Sáng kiến kinh nghiệm một số biện pháp dạy học nhằm nâng cao kĩ năng vẽ theo mẫu môn mĩ thuật lớp 6

- Mặt khác, học sinh chưa biết vận dụng các kiến thức của bài trước: luật xa gần, cách vẽ theo mẫu… 2.2 Về phía giáo viên : Giáo viên chưa có nhiều kinh nghiệm giảng dạy, phương tiện p

PHẦN 1 PHẦN LÍ LỊCH

Họ và tên tác giả: Nguyễn Thi Thu Hương

Ngày sinh: 22/12/1986

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THCS Hồ Tùng Mậu

Tên đề tài SKKN : “ Một số biện pháp dạy học nhằm nâng cao kĩ năng

vẽ theo mẫu môn Mĩ thuật lớp 6 ”

* Vẽ theo mẫu nhằm trang bị, cung cấp cho học sinh một số kiến thức kĩnăng cơ bản về “nghệ thuật tạo hình” Trên cơ sở những kĩ năng cơ bản đó,người học Mĩ thuật nói chung, học sinh trung học cơ sở nói riêng có khả năngcảm thụ vẻ đẹp của đồ vật, hình thành ở học sinh biểu tượng trọn vẹn về đồ vật(hình dáng, cấu trúc, chất liệu, màu sắc) Những biểu tượng đó là cơ sở hết sứccần thiết cho sự phát triển khả năng sáng tạo ở các phân môn khác…

1 Mục đích của đề tài:

Giúp học sinh nhận biết về phát triển kĩ năng vẽ theo mẫu, và thực hànhvào bài làm một cách có hiệu quả

2 Nhiệm vụ của đề tài:

Hướng dẫn học sinh khối 6 cách vẽ cách vẽ theo mẫu trong phân môn vẽtheo mẫu

3 Phương pháp nghiên cứu đề tài:

Qua nghiên cứu đề tài này tôi đã áp dụng một số phương pháp dạy học nhưsau:

- Phương pháp nêu vấn đề

- Phương pháp trực quan, trao đổi, trò chuyện

- Phương pháp vấn đáp

- Phương pháp điều tra, thăm dò

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp thống kê số liệu, đối chiếu

4 Phạm vi nghiên cứu đề tài.

Các kĩ năng vẽ theo mẫu của học sinh khối 6

5 Đối tượng nghiên cứu đề tài:

Học sinh khối 6 trường trung học cơ sở Hồ Tùng Mậu

II PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH

1 Cơ sở lí luận

Theo tinh thần chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học của ngành cùng vớiviệc thay sách giáo khoa, chương trình trung học cơ sở nói chung môn mĩ thuậtnói riêng và việc vận dụng các phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy phùhợp với đặc trưng bộ môn là một vấn đề bức thiết Như chúng ta đã biết nộidung và phương pháp giảng dạy bao giờ cũng gắn bó với nhau, mỗi nội dung đòihỏi một phương pháp thích hợp, các kỹ năng không thể được hình thành và pháttriển bằng con đường truyền giảng thụ động Muốn phát triển kỹ năng này, họcsinh phải được hoạt động trong môi trường thực tế dưới sự hướng dẫn của giáoviên Vì mục đích của môn mĩ thuật ở trường phổ thông nói chung và lớp 6 nóiriêng chủ yếu là giáo dục thẩm mĩ, tạo điều kiện cho học sinh tiếp xúc, làm quen

và thưởng thức vẻ đẹp của mẫu vật sẵn có quanh các em, cung cấp cho các emmột lượng kiến thức cơ bản nhất định giúp các em hiểu được cái đẹp của đườngnét, mảng hình, đậm nhạt, màu sắc, bố cục

kết quả bài vẽ còn yếu so với các phân môn khác, đạt dưới trung bình và trung

bình nhi u h n khá K t qu kh o sát ch t l ng c a bài v theo m u đ u tiên đ c th ng kê ất lượng của bài vẽ theo mẫu đầu tiên được thống kê ượng của bài vẽ theo mẫu đầu tiên được thống kê ủa bài vẽ theo mẫu đầu tiên được thống kê ẽ theo mẫu đầu tiên được thống kê ẫu đầu tiên được thống kê ầu tiên được thống kê ượng của bài vẽ theo mẫu đầu tiên được thống kê ống kê

