Hệ thống cơ quan tư pháp của trung quốc

Viện kiểm sát hoạt động độc lập.Các cơ quan an ninh là sự mở rộng của các cơ quan công an nhân dân, cơquan công an và an ninh có trách nhiệm giữ gìn trật tự, an toàn xã hội và anninh quố

Thông tin khoa học pháp lý Viện nghiên cứu khoa học pháp lý

Chuyên đề:

H th ng c quan t phap c a Trung Qu cờ ụ ơ ư u ụ

Năm 1993

Lời giới thiệu

Dới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung quốc, trong những năm gần

đây nhân dân Trung quốc đã đạt đợc một số thành tựu trong nhiều lĩnh vực,nhất là đã đảm bảo phát triển kinh tế, ổn định về trật tự an toàn xã hội, củng

cố và xây dựng hệ thống các cơ quan t pháp ngày một vững chắc, góp phầnquan trọng vào sự ổn định sự phát triển của nớc nhà

Để cung cấp thông tin, t liệu tham khảo cho việc nghiên cứu về xâydựng Nhà nớc pháp quyền ở Việt Nam, cải cách bộ máy hành chính Nhà nớc,cải cách hệ thống t pháp, Viện nghiên cứu khoa học pháp lý tổ chức khaithác nguồn t liệu hiện có và ra số thông tin chuyên đề về hệ thống các cơquan t pháp của Trung quốc Số chuyên đề này đề cập các vấn đề về đặc

điểm hệ thống cơ quan t pháp; Mối quan hệ giữa các cơ quan trong hệ thống

t pháp; Viện kiểm sát nhân dân, Toà án nhân dân; các cơ quan an ninh, côngan; Quản lý t pháp

Chúng tôi rất mong nhận đợc sự đóng góp ý kiến của các độc giả

hệ thống t pháp Trung Quốc và các cơ quan

Từ khi nớc Cộng hoà nhân dân Trung Hoa đợc thành lập, sự phát triểncủa hệ thống t pháp Trung hoa luôn gắn liền với những thăng trầm của đất n-

ớc Hệ thống t pháp và các cơ quan của nó đã phát triển nhanh chóng sauthành quả của cuộc “Cách mạng văn hóa”, và đặc biệt là sau hội nghị toànthể lần thứ 3 đại hội đại biểu Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ 11 năm1978

Trong những năm gần đây, Trung hoa đã sửa đổi, ban hành một số Luật

và Pháp lệnh về tố tụng hình sự, tố tụng dân sự, về tổ chức Toà án nhân dân

và Viện kiểm sát nhân dân, các quy chế, điều lệ về hoạt động công chứng vàluật s Tháng 3/1978, đại hội dại biểu nhân dân toàn quốc khóa 5 đã Quyết

định thiết lập lại chế độ kiểm sát và các cơ quan kiểm sát ở Trung Quốc Tạiphiên họp thứ 11 tháng 9/1979, Uỷ ban Thờng vụ đại hội đại biểu nhân dântoàn quốc khóa 5 đã quyết định thành lập Bộ t pháp nhằm thiết lập cơ chếquản lý các hoạt động t pháp trên toàn quốc Cũng trong năm đó, Hội đồngNhà nớc đã có thông t (Circular) yêu cầu xây dựng các cơ quan quản lý tpháp các cấp trên toàn quốc, với hệ thống cơ quan bổ trợ t pháp (Assistants

of justice) cho chính quyền cấp quận, huyện, thị trấn

Tháng 6 năm 1983, tại phiên họp lần thứ nhất đại hội đại biểu nhân dântoàn quốc khóa 6 đã quyết định thành lập tổng cục an ninh quốc gia để đảmnhiệm việc điều tra một số vụ án nhất định trớc đó thuộc về Bộ nội vụ Tháng

4 năm đó, Hội đồng Nhà nớc đã quyết định đặt công tác cải tạo, cải huấn lao

động (một hoạt động vốn thuộc về Bộ nội vụ) dới sự quản lý của Bộ t pháp.Tháng 9/1984, Tại phiên họp thứ 8, Uỷ ban thờng vụ đại hội đại biểu nhândân toàn quốc khóa 6 đã quyết định thành lập Toà án hàng hải tại các thànhphố cảng, mở rộng hơn nữa hệ thống t pháp và các cơ quan của nó trên cả n-ớc

Tóm lại, hệ thống t pháp và các cơ quan t pháp Trung hoa trong nhữngnăm gần đây không ngừng đợc củng cố vững chắc, cùng với sự củng cố hệthống pháp luật xã hội chủ nghĩa của Trung hoa, dựa trên cơ sở Hiến pháp.Với sự phát triển của nền sản xuất hàng hóa xã hội chủ nghĩa, sự lớn mạnhcủa nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, nền t pháp Trung hoa, mang những nét

đặc thù riêng của nó, cũng ngày càng lớn mạnh

I Đặc điểm hệ thống t pháp Trung hoa

Hệ thống t pháp Trung hoa, cả trên lý luận và trong thực tiễn, đều khácbiệt với hệ thống t pháp ở phơng tây Mặc dù về sau cũng tồn tại trong khungcảnh có sự phân tách quyền lực, Trung hoa vẫn có một Quốc hội thống nhất

Và ở Trung hoa cũng nh phơng tây, t pháp đều là một bộ phận quan trọng củachính quyền Nhà nớc

Hệ thống Quốc hội là nền tảng, trên cơ sở đó các cơ quan Nhà nớc khá

đợc xây dựng Nh vậy, khác với hệ thống nghị viện phơng tây, Quốc hội ởTrung hoa thống nhất cả việc lập pháp lẫn hành pháp

Quyền lực Nhà nớc là thống nhất, nhng có sự phân công trách nhiệm,công việc giữa các cơ quan của chính quyền dới sự chỉ đạo thống nhất củaquyền lực Nhà nớc, mà ở đây chính là Quốc hội Đại hội đại biểu nhân dântoàn quốc của Trung hoa là cơ quan cao nhất của quyền lực Nhà nớc trongkhi tất cả các cơ quan khác nh Hội đồng Nhà nớc (cơ quan hành pháp), Toà

án nhân dân (cơ quan t pháp) và Viện kiểm sát đều do Quốc hội thành lập vàtrực tiếp giám sát, các cơ quan này phải chịu trách nhiệm trớc Quốc hội.Cũng tơng tự nh vậy là mối quan hệ giữa đại hội đại biểu nhân dân các cấp

và các cơ quan t pháp ở địa phơng

Hệ thống t pháp Trung hoa bao gồm các Toà án, Viện kiểm sát nhândân, cơ quan công an, an ninh nhân dân và các cơ quan quản lý Nhà nớc về tpháp Toà án nhân dân là các cơ quan Nhà nớc thực thi quyền xét xử và thựcthi một cách độc lập, chỉ tuân theo pháp luật Viện kiểm sát nhân dân là cơquan Nhà nớc có trách nhiệm giám sát việc tuân thủ và áp dụng pháp luật.Các Viện kiểm sát có trách nhiệm phê chuẩn việc bắt ngời, thực thi quyềncông tố, giám sát các hoạt động của Toà án Viện kiểm sát hoạt động độc lập.Các cơ quan an ninh là sự mở rộng của các cơ quan công an nhân dân, cơquan công an và an ninh có trách nhiệm giữ gìn trật tự, an toàn xã hội và anninh quốc gia, tiến hành điều tra, bắt ngời và thẩm vấn ban đầu đối với các

vụ việc hình sự Cơ quan t pháp các cấp là bộ phận chức năng của các cấpchính quyền nhân dân ở địa phơng Các cơ quan này quản lý các hoạt động tpháp, bao gồm cả các hoạt động của các nhà tù, trại giam, tại cải huấn, cảitạo lao động Ngời đứng đàu các cơ quan nội vụ, an ninh và cơ quan quản lý

t pháp đợc Uỷ ban thờng trực đại hội đại biểu nhân dân các cấp bổ nhiệmtheo sự đề cử của cơ quan hành pháp các cấp tơng ứng Các cơ quan nội vụ,

an ninh, kiểm sát, xét xử tiến hành công việc trong phạm vi chức năng củamình có sự hợp tác chặt chẽ và khống chế lẫn nhau nhằm đảm bảo tuân thủ

đúng đắn, áp dụng có hiệu quả pháp luật của Nhà nớc

Tóm lại, đặc điểm của hệ thống t pháp Trung hoa có thể đợc tổng kết

nh sau:

1 Tính thống nhất

Hệ thống t pháp Trung hoa luôn đề cao nguyên tắc thống nhất, có nghĩa

là, thực thi quyền t pháp thống nhất, hệ thống pháp luật thống nhất và hệthống t pháp thống nhất Các quyền t pháp ở Trung hoa bao gồm quyền xét

xử, quyền kiểm sát, quyền điều tra và các quyền tiến hành các hoạt độngquản lý t pháp Dới ánh sáng của Hiến pháp và các đạo Luật khác, các quyền

đợc thực thi bởi Toà án, Viện kiểm sát, cơ quan công an và an ninh và các cơquan quản lý t pháp, dới sự lãnh đạo thống nhất của cơ quan quyền lực Nhànớc, tức là đại hội đại biểu nhân dân các cấp Không một tổ chức, cá nhânnào khác có đợc quyền này Hệ thống pháp luật Trung hoa cũng thống nhấttrên cả nớc Hệ thống các cơ quan t pháp Trung hoa cũng thống nhất trên cảnớc Các Toà án và Viện kiểm sát chịu trách nhiệm trực tiếp và báo cáo trứccác cơ quan quyền lực Nhà nớc Về mặt tổ chức, các cơ quan công an và anninh quốc gia và các cơ quan quản lý Nhà nớc về t pháp chịu trách nhiệm tr-

ớc các cơ quan hành chính các cấp

2 Tính độc lập

Các cơ quan trong hệ thống t pháp Trung hoa thực thi các quyền củamình một cách độc lập, tuân theo pháp luật Nhng sự độc lập này khác với sự

“độc lập t pháp” của các nền dân chủ phơng tây Các cơ quan t pháp ở Trunghoa thực hiện chức năng của mình dới sự lãnh đạo thống nhất của các cơquan quyền lực Nhà nớc Nh vậy, sự độc lập t pháp chi tồn tại trong mối quan

hệ với các cơ quan khác (chứ không phải đối với các cơ quan quyền lực Nhànớc)

Ví dụ, các Toà án thực hiện quyền xét xử và Viện kiểm sát thực thiquyền giám sát, về mặt tổ chức là đọc lập với các cơ quan hành chính Viênchức của Toà án và Viện kiểm sát đợc bầu, bổ nhiệm hoặc bãi miễn bởi cơquan quyền lực Nhà nớc cấp tơng ứng Trung hoa không áp dụng chế độThẩm phán, kiểm sát viên suốt đời Các điều tra viên và viên chức cơ quanquản lý t pháp đợc bổ nhiệm và bĩa nhiệm bởi cơ quan quản lý Nhà nớc.Viên chức ở Toà án và Viện kiểm sát đợc hởng chế độ lơng bổng, phúc lợi, h-

u trí giống nh các viên chức Nhà nớc khác

3 Sự ngăn ngừa ban đầu đối với tội phạm trong hoạt động t pháp

Để duy trì trật tự xã hội và giảm bớt tội phạm, các cơ quan t pháp Trunghoa thực hiện nguyên tắc ngăn ngừa ban đầu Trên cơ sở các điều kiện kinh

tế xã hội ở Trung hoa Một loạt các biện pháp có hiệu quả đã đợc tiến hànhlàm giảm các vụ án hình sự và đợc xem nh “sự giải quyết toàn diện trật tựchung của xã hội” Mục đích của “giải pháp toàn diện” là nhằm thúc đẩy mọicông dân nỗ lực loại trừ những nguồn gốc của tội phạm, loại trừ nhữngnguyên nhân kinh tế xã hội có khả năng làm phát sinh tội phạm Các biệnpháp đặc trng là:

+ Thúc đẩy, động viên các tổ chức quần chúng lao động, thanh thiếuniên và phụ nữ cũng nh các nhà trờng, cơ sở văn hoá công cộng Nhữngthành phần này sẽ phổ biến các kiến thức pháp luật phổ thông trong nhân dâncùng với các cơ quan t pháp Họ giáo dục đạo đức cộng sản trong nhân dân,khuyến khích việc tôn trọng pháp luật, trật tự xã hội và do đó cũng cố nềnvăn minh xã hội chủ nghĩa Đây là nền tảng của việc cũng cố của việc ngănngừa và giảm bớt tội phạm;

