Một số hình thức dạy toán và cách tổ chức các trò chơi toán học dành cho học sinh lớp 3

Trò chơi học tập cùng với những đặc trng của nó: phát huy đợc tốt các vai trò tự giác, tích cực, độc lập, linh hoạt, sáng tạo, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí “ học mà chơi” của các học

Phần mở đầu

I Lí do chọn đề tài

1 Vị trí, tầm quan trọng của môn Toán trong trờng Tiểu học

Bậc Tiểu học là bậc góp phần quan trọng trong việc đặt nền móng cho việc hình thành và phát triển nhân cách học sinh Trên cơ sở cung cấp những tri thức khoa học ban đầu về tự nhiên xã hội, phát triển các năng lực nhận thức, trang bị các phơng pháp và kĩ năng ban đầu về hoạt động nhận thức và hoạt

động thực tiễn, bồi dỡng và phát triển tình cảm, thói quen, đức tính tốt đẹp của con ngời Mục tiêu nói trên đợc thực hiện thông qua việc các môn học nói chung, môn toán nói riêng Cùng với môn Tiếng Việt, môn Toán có tầm quan trọng vì Toán học với t cách là một bộ phận khoa học nghiên cứu một số mặt của thế giới hiện thực, có một hệ thống kiến thức cơ bản rất cần thiết cho đời sống sinh hoạt của con ngời Đó cũng là công cụ rất cần thiết để học các môn học khác và tiếp tục nhận thức thế giới xung quanh để hoạt động có hiệu quả trong thực tiễn

2 Sự cần thiết phải đổi mới phơng pháp dạy học Toán ở Tiểu học

Việc dạy Toán ở các Trờng Tiểu học ở nớc ta đã có một quá trình phát triển lâu dài Ttrong quá trình đó, đặc biệt từ cuối năm 50 đến nay sự cố gắng chung của đội ngũ giáo viên các phơng pháp dạy học đã vận dụng và đã thờnh xuyên đợc cải tiến cho phù hợp với hoàn cảnh cụ thể của nhà trờng Tiểu học Việt Nam

Tuy nhiên việc dạy học Toán ở Tiểu học trong thực tiễn ở Tiểu học

ph-ơng pháp dạy học toán về cơ bản không đợc đổi mới về mục tiêu, nội dung giáo dục Đặc điểm chính của phơng pháp dạy học đó là:

- Giáo viên chỉ truyền đạt, giảng giải theo các tài liệu đã có sẵn theo sách giáo khoa, sách hớng dẫn giảng dạy Vì vậy, giáo viên thờng làm việc một cách máy móc và thờng ít quan tâm đến việc phát huy khả năng sáng tạo của học sinh

- Học sinh học tập một cách thụ động, chủ yếu chỉ nghe giảng, ghi nhớ

và làm theo bài mẫu Do đó việc học tập thờng ít hứng thú, nội dung các hoạt

động học tập thờng đơn điệu, nghèo nàn, ít quan tâm đến phát triển năng lực các nhân học sinh.

- Cả giáo viên và học sinh đều phụ thuộc vào những tài liệu có sẵn

Dạy học Toán theo các phơng pháp nh vậy đang cản trở việc đào tạo những ngời lao động, năng động tự tin, linh hoạt, sáng tạo, sẵn sàng thích ứng với những đổi mới diễn ra hàng ngày Yêu cầu giáo dục mới đòi hỏi phải chuyển sang phơng pháp dạy học nhằm tích cực hóa cá hoạt động học tập của học sinh, tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh đều tham gia tích cực vào quá trình dạy học

Việc đổi mới phơng pháp dạy học- dạy học lấy học sinh làm trung tâm-

về lí luận đó là điều tất yếu, nó quyết định sự thay đổi chất lợng học tập của học sinh Trò chơi học tập cùng với những đặc trng của nó: phát huy đợc tốt các vai trò tự giác, tích cực, độc lập, linh hoạt, sáng tạo, phù hợp với đặc điểm tâm sinh

lí “ học mà chơi” của các học sinh các lớp đầu cấp( Lớp 1,2,3), góp phần không

nhỏ vào việc thực hiện mục tiêu đào tạo, đồng thời phù hợp với sự đổi mới

ph-ơng háp dạy học hiện nay

Xuất phát từ những lí do ở trên, tôi đã mạnh dạn đi sâu vào nghiên cứu và

chọn đề tài: “ Một số hình thức dạy toán và cách tổ chức các trò chơi toán học dành cho học sinh lớp 3” để tìm hiểu, nghiên cứu và nâng cao vốn kiến

thức cho bản thân đồng thời tạo nên sự hứng thú học tập, giúp các em “ tích cực hóa” việc học và thực hành các môn học trong chơng trình, đặc biệt là môn Toán