- Vẽ hình quá nhỏ so với khổ giấy, không dám vẽ lớn

- Mặt khác, học sinh chưa biết vận dụng các kiến thức của bài trước: luật

xa gần, cách vẽ theo mẫu…

2.2 Về phía giáo viên :

Giáo viên chưa có nhiều kinh nghiệm giảng dạy, phương tiện phục vụ cho

vẽ theo mẫu còn thiếu và mẫu vẽ chưa có quy chuẩn Do vậy chưa khai thácđược vẻ đẹp về bố cục, hình mảng, đậm nhạt, tương quan chung, nên chưa khích

lệ được tinh thần hăng say học tập của học sinh

Từ những thực tiễn trên, tôi đã bắt tay vào nghiên cứu đề tài :

“ Một số biện pháp dạy học nhằm nâng cao kĩ năng vẽ theo mẫu môn Mĩ thuật lớp 6 “

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I MỤC TIÊU

Từ khi lý luận dạy học ra đời bắt đầu hình thành những định nghĩa khác nhau

về phương pháp dạy học, mỗi định nghĩa nhấn mạnh một vài khía cạnh nào đó,phản ánh sự phát triển nhận thức của các nhà khoa học, các nhà sư phạm về bảnchất khái niệm phương pháp dạy học ở một thời kỳ xác định

- Với mục tiêu chung và chương trình cụ thể, dạy học mĩ thuật ở THCSkhông chỉ là vẽ mà lấy hoạt động mĩ thuật để nâng cao hiểu biết cho học sinhgiúp các em có thêm kiến thức, kĩ năng trong quá trình hoàn thiện nhân cách

- Trong các phân môn trên thì vẽ theo mẫu là phân môn tương đối khô cứng,

khó tưởng tượng vì do cấu trúc của các đồ vật có sự thay đổi theo vị trí quan sát,theo đường tầm mắt và nhìn theo xa gần Những điều đó đã được thể hiện quakhái niệm của phân môn “ vẽ theo mẫu là vẽ theo các vật mẫu đã được bày trướcmặt thông qua suy nghĩ, cảm xúc của người vẽ nhằm diễn tả được cấu tạo, hìnhdáng, màu sắc, ánh sáng, đậm nhạt của vật mẫu Do vậy bài vẽ của lớp sẽ khônggiống hệt nhau mà có thể chỉ giống trên những nét lớn - đặc điểm và hình dángchung còn kích thước, đậm nhạt, bố cục…sẽ khác nhau, tuỳ thuộc vào vị trí, khảnăng diễn tả, cảm thụ của người vẽ, và cuối cùng sẽ có bài vẽ đẹp, bài chưa đẹp,bài chưa đạt yêu cầu Vẽ theo mẫu là phân môn mĩ thuật ở trường phổ thông, vẽtheo mẫu có vị trí quan trọng trong chương trình mĩ thuật, là phân môn cơ bản,

vì vẽ theo mẫu có ảnh hưởng, tác dụng lớn đến vẽ trang trí, vẽ tranh và thườngthức mĩ thuật Ví dụ : khả năng quan sát, nhận xét, bố cục, vẽ hình

Vì vậy:

1 Khi dạy phương pháp vẽ theo mẫu: giáo viên cần khắc sâu cho học sinh thế nào là vẽ theo mẫu Cần giải thích thêm để các em phân biệt được: vẽ theo mẫu khác với vẽ kĩ thuật