+ Thiết lập và nâng cao hệ thống trách nhiệm nhằm duy trì trật tự xã hội

và an ninh công cộng Tất cả các trờng học, cơ quan nhà nớc, nhà máy, xínghiệp và các cơ quan, tổ chức khác đều đã đa ra một hệ thống trách nhiệm

đối với qn ninh công cộng Hệ thống này kết hợp chặt chẽ việc duy trì kỷ luậtlao động, trật tự xã hội với việc thực hiện có hiệu quả vai trò, trách nhiệmcủa ngời lao động Điều này làm cho mỗi cá nhân thực sự phải gắn liền vớitrật tự, an toàn trong công tác của tập thể đơn vị, tạo điều kiện giảm bớt tỷ lệtội phạm;

+ Mở rộng các hoạt động mang tính pháp lý trong các tầng lớp nhândân lao động Các Uỷ ban làng xã, Uỷ ban dân phố ở nông thôn và thành thị

là những tổ chức tự quản của nhân dân Dới các tổ chức này, có các Uỷ ban

an ninh và tổ hoà giải nhân dân, thành viên của tổ hòa giải đợc nhân dân bầu

ra Họ thờng xuyên nỗ lực giáo dục quần chúng ề đạo đức xã hội chủ nghĩa,

nâng cao nhận thức pháp luật cho quần chúng, hóa giải các muâ thuẫn vàgiải quyết các vi phạm pháp luật nhẹ;

+ Truyền bá, phổ biến các kiến thức pháp lý phổ thông trong nhân dânnhằm nâng cao ý thức pháp luật Các viên chức Nhà nớc cần đợc giáo dụcpháp luật đầy đủ, sâu sắc và toàn diện để họ có thể giải quyết hầu hết các vấn

đề theo đúng pháp luật Đây là một biện pháp quan trọng nhằm nâng cao đạo

đức xã hội và giảm bớt các vi phạm pháp luật

4 Quy định các thủ tục pháp lý thuận tiện cho các đơng sự

Nhằm thắt chặt mối quan hệ đối với nhân dân, nguyên tắc này tạo điềukiện thuận lợi cho nhân dân về nhiều mặt Việc thiết lập các Toà án nhândân, mở các phiên toà lu động công khai có thể khuyến khích các công dântại địa phơng tham dự các phiên toà, tìm hiểu và nắm đợc các thủ tục tố tụng.Việc khuyến khích quy định hình thức hoà giải nh là một biện pháp thay thế

để giải quyết các tranh chấp dân sự và các vụ phạm tội nhỏ trớc khi đa ra giảiquyết theo thủ tục tố tụng taị Toà án nhằm giảm bớt các chi phí cho Toà áncủa các đơng sự và của chính Nhà nớc, cũng nh sự lãng phí thời gian khôngcần thiết Hòa giải cùng với giải thích, t vấn cho các bên tranh chấp một cáchnhanh chóng, hợp tình, hợp lý, tuân theo pháp luật

Đối với các vụ án hình sự, án phí nói chung đợc giảm hoặc miễn Nhànớc Trung hoa không ấn định một mức phí cho các vụ án hình sự Nếu Toà

án chỉ định luật s đại diện cho bên bị đơn, Toà án sẽ chịu chi phí này Toà ánnói chung cũng không quy định án phí đối với một số loại án dân sự đặc biệtnhất định Tuy nhiên, trong các vụ án dân sự nếu các đơng sự không có khảnăng thanh toán án phí, thì Toà án có thể sẽ miễn chi phí này

Thủ tục đó cho phép nhân dân đợc tham gia tranh tụng nhằm bảo vệquyền lợi của mình một cách t do, bình đẳng Hiện nay, các quy định về nộidung cũng nh về thủ tục trong các luật lệ đều đơn giản, dễ hiểu, tạo điều kiệncho mọi công dân khi cần thiết tham gia tố tụng, bảo vệ quyền lợi cho họ

II Mối quan hệ giữa các cơ quan t pháp Trung hoa

1 Theo Hiến pháp và các Đạo Luật có liên quan, Toà án nhân dân, Viện

kiểm sát nhân dân, các cơ quan an ninh, nội vụ đợc phân chia chức năng hoạt

động và chịu trách nhiệm một cách độc lập Các cơ quan này hợp tác, hỗ trợ

và giám sát, khống chế lẫn nhau trong quá trình tiến hành các thủ tục tố tụngnhằm giải quyết các vụ án hình sự Quá trình này đợc xây dựng nhằm bảo

đảm việc áp dụng, thực thi pháp luật một cách có hiệu quả

Các Toà án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, cơ quan an ninh và nội

vụ ở Trung hoa chia trách nhiệm chung trong việc bảo vệ quyền lợi chungcủa nhân dân Các cơ quan này trấn áp kẻ thù của nhân dân, trừng phạt kẻphạm tội, bảo vệ đờng lối hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa và củng cố nềnchuyên chính dân chủ của nhân dân (Democvatic dictatorship) Đó là nhữngmục tiêu cơ bản của hệ thống pháp lý Trung hoa Hiến pháp và Luật tố tụnghình sự Trung hoa cũng xác định phạm vi của hệ thống t pháp với sự phânchia các công tác Những nghĩa vụ chung và trách nhiệm riêng rẽ phản ánh

mối quan hệ hợp tác với lẫn nhau và kiềm chế lẫn nhau giữa các cơ quan tpháp, đại diện cho “ba mối quan hệ” của một chuỗi mắt xích và “ba giai

đoạn công tác” của một cơ chế không thể thay thế đợc Trong tố tụng hình

sự, ba giai đoạn: điều tra, kiểm sát, xét xử tơng ứng với ba bớc công việc nóitrên Nếu các cơ quan điều tra, kiểm sát, xét xử liên kết với nhau bằng nhữngmối quan hệ kiểm tra, giám sát và cân bằng lẫn nhau thì các vụ án sẽ đợcgiải quyết khẩn trơng, hợp pháp và có hiệu quả, đáp ứng đợc những đòi hỏinhân đạo Nếu có sự sai sót trong bất cứ khâu nào của quá trình ba bớc nóitrên, toàn bộ việc giải quyết vụ việc sẽ bị ảnh hởng xấu, lợi ích của nhân dânlao động và của Nhà nớc sẽ bịi xâm hại Do đó mối quan hệ giữa các cơ quancủa hệ thống t pháp Trung hoa trong sự phân công công tác, trách nhiệm,kiềm chế và giám sát lẫn nhau là vô cùng quan trọng đây cũng là một đặc

điểm nổi bật của hệ thống t pháp Trung hoa

2 Sự phân chia công tác

Các cơ quan an ninh, nội vụ, Viện kiểm sát và Toà án nhân dân ơt Trunghoa thực hiện chức năng của mình theo quy định của pháp luật, và chúng tiếnhành các hoạt động theo sự phân công công tác một cách chặt chẽ TheoHiến pháp và các Luật có liên quan Toà án là cơ quan t pháp của Nhà nớc,thực hiện quyền xét xử thay mặt Nhà nớc Toà án nhân dân tiến hành xét xử

độc lập, chỉ tuân theo pháp luật và chịu trách nhiệm trớc pháp luật Toà ánnhân dân là cơ quan duy nhất có quyền xét xử, cả các vụ việc dân sự và hìnhsự

Đoạn 1 Điều 30 Luật tố tụng hình sự quy định: “Những vụ phạm tội nhẹ

mà (theo quy định của pháp luật) chỉ đợc đa ra xem xét giải quyết nếu có sự

tố cáo, khiếu nại (của bên bị hại) và những vụ việc khác không cần phải tiếnhành điều tra, sẽ do Toà án thụ lý và giải quyết trực tiếp và có thể tổ chức hoàgiải điều này có nghĩa là Toà án nhân dân có thể thụ lý giải quyết trực tiếp

vụ việc đối với các án với hai mức độ tội phạm sau:

+ Những vụ án chỉ có thể đợc giải quyết nếu có yêu cầu của ngời bị hại,bao gồm tội lăng mạ, bôi nhọ và làm mất danh dự của ngời khác theo quy

định của điều 145 Luật hình sự, và tội dùng vũ lực xâm hại đến quyền tự dohôn nhân của ngời khác nh quy định của Điều 179 Luật hình sự

+ nớc vụ phạm pháp nhỏ đợc giải quyết không cần điều tra nh tội viphạm chế độ hôn nhân một vợ một chồng theo quy định của Điều 180 Luậthình sự, phá hoại hôn nhân của quân nhân đang làm nhiệm vụ (On activeduty) theo quy định của Điều 181 Luật hình sự, hay tội ruồng rẫy bỏ mặc vợcon theo quy định của Điều 183 Luật hình sự hoặc tội phá hoại, cản trở cáchoạt động công ích

Viện kiểm sát nhân dân là các cơ quan Nhà nớc giám sát việc tuân thủ

và quy định pháp luật, thực thi quyền công tố Viện kiểm sát thực thi quyềnnày một cách độc lập, chỉ tuân theo pháp luật Theo Luật tố tụng hình sự,Viện kiểm sát chủ yếu chịu trách nhiệm phê chuẩn việc bắt ngời, tiến hànhcác hoạt động kiểm sát kể cả việc trực tiếp điều tra và thực hiện quyền công

tố Đoạn 2 Điều 13 Luật tố tụng hình sự quy định các vụ án có liên quan đếntội hối lộ, xâm phạm các quyền công dân, lơ là thiếu trách nhiệm và các vụ

án khác mà Viện kiểm sát thấy cần thiết sẽ do Viện kiểm sát trực tiếp thụ lý

hồ sơ, tiến hành điều tra và quyết định có khởi tố vụ án, khởi tố đơng sợ haykhông

Ba mức phạm tội đầu tiên đề cập ở trên là những tội phạm do nhân viênNhà nớc thực hiện, những ngời này lạm dụng quyền lực của họ hoặc lợi dụng

vị trí công tác để thu lợi bất chính, Cũng giống nh các vụ án khác mà Việnkiểm sát thấy cần chấp nhận khởi tố, các vụ án này đợc xem xét giải quyết

mà không cần có quy định riêng nào Các Viện kiểm sát phải tự mình quyết

định giải quyết vụ việc

Các cơ quan công an nhân dân đợc Nhà nớc trao quyền giữ gìn trật tựxã hội và an ninh quốc gia Các cơ quan này là thành phần của hệ thống cơquan quản lý Nhà nớc Theo quy định của pháp luật, các cơ quan công an cótrách nhiệm trớc tiên trong việc điều tra, giam giữ (tạm thời), tiến hành thẩmvấn ban đầu và trực tiếp bắt ngời trong tố tụng hình sự

Đoạn 3 của Điều 13 Luật tố tụng hình sự quy định “Việc điều tra những vụ án không thộc diện quy định ở đoạn 1 và 2 (điều này) đều thuộc trách nhiệm của cơ quan công an tiến hành” Nh vậy, tất cả các vụ án hình sự nào không thuộc diện đợc Toà án nhân dân thụ lý giải quyết hoặc Viện kiểm sát nhân dân thụ lý và trực tiệp điều tra, sẽ đều

do cơ quan công an tiến hành Phiên họp đầu tiên của Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc khoá 6 tháng 11 năm 1983 đã quyết định thành lập các cơ quan an ninh quốc gia chuyên

điều tra các vụ án gián điệp mà trớc kia do các cơ quan nội vụ tiến hành điều tra.

