Việt Nam nói riêng và trên thế giới nói chung đang bị ảnh hưởng nặng nề bởi nhiều nguyên nhân như: Khí hậu, nhiệt độ, khói bụi, rác thảicông nghiệp, rác thải sinh hoat, tiếng ồn vv….Hiện nay với sự phát triển mạnh

mẽ của nền kinh tế nó kéo theo sự phát triển của nhiều loại máy móc, xe cộ khiến cho sự ô nhiễm tiếng ồn ngày càng gia tăng đến mức báo động Không chỉ ở các thành phố lớn, các khu công nghiệp mà ngay cả những làng quê vốn yên lặng nay cũng trở lên quá ồn áo do sự phát triển của các phương tiện giao thông, các phương tiện thông tin- truyền thông hoạt động một cách thiếu khoa học, các loại máy móc vv

Trong nhà trường phổ thông hiện nay, việc giảng dạy những bài có nội dung,kiến thức có liên quan đến vấn đề môi trường đôi khi giáo viên chưa quan tâm đúng mức Thực tế bảo vệ môi trường vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của quá trình phát triển kinh tế, xã hội trong giai đoạn đổi mới Môi trường vẫn tiếp tục

bị xống cấp nhanh, có lúc, có nơi đã đến mức báo động Những hiểm hoạ suy thoái môi trường đang ngày càng đe doạ cuộc sống của con người Việc bảo vệ môi trường là vấn đề sống còn của nhân loại và mỗi quốc gia

Đây là vấn đề trăn chở của tôi trước giờ dạy Vật lí nói chung và dạy chương

trình Vật lí 7 nói riêng vì thế mà tôi chọn đề tài: “Tích hợp giáo dục bảo vệ

môi trường vào giảng dạy Vật lí 7”.

II.Nhiệm vụ của đề tài:

Tìm ra những đơn vị kiến thức trong chương trình Vật lí 7 có liên quan đến môi trường và để từ đó tìm ra các phương pháp phù hợp nhằm giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh cung như giới thiệu kinh nghiệm “Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy Vật lí 7” Cho các đồng nghiệp

III.Đối tượng nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu trong đề tài này là các bài học của chương trình Vật lí

lớp 7 có liên quan đến môi trường để từ đó giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho các học sinh lớp 7.

IV.Phương pháp nghiên cứu đề tài:

1.Chọn đề tài:

Do đặc thù của bộ môn là môn khoa học thực nghiệm hơn nữa trước vấn đề môi trường ô nhiễm ngày càng trầm trọng như hiện nay nên ngay từ những ngày đầu tiên đi dạy học nhất là dạy môn Vật lí (2004) tôi đã bắt đầu suy nghĩ

để tím ra những phương pháp: “Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào

giảng dạy Vật lí Lớp 7”.

2.Hoàn thành đề tài:

Tháng 9/2011 hoàn thiện đề tài

Tháng 10/2011 công bố đề tài trước đồng nghiệp trong hội đồng sư phạm nhàtrường

Từ 9/2010 đến nay tôi luôn suy nghĩ và tham thảo các ý kiến của đồng

nghiệp cũng như tìm cách đọc các tài liệu liên quan để tìm ra những phương pháp hữu hiệu hơn trong vấn đề tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy Vật lí 7”

Cũng từ 9/2010 đến nay thông qua giảng dạy thực nghiệm tôi cũng đã thu được một số kết quả nhất định và qua đây tôi cũng đã đúc rút ra được 1 số kinhnghiệm cho bản thân khi áp dụng vấn đề này

PHẦN B: NỘI DUNG.

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI.

1 Vị trí và tầm quan trọng của đề tài.

Đề tài “Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy Vật lí 7” Là một đề tài cá nhân nó được đúc rút trong quá trình giảng dạy và vận dụng tổng hợp các phương pháp dạy học của cá nhân Nó được đúc rút trong quá trình giảng dạy và vận dụng tổng hợp các phương pháp giảng dạy của cá nhân

Theo tôi, “Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy Vật lí 7”

là một vấn đề quan trọng nhằm giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho các em học sinh ngay từ những lớp đầu cấp học, cũng qua đây chúng ta có thể nhờ các

em mang các thông điệp bảo vệ môi trường về từng gia đình, từng địa phương, và từng người chưa có sự am hiểu về môi trường để rồi từ đó mọi người sẽ quantâm nhiều hơn đến sự ô nhiễm môi trường cũng như họ sẽ sống và làm việc thân thiên hơn đối với môi trường