2 Vẽ kĩ thuật yêu cầu vẽ đúng, chính xác đến từng milimét, nét thẳng phảithẳng băng, đều đều; hình tròn, hình ôvan phải thật chính xác, tròn trịa, đều đặn.Nét, hình ở vẽ kĩ thuật phải dùng thước, compa…để vẽ

3 Ngược lại: vẽ theo mẫu chỉ yêu cầu tả lại, mô phỏng lại mẫu, không đòihỏi chính xác, đúng như mẫu Nét vẽ, hình vẽ ở vẽ theo mẫu tuyệt nhiên khôngđược dùng thước, compa, mà chỉ dùng tay tả lại nét thẳng nét cong của mẫu

4 Phương pháp vẽ theo mẫu là cách vẽ, cách tiến hành bài vẽ từ

QUAN SÁT, NHẬN XÉT MẪU CÁC BƯỚC DỰNG HÌNH VẼĐẬM NHẠT, cuối cùng HÒAN CHỈNH BÀI VẼ

Phương pháp vẽ theo mẫu sẽ giới thiệu những gì làm trước, những gì làmsau, cách vẽ khoa học, có logic- tư duy khoa học, làm việc khoa học

4.1 Trong phân môn vẽ theo mẫu, cần hình thành và phát triển cho họcsinh những kĩ năng sau:

- Quan sát (so sánh, phân tích, tổng hợp đặc điểm của mẫu)

- Xác định bố cục

- Vẽ hình

- Chỉnh hình

- Vẽ đậm nhạt

4.2 Kĩ năng quan sát: giúp cho học sinh biết cách quan sát đồ vật: quan sát

từ tổng thể đến chi tiết, so sánh, phân tích, tổng hợp, khái quát để nắm được tỉ lệ, đặc điểm cấu trúc và cảm thụ được vẻ đẹp của mẫu Trên cơ sở quan sát đặcđiểm của mẫu, hình thành ở học sinh biểu tượng về đồ vật, góp phần hình thànhthị hiếu thẫm mĩ và thói quen quan sát nhận ra vẻ đẹp của đồ vật xung quanh,biết trân trọng cái đẹp và thích tạo ra cái đẹp theo khả năng và sở thích củamình

4.3 Kĩ năng xác định bố cục: Giúp học sinh biết chọn mẫu vẽ, biết sắp xếpmẫu có bố cục đẹp, biết sắp xếp hình vẽ trên giấy cân đối, thuận mắt Kĩ năng bốcục hình vẽ được sử dụng trong tất cả các phân môn của mĩ thuật như: vẽ trangtrí, vẽ tranh và thường thức mĩ thuật.

4.4 Kĩ năng vẽ hình: Trên cơ sở kết quả quan sát nắm được đặc điểm hìnhdáng của mẫu, học sinh sắp đặt bố cục hình vẽ trên giấy và phác hình từ kháiquát, tổng thể đến chi tiết Nếu không biết cách phác hình thì bài vẽ không đạtđược hiệu quả như mong muốn Có thể phải tẩy xóa nhiều, bài vẽ bẩn và hình vẽ

có thể xộc xệch không vững chắc Kĩ năng này cũng được sử dụng nhiều trongtrang trí, vẽ tranh…

4.5 Kĩ năng chỉnh hình, trên cơ sở hình vẽ đã được xác định, học sinh biếtcách so sánh hình vẽ với mẫu để điều chỉnh hình cho đúng tỉ lệ, hình dáng, đặcđiểm của mẫu, kỹ năng này cũng được sử dụng trong vẽ trang trí và vẽ tranh 4.6 Kĩ năng vẽ đậm nhạt: Sau khi hình vẽ được hoàn chỉnh, học sinh cầnquan sát mẫu để xác định các mảng đậm, nhạt trên cơ sở ánh sáng chiếu vào vậtmẫu Học sinh biết cách vẽ đậm nhạt, thể hiện đúng các độ đậm nhạt trên mẫu