II Mục đích nghiên cứu:

1 Nhằm nâng cao nhận thức của bản thân về đổi mới phơng pháp trong dạy học Toán

2 Nắm vững và sử dụng hợp lí một số hình thức tổ chức dạy học Toán theo đổi mới định hớng phơng pháp dạy học

3 Xây dựng một “ sân chơi” thông qua một hệ thống các trò chơi toán học vừa

có tác dụng củng cố kiến thức, rèn luyện t duy vừa tạo nên hứng thú học tập cho các em

4 Nhằm bồi dỡng, phát triển trí thông minh t duy linh hoạt, sáng tạo cho học sinh Ngoài ra cần rèn luyện cho học sinh một số phẩm chất cần thiết để có ph-

ơng pháp học tập, phơng pháp làm việc có khoa học và tạo phù hợp với mục tiêu giáo dục

III Nhiệm vụ nghiên cứu:

1 Nghiên cứu và tìm hiểu nội dung một số hìn thức tổ chức hớng dẫn hoạt động học tập toán theo định hớng đổi mới phơng pháp dạy học

2 Thiết kế và su tầm các trò chơi toán hoc dành cho học sinh lớp 3

3 Giáo án thực nghiệm cụ thể ứng dụng các hình thức dạy học toán và tổ chức các trò chơi toán học trên học sinh của lớp mình

VI Phơng pháp nghiên cứu:

1 Phơng pháp nhiên cứu tài liệu

2 Phơng pháp thực nghiệm

3 Bằng thực tế giảng dạy học sinh, trao đổi với đồng nghiệp và sự tích lũy kinh nghiệm của bản thân

4 Phơng pháp điều tra, quan sát

Vì điều kiện thời gian có hạn nên trong khuôn khổ hạn hẹp này tôi chỉ đi sâu

vào nghiên cứu đề tài là một số hình thức dạy học toán và cách tổ chức trò chơi toán học cho học sinh lớp 3

Phạm vi, đối tợng nghiên cứu của đề tài: Học sinh lớp 3, Trường Tiểu học Hồ Tựng Mậu

là t duy chóng mệt mỏi khi phải nghe thầy cô giáo giảng bài một cách đơn điệu, các

em thích đợc hoạt động, đợc vui chơi xen kẽ với học tập Mặt khác, tuổi thiếu nhi luôn thích tò mò, tìm những điều mới lạ, những bài toán có nội dung khi chơi, lời giải

độc đáo gây cho các em hứng thú và say mê môn toán hơn Vì vậy các giáo viên tiểu học hiện nay rất quan tâm đa các trò chơi, câu đố vui vào các tiết dạy học toán trên lớp cũng nh các buổi học ngoại khóa

Trò chơi học tập với đặc trng là tạo đợc không không khí tự nhiên,vui tơi, sự thi đua “chơi mà học”, đã tạo nên sự hứng khởi, rèn đợc khả năng t duy rất tốt cho học sinh tiểu học,giúp các em có đợc t duy linh hoạt, mềm dẻo, giúp các em “tích cực hóa” việc học các môn học Đồng thời trò chơi học tập cũng phù hợp với đặc điểm sinh lý của học sinh tiểu học,nhất là trẻ các lớp đầu cấp , còn mang nặng tâm lý “Học

mà chơi, chơi mà học”.Trẻ ở lứa tuổi này bớc vào làm quen với môi trờng học mới

đòi hỏi các em ,phải tích cực hoạt động hơn nữa Tổ chức không khéo léo sẽ làm các

em cảm thấy nặng nề, dẫn đến chán nản Thiếu đi tính linh hoạt tích cực Vì vậy, trò chơi học tập đối với trẻ tiểu học là quan trọng và cần thiết, phù hợp với yêu cầu đổi mới phơng pháp dạy học