Nh vậy, các cơ quan an ninh quốc gia mang những tính chất giống nh các cơquan nội vụ tơng ứng, chúng cũng thực thi các quyền mà Hiến pháp và các

đạo Luật đã quy định về điều tra, bắt giữ, tạm giam giữ và thẩm vấn ban đầutrong việc giải quyết các vụ án hính sự

Để giải quyết các vụ án hình sự, hệ thống t pháp Trung Hoa có sự phânchia công việc và trách nhiệm rõ ràng Cơ quan an ninh, nội vụ, Viện kiểmsát nhân dân và Toà án nhân dân cần hợp tác và đánh giá chính xác kịp thờitội phạm Bảo đảm áp dụng pháp luật đúng đắn và có hiệu quả

3 Sự phối hợp với nhau

Điều này có nghĩa là các cơ quan điều tra, kiểm sát, xét xử cần phải trêncơ sở sự phân công trách nhiệm của mình, hợp tác trợ giúp lẫn nhau nhằmhoàn thành công việc chung là ngăn ngừa tội phạm, thực hiện công bằng xãhội

Sự phối hợp với nhau của các cơ quan này có thể đợc minh hoạ nh sau:+ Khi cơ quan an ninh hoặc nội vụ cho rằng cần phải tiến hành bắt ngời,cơ quan này phải đệ trình yêu cầu của mình lên Viện kiểm sát nhân dân đểcơ quan kiểm sát phê chuẩn Sau khi xem xét vụ việc, Viện kiểm sát sẽ phêchuẩn lệnh bắt ngời hay không hoặc cần trực tiếp tiến hành điều tra;

+ Sau khi có sự phê chuẩn, cơ quan an ninh hoặc nội vụ mới tiến hànhbắt ngời;

+ Trong một vụ điều tra do cơ quan an ninh hoặc nội vụ tiến hành, ýkiến của Viện kiểm sát về việc có khởi tố hay không là bắt buộc Hồ sơ vụ án

và các giấy tờ có liên quan phải đợc chuyển cho Viện kiểm sát để cơ quannày xem xét và quyết định;

+ Các cơ quan an ninh công an, an ninh, Viện kiểm sát và Toà án phảitiếp nhận các đơn th khiếu nại, tố cáo của nhân dân cũng nh việc tự nguyệnkhai báo, đầu thú của ngời phạm tội Khi một trong các cơ quan nói trênnhận đợc thông tin hoặc lời khiếu nại, tố cáo về vụ phạm tội nằm ngoàithẩm quyền giải thích của mình, thì cơ quan đó phải chuyển vụ việc cho cơquan có thẩm quyền giải quyết, và phải báo cáo cho ngời khiếunại, tố cáo đ-

ợc biết Trong những trờng hợp khẩn cấp, cơ quan nhận đợc vụ việc có thểtiến hành các biện pháp khẩn cấp để giải quyết vụ việc cho đến khi việcchuyển hồ sơ đã đợc hoàn tất;

+ Vụ việc nào do Viện kiểm sát nhân dân đã ra quyết định khởi tố sẽ

đ-ợc chuyển sang cho Toà án để nghiên cứu hồ sơ và đa ra xét xử;

+ Khi Toà án tiến hành xét xử vụ việc do Viện kiểm sát khởi tố, Việnkiểm sát sẽ cử ngời tham gia phiên Toà với t cách ngời buộc tội Trong những

vụ án nhỏ, ít nghiêm trọng toà có thể tiếnh hành xét xử không có sự tham gia

đại diện của Viện kiểm sát Nếu Viện kiểm sát phản đối (việc xét xử khôngcần sự tham gia của đại diện Viện kiểm sát) hoặc Toà phúc thẩm yêu cầu sự

có mặt của đại diện Viện kiểm sát, Viện kiểm sát cùng cấp sẽ cử ngời thamgia phiên toà;

+ Trờng hợp phạm nhân phạm tội mới trong thời gian đang thi hành án,hoặc phát hiện tội phạm mới sau khi đã tuyên án, trại giam hoặc trịa cải tạolao động sẽ chuyển vụ việc tới Viện kiểm sát để xem xét Nếu một ngờiphạm tội đã bị kết án quản thúc (án treo - Con trol), giam giữ, phạt tù có thờihạn hoặc tù trung thân mà thực sự hối cải, cải tạo tốt và có những đóng gópnhất định trong thời gian thi hành án thì có thể đợc giám sát hoặc tha miễntheo quy định của pháp luật Trong những trờng hợp này, các cơ quan thihành án đệ trình ý kiến của mình lên Viện kiểm sát để xem xét và giải quyết.+ Nếu trong khi thực hiện chức năng quản lý thi hành án, cơ quan quản

lý trại giam, trại cải tạo lao động phát hiện có sai sót trong phán quyết củaToà án, hoặc phạm nhân có đơn thỉnh cầu, vụ việc sẽ đợc chuyển đến Việnkiểm sát hoặc Toà án đã tuyên án đó

4 Sự khống chế lẫn nhau

Các cơ quan an ninh, nội vụ, Viện kiểm sát và Toà án theo sợ phân côngcông việc của mình, phải giám sát lẫn nhau nhằm ngăn chặn sửa chữa kịpthời các sai sót, bảo đảm quy định pháp luật đúng đắn Những biện phápkiểm tra, khống chế lẫn nhau của các cơ quan cụ thể nh sau:

+ Viện kiểm sát có quyền quyết định không phê chuẩn bắt ngời theo đềnghị của các cơ quan điều tra hoặc quyết định miễn tố một vụ án đợc chuyểntới đề nghị khởi tố nếu Viện kiểm sát đó cho rằng không đủ cơ sở pháp lý đểbắt giữ hoặc khởi tố Các quyết định này sẽ đợc chuyển lại cho cơ quan điều

tra Nếu các cơ quan điều tra cho rằng các quyêt định đó là sai lầm, thì có thểyêu cầu xem xét lại Nếu sau khi xem xét lại, Viện kiểm sát vẫn bảo lu quyết

định của mình thì cơ quan điều tra có quyền kiến nghị lên Viện kiểm sát cấptrên

+ Trong việc kiểm sát và phê chuẩn quyết định bắt ngời, nếu Viện kiểmsát phát hiện có sự vi phạm pháp luật trong khi tiến hành điều tra của cơquan điều tra thì phải thông báo để cơ quan này sửa chữa kịp thời những sailầm đó Cơ quan điều tra phải tiến hành sửa chữa sai sót và thông báo lại choViện kiểm sát về sự sửa chữa này

+ Trong việc xem xét vụ án, nếu Viện kiểm sát thấy cần phải kiểm trahoặc điều tra bổ sung, Viện kiểm sát có quyền yêu cầu cơ quan công an và

an ninh tiến hành điều tra lại, hoặc điều tra bổ sung Viện kiểm sát cũng cóthể cử nhân viên trực tiếp tham gia điều tra

+ Trong việc thụ lý, nghiên cứu vụ án do Viện kiểm sát khởi tố, Toà án

có thể yêu cầu Viện kiểm sát điều tra bổ sung, nếu cho rằng những sự kiệnchính còn cha rõ ràng và chứng cứ cha đầy đủ Nếu thấy không cần thiết phải

ra bản án, Toà án có thể yêu cầu Viện kiểm sát rút quyết định khởi tố Ngaycả khi Toà án đã tiến hành thẩm vấn bị cáo tại phiên toà, toà vẫn có thể tuyên

bố bị cáo vô tội và tha miễn cho ngời đó

+ Nếu kiểm sát viên tham gia phiên toà phat hiện có sự vi phạm phápluật trong việc xét xử của Toà án, ngời đó có đề nghị Toà án sửa chữa sai sót,

và đa ra cách thức giải quyết sai sót đó

+ Nếu Viện kiểm sát cho rằng bản án hoặc phán quyết của Toà án chứa

đựng những sai sót thật sự, Viện kiểm sát có quyền kháng nghị theo thủ tụcphúc thẩm Nếu Viện kiểm sát tối cao phát hiện có sai lầm thực sự trong bản

ạnh quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Toà án, hoặc Viện kiểm sát cấptrên phát hiện phát hiện có sai lầm trong phán quyết của Toà án cấp dới, cáccơ quan này có thể kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm và thực thi quyềngiám sát để xem xét tính đúng đắn trong hoạt động xét xử của Toà án cấp d-ới

+ Viện kiểm sát có trách nhiệm kiểm tra, đánh giá tính hợp pháp củaviệc thi hành các bản án hình sự, cũng nh các hoạt động của các nhà tù, trạigiam và trại cải tạo lao động Nếu phát hiện có sự vi phạm pháp luật, Việnkiểm sát phải thông báo cho ngời vi phạm bết để sửa chữa các sai lầm đó.Hơn nữa, luật tố tụng hình sự còn có các điều khoản quy định nghiêmngặt về thời hạn mà các cơ quan điều tra, kiểm sát,xét xử phải tuân theo đểthực hiện tốt những hoạt động thuộc trách nhiệm của họ Giới hạn thời gian

đòi hỏi các cơ quan thi hành pháp luật phải thực thi trách nhiệm của mìnhmột cách nhanh chóng, có hiệu quả để bảo vệ quyền lợi của Nhà nớc cũng

nh các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân Ví dụ, điều 92 Luật tố tụnghình sự quy định thời hạn điều tra vụ án hình sự nói chung không đợc quáhai tháng Đối với những vụ việc phức tạp không thể kết thúc theo thời hạnquy định, Viện kiểm sát cấp trên có thể phê chuẩn việc kéo dài thời hạn điềutra thêm một tháng Điều 125 Luật tố tụng hình sự quy định xét xử một vụ án

đã đợc khởi tố, Toà án phải tuyên án trong vòng một tháng kể từ ngày thụ lý

vụ án, với việc gia hạn tối đa là một tháng rỡi

III Viện kiểm sát nhân dân Trung Quốc

Viện kiểm sát nhân dân Trung Quốc là cơ quan Nhà nớc chịu tráchnhiệm giám sát việc thi hành pháp luật Tên gọi chíng thức của các cơ quannày là Viện kiểm sát nhân dân nớc Cộng hoà nhân dân Trung hoa, gọi tắt làViện kiểm sát nhân dân Viện kiểm sát đại diện cho ý chí của nhân dân vớimục đích bảo vệ hệ thống dân chủ nhân dân và phục hồi quyền lợi của nhândân

Sau khi thành lập nớc Cộng hoà nhân dân, Trung Quốc đã thành lậpPhòng kiểm sát nhân dân tối cao và bắt tay xây dựng các Phòng kiểm sát cáccấp ở địa phơng Tháng 9/1951, Chính phủ lâm thời Trung ơng đã thông quaquy chế tổ chức của Phòng kiểm sát nhân dân tối cao và quy định chung về

tổ chức của các phòng kiển sát các cấp Tháng 9/1954, Quốc hội khoá I tạiphiên họp lần thứ nhất đã thông qua Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân tốicao của nớc Cộng hoà nhân dân Trung hoa, đổi Phòng kiểm sát nhân dânthành Viện kiểm sát nhân dân Các quy định cụ thể đã đợc ban hành về cácchức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của các Viện kiểm sát nhân dân Điều đó

đã tạo điều kiện từng bớc thành lập và phát triển vững chắc của ngành kiểmsát nhân dân các cấp Tuy nhiên, sau 1975, cơ quan kiểm sát nhân dân tạmthời bị giải thể và chức năng, thẩm quyền của kiểm sát nhân dân do các cơquan an toàn xã hội thực hiện

Sau đó, vào tháng 3/1978, Quốc hội khoá 5 đã quyết định tại kỳ họp thớnhất của mình tái thành lập các Viện kiểm sát nhân dân Kỳ họp thứ hai củaQuốc hội khóa 5 vào tháng 7/1979, đã sửa đổi Luật tổ chức Viện kiểm sátnhân dân của nớc Cộng hoà nhân dân Trung hoa Vào tháng 9 năm 1983, Uỷban thờng vụ Quốc hội khóa 6, tại kỳ họp thứ hai đã thông qua quyêt địnhviệc sửa đổi Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân Trung hoa Với 3 chơng,

28 điều, Luật tổ chức sử dụng quy định một cách có hệ thống tính chất, cácnhiệm vụ, chức năng và thẩm quyền của ngành kiểm sát Trung Quốc, thủ tụcthực hiện chức năng và thẩm quyềnm, cơ cấu tổ chức cũng nh việc bổ nhiệm

và miễn nhiệm cán bộ kiểm sát

Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân là văn kiện pháp lý cơ bản để hiểu

và nghiên cứu hệ thống kiểm sát Trung Quốc

1 Nhiệm vụ, chức năng và thẩm quyền của Viện kiểm sát nhân dân Trung Quốc

Nhân dân thực hiện nhiều hình thức giám sát nhằm đảm bảo hiệu lựcthống nhất của pháp luật Trung Quốc

Một trong các hình thức đó là sự giám sát do Quốc hội và Uỷ ban thờng

vụ Quốc hội tiến hành, Hội đồng nhân dân các cấp và Uỷ ban thờng trực củaHội đồng nhân dân thực hiện quyền giám sát đối với việc thi hành Hiếnpháp, các đạo Luật của Nhà nớc Các cơ quan này giám sát hoạt động của tấtcả các đơn vị, xí nghiệp trực thuộc và sự thi hành các đạo Luật và Nghị định

và các Nghị quyết của Chính phủ Hình thức giám sát thứ ba là giám sát xãhội, nghĩa là giám sát thi hành pháp luật đợc thực hiện bởi nhân dân và các tổchức xã hội nh Công đoàn, Hiệp hội phụ nữ Giám sát Nhà nớc đợc tiếnhành từ trên xuống dới, còn giám sát xã hội thì từ dới lên trên Khi đợc kếthợp với nhau, chúng tạo ra một sự giám sát hoàn chỉnh.