II THỰC TRẠNG

1 Thuận lợi

+ Với nhiều năm liền được sự quan tâm của Phòng giáo dục và Đào tạoHuyện Ân Thi và Ban giám hiệu trường trung học cơ sở Hồ Tùng Mậu về cơ sởvật chất, trang thiết bị hỗ trợ đắc lực cho việc giảng dạy ở trường

+ Phòng giáo dục cũng thường xuyên tổ chức cho giáo viên tham dựchuyên đề và bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ môn mĩ thuật có ứng dụngcông nghệ thông tin vào trong các tiết dạy

+ Với tinh thần trách nhiệm cao trong công tác giảng dạy, việc giáo viên tựlàm đồ dùng dạy học để giảng dạy là hết sức quan trọng

+ Giáo viên giảng dạy, là người tốt nghiệp đại học mĩ thuật và đã trực tiếpgiảng dạy bộ môn mĩ thuật 6, nên rất thích nghiên cứu đề tài, nhằm giúp họcsinh học tốt môn mĩ thuật

2 Khó khăn:

- Tổng số học sinh của của khối 6 là 86 học sinh

- Ân Thi là một huyện nằm nhỏ của tỉnh Hưng Yên, đời sống của nhân dân

ở đây còn khó khăn, nên việc phụ giúp gia đình của các em là điều khó tránhkhỏi là vùng sâu, vùng xa của tỉnh là vùng có dân tộc nên việc xem môn học mĩthuật nói chung và môn vẽ theo mẫu nói riêng cũng còn hạn chế trong cách nghĩ

và học của học sinh, bên cạnh đó một số giáo viên và không ít những bậc phụhuynh học sinh còn xem việc học môn mĩ thuật là môn học phụ

- Một số học sinh còn chưa chủ động trong việc học và thực hành bài vẽtheo mẫu

+ Môn mĩ thuật hiện nay chưa được coi trọng, nhiều người cho rằng ai dạy

mà chẳng được, học sinh đa phần thuộc vùng sâu, vùng xa, các em mới từ cấp Ilên nên nhiều khi phương pháp, kĩ năng vẽ chưa tiếp thu kịp, phòng thực hành,

đồ dùng dạy học còn thiếu thốn, mặt khác với đặt điểm bộ môn

( 1 lớp 1 tiết / 1 tuần), nên học sinh cũng không chú ý nhiều, phụ huynh thìxem thường, chỉ hướng nghiệp cho con em mình những tư tưởng thực dụng hơnnhiều so với trước, là cho con em minh học thêm các môn Toán, Lí, Hóa, Anhvăn vv…

- Để thấy việc học của các em có tiến bộ hay không, tôi đã thực hiện cuộcthăm dò như sau:

trong vẽ theo mẫu

21 học sinh chưa phân biệt được các mảngđậm nhạt trên mẫu

Trước những vấn đề trên, tôi đã suy nghĩ tìm tòi, và rút ra một số kinhnghiệm và biện pháp trong quá trình giảng dạy, nhằm hướng dẫn những kĩ năng

vẽ theo mẫu cho học sinh khối 6

b Tổ chức lớp học:

Lớp học giờ vẽ theo mẫu cần được sắp xếp hợp lí đảm bảo cho tất cả các họcsinh đều có thể quan sát mẫu một cách dễ dàng Có thể sắp xếp thành 4 nhómngồi xung quanh mẫu hoặc xếp học sinh thành 2 hàng dọc hai bên tuỳ theo ánhsáng của lớp học

c Bày mẫu :

Giáo viên nên để cho học sinh tự bày mẫu, sau đó chỉnh sửa và gợi ý cho họcsinh cách bày mẫu đẹp Mẫu vẽ cần được bày phong phú và đảm bảo có nhiềugóc vẽ đẹp Giáo viên yêu cầu học sinh phải tự quan sát và vẽ mẫu đúng với gócnhìn của mình

d Hướng dẫn học sinh quan sát mẫu:

* Cách đặt câu hỏi:

Đối với phân môn vẽ theo mẫu, giáo viên cần bám sát mẫu để đặt câu hỏi cụ thểtrên từng mẫu vẽ, không đặt câu hỏi một cách chung chung Khi đặt câu hỏi giáo.viên cần chỉ vào mẫu để hướng sự chú ý của học sinh vào mẫu vẽ.