II Cơ sở thực tiễn

Qua nhiều lần đi dự giờ các đồng nghiệp ở tất cả các khối lớp trong trờng, tôi nhận thấy, số học sinh tích cực học tập không nhiều, phần lớn học sinh học một cách thụ động, đối phó, ít có hứng thú học tập, một trong các nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là do giáo viên phần lớn cha biết phối hợp, sử dụng hợp lí các hình thức dạy học và cha biết xen kẽ trò chơi vào trong các tiết học và cũng bởi hệ thống trò chơi toán học cha đợc phong phú

Bên cạnh đó, nhận thức đợc việc học tập của học sinh các lớp đầu bậc Tiểu học

trong giai đoạn hiện nay, tình trạng học quá tải, học sinh thiếu đi sự hồn nhiên, ít đợc vui chơi và qua quá trình đi thực tế, quan sát của bản thân, tôi nhận thấy hầu hết đại

bộ phận học sinh đều học tập một cách máy móc, theo một khuôn mẫu cứng nhắc, ít

có sáng tạo Chính điều này đã làm hạn chế chất lợng học tập của học sinh

độ non chuẩn)

Chơng II: Các giải pháp

I Một số hình thức tổ chức hớng dẫn hoạt động học tập toán theo định hớng đổi mới phơng pháp dạy học

1 Học cá nhân( ở trên lớp)

* Hoạt động chủ yếu:

- Khi bắt đầu mỗi hoạt động ( học bài mới, thực hành, luyện tập ) giáo viên cần h… ớng dẫn học sinh cụ thể bằng lời nói( nói ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu) hoặc bằng viết( nêu cụ thể trong phiếu giao việc, phiếu học toán hoặc phiếu bài tập )…

- Hoc sinh tự học theo hớng dẫn của giáo viên với sự hỗ trợ của phiếu học sinh, đồ dùng học toán, sách giáo khoa để chiếm lĩnh tri thức mới, để luyện tập, thực hành…theo khả năng của cá nhân, để tự kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

- Trong quá trình học cá nhân, học sinh có thể hỏi ý kiến, trao đổi ý kiến riêng với giáo viên Giáo viên có thể đến chỗ ngồi của một học sinh để theo dõi, hớng dẫn, kiểm tra, trao đổi ý kiến khi cần thiết, giáo viên có thể cho một số nhóm học sinh…hoặc cả lớp tạm ngừng hoạt động để trao đổi chung, để báo cáo kết quả, để nhắc nhở hoặc hớng dẫn chung

- Giáo viên chọn một số hoạt động, bài luyện tập yêu cầu mọi học sinh phải làm và

có hớng dẫn, kiểm tra, đánh giá Không yêu cầu học sinh làm việc “đồng loạt” mà nên khuyến khích các em học sinh làm theo khả năng cá nhân tránh trờng hợp học sinh giỏi làm bài xong nhanh phải chờ học sinh yếu làm xong rồi mới chuyển sang bài khác

2 Học theo nhóm:

Nhóm theo trình độ( chia riêng từng đối tợng học sinh khá, giỏi , yếu hoặc trung bình) Loại nhóm này thờng tổ chức trong việc học các tiết thực hành, luyện tập toán theo phiếu giao việc, phiếu bài tập toán có nội dung phù hợp với năng lực của từng học sinh.

Nhóm theo sở trờng( chỉ dành cho đối tợng đặc biệt trong các hoạt động ngoại khóa, tự chọn về toán ); chẳng hạn nhóm học sinh tham gia các lớp bồi dỡng học sinh giỏi toán hoặc nhóm học sinh tự chọn toán theo các trình độ nâng cao

Việc chia nhóm có thể cố định hoặc không cố định Tùy theo yêu cầu của tiết học, khả năng tổ chức của giáo viên và sự tiến bộ cũng nh nguyện vọng của học sinh,

có thể cố định loại nhóm này nhng không cố định loại nhóm khác Mỗi nhóm nên có một nhóm trởng để có thể giúp giáo viên điều hành mọi hoạt động của nhóm

* Hoạt động chủ yếu:

- Theo hớng dẫn của giáo viên, các nhóm trởng tổ chức cấc hoạt động của nhóm Các thành viên trong nhóm thực hành, luyện tập theo sự phân công của nhóm…trởng, thảo luận nhóm để tìm ra cách giải quyết từng vấn đề của tiết học…