Ngoài những hình thức giám sát nói trên, Trung Quốc đã thành lập hệthống Viện kiểm sát nhân dân, là cơ quan chuyên trách trong việc giám sátthi hành pháp luật Điều 1 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân nớc Cộnghoà nhân dân Trung hoa quy định: “Viện kiểm sát là cơ quan Nhà nớc chịutrách nhiệm giám sát việc tuân thủ pháp luật Viện kiểm sát đảm bảo việc thihành thống nhất các đạo Luật và Nghị định thông qua thẩm quyền giám sátcủa mình

Nh quy định rõ trong Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân nớc Cộnghoà nhân dân Trung hoa, nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân là kiểm sátmọi hoạt động nhằm lật đổ chính quyền, giáng những đòn nặng vào bọnphảncách mạng và các phần tử tội phạm khác, bảo toàn sự thống nhất của đất nớc,chế độ chuyên chính dân chủ nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa Vì vậy,Viện kiểm sát nhân dân duy trì trật tự xã hội, trật tự trong sản xuất, công việcgiáo dục, nghiên cứu khoa học vầ trong cuộc sống của nhân dân Viện kiểmsát bảo vệ tài sản xã hội chủ nghĩa thuộc sở hữu của toàn dân, tài sản thuộc

sở hữu tập thể của ngời lao động và tài sản thuộc sở hữu hợp pháp của t nhân.Các cơ quan này còn bảo vệ các quyền công dân, quyền dân chủ và cácquyền khác cũng nh đảm bảo thắng lợi cho công cuộc hiện đại hóa xã hộichủ nghĩa Ngoài ra, bằng việc phát hiện kịp thời và truy tố các hoạt động tộiphạm của bọn phản cách mạng và các phần tử tội phạm khác Viện kiểm sátgiúp giáo dục nhân dân trung thành với tổ quốc, ý thức chấp hành Hiến pháp

và các đạo luật khác, nâng cao hiểu biết pháp luật cho nhân dân, và tích cực

đấu tranh chống tội phạm

Căn cứ vào các chức năng và quyền hạn đợc quy định trong Luật tổchức Viện kiểm sát nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân các cấp thực hiệngiám sát việc tuân thủ pháp luật nh sau:

a Giám sát pháp luật và kỷ luật: Đây là cuộc đấu tranh trực diện của

Viện kiểm sát nhân dân chống lại bọn tội phạm Khoản 1 Điều 5 của Luật tổchức Viện kiểm sát nhân dân quy định: “Thẩm quyền kiểm sát đợc thực hiện

đối với các vụ án hình sự liên quan đến an ninh quốc gia, các hoạt động tộiphạm phá hoại việc thực hiện thống nhất các chính sách của Nhà nớc, các

Đạo luật, Nghị định và các Quyết định khác”

Đây là chức năng cực kỳ quan trọng mà Nhà nớc đã giao phó cho Việnkiểm sát nhân dân Tình hình thực tiễn của Trung Quốc cho thấy một số ngời

đã lợi dụng cơng vị và quyền hạn của họ để phá hoại sự thống nhất đất nớc,phá hoại sự đoàn kết dân tộc và đe doạ quyền lực chính trị đợc dựa trên nềnchuyên chính dân chủ nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa

Hầu hết các vụ án hình sự loại này là các vụ án phản cách mạng Nhữngloại vụ án này phải do Viện kiểm sát nhân dân tiến hành điều tra nhân danhNhà nớc và chuyển hồ sơ vụ án ra các cơ quan t pháp để nghiêm trị nhằm

bảo toàn sự thống nhất quốc gia và nền chuyên chính dân chủ nhân dân đó

là nhiệm vụ chính và quan trọng đối với ngành kiểm sát Trung Quốc trongcông tác giám sát pháp luật và kỷ luật của mình Việc quản lý pháp luật và

kỷ luật cũng bao gồm giám sát các cơ quan và các cán bộ Nhà nớc trong việcchâp shành Hiến pháp và các đạo luật Quyền kiểm sát đợc thực hiện bất cứkhi nào có vi phạm pháp luật Những trờng hợp xâm phạm các quyền dânchủ của công dân hoặc vi phạm nhiệm vụ đều đợc Viện kiểm sát thụ lý, lập

hồ sơ và tiến hành điều tra

Sau giai đoạn điều tra, Viện kiểm sát khởi tố vụ án trớc các Toà án nhândân Nhìn chung các vụ án loại này là các hành vi phạm tội xâm phạm cácquyền pháp lý của công dân hoặc vi phạm nhiệm vụ một cách nghiêm trọngdẫn đến các thiệt hại cho lợi ích của Nhà nớc và công dân Theo quy địnhcủa Luật tố tụng hình sự và các Đạo Luật có liên quan khác thì có 14 loại vụ

án hình sự thuộc phạm vi giám sát pháp luật và kỷ luật và đợc Viện kiểm sáttrực tiếp thụ lý, đó là: Tội bức cung; tội truy tố trách nhiệm hình sự ngời vôtội; tội xâm phạm quyền bầu sử của nhân dân; bắt giam ngời trái pháp luật;khám xét trái pháp luật; truy tố trái; tội xâm phạm quyền tự do tín ngỡng; tộitruy cứu trách nhiệm hình sự với các chứg cứ giả tạo; che dấu những chứng

cứ phạm tội; tội xâm phạm quyền tự do thông tin, làm lộ bí mật của Nhà nớc,

điều tra, xét xử trái pháp luật; tha ngời phạm tội trái pháp luật; mở, che giấu

và tiêu huỷ th bu điện và điện báo Ngoài ra, còn có các vụ án khác mà Việnkiểm sát phải trực tiếp thụ lý, đó là các hành vi phạm tội chủ yếu do các cơquan Nhà nớc và các nhân viên của mình thực hiện Tuy nhiên, có một số tội

nh xâm phạm quyền bầu cử của nhân dân thì không nhất thiết là do các nhânviên Nhà nớc thực hiện

b Giám sát kinh tế: Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Viện

kiểm sát phục vụ trực tiếp công cuộc xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa

là thực hiện giám sát trong lĩnh vực kinh tế nhằm đấu tranh chống các tộiphạm kinh tế Công tác giám sát kinh tế giúp bảo đảm việc thực hiện cácchính sách kinh tế Nhà nớc, các Đạo luật và Nghị định, duy trì trật tự kinh tếxã hội chủ nghĩa Giám sát kinh tế nhằm bảo vệ tài sản nhân dân Trên mặttrận sản xuất, giám sát kinh tế đã tạo điều kiện đạt đợc thành tựu tiến tiên vềquản lý khoa học trong nhiều thành phần của nền kinh tế quốc dân, đông thờikhuyến khích giải quyết các vấn đề kinh tế theo pháp luật

Hiện nay có nhiều hành vi phạm tội trong lĩnh vực kinh tế trong đó cómột một số hành vi tơng đối nguy hiểm Các trờng hợp vi phạm hoặc saonhãng nhiệm vụ thờng dẫn đến chết ngời hoặc thơng vong gây những thiệthại nặng nề về kinh tế

Vì vậy, tăng cờng giám sát kinh tế là nhiệm vụ bắt buộc đối với xựnghiệp xây dựng kinh tế của Trung Quốc Hiện nay, các hình thức thamnhũng kinh tế sau đây phải do Viện kiểm sát nhân dân trực tiếp xử lý: Đahoặc nhận hối lộ; buôn lậu hoặc thu lợi bất chính; thiêu trách nhiệm gây thiệthại lớn; giả mạo nhãn hiệu hàng hóa, chiếm dụng tiền hoặc tài sản cứu trợthiên tai; trốn thuế, và các tội phạm kinh tế khác mà Viện kiểm sát xét thấycần phải trực tiếp xử lý

c Giám sát các vụ án hình sự: Viện kiểm sát nhân dân thực hành thẩm

quyền kiểm sát đối với các vụ án phản cách mạng và các vụ án hình sự nóichung để bảo vệ nhân dân, duy trì trật tự xã hội và bảo vệ chế độ xã hội chủnghĩa Họ có mặt tại phiên toà để làm các chức năng công tố, thẩm tra các vụ

án hình sự xâm phạm trật tự xã hội và quyết định phê chuẩn lệnh bắt và truy

tố ngời phạm tội

Viện kiểm sát kiểm tra các vụ án do các cơ quan an ninh điều tra vàquyết định có bắt ngời phạm tội và khởi tố vụ án hay không Theo các quy

định của Hiến pháp và Luật tố tụng hình sự, chỉ có Viện kiểm sát nhân dân

có quyền phê chuẩn việc bắt giữ ngời phạm tội, trừ trong một số trờng hợp

đặc biệt mà Toà án có thể quyết định bắt ngời phạm tội Viện kiểm sát nhândân cũng thẩm tra các vụ án do các cơ quan an ninh tiến hành điều tra Trờnghợp các cán bộ kiểm sát phát hiện thấy có vi phạm pháp luật trong điều tra,

họ phải trình bày miệng hoặc bằng văn bản ý kiến của mình về việc xử lý các

vi phạm đó

Viện kiểm sát khởi tố các vụ án hình sự thực hiện quyền công tố tạiphiên toà và giám sát tính hợp pháp trong các hoạt động xét xử của Toà án ởTrung Quốc, Viện kiểm sát là cơ quan công tố của Nhà nớc Nhân danh Nhànớc, Viện kiểm sát khởi tố và đa bị can ra Toà xét xử Khi Toà án xét xử các

vụ án thì cán bộ Viện kiểm sát có mặt tại phiên toà với t cách công tố viêncủa Nhà nớc Viện kiểm sát cùng kiểm tra xem liệu thủ tục xét xử, kể cảthành phần Hội đồng xét xử, và thực hiện các quyền tố tụng của bị can, bịcáo có hợp pháp hay không Nếu phát hiện thấy vi phạm pháp luật, cán bộkiểm sát sẽ nêu ý kiến của mình với Toà án để khắc phục Viện kiểm sátgiám sát các bản án và quyết định của Toà án nhằm bảo đảm sự thhj đúngpháp luật

d Giám sát nhà tù, trại giam và các trại cải tạo lao động: lĩnh vực

giám sát này đợc quy định tại Khoản 1 Điều 5 của Luật tổ chức Viện kiểmsát nhân dân và Điều 164 của Luật tố tụng hình sự Điều 164 này quy định:

“Viện kiểm sát nhân dân thực hiện việc giám sát để quyết định xem việc thihành các bản án và quyết định trong các vụ án hình sự và hoạt động của cácnhà tù, trại giam và các trại cải tạo lao động có đúng pháp luật hay không.Nếu phát hiện có vi phạm pháp luật Viện kiểm sát sẽ có thông báo cho cáccơ quan thi hành để quy định biện pháp khắc phục” Công tác giám sát nhà

tù, trại giam và trại cải tạo lao động phải phối hợp với các nhà tù và trại giamcải tạo lao động để giúp phạm nhân cải tạo thông qua lao động

Ngày 29 tháng 11 năm 1979, Uỷ ban thờng vụ Quốc hội khoá 5 tại kỳhọp lần thứ 12 đã thông qua Quy chế bổ sung của Hội đồng Nhà nớc về cảitạo lao động Điều 5 của Quy chế bổ sung quy định: “Viện kiểm sát nhândân thực hiện giám sát các hoạt động của các trại cải tạo lao động”

ở Trung Quốc, ngoài nhà tù, việc cải tạo phạm nhân còn đợc tiến hànhdới các hình thức khác nhằm giúp họ cải tạo thành những công dân có ích,loại bỏ tính cách tội phạm của họ Việc cải tạo tại các trại cải tạo lao động đ-

ợc tổ chức sao cho phạm nhân có thể cải tạo tốt và trở lại thanhf ngời có íchcho xã hội Đợc trao đầy đủ quyền giám sát cj thi hành pháp luật, Viện kiểmsát có thể sử dụng quyền đó để buộc phạm nhân phải cải tạo Trờng hợp

trong thời gian cải tạo mà phạm nhân lại phạm các tội mới, thì các vụ án đóphải bị khởi tố và điều tra và ngời phạm tội phải bị xử phạt nghiêm khắc.