2 Thực trạng các vấn đề nghiên cứu.

Trong thực hiên giảng dạy môn Vật lí THCS, tôi nhận thấy mình không chỉ cung cấp những kiến thức Vật lý cơ bản phổ thông cho các em mà mình cần phải giúp các em hình thành nhân cách, giúp các em hình thành mối quan hệ tốtđẹp không chỉ giữa các em với thầy cô, với bạn bè, với xã hội mà còn giữa các

em với môi trường nói chung, môi trường tự nhiên nói riêng

Hơn nữa, khái niêm môi trường là một khái niệm rất rộng mà trình độ hiểu biết của các em lớp 7 cón rất hạn chế và bên cạnh đó thời gian của mội tiết học chỉ

có 45 phút Vì thế trước giờ lên lớp, ngoài việc phải đọc kĩ sách giáo khoa người thầy giáo vẫn cần phải đọc rất nhiều các tài liệu, sưu tầm nhiều tranh ảnh và tư liệu có liên quan đến những đơn vị kiến thức về môi trường mà mình cần tích hợp vào trong giảng dạy Ngoài ra, với cơ sở vật chất của nhà trường như hiện nay cũng rất ảnh hưởng đến quá trình thực hiện đề tài này, qua đây tôi mong Ban giám hiệu nhà trường cũng như chính quyền địa phương tạo điều kiện giúp đỡ để đề tài của tôi phát huy tối đa hiệu quả của nó

CHƯƠNG II TÌNH HÌNH CHUNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CỤ THỂ

1 Tình hình chung.

Trước sự ô nhiễm môi trường như hiện nay, để bảo vệ chính mình và các người thân của mình , thì con người phải có ý thức bảo vệ môi trường thông quanhững việc làm cụ thể Là mỗi học sinh lớp 7 đang ngồi trên ghế nhà trường tuycác` em đang còn rất nhỏ bé, nhiều lúc nhận thức về môi trường cũng còn đang rất hạn chế, những có rất nhiều việc làm để các em góp một phần nhỏ bé của mình vào phong trào bảo vệ môi trường đang được thực hiện ở khắp mọi nơi trên toàn thế giới Để đồng hành với toàn thế giới trong vấn đề bảo vệ môi trường , Bộ Giáo Dục và Đào Tạo nước ta đã và đang phát động phong trào “ Trường học thân thiện, môi trường xanh –sạch - đẹp”.

Qua phong trào này không những hướng dẫn cho các rm trồng nhiều cây xanh, vệ sinh cá nhân, vệ sinh trường lớp, vệ sinh làng ngõ xóm… mà còn giúp các

em hình thành ý thức bảo vệ môi trường ngay từ khi các em còn ngồi trên ghế nhà trường Là một giáo viên giảng bộ môn Vật lí tôi không ngừng học hỏi, tìm tòi những tư liệu về Bảo Vệ Môi Trường cũng như tìm hiểu những nguyên nhânxâu xa gây ô nhiễm môi trường để rồi từ đó tích hợp vào trong từng bài giảng của mình nhằm ý thức bảo vệ môi trường cho các em học sinh nhất là các em học sinh lớp 7

Mặc dù tôi đã có nhiều cố gắng trong việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào trong giảng dạy Vật lí 7 nhưng kết quả thu được cũng chưa khả quan bởi vì đồ dùng thí nghiệm còn thiếu chuẩn xác, máy chiếu đa năng chưa

có, camara chưa có, bên cạnh đó tranh ảnh và tư liệu về môi trường và bảo vệ môi trường hầu như không có(rất ít) Bên cạnh đó ý thức bảo vệ môi trường củacác em học sinh cũng như các bậc phụ huynh đang còn rất hạn chế

2 Những vấn đề cụ thể.

a Môi trường trong trường học.

Trường được xây dựng gần đường lộ nên rất bụi và rất ồn nên ảnh hưởng rất lớn công việc dạy và học của nhà trường

Các hộ dân quanh trường chăn nuôi gia súc, gia cầm chưa có quy hoạch nên

đã làm ô nhiễm đến môi trường nước và môi trường không khí của nhà trường

b Đồ dùng dạy học.

Trong những bài có thể tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường thì hầu như không có tranh ảnh tư liệu liên quan

Tuy đã có máy chiếu đa năng nhưng chưa có camara và máy ảnh kĩ thuật số

để giúp giáo viên thu thập tư liệu ảnh về môi trường và sự ô nhiệm môi trường

ở một số nơi hiện nay

c Nhận thức về môi trường.