- Nên phối hợp học nhóm với học cá nhân đặc biệt khi cần giải quyết, đánh giá một vấn đề mới

* Điều kiện:

- Nên có bàn học sinh thích hợp với sắp xếp chỗ ngồi để học nhóm Tốt nhất

và cơ động hơn cả là loại bàn các nhân làm bằng vật liệu nhẹ, bền, dễ di chuyển

- Mỗi học sinh có đủ tài liệu, đồ dùng học tập, dụng cụ cần thiết để thực hiện hoạt động của nhóm( ở trong lớp hoặc ngoài lớp học)

* Kinh nghiệm

- Chỉ nên tổ chức học nhóm( ở trong lớp) khi có những vấn đề từng học sinh có thể giải quyết đợc Các hoạt động ở ngoài lớp nên tổ chức theo nhóm để nâng cao

chất lợng học tập và tự quản của học sinh.

- Khi làm việc, học tập theo nhóm, học sinh thờng mạnh dạn, trao đổi ý kiến Vì vậy nên khuyến khích học sinh tìm tòi, sáng tạo, phê phán, đánh giá để phát triển…khả năng của mỗi cá nhân

- Giáo viên nên chuẩn bị sẵn các phiếu giao việc và thờng xuyên liên kết với các nhóm trởng để giúp các nhóm hoạt động có kết quả

3 Học theo lớp

* Hoạt động chủ yếu:

Thực hiện một số hoạt động chung của cả lớp nh:

- Nghe giáo viên hớng dẫn cá nhân, học theo nhóm

- Trao đổi ý kiến, đánh giá kết quả, chữa bài chung của toàn lớp

* Điều kiện

Mọi tiết học ở các lớp 3 đều có thể tổ chức trò chơi học tập cho học sinh

- Giáo viên nên chuẩn bị nôi dung trò chơi theo phiếu học toán để tất cả các học sinh trong lớp đều có thể tham gia trò chơi

*Kinh nghiệm

- Tùy theo yêu cầu, nội dung của từng tiết học mà giáo viên nên chọn thời

điểm chơi trò chơi cho thích hợp

Không nên có quan niệm sai lầm rằng cứ tổ chức trò chơi là học sinh sẽ mất

trật tự, ồn ào Có những trò chơi đòi hỏi học sinh phải suy nghĩ nhiều nhng điều đó cũng mang lại cho các em niềm vui trong hoạt động trí óc.

- Nên phối hợp các hoạt động cá nhân, của nhóm và của cả lớp khi tổ chức trò chơi học tập

5 Hoạt động thực hành ở ngoài lớp học

* Hoạt động chủ yếu:

Thực hành đo độ dài, tham quan một cơ sở sản xuất, một cửa hàng có sử dụng các dụng cụ đo khối lợng( các loại cân khác nhau ) thu thập số liệuphục vụ cho việc…học tập toán

* Điều kiện

- Giáo viên lập kế hoạch hoạt động thực hành ngoài lớp học và tổ chức thực hiện kế hoạch đó ( từng tháng, từng học kì và cả năm học)

- Giáo viên cần nêu rõ mục đích, yêu cầu cụ thể cần đạt đợc và kế hoạch hoạt

động đạt đợc trong việc thực hành ngoài lớp học và tổ chức thực hiện kế hoạch thực hiện từng buổi hoạt động ở ngoài lớp( nên thể hiện những nội dung trên trong phiếu giao việc cho từng nhóm hoặc từng đối tợng học sinh)

* Kinh nghiệm

- Nên chuẩn bị chu đáo, tỉ mỉ để buổi học đạt kết quả tốt

- Nên dùng phiếu giao việc, trong đó chỉ rõ từng việc phải làm, kết quả cần đạt

đợc duới dạng các câu hỏi, các biểu bảng đơn giản, dễ thực hiện.…

6 Hoạt động ngoại khóa về toán học.

- Nên tổ chức cấc nhóm học sinh ham thích học toán, học nhóm học sinh giỏi toán, nhóm học sinh cần giúp đỡ, hỗ trợ nhau nhiều về toán các nhóm này đợc giáo viên trực tiếp hớng dẫn hoặc cha mẹ học sinh có điều kiện và khả năng hớng dẫn, mỗi tuần lễ học khoảng 1 giờ đến 3 giờ.