2 Tổ chức của Viện kiểm sát nhân dân Trung hoa

Theo Hiến pháp và Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Việnkiểm sát nhân dân địa phơng các cấp, Viện kiểm sát quân sự và các Việnkiểm sát đặc biệt khác

Viện kiểm sát nhân dân tối cao là cơ quan kiểm sát cao nhất, Viện kiểmsát nhân dân tiến hành truy tố các vụ án hình sự nghiêm trọng Khi phát hiệncác sai sót trong bản án hoặc quyết định của Toà án nhân dân các cấp, Việnkiểm sát nhân dân có quyền kháng nghị các bản án và quyết định đó theoquy định về giám sát các hoạt động xét xử Viện kiểm sát nhân dân tối caochỉ đạo công việc của Viện kiểm sát nhân dân địa phơng các cấp và các Việnkiểm sát nhân dân đặc biệt, có quyền giám sát công việc và đội ngũ cán bộcủa các Viện kiểm sát đó

Viện kiểm sát nhân dân địa phơng gồm có:

+ Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, khu tự trị và thành phố trực thuộc Trung

ơng;

+ Các chi nhánh Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, khu tự trị và thành phốtrực thuộc Trung ơng, các Viện kiểm sát nhân dân châu tự trị và thành phốthuộc tỉnh;

+ Viện kiểm sát nhân dân huyện, thành phố, huyện tự trị và quận trongcác thành phố

Do nhu cầu thực tế và đợc sự chấp nhận của Uỷ ban thờng trực Hội

đồng nhân dân cùng cấp, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, thành phố có thể lập

ra các Viện kiểm sát nhân dân tại các vùng mỏ, vùng kinh tế mới và cácvùng lâm nghiệp làm các cơ quan kiểm sát của mình Việc thành lập các cơquan kiểm sát loại này nhằm đáp ứng yêu cầu của sự bùng nổ kinh tế ởTrung Quốc, Trong nhiều lĩnh vực kinh tế đã thành lập nhiều nhà máy, khu

mỏ, nông trờng và lâm trờng Những vụ việc phát sinh trong các lĩnh vực này

đòi hỏi phải có các cơ quan t pháp tơng ứng để đảm bảo các quyền lợi hợppháp của công nhân và ngời lao động khác Vì cha thành lập đợc các cơ quanquyền lực chính trị tại các lĩnh vực kinh tế này nên cha có Hội đồng nhândân cùng cấp, do đó Viện trởng Viện kiểm sát và các kiểm sát viên cha đợcbầu hoặc bổ nhiệm bởi Hội đồng nhân dân Vì vậy, Luật tổ chức Viện kiểmsát nhân dân quy định là Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh và thành phố phảitrình kiến nghị lên Uỷ ban thờng trực của Hội đồng nhân dân cùng cấp đểchuẩn y việc thành lập các cơ quan kiểm sát trong các khu vực kinh tế này ởnơi nào có các cơ quan kiểm sát thì ở đó cũng phải có các cơ quan an ninh xãhội và Toà án nhân dân để kết hợp xử lý các vụ án hình sự theo Luật tố tụng.Viện kiểm sát nhân dân đặc biệt là các cơ quan kiểm sát đợc thành lậptrong một số tổ chức nhất định Ví dụ: Viện kiểm sát quân sự và Viện kiểm

sát giao thông và đờng sắt Các Viện kiểm sát đặc biệt cấp trên và Viện kiểmsát nhân dân tối cao.

Thành phần của Viện kiểm sát nhân dân các cấp gồm có một Viện ởng, một Phó viện trởng và các kiểm sát viên, trợ lý kiểm sát viên và cácnhân viên hành chính Ngoài ra, Viện kiểm sát còn có một đội ngũ chuyênviên nghiên cứu pháp luật, làm công việc văn phòng và hành chính

tr-Viện kiểm sát nhân dân các cấp có các Ban kiểm sát của mình Khoản 2

Điều 3 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân quy định: “Viện kiểm sát nhândân các cấp thành lập các ban kiểm sát của mình Dới sự lãnh đạo của Việntrởng Viện kiểm sát, Ban kiểm sát thảo luận và ra các quyết định về vụ ánlớn và các vấn đề quan trọng”

Thành viên của Ban kiểm sát đợc bổ nhiệm theo Luật tố tụng và gồm cómột Viện trởng Viện kiểm sát, một Phó viện trởng, một số kiểm sát viên vàcác nhân viên khác Thành viên của Ban chủ yếu tham gia vào giải quyết các

vụ án phức tạp và các vụ án có ý nghĩa quan trọng về chính trị Họ quyết

định đờng lối để thực hiện các nguyên tắc chính sách của Nhà nớc, các Nghịquyết của Uỷ ban thờng trực Hội đồng nhân dân, tổng kết kinh nghiệm kiểmsát và vạch ra các quy tắc và quy định liên quan đến công tác kiểm sát Cácquyết định của Ban giám sát vấnề những vấn đề quan trọng đợc thực hiệnnhân danh Viện kiểm sát hoặc Viên trởng Viện kiểm sát Ban kiểm sát là cơquan nội bộ của Viện kiểm sát Các Ban này không đợc giải quyết các côngviệc hàng ngày của Viện kiểm sát

Về tổ chức thì Điều 20 của Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân quy

định: “Viện kiểm sát nhân dân tối cao thành lập một vụ về các vụ án hình sự,Một vụ thi hành pháp luật, Vụ giám sát nhà tù và các trại cải tạo, một Vụgiám sát kinh tế Trong trờng hợp cần thiết, Viện kiểm sát nhân dân tối cao

có thể thành lập thêm các vụ khác” Việc thành lập các Phòng, Ban của Việnkiểm sát nhân dân các cấp cơ bản là giống của Viện kiểm sát nhân dân tốicao Các phòng kiểm sát chịu trách nhiệm xem xét và phê chuẩn giấy đềnghị cho bắt tội phạm trong các vụ án hình sự do các cơ quan an ninh xã hộichuyển sang, xem xét và khởi tố, tham gia các phiên toà xét xử

Phòng thi hành pháp luật chịu trách nhiệm xử lý những vụ vi phạm phápluật hình sự và kỷ luật của cán bộ và nhân viên Nhà nớc cấp cơ sở Phònggiám sát kinh tế chịu trách nhiệm xử lý các vụ án tội phạm kinh tế thuộcthẩm quyền của mình Phòng giám sát nhà tù, các trại cải tạo lao động chịutrách nhiệm về việc thực hiện các công tác kiểm sát và giám sát đối với nhà

tù và các trại cải tạo lao động Để duy trì mối liên hệ chặt chẽ với nhân dân

và thụ lý đơn tố cáo hoặc khiếu nại của họ, Viện kiểm sát nhân dân các cấp

có phòng văn th và đón tiếp để tiếp nhận đơn th và tiếp dân

Viện trởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao do Quốc hội bổ nhiệm vàmiễn nhiệm Nhiệm kỳ của Viện trởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao là 5năm và một ngời không đợc làm Viện trởng quá hai nhiệm kỳ liên tiếp Việntrởng Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh, khu tự trị và thành phố trực thuộcTrung ơng do Hội đồng nhân dân cùng cấp bầu và bãi miễn Việc bổ nhiệmhoặc miễn nhiệm họ phải đợc trình lên Viện trởng Viện kiểm sát nhân dân

tối cao và sau đó lên Uỷ ban thờng vụ Quốc hội để phê chuẩn Viện trởngViện kiểm sát nhân dân các huyện tự trị, thành phố thuộc tỉnh, các thànhphố, thành phố tự trị do Hội đồng nhân dân cùng cấp bầu và bãi miễn.

Việc bổ nhiệm hoặc miễn nhiệm họ phải đợc trình lên Viện trởng Việnkiểm sát nhân dân cấp trên và sau đó lên Uỷ ban thờng trực của Hội đồngnhân dân cấp trên để phê chuẩn Nhiệm kỳ của các Viện trởng Viện kiểm sátcác cấp bằng nhiệm kỳ của Hội đồng nhân dân cùng cấp Theo đề nghị củaViện trởng Viện kiểm sát cùng cấp, Uỷ ban thờng trực Hội đồng cấp quốcgia và cấp tỉnh, khu tự trị, thành phố thuộc Trung ơng có thể miễn nhiệm vàthay thế các Viện trởng và Phó viện trởng chứng khoán nhân dân cấp dới

Về tổ chức, Viện kiểm sát nhân dân dựa trên các nguyên tắc tập trungdân chủ Nguyên tắc này khác với chế độ lãnh đạo trên xuống (dọc) và cơchế trách nhiệm cá nhân Theo Hiến pháp 1982 và Luật tổ chức Viện kiểmsát nhân dân, Viện kiểm sát địa phơng các cấp chịu sự lãnh đạo của các cơquan quyền lực Nhà nớc cùng cấp và chịu sự lãnh đạo của Viện kiểm sátnhân dân cấp cao hơn Do vậy, mà đảm bảo đợc sự thực hiện thống nhất thẩmquyền kiểm sát của các Viện kiểm sát nhân dân trong cả nớc

Viện kiểm sát nhân dân châp shành sự lãnh đạo của các cơ quan quyềnlực Nhà nớc cùng cấp Điều này đợc biểu hiện bằnh nhiều hình thức Việnkiểm sát báo cáo về công việc của mình cho Hội đồng và Uỷ ban thờng trực.Sau đó, Hội đồng nhân dân và Uỷ ban thờng trực xem xét và thông qua cácbáo cáo của Viện kiểm sát cấp mình Viện trởng Viện kiểm sát nhân dân cáccấp do do Hội đồng nhân dân cùng cấp bầu ra hoặc bãi miễn Phó Viện tr-ởng, các thành viên ban kiểm sát và kiểm sát viên do Uỷ ban thờng trực củaHội đồng nhân dân cùng cấp bổ nhiệm hoặc miễn nhiệm theo sự đề nghị củaViện trởng các Viện kiểm sát ssát đó Việc bổ nhiệm và miễn nhiệm Viện tr-ởng Viện kiểm sát các cấp phải đợc trình lên Viên trởng Viện kiểm sát cấpcao hơn và sau ddó trình lên Uỷ ban thờng trực của Hội đồng nhân dân cấpcao hơn nữa để chuẩn y

Uỷ ban thờng trực của Hội đồng nhân dân có thẩm quyền kiểm tra côngviệc của Viện kiểm sát nhân dân cấp mình, giải quyết một cách chính thứccác tranh chấp giữa các thành viên của Ban kiểm sát do Viên trởng báo cáo,

và có quyền cho phép thành lập các cơ quan kiểm sát của Viện kiểm sát nhândân

Nguyên tắc tập trung dân chủ đòi hỏi tất cả các Viện kiểm sát hoạt độngdới sự lãnh đạo tập thể của Ban kiểm sát, và những quyết định về những vấn

đề quan trọng đợc thông qua theo nguyên tắc thiểu số phục tùng đa số Tuynhiên, nếu Viện trởng Viện kiểm sát không đồng ý với ý kiến đa số thì có thểtrình quyết định cho Uỷ ban thờng trực xem xét lại

3 Các nguyên tắc hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân Trung Hoa

a Nguyên tắc dựa vào nhân dân

Điều 7 Luật tổ chức Viện kiểm sát quy định: “Viện kiểm sát nhân dânlàm sáng tỏ sự thật từ các sự kiện, đa vào nhân dân, lắng nghe ý kiến củanhân dân, tự đặt mình dới sự giám sát của nhân dân, tiến hành điều tra vànghiên cứu, coi trọng chứng cứ, không tin ngay vào lời khi bằng miệng,nghiêm cấm việc cỡng ép ngời khác thú tội, phân biệt đâu là kẻ thù, đâu lànhân dân” Quy định này của tổ chức thể hiện truyền thống tốt đẹp thu đợcqua nhiều năm hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân đợc thể chế hóa bằngcác quy định pháp luật Cốt lõi của truyền thống tốt đẹp này là dựa vào quầnchúng để tìm ra sự thật từ các sự kiện Làm sáng tỏ sự thật từ các sự kiệnnhĩa là áp dụng các cách tiếp cận khoa học, còn việc dựa vào quần chúng làtuân theo nguyên tắc tập trung dân chủ nhân dân.