Ví dụ : mẫu vẽ Lọ hoa và quả:

- Mẫu gồm có mấy đồ vật?

- Đó là những vật mẫu nào?

- Vị trí của lọ hoa so với quả như thế nào?

- So sánh tỉ lệ chiều cao của quả so với lọ hoa?

- So sánh tỉ lệ chiều ngang của quả so với lọ hoa?

- Lọ hoa bao gồm những phần nào?

- So sánh tỉ lệ giữa các phần của lọ hoa?

- So sánh tỉ lệ giữa chiều ngang và chiều cao của quả?

- Có những nguồn sáng nào chiếu tới mẫu?

- Hướng ánh sáng nào mạnh nhất?

- Phân biệt các độ sáng - trung gian - đậm thay đổi trên mẫu? v.v

Giáo viên yêu cầu học sinh đo, dọi, ước lượng trước khi trả lời Như thế bắtbuộc các em phải quan sát mẫu thì mới có thể phân tích cấu trúc mẫu và đưa ranhững nhậnxét chính xác Các bước vẽ theo mẫu là một chuỗi logic, nếu khôngthực hiện tốt bước thứ nhất thì sẽ không thể thực hiện tốt bước tiếp theo Chẳnghạn, không quan sát kĩ thì sẽ không thể hiểu cấu trúc mẫu, không nhìn ra các độđậm nhạt, không nắm được tỉ lệ thì không thể phác hình chính xác Trong quátrình phân tích mẫu, giáo viên có thể đặt các câu hỏi mang tính suy luận như:

- Vẽ theo mẫu khác với vẽ trang trí như thế nào?

- Lọ hoa là đồ vật được biến dạng từ hình khối nào?

- Ánh sáng thay đổi trên khối lập phương khác với trên khối cầu như thế nào?

- Các mảng đậm nhạt lớn.

+ Quan sát mẫu để suy nghĩ về bố cục:

- Vẽ hình trong tờ giấy ngang hay dọc là hợp lí

- Hình vẽ bằng nào thì vừa, đặt nó ở giữa hay lệch sang phải, sang trái hoặc lêntrên, xuống dưới trang giấy để có bố cục cân đối.Ngoài việc quan sát mẫu thật

ra, giáo viên cần vẽ minh hoạ nhiều góc nhìn cho một mẫu: chẳng hạn nhìnmiệng giếng ở các độ cao khác nhau thì ta sẽ thấy nó có hình khác nhau như:hình tròn, hình elip, thậm chí là một đường thẳng nằm ngang.Hoặc minh hoạnhiều mẫu ở một góc nhìn để học sinh thấy được sự phong phú của mẫu vẽ, từ

đó gợi ý cho các em về cách lựa chọn mẫu cũng như các góc vẽ đẹp.Bên cạnhviệc giáo viên vẽ minh hoạ thì giáo viên có thể hỏi học sinh các câu hỏi kiểm tratrí nhớ cũng như thói quen quan sát hàng ngày của học sinh Chẳng hạn:

- Khi nhìn ngôi nhà em đang ở với các góc nhìn khác nhau như: phía trước, phíasau, mặt bên của ngôi nhà, thì em thấy có sự khác nhau như thế nào?

- Khi đứng ở một điểm cố định nhìn một hàng cột điện có kích thước bằng nhauthì nhìn càng xa ta càng thấy có sự thay đổi như thế nào?