* Một số điều cần lu ý khi sử dụng các hình thức dạy học toán.

1 Trong các hình thức dạy học toán ở Tiểu học , hình thức nào cũng cần thiết và có

đóng góp nhất định vào quá trình dạy học Vấn đề quan trọng nhất là:

- Mỗi hình thức dạy học chỉ có tác dụng tốt khi nó sử dụng đúng lúc và đúng mức độ

- Việc lựa chọn và vận dụng hợp lí các hình thức dạy học trong từng tiết học, từng bài học sẽ góp phần giúp học sinh làm cho từng hình thức đợc sử dụng đúng lúc

và đúng mức độ

Do vậy

- Cần phải phối hợp, vận dụng hợp lí các hình thức dạy học nhằm đạt từng mục

đích yêu cầu của từng tiết học

- Không có hình thức nào là “vạn năng” là có thể phù hợp với mọi bài dạy

2 Dạy học toán ở từng lọai bài học, ở từng lớp, từng giai đoạn, từng đối tợng học sinh đều có những đặc điểm riêng.…

Vì vậy cần lựa chọn,phối hợp, vận dụng các hình thức dạy học ở từng tiết học toán cho hợp lí mà không thể áp dụng một cách máy móc, đồng loạt

II Một số hình thức tổ chức trò chơi toán học.

Lớp 3

1 Trò chơi: Chạy tiếp sức

* Hớng dẫn:

Cô giáo chuẩn bị các phiếu Mỗi phiếu ghi một kết quả( 0, 10, 20, ,) … Mỗi đội cử 3 hoặc 5 em( tùy theo số kết quả cô giáo chọn) từng em điền dấu các phép tính vào ô vuông để có kết quả bài làm của mình Em nào làm xong nhanh thì em tiếp theo của đội mới đợc lên làm tiếp, dội nào xong trớc thì đội

đó thắng cuộc

+ Chú ý: Phải bí mật các kết quả ghi trên phiếu để không em nào có thể nghĩ trớc khi nên thi

1 2 3 4

2 Trò chơi: Lấy vật cuối cùng

* Hớng dẫn: Giáo viên chuẩn bị 10 lá cờ hoặc 10 bông hoa( số lợng có thể

nhiều hơn tùy thuộc vào thời gian chơi) để trên bàn

Hai em ( 1 cặp) tham gia chơi

Ngời thứ nhất lấy lá cờ, xong đến ngời thứ hai lấy, rồi lại đến ngời thứ nhất …

Hai bạn luân phiên nhai lấy, mỗi ngời chỉ đợc lấy 1-3 lá cờ(ở mỗi lần lấy) Ai lấy đợc lá cờ cuối cùng, đó chính là ngời thắng cuộc

Tìm thuật chơi để đảm bảo ngời đi trớc là ngời thắng cuộc

+

-x

:

3 Trò chơi: Bắc cầu thông đờng

* Hớng dẫn: Hai em lên thi xem ai điền đợc các số vào ô trống nhanh hơn( coi

nh bắc đợc cầu nhanh hơn để thông đờng về đích)

4 Trò chơi : Xếp diêm

* Hớng dẫn.

a Chuyển chỗ 4 que diêm để chiếc chìa khóa biến thành 3 hình vuông

b Xếp 15 que diêm nh hình sau Hãy chuyển hai que diêm để xếp thành 5 hình vuông bằng nhau

c Chuyển chỗ hai que diêm để ngôi nhà chuyển hớng khác.

5 Trò chơi: Ai nhanh trí:

* Hớng dẫn:

Tính số viên bi để xem đống bi có tất cả bao nhiêu viên bi? ( Với cách tính nhanh nhất)

6 Trò chơi: Tìm đờng về cho ba chú ếch.

* Chuẩn bị : Giáo viên chuẩn bị tranh tô, màu đẹp( nh sau) treo lên bảng.

* Hớng dẫn: Vì ba chú ếch xanh mải đi tắm ma nên đã bị lạc đờng.

Em hãy chỉ đờng cho mỗi chú ếch về đúng nhà của mình kẻo đờng sắp tối Biết rằng nhà của mõi chú ếch đều ghi con số đúng bằng tổng các số mà trên đ-ờng mỗi chú ếch phải đi qua

?