Những nguyên tắc làm việc của ngành kiểm sát nhân dân theo các đờnglối chỉ đạo nói trên và các quy định liên quan của Luật tố tụng hình sự là:Thực hiện quyền kiểm sát một cách hợp pháp và độc lập; xác định sự thật từcác sự kiện bằng điều tra và nghiên cứu pháp luật nh một tiêu chí cơ bảnnhất; phân côg trách nhiệm rõ ràng; giải quyết các vụ án hình sự một cách

đúng đắn và nhanh chóng Những nguyên tắc làm việc này phải gắn liền vớinguyên tắc dựa vào quần chúng Nếu đợc kết hợp chặt chẽ, các nguyên tắcnày bảo đảm sự phát triển và hoạt động đúng đắn của Viện kiểm nhân dân

b Việc thực hiện hợp pháp thẩm quyền kiểm sát

Điều 9 của Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân quy định: “Viện kiểmsát nhân dân các cấp thực hiện quyền kiểm sát một cách độc lập theo các quy

định của pháp luật và không chịu sự can thiệp của bất kỳ cơ quan hànhchính, tổ chức xã hội hoặc cá nhân nào” Viện kiểm sát nhân dân phải thựchiện quyền kiểm sát của mình theo quy định của Hiến pháp và Luật tổ chứcViện kiểm sát nhân dân Nguyên tắc này áp dụng dịch vụ việc thực hiện chứcnăng của Viện kiểm sát và các thủ tục mà họ phải tuân theo Nếu Viện kiểmsát nhân dân lạm dụng quyền hạn hoặc không làm tròn chức năng của mìnhthì các cơ quan này bị điều tra

Khi thực hiện quyền giám sát theo Luật hình sự và các Đạo luật hoặcquy định hữu quan Viện kiểm sát nhân dân phải phân biệt rõ ràng có tội vớikhông có tội Họ phải thi hành Luật tố tụng hình sự và các Đạo luật khác cóliên quan để phát hiện tội phạm một cách có hiệu quả Ngoài ra, Viện kiểmsát phải thận trọng trong quan hệ của mình đối với các cơ quan quyền lựcNhà nớc khác Nguyên tắc độc lập này đảm bảo quyền của Viện kiểm sát đ-

ợc thực hiện thẩm quyền kiểm sát nhân danh Nhà nớc, một quyền mà nhândân chỉ giao cho ngành kiểm sát

Sự độc lập thực hiện quyền giám sát bởi Viện kiểm sát nhân dân ởTrung Quốc khác với sự độc lập của cơ quan t pháp ở các nớc phơng tâ ởTrung Quốc, Quốc hội và Uỷ ban thờng vụ Quốc hội là các cơ quan quyềnlực Nhà nớc thống nhất, và Viện kiểm sát là một bộ phận của quyền lực Nhànớc Điều 10 của Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân quy định: “Viện kiểmsát nhân dân tối cao chịu trách nhiệm vàbáo cáo công việc của mình trớcQuốc hội và Uỷ ban thờng vụ Quốc hội”, “Về cơ bản, các Viện kiểm sátnhân dân chịu trách nhiệm trớc Hội đồng nhân dân và phải lắng nghe và chịu

sự giám sát của nhân dân”

c Bình đẳng trớc pháp luật

Điều 8 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân và các điều liên quan củaLuật tố tụng hình sự quy định rằng khi thực hiện quyền giám sát, Viện kiểmsát nhân dân phải đối xử bình đẳng trớc pháp luật đối với mọi công dân.Quyền bình đẳng trớc pháp luật là một bộ phận cơ bản của tinh thần dân chủcủa hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa Nguyên tắc này đòi hỏi Viện kiểmsát nhân dân trong khi xử lý các vụ án phải đối xử bình đẳng với mọi côngdân, không phân biệt nguồn gốc dân tộc, chủng tộc, giới tính, nghề nghiệp,

địa vị xã hội, tín ngỡng tôn giáo, trình độ học vấn, tài sản hoặc thời gian ctrú Nguyên tắc này bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp crr mọi công dân, kểcả quyền và lợi ích của bị can, bị cáo Tất cả những ngời phạm tội, khôngphân biệt địa vị xã hội và hoàn cảnh gia đình, đều đợc đối xử bình đẳng theopháp luật Ngời nào phải bị điều tra thì sẽ bị truy tố và đa ra Toà án nhân dânxét xử Nếu hành vi của bị can không nghiêm trọng đến mức bị coi là tộiphạm, ngời đó phải đợc tuyên bố vô tội, bất kể ngời này là ai Nguyên tắcbảo vệ uy tín của pháp luật và loại trừ bất cứ ai miuốn đứng trên pháp luật.Trung Quốc không thừa nhận bất kỳ đặc quyền nào Thừa nhận các đặcquyền, đặc lợi là quá khứ của xã hội phong kiến

ở Trung Quốc, tất cả ng phạm tội, bất kể ở cơng vị nào, đều bị điều trahình sự và bị xử phạt theo pháp luật ở Trung Quốc, chế độ phong kiến đãtừng tồn tại hàng ngàn năm Hiện nay, Trung Quốc vẫn là một nớc đang pháttriển, nền kinh tế và văn hoá cha đợc hiện đại hóa một cách đồng bộ Trongviệc đối xử bình đẳng với mọi công dân trớc pháp luật, Viện kiểm sát nhândân còn có nhiều việc phải làm Chỉ khi nào hoàn thành những công việc đóthì Viện kiểm sát nhân dân mới có thể bảo vệ đợc hệ thống pháp luật xã hộichủ nghĩa và mới Trung hoa đợc nguyên tắc bình đẳng trớc pháp luật

d Sự chính xác và kịp thời

Sự chính xác nghĩa là làm sáng tỏ bản chất của tội phạm sao cho cáctình tiết của các vụ án đợc rõ ràng và các chứng cứ là đáng tin cậy Phải dựatrên nguyên tắc này thì Viện kiểm sát nhân dân mới áp dụng pháp luật đúng

đắn và xử lý các vụ án một cách chính xác và kịp thời Để làm sáng tỏ cáctình tiết của vụ án, thì cần thiết trả lời những câu hỏi sau:

+ Ai là thủ phạm của hành vi phạm tội?

+ Nơi mà hành vi phạm tội thực hiện?

+ Tính chất của hành vi phạm tội là gì?

+ Tại sao xảy ra hành vi phạm tội?

+ Phơng tiện nào mà hành vi phạm tội đợc thực hiện?

+ Việc phạm tội xảy ra nh thế nào?

+ Nếu phạm tội đợc thực hiện do đồng phạm, thì quan hệ giữa nhữngngời phạm tội là thế nào?

Ngoài việc làm sáng tỏ những tình tiết đó, Viện kiểm sát nhân dân phải

áp dụng các Đạo luật và Nghị định một cách đúng đắn để xác định có tộiphạm xảy ra hay không? nếu có thì đề ra hình thức xử phạt một cách chínhxác Viện kiểm sát nhân dân Trung Quốc không những phải xử lý các vụ ánhình sự một cách chính xác mà còn phải kip thời Luật tố tụng hình sự còn cócác quy định cụ thể về thời gian điều tra, tạm giam và khởi tố vụ án hình sự

Đoạ Luật này cũng yêu cầu Viện kiểm sát nhân dân tiến hành điều tra, xemxét và phê chuẩn các đơn yêu cầu cho bắt ngời phạm tội, xem xét các vụ án

và khởi tố bị can một cách kịp thời tiến độ điều tra đợc quyết định bởi sự cầnthiết, có đủ các sự kiện của vụ án, đối với các vụ án phải xử lý theo phápluật, tất cả các tình tiết liên quan đến hành vi phạm tội phải đợc đa ra làmsáng tỏ

IV Các cơ quan an ninh công cộng (công an) và các cơ quan an ninh quốc gia của Trung Quốc

Các cơ quan công an và an ninh quốc gia thực hiện các chức năng quantrọng của công tác an ninh chính trị và pháp luật trong hệ thống các cơ quanhành chính của Trung Quốc đây là lực lợng vũ trang hành chính chịu tráchnhiệm duy trì trật tự xã hội và an ninh của quốc gia Khối lợng công việc lớn

mà các cơ quan này phải thực hiện là vô cùng quan trọng nhằm bảo vệ trật tựxã hội và trật tự sản xuất ở thành phố lẫn nông thôn Họ bảo vệ công dân vàtài sản công dân, đảm bảo thắng lợi của công cuộc xây dựng kinh tế và cáchoạt động kinh tế, bảo đảm an ninh và sự ổn định chính trị quốc gia

1 Việc thành lập của các cơ quan an ninh công cộng (cơ quan công an)

Sau khi thành lập nớc Cộng hoà nhân dân Trung hoa năm 1949, côngtác an ninh công cộng lại càng nặng nề và phức tạp Các cơ quan an ninhcông cộng bắt buộc đợc thành lập và các văn bản pháp luật hiện hành liênquan đã đợc ban hành Dần dần các cơ quan an ninh công cộng của TrungQuốc đợc hệ thống hóa và thể chế hóa

Ngày nay, Bộ an ninh công cộng thuộc Hội đồng Nhà nớc thực hiệnthống nhất lãnh đạo tất cả các tổ chức an ninh công cộng của Trung Quốc

Bộ an ninh công cộng đợc thành lập ngay khi nớc Cộng hoà nhân dân Trunghoa ra đời, Hội đồng Nhà nớc đã uỷ quyền cho Bộ an ninh công cộng tổ chức

và chỉ đạo công tác an ninh xã hội trên toàn quốc, duy trì mối liện hệ và hợptác với các tổ chức cảnh sát quốc tế Ngoài việc hớng dẫn về mặt hành chính

và nghiệp vụ cho các cơ quan an ninh công cộng các cấp, Bộ an ninh côngcộng còn nghiên cứu kỹ nghệ và chính sách về an ninh công cộng và đề racác quy định và quy chế nhằm hoàn thiện pháp luật về an ninh công cộng

Bộ an ninh công cộng chịu sự lãnh đạo của Hội đồng Nhà nớc và phải báocáo trớc Hội đồng này

Các sở an ninh công cộng đợc thành lập tại các tỉnh, thành phố trựcthuộc Trung ơng Các cơ sở này chịu trách nhiệm về tổ chức và chỉ đạo thựchiện công tác an ninh xã hội tại địa phơng mình Do chỗ tất cả các tỉnh, khu

tự trị và thành phố trực thuộc Trung ơng là những địa bàn hành chính rộnglớn với dân số rất lớn mà mỗi địa bàn trong đó có thể bằng một nớc cỡ trung

bình trên thế giới, nên công tác giữ gìn trật tự xã hội vô cùng phức tạp Vìvậy, cần thiết phải lập ra các sở và các phòng an ninh công cộng để chủ yếutập trung vào việc chỉ đạo và điều phối công việc của các tổ chức qnn côngcộng trực thuộc tại nhiều điểm khác nhau Họ nghiên cứu công nghệ vàchính sách về an ninh, tiến hành điều tra nhằm giữ vững trật tự hiện hữutrong xã hội.