Ý thứ bảo vệ môi trường của học sinh và các bậc phụ huynh trên địa bàn còn rấtkém như: Những vật dụng đựng thuốc trừ sâu được ném vung vãi khắp nơi, khu

vực chuồng trại đang còn nằm xen lẫn giữa các khu dân cư, chưa có bãi đổ rác công cộng…

CHƯƠNG III NHỮNG NỘI DUNG TÍCH HỢP

1 Bài 1 NHẬN BIẾT ÁNH SÁNG - NGUỒN SÁNG VÀ VẬT SÁNG a.Địa chỉ tích hợp: Ta nhìn thấy 1 vật vật khi có ánh sáng từ vật đó truyền vào

đèn điện (ánh sáng nhân tạo) hoặc ánh

sánh khuếch tán nên mắt thường dễ bị

cận Còn các học sinh ở nông thôn

thường học tập, làm việc và vui chơi

dưới ánh sáng chủ yếu là ánh sáng tự

nhiên vì thế mà ít bị cận hơn

GV: ?Để khắc phục hiện tượng trên

thì các học sinh thành phố cần phải

làm gì?

HD: Các học sinh thành phố cần

có kế hoạch học tập và vui chơi, dã

ngoại ở những nơi có nhiều ánh sáng

tự nhiên

Tóm lại: Do môi trường ánh sáng ở thành phố bị ô nhiễm, nên ánh sáng tự nhiên có cường độ chiếu sáng thấp hơn so với bính thường nên phải sử dụng nhiều nguồn sáng nhân tạo nên dễ mắc các tật khúc xạ về mắt

2 Bài 3 ỨNG DỤNG CỦA ĐỊNH LUẬT TRUYỀN THẲNG ÁNH SÁNG

a Địa chỉ tích hợp: Bóng tối nằm phía sau vật cản, không nhận được ánh sáng

từ nguồn sáng truyền tới

b Phương pháp tích hợp

GV?Trong sinh hoạt và học tập ta cần làm như thế nào để không có bóng tối HD: Trong sinh hoạt và học tập ta cần đảm bảo đủ ánh sáng, không có bóng tối Vì vậy, cần lắp đặt nhiều bóng đèn nhỏ thay vì lắp đặt một bóng đèn lớn GV? Vì sao người ta nói ở các thành phố thường bị ô nhiễm ánh sáng?

HD: Ở các thành phố thường bị ô nhiễm ánh sáng lả do quá nhiều loại nguồn sáng có cường độ chiếu sáng khác nhau

GV: ?Sự ô nhiễm ánh sáng này có gây tác hại gì cho con người

HD: Sự ô nhiễm ánh sáng gây ra các tác hại cho con người như: Làm cho con người luôn bị mệt mỏi, ảnh hưởng đến tâm lí, lãng phí năng lượng, mất an toàn giao thông và năng lượng

GV: ? Làm thế nào để giảm thiểu ánh sáng đô thị?

HD: Để giảm thiểu ánh sáng đô thị cần phải:

+ Sử dụng nguồn sáng vừa đủ với yêu cầu

+ Tắt đèn khi không cần thiết hoặc sử dụng chế độ hẹn giờ

+ Cải tiến dụng cụ chiếu sáng phù hợp, có thể tập chung ánh sáng vào nơi cần thiết

+ Lắp đặt các loại đèn phát ra ánh sáng phụ hợp với sự cảm nhận của mắt

3 Bài 5 ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI GƯƠNG PHẲNG

a Địa chỉ tích hợp:

Gương phẳng là một phần của mặt phẳng phản xạ được ánh sáng

b Phương pháp tích hợp:

GV: ?Các mặt nước trong xanh

của các dòng sông, ao ,hồ có vai

trò gì?

HD: Các mặt nước trong xanh

của các dòng sông, ao ,hồ nó

không những là những chiếc

gương phẳng tự nhiên để tôn lên

vẻ đẹp cho quê hương mà nó còn

góp phần quan trọng vào việc

điều hoà khí hậu tạo ra môi

trường trong lành

GV:?Vậy chúng ta cần phải làm gì để có những mặt nước trong xanh này? HD: Chúng ta không những không được thả rác và các chất thải xuống ao, hồ,sông ngòi mà chúng ta cần phải kêu gọi mọi người có ý thức bảo vệ để những mặt nước này luôn trong xanh

4 Bài 12 GƯƠNG CẦU LÕM

a Địa chỉ tích hợp.

Gương cầu lõm có tác dụng biến một chùm tia sáng song song thành một chùm tia phản xạ hội tụ vào một điểm và ngược lại, biến đổi một chùm tia tới phân kì thích hợp thành một chùm tia phản xạ song song

b Phương pháp tích hợp:

GV:?Các em hãy cho biết chúm tia sáng của mặt trời là chùm sáng hội tụ, song song, hay phân kì?