- Khi nhìn người khác với các góc nhìn ngang tầm mắt, nhìn dưới lên hoặc đứngtrên tầng nhìn xuống thì ta thấy có sự biến dạng như thế nào?

- Hãy mô tả theo trí nhớ cấu tạo của cái ấm tích, cái phích nước, hình dáng contrâu, con gà, con lợn ?

- Khi ta đứng ngoài nắng vào buổi sáng, trưa, chiều, chiều tối thì bóng đổ của

ta xuống đất có sự thay đổi như thế nào? v.v

* Hướng dẫn học sinh vẽ mẫu:

Khi hướng dẫn học sinh vẽ mẫu, giáo viên cần chuẩn bị hình hướng dẫn cácbước vẽ theo mẫu như: phác khung hình, phác nét chính,vẽ chi tiết, phân mảng,

vẽ đậm nhạt để học sinh hình dung được tiến trình bài vẽ Hình hướng dẫn cần

vẽ chính xác, đẹp, đúng yêu cầu nếu sơ sài sẽ phản tác dụng Bên cạnh sử dụnghình hướng dẫn chuẩn bị trước, giáo viên cần vẽ minh hoạ thêm những phần cầnnhấn mạnh để học sinh lưu ý Chẳng hạn: cách phác nét thẳng, cách gạt nét chì

khi vẽ các độ đậm nhạt, cách vẽ nền Trước khi học sinh vẽ mẫu, giáo viên chocác em tham khảo một số bài vẽ hoàn chỉnh của các học sinh khoá trước Bài vẽ

sử dụng làm bài mẫu tham khảo phải là các bài vẽ được chọn lọc, đạt yêu cầu vềhình, bố cục, đậm nhạt Sau khi hướng dẫn xong, giáo viên xoá các hình minhhọa và cất bài mẫu, tránh để học sinh bắt chước bài tham khảo mà không nhìnvào mẫu thật để vẽ

* Hướng dẫn học sinh nhận xét, đánh giá, rút kinh nghiệm

Sau khi học sinh thực hành vẽ mẫu, cuối tiết học giáo viên chọn một số bài

vẽ đạt yêu cầu và chưa đạt yêu cầu để các em nhận xét Giáo viên có thể đánh sốcho các bài vẽ chọn và đặt các câu hỏi như:

- Em thích nhất bài số mấy?

- Theo em bài vẽ này đạt ở điểm nào và chưa đạt ở điểm nào?

- Theo em bài nào cần chỉnh sửa? Chỉnh sửa ở những phần nào?

- Qua tiết vẽ này em rút ra được những kinh nghiệm gì?

2 Để phát triển những kĩ năng trên cho học sinh, giáo viên cần :

- Nghiên cứu kĩ nội dung bài học để xác định mục tiêu cụ thể Trong bàihọc đó giáo viên cần hình thành ở học sinh những kĩ năng nào và mức độ đếnđâu?

Ví dụ : những bài đầu vẽ theo mẫu ở lớp 6, giáo viên cần kiểm tra lại

những kĩ năng học sinh đã có ở tiểu học trên cơ sở cần phát triển các kĩ năng chohọc sinh như chọn mẫu, bày mẫu, quan sát, vẽ hình, chỉnh hình, vẽ đậm nhạt Ởbài này giáo viên có thể tập trung vào kĩ năng quan sát: chọn mẫu, bày mẫu ,nhận xét mẫu, phác hình

- Kĩ năng sắp xếp bố cục và phác hình: những bài sau, kĩ năng này sẽ đượccủng cố từng bước và phát triển những kĩ năng chỉnh hình và vẽ đậm nhạt Quanhiều bài luyện tập các kĩ năng trên được hình thành từng bước và phát triển

- Cuối mỗi bài học qua đánh giá kết quả học tập của học sinh giáo viên nắmđược mức độ, kĩ năng đã phát triển ở từng học sinh và từ đó giáo viên có thể có

kế hoạch bồi dưỡng cho cả lớp và từng cá nhân học sinh