Nhằm giữ trật tự công cộng, các cơ quan công an đã thành lập hệ thốngnghiệp vụ đặc biệt, nh công an hình sự, công an hộ khẩu, công an trật tựcông cộng, công an giao thông, công an đối ngoại, công an chống nổ, công

an cứu hoả và công an vũ trang

Công an đợc chia làm hai loại: Chuyên nghiệp và công an bắt buộc.Hầu hết những ngời làm công tác an ninh công cộng là các cán bộ, chiến sĩcông an chuyên nghiệp Chỉ một số loại công an đặc biệt nh công an cứu hỏa

và công an vũ trang là thuộc công an bắt buộc và đợc coi nh là các chiến sĩ

đang làm nghĩa vụ quân sự bắt buộc trong quân đội

Vai trò của công tác an ninh công cộng càng cao thì cơ quan cơ cấu tổchức công tác lực lợng công an lại càng phải đợc cải tiến và hoàn thiện

Khi đất nớc chuyển sang xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, chứcnăng của công an lại một lần nữa trải qua sự thay đổi Nhiệm vụ chính củangành công an chuyển từ phòng chống tội phạm sang bảo đảm an toàn giaothông tại các thành phố và thi trấn và phòng cháy chữa cháy Luật pháp củaNhà nớc quy định rõ nhiệm vụ của ngành công an là đấu tranh chống mọihoạt động phản cách mạng và phạm tội, phòng chống hoạt động phá hoại củabọn tội phạm, giữ trật tự công cộng, bảo vệ tài sản xã hội chủ nghĩa, bảo vệquyền lợi hợp pháp của nhân dân, bảo đảm thắng lợi sự nghiệp hiện đại hóaxã hội chủ nghĩa Sự thay đổi các nhiệm vụ này đã thúc đẩy việc thành lậpcác cơ quan công an và hoàn thiện lực lợng cảnh sát

Từ khi Trung Quốc tiến hành chính sách mở cửa với bên ngoài và đẩymạnh sự trao đổi về chính trị, văn hóa và kinh tế với các nớc, các cơ quancông an lại càng phải gánh vác trách nhiệm nặng nề hơn Họ phải bảo vệ đấtnớc chống lại bọn tình báo và những tổ chức khủng bố quốc tế, tăng cờng giữgìn trật tự công cộng và phải tỏ ra hiệu quả hơn trong việc phòng, chống tộiphạm Vì vậy, năm 1983 Hội đồng Nhà nớc và Quân uỷ Trung ơng quyêt

định thành lập lực lợng công an vũ trang nhân dân, các cơ quan an ninh quốcgia Một phần nhiệm vụ của cơ quan công an đợc chuyển cho lực lợng công

an vũ trang nhân dân và các cơ quan an ninh quốc gia Chính vì vậy, mà cáccơ quan công an có thể tập trung vào việc giữ gìn trật tự công cộng

Để hoàn thành các nhiệm vụ do pháp luật quy định, các cơ quan công

an có quyền áp dụng các biện pháp bắt buộc Giới hạn thẩm quyền của họ

đ-ợc quyết định bởi tính chất công việc và nhiệm vụ mà họ đđ-ợc giao Nhà nớctrao thẩm quyền cho họ bằng pháp luật nhng đồng thời cũng giới hạn cácquyền này Các biện pháp bắt buộc do các cơ quan công an áp dụng phảitrong phạm vi giới hạn do luật định

Các cơ quan công an phải là một bộ phận quan trọng nhất của nềnchuyên chính dân chủ nhân dân ở Trung Quốc Cán bộ và chiến sĩ công an lànhững ngời xuất thân từ quần chúng Gắn bó trong sáng và máu thịt với quầnchúng, các cơ quan công an đã bảo vệ cuộc sống, tài sản, các quyền và lợiích hợp pháp của nhân dân một cách trung thành Đại diện cho quyền lợi củacông dân, ngành công an không đợc lạm quyền của mình nhằm gây khókhăn cho quần chúng Bởi mục tiêu cơ bản của họ là hết lòng phục vụ nhândân, các cơ quan công an phải nhận thức rõ ràng mối quan hệ giữa công annhân dân và quần chúng nhân dân là nh cá với nớc.

Nhằm bảo vệ quyền lợi của nhân dân một cách có hiệu quả, cơ quancông an phải có quyền lực cỡng chế đặc biệt Các quyền giúp cho các cơquan công an duy trì trật tự công cộng ở Trung Quốc Lực lợng công an nhândân là một sự kết hợp của sức mạnh quân sự với chức năng quản lý

Các cơ quan công an là các cơ quan Nhà nớc đặc biệt chịu trách nhiệmbảo vệ trật tự công cộng và an ninh quốc gia Pháp luật Nhà nớc đã giao cho

họ nhiệm vụ tổ chức và quản lý trật tự công cộng

Các cơ quan công an đồng thời là các cơ quan điều tra đặc biệt chịutrách nhiệm tiến hành điều tra các vụ án hình sự Nhằm điều tra các vụ ánhình sự, truy tìm tội phạm và bảo vệ ngời vô tội khỏi mọi hành vi sai trái, cáccơ quan công an có thể áp dụng mọi biện pháp điều tra theo quy định củaLuật tố tụng

Do các nhiệm vụ đặc biệt và tính chất công việc của mình, các cơ quancông an Trung Quốc có các chức năng và quyền hạn sau đây:

a Thẩm quyền điều tra hình sự

Họ thu thập và kiểm tra chứng cứ, khám phá tội phạm và bắt những

ng-ời phạm tội theo Luật tố tụng hình sự Các cơ quan công an chia sẻ quyền

điều tra với cơ quan kiểm sát mặc dù có sự phân công trong việc điều tra cácloại vụ án cụ thể Các cơ quan công an từ cấp thành phố trở lên chủ yéu điềutra các vụ án phản cách mạng và các vụ trọng án nh giết ngời, cớp, hiếp dâm,gây hỏa hoạn các cơ quan kiểm sát chủ yếu chịu trách nhiệm điều tra các

vụ án tham nhũng, các tội xâm phạm quyền tự do, dân chủ của nhân dâncũng nh các vụ án khác cần phải điều tra

Công an là cơ quan điều tra chính Trớc khi điều tra, họ phải căn cứảnthận kiểm tra chứng cứ Nếu phát hiện chứng cứ phạm tội, họ lập tức khởi tố

vụ án Trờng hợp cha tìm ra chứng cứ phạm tội nhng tội phạm đã xảy ra thì

họ phải khám nghiệm hiện trờng Họ phải tiến hành điều tra vụ án nếu hiệntrờng có các dữ kiện phù hợp với các quy định của Luật tố tụng hình sự

Để nhanh chóng giải quyết vụ án, bắt giữ ngời phạm tội, ngăn ngừa tộiphạm bỏ trốn, nhận tội gian dối, tiêu huỷ chứng cứ hoặc tiếp tục phạm tội,các cơ quan công an đợc phép tiến hành hỏi cung bị can và ngời làm chứng,trng cầu giám định, khám xét, tạm giam và truy nã tội phạm Khi cần thiết

họ có thể tha ngời ngời phạm tội tại nhà, hoặc tạm giữ họ

Khi kết thúc một vụ điều tra, cơ quan công an phải viết một bản đánhgiá về cuộc điều tra và gửi kèm theo hồ sơ và chứng cứ về vụ án cho cơ quankiểm sát cùng cấp để kiểm tra và quyết định.

Nếu cơ quan công an trong quá trình điều tra mà thấy rằng việc truy cứutrách nhiệm hình sự bị can là sai thì phải ngừng vụ án theo Luật định

Nếu bị can bị bắt thì phải thả ngay ngời đó và ra một quyết định thả,

đồng thời phải báo cáo cho Toà án nhân dân là cơ quan công an đó đồng ývới việc bị can là vô tội

Trong quá trình điều tra hình sự, cơ quan công an không đợc tạm giữ bịcan quá hai tháng Đối với các vụ án phức tạpmà không thể giải quyết trongvòng hai tháng, thì thời hạn tạm giam có thể đợc gia hạn thêm một tháng nữanếu đợc sự phê chuẩn của cơ quan kiểm sát cấp trên

Trong việc thực hiện các quyền khác về điều tra, các cơ quan công an

đ-ợc áp dụng nhiều biện pháp khác nhau nh khám ngời, đò vật, nhà ở và các

địa điểm khác để tìm ngời đang có lệnh truy nã Các biện pháp này thờng

đụng chạm đến quyền bất khả xâm phạm về thân thể và chỗ ở của công dân.Vì vậy, việc điều tra phải tuân thủ các quy định của Luật tố tụng hình sự

b Thẩm quyền xử phạt

Khi ngời phạm tội bị tuyên là có tội và bị xử phạt theo Luật tố tụng hình

sự, cơ quan công an có quyền thi hành bản án bên ngoài nhà tù, cho hoãn thihành án, tạm tha ngời phạm tội có điều kiện, đặt ngời phạm tội dới sự giámsát và tớc quyền chính trị của họ, giam giữ phạm nhân hoặc tịch thu tài sảncủa họ

Các cơ quan công an phải trung thành với nguyên tắc nhân đạo cáchmạng và thực hiện đờng lối kết hợp giáo dục và cải tạo đối với phạm nhân

Đối với ngời bị kết án tù chung thân hoặc tù có thời hạn mà ốm nặng cầnphải đợc chữa chạy bên ngoài nhà tù có bảo lãnh hoặc phụ nữ mang thai hay

đang phải nuôi con nhỏ, thì cơ quan công an phải thi hành bản án bên ngoàinhà tù theo quy định của Luật hình sự

Khi thi hành bản án bên ngoài nhà tù, cơ quan công an phải uỷ thác việcgiám sát ngời phạm tội cho đồn cảnh sát hoặc một tổ chức cơ sở đóng gầnnhà ở hoặc cơ quan của ngời phạm tội Các cơ quan công an cũng có quyềntha ngời phạm tội có điều kiện

Các cơ quan công an có quyền đặt ngời phạm tội dới sự giám sát và tớcquyền chính trị của họ Khi mãn thời hạn của bản án, họ sẽ báo cho phạmnhân và công chúng biết về việc bãi bỏ sự giám sát và phục hồi quyền tự do

c Thẩm quyền quản lý trật tự công cộng

Các cơ quan công an có thẩm quyền quản lý xã hội, xử phạt hành chính

và tiến hành hỏi cung ngời bị bắt giữ

Quản lý trật tự xã hội nghĩa là quản lý đăng ký hộ khẩu, kiểm sát giaothông, phòng cháy chữa cháy, thông tin liên lạc và trật tự công cộng Xử phạthành chính là trừng phạt hành chính đối với những ai vi phạm quy tắc và quy

định về trật tự công cộng nhng cha thực hiện tội phạm Các cơ quan công an

có quyền áp dụng nhiều biện pháp cỡng chế khác nhau nh giáo dục thanh,thiếu niên phạm tội thông qua lao động, huỷ bỏ đăng ký thờng trú của ngời

vi phạm và các hình thức xử phạt khác

Thẩm quyền tạm giữ là hạn chế tạm thời quyền tự do của một ngời vàthẩm vấn ngời bị tình nghi phạm tội nghiêm trọng

d Thẩm quyền đặc biệt trong việc thực hiện nghĩa vụ

Trong trờng hợp khẩn cấp, công an có quyền sử dụng vũ khí để tự vệ vàcỡng chế ngời phạm tội khi thực hiện các nhiệm vụ của các cơ quan công an.Trong trờng hợp nguy hiểm khi bọn tội phạm chống cự khi bắt, gây rốihoặc hành hung công an, sử dụng vũ khí để gây rối trật tự công cộng, thì lựclợng công an có quyền sử dụng vũ khí hoặc cõ thuật để tự vệ và trấn áp bọntội phạm đó Nhà nớc đã ban hành pháp luật quy định chặt chẽ việc các cơquan công an và cảnh sát đợc phép sử dụng vũ khí để tự vệ và trấn áp tộiphạm

Thẩm quyền cần thiết đã đợc trao cho các cơ quan công an để họ có thểthực hiện nhiệm vụ của mình nhằm bảo vệ nhân dân Lực lợng công an phải

sử dụng thẩm quyền của họ một cách hợp pháp Họ không đợc phép vợt quáthẩm quyền của mình đã đợc pháp luật quy định hoặc lợi dụng thẩm quyền

đó để tạo ra các đặc quyền, đặc lợi cho mình

Các cơ quan kiểm sát nhân dân có quyền giám sát hoạt động điều tracủa cơ quan công an và xử phạt những việc trái pháp luật Ví dụ: bức cung vàngợc đãi tù nhân Các cơ quan công an và cảnh sát phải thực hiện các chứcnăng và quyền hạn của mình theo pháp luật và trung thành với nguyên tắcphục vụ nhân dân

3 Các cơ quan an ninh quốc gia của Trung Quốc

Nhằm đáp ứng yêu cầu của chính sách mở cửa và tăng cờng an ninhquốc gia, kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khoá 6 đã phê chuẩn việc thành lập

Bộ an ninh quốc gia, và đợc thành lập ngày 1/7/1983, Bộ an ninh quốc giabắt tay vào xây dựng hệ thống các cơ quan an ninh quốc gia

Trực thuộc Hội đồng Nhà nớc, Bộ an ninh quốc gia là một cơ quan củanền chuyên chính dân chủ nhân dân Nhằm đáp ứng yêu cầu của thợc tiễn,

Bộ này đã lập ra các cơ quan trực thuộc Trung ơng và tại các khu vực kháckhi xét thấy cần thiết

Bộ an ninh quốc gia là một cơ quan an ninh đặc biệt chịu trách nhiệm

về điều tra bọn tình báo và điệp viên ngầm mà trơcác đây do các cơ quancông an tiến hành Vì vậy, tính chất công việc của nó tơng tự nh công việccủa các cơ quan công an Tháng 9/1983, Uỷ ban thờng vụ Quốc hội đã quyết

định, các cơ quan an ninh quốc gia đợc phép thực thi thẩm quyền mà Hiếnpháp đã trao cho các cơ quan công an nh khởi tố, điều tra, bắt và giam giữngời phạm tội và tiến hành điều tra sơ bộ.