HD: Chùm sáng của Mặt Trời là chùm sáng song song

GV:?Chùm sáng của mặt trời có vai trò gì?

HD: Chùm sáng của mặt trời có vai trò rất quan trọng cho sự sống trên Trái đất, nó là một nguồn năng lượng vô tận

GV:?Vậy chúng ta có thể sử dụng nguồn năng lượng này không?

HD: Chúng ta có thể sử dụng nguồn năng lượng này

GV:?Việc sử dụng nguồn năng lượng này có mang lại lợi ích gì không?

HD: Việc sử dụng nguồn năng lượng này là một yêu cầu cấp thiết nhằm giảm thiểu việc sử dụng nguồn năng lượng hoá thạch, do đó sẽ tiết kiệm được tài nguyên đồng thời bảo vệ môi trường

GV:?Vậy có thể dùng gương cầu lõm để tập chung nguồn năng lượng này không?

HD: Ta có thể dùng gương cầu lõm để tập chung nguồn năng lượng này để phục vụ một số lĩnh vực trong cuộc sống( VD: đề đun nước, nấu chảy kim loại,

b Phương pháp tích hợp:

GV: ?Em hãy nêu các tác hại của tiếng ồn?

HD: Tác hại của tiếng ồn:

+ Về sinh lí, nó gây mệt mỏi toàn

thân, nhức đầu, choáng váng, ăn

không ngon, gầy yếu Ngoài ra, người

ta còn thầy tiếng ồn quá lớn làm suy

giảm thị lực

+ Về tân lí, nó gây khó chịu, lo lắng,

bực bội, dễ cáu gắt, sợ hãi, ám ảnh,

mất tập trung, dễ nhầm lẫn, thiếu

chính xác

+ Làm ảnh hưởng đến môi trường

sống của một số loài động vật( Xem tranh tư liệu sau)

HD:

Phòng tránh ô nhiễm tiếng ồn:

+ Trồng cây: Trồng cây xung quanh trường học, bệnh viện, nơi làm việc, trên đường phố và đường cao tốc là cách rất hiệu quả để giảm thiểu tiếng ồn

+ Lắp đặt thiết bị giảm âm: Lắp đặt một số thiết bị giảm âm trong phòng làm việc như: thả rèm, thiết bị cách âm để giảm thiểu tiếng ồn từ bên ngoài truyền vào

+ Đề ra nguyên tắc: Lập bảng thông báo quy định về việc gây ồn Cùng nhau xây dựng ý thức giữ trật tự cho mọi người.

+ Lên án việc sử dụng sóng siêu âm

+ Các phương tiện giao thông cũ, lạc hậu gây những tiếng ồn lớn Vì vây, cần lắp đặt ống xả và các thiết bị chống ồn trên xe Kiểm tra , đình chỉ hoạt động của các phương tện giao thông đã cũ và lạc hậu

+ Tránh xa các nguồn gây tiếng ồn: Không đứng gần các máy móc, thiết bị gây tiếng ồn lớn như: máy bay phản lực, các động cơ, máy khoan cắt, rèm kim loại… Khi cần tiếp xúc các thiết bị đó cần sử dụng các thiết bị bảo vệ( mũ chống ồn) Và tuân thủ các quy tắc an toàn Xây dựng các trường học, bệnh viện, khu dân cư xa nguồn gây ô nhiễm tiếng ồn

+ Học sinh cần thực hiện các nếp sống văm minh tai trường học:Bước nhẹ khi lên cầu thang, không nói chuyện trong lớp học, không nô đùa, mất trật tự trong trường học…

6 Bài 17 SỰ NHIỄM ĐIỆN DO CỌ SÁT

a Địa chỉ tích hợp:

Có thể làm nhiễm điện vật bằng cách cọ xát

b Phương pháp tích hợp:

GV:?Có thể làm vật nhiễm điện bằng cách nào?

HD: Có thể làm vật nhiễm điện bằng cách cọ xát

GV:?Trong tự nhiên vật có tự nhiễm điện được không? Em hảy cho ví dụ? HD: Trong tự nhiên vật vẫn có thể nhiễm điện được mà không cần sự tác động của con người

Ví dụ: Vào những lúc trời mưa giông, các đám mây bị cọ xát vào nhau nên nhiễm điện trái dấu

GV:?Sự niễm điện này dẫn đến hiện tượng gì trong tự nhiên?

HD: Sự nhiễm điện trên dẫn đến sự phóng điện giữa các đám mây ( sấm) và giữa đàm mây với mặt đất( sét)

GV:?Hiện tượng trên có ảnh hưởng gì đến môi trường không?