Các cơ quan an ninh quốc gia Trung Quốc có những nhiệm vụ chínhsau:

+ Bảo đảm sự an toàn của quốc gia Đợc thành lập vì mục đích đó và

trong bối cảch của chính sách mở cửa và các thay đổi trong tình hình quốc

tế, các cơ quan an ninh quốc gia phải có các biện pháp thực tế và hữu hiệu đểbảo đảm sự ổn định và an ninh của quốc gia thông qua các cuộc đấu tranhchống bọn gián điệp nớc ngoài và các vụ phá hoại ngầm

+ Tăng cờng công tác chống gián điệp Hoạt động gián điệp và chống

gián điệp đã trở thành vấn đề toàn cầu và ngày càng phức tạp Từ khi TrungQuốc mở cửa với bên ngoài một số cơ quan gián điệp bên ngoài đã tìm mọicách để thu thập các thông tin tình báo về quân sự và kinh tế ở Trung Quốc.Các hoạt động của chúng gồm moi các bí mật Nhà nớc và cử các điệpviên thâm nhập vào Trung Quốc hòng lật đổ Nhà nớc Cộng hoà nhân dânTrung hoa Các cơ quan an ninh quốc gia phải áp dụng các biện pháp hiệuquả và sử dụng các thiết bị kỹ thuật hiện đại để chống đối lại các hoạt độnglật đổ Họ phải sử dụng chuyên chính dân chủ nhân dân nhằm đập tan cáchoạt động tình báo của bọn tình báo và gián điệp nớc ngoài và nghiền nát cáchành vi phản cách mạng hòng làm suy yếu nền an ninh quốc gia

V Các Toà án nhân dân Trung Quốc

Các Toà án nhân dân của nớc Cộng hoà nhân dân Trung hoa là các cơquan xét xử thực hiện quyền t pháp thay mặt Nhà nớc Các hoạt động của Toà

án đợc tuyên bố nhằm mục đích phục vụ nhân dân Nhiệm vụ của các Toà án

là xét xử các vụ án hình sự và dân sự, giải quyết các tranh chấp dân sự, trừngtrị các tội phạm và giáo dục ý thức tôn trọng pháp luật cho các công dân.Mục tiêu là bảo vệ hệ thống dân chủ của nhân dân và trật tự pháp luật xã hộichủ nghĩa để các công dân đợc hởng tự do cá nhân và các quyền dân chủ,quyền tài sản và hạnh phúc cá nhân Các hoạt động của Toà án là hỗ trợ choviệc xây dựng nền an ninh xã hội chủ nghĩa cả về vật chất và tinh thần

Sau khi nớc Cộng hoà nhân dân Trung hoa đợc thành lập, các Toà ánnhân dân đã từng bớc đợc thành lập theo Hiến pháp lâm thời, đợc gọi lànhững quy định của chơng trình chung của CPPCC đợc thông qua vào tháng9/1949 Năm 1950, văn bản tạm thời về tổ chức các Toà án của nớc Cộng hoànhân dân Trung hoa đợc ban hành Năm 1954, Đại hội đại biểu nhân dânTrung hoa khoá 1 đã thông qua Luật tổ chức các Toà án nhân dân nớc Cộnghoà nhân dân Trung hoa trong đó quy định tính chất, nhiệm vụ và tổ chứccủa các Toà án nhân dân cũng nh những nguyên tắc và những nguyên lý cơ

sở cho hoạt động của Toà án Luật này đã giúp cho việc hoàn thiện Toà áncác cấp ở Trung Quốc

NĂm 1979, kỳ họp thứ hai Đại hội đại biểu nhân dân Trung hoa khoá 5

đã thông qua Luật tổ chức Toà án của nớc Cộng hoà nhân dân Trung hoa

mới Luật này đã khẳng định lại nguyên lý: “các Toà án, theo quy định củapháp luật, thực thi quyền t pháp (xét xử) một cách độc lập, không chịu sự canthhiệp của các cơ quan hành chính, tổ chức xã hội hay cá nhân”; và nguyêntắc quan trọng là tất cả các công dân đều bình đẳng trớc pháp luật.

Luật mới cũng có một số điểm thay đổi nh nhiệm vụ của các Toà ánnhân dân, hệ thống bào chữa, các Thẩm phán và các thủ tục giám sát t pháp

về mặt tổ chức Những chế định này đã đợc Hiến pháp Cộng hoà nhân dânTrung hoa năm 1982 khẳng định lại Tháng 9/1983, Luật tổ chức các Toà án

đã đợc thờng vụ Đại hội đại biểu nhân dân Trung hoa khoá 6, kỳ họp thứ haiquyết định xem xét lại dới ánh sáng các Hiến pháp mới

Hiến pháp và Luật tổ chức Toà án nhân dân hiện hành của nớc Cộng hoànhân dân Trung hoa quy định một cách rõ ràng nguyên tắc tổ chức và hoạt

động của các Toà án Trung Quốc và đặc biệt những nguyên tắc xét xử cáccấp của Toà án nhân dân Hiến pháp và Luật hớng dẫn việc giải quyết các vụ

án hình sự và dân sự và là tài liệu cho việc tìm hiểu và nghiên cứu về các Toà

án của Trung Quốc

1 Hình thức tổ chức của các Toà án Trung Quốc và nguyên tắc chủ

đạo

Trên toàn lãnh thổ Trung Quốc có khoảng gần 3000 Toà án Các Toà án

đợc thành lập để:

+ Thực thi một cách nhanh chóng và chính xác quyền t pháp của Nhà

n-ớc ở cấp độ quốc gia;

+ Giám sát các Toà án cấp dới từ các Toà án cấp trên;

+ Cho sự tham gia của các công dân vào các quy trình tố tụng pháp luật

và của quần chúng giám sát việc quản lý t pháp;

+ Thực hiện thống nhất hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa trên toànlãnh thổ trong điều kiện có sự khác biệt về nghề nghiệp và lãnh thổ

Theo Hiến pháp và Luật tổ chức Toà án nhân dân, hệ thống tổ chức củacác Toà án Trung Quốc gồm 4 cấp Toà án và 2 cấp xét xử

Hệ thống này gồm có Toà án nhân dân tối cao, Toà án nhân dân địa

ph-ơng các cấp, các Toà án quân sự và các Toà án nhân dân chuyên biệt khác.Các Toà án địa phơng đợc chia thành Toà án nhân dân cấp cao, Toà ánnhân dân trung cấp, Toà án nhân dân sơ cấp

Toà án nhân dân tối cao là cơ quan xét xử cao nhất của đất nớc nhữngquyết định và bản án của Toà ở cấp sơ thẩm và phúc thẩm cũng đồng thời làchung thẩm Toà án có thể xét xử các vụ án hình sự và dân sự quan trọng màToà thấy cần thiết Ví dụ: Toà án nhân dân tối cao thiết lập phiên Toà đặc biệt

để xét xử các hành động phản cách mạng của Lâm Bu và Giang Thanh vàocuối những năm 80

Toà án nhân dân tối cao còn là cơ quan cao nhất giám sát hoạt động củacác Toà án nhân dân địa phơng các cấp, các Toà án quân sự và các Toà ánchuyên biệt khác Theo tố tụng phúc thẩm, Toà án nhân dân tối cao chấpthuận và xét xử các vụ án mà bị cáo kháng cáo là vô tội và từ chối chấp nhậncác quyết định về bản án của Toà án đã xét xử và kháng cáo lên Toà án cấptrên Toà án nhân dân tối cao còn xem xét lại vụ án có bản án tử hình.

Đồng thời Toà án nhân dân tối cao giám sát hoạt động xét xử của cácToà án nhân dân mọi cấp và các Toà án chuyên biệt khác trên toàn lãnh thổTrung Quốc Toà án nhân dân tối cao có quyền hớng dẫn áp dụng pháp luật

và các Nghị định

Chánh án Toà án nhân dân tối cao do Đại hội đại biểu nhân dân bầu ra,chịu trách nhiệm và báo cáo trớc Đại hội đại biểu nhân dân (Đại hội đại biểunhân dân) Nhiệm kỳ của Chánh án Toà án nhân dân tối cao là 5 năm và đợcbầu không quá hai nhiệm kỳ Đại hội đại biểu nhân dân bổ nhiệm và bãinhiệm các Phó chánh án Toà án nhân dân tối cao, các Chánh án và Phó chánh

án Toà và các Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao

Toà án nhân dân cấp cao: Các Toà án nhân dân tối cao xử sơ thẩm các

vụ án hình sự và dân sự quan trọng ở địa bàn các tỉnh, khu tự trị và các thànhphố trực thuộc Trung ơng Các Toà án nhân dân cấp cao còn tiến hành xét xửphúc thẩm hay cấp hai khi Viện kiểm sát nhân dân kháng nghị hay bị cáokháng cáo quyết định bản án sơ thẩm của các Toà án nhân dân trung cấp Toà

án nhân dân đặc biệt xét xử những vụ án có tính chất đặc biệt của Toà ánnhân dân cấp cao hay các Toà án nhân dân đặc biệt đối với các vụ án hình sự

và dân sự là chung thẩm

Toà án nhân dân trung cấp: Toà án nhân dân trung cấp xử các vụ án

phản cách mạng và các vụ án có hình phạt tù chung thân hay tử hình, cũng

nh các hành vi của ngời nớc ngoài hay hay ngời Trung Quốc xâm phạm cácquyền và lợi ích hợp pháp của ngời nớc ngoài Toà án nhân dân trung cấp xét

xử các vụ án hình sự và dân sự phúc thẩm khi Viện kiểm sát nhân dân cókháng nghị hay bị cáo kháng cáo quyết định hay bản án do Toà án nhân dâncấp dới xét xử sơ thẩm

Toà án nhân dân sơ cấp: Toà án nhân dân sơ cấp là Toà án nhân dân ở

các huyện, thành phố, huyện tự trị hay quận thuộc thành phố Toà án nhândân sơ cấp xét xử dân sự sơ thẩm và các án hình sự phổ thông, vì Trung Quốc

có lãnh thổ rộng và dân số rất lớn nên các Toà án nhân dân sơ cấp có thể thiếtlập một số Toà án nhân dân sơ cấp – chi nhánh tuỳ theo yêu cầu về địa lýdân số và tình hình phạm tội để đảm bảo thời gian và tính chính xác của bản

án Hiện nay Trung Quốc có trên 10.000 Toà án loại này ở các vùng nôngnghiệp và địa phơng xa xôi Toà án sơ cấp ra bản án và quyết định, Toà ánnhân dân sơ cấp hớng dẫn của Uỷ ban hoà giải nhân dân

Các Toà án nhân dân chuyên biệt xét xử các vụ án đặc biệt ở các khuvực đặc biệt Các Toà án quân sự đợc thiết lập trong quân đội giải phóngnhân dân để xét xử các vụ án có liên quan tới các quân nhân Các Toà án đ-ờng sắt và giao thông xét xử các vụ án hình sự và các tranh chấp kinh tế liênquan tới đờng sắt và giao thông Từ tháng 11/1984, Toà án hàng hải (tơng đ-