ĐỀ CƯƠNG TRUYỀN THÔNG KHÍ TƯỢNG THỦY văn

Trong những năm qua, ngành KTTV đã có nhiều cố gắng để nâng cao mức độ chính xác trong đo đạc, tăng thời gian dự kiến, tăng hiệu quả các bản tin cung cấp thông tin, cảnh báo, dự báo KTTV

ĐỀ CƯƠNG TRUYỀN THÔNG KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN

1 Vai trò, mục đích và nội dung cơ bản của công tác tuyên truyền

KTTV?

• Công tác tuyên truyền phổ biến kiến thức và sử dụng thông tin

KTTV đóng một vai trò rất quan trọng trong công tác KTTV và cộngđồng

Trong những năm qua, ngành KTTV đã có nhiều cố gắng để nâng cao mức độ chính xác trong đo đạc, tăng thời gian dự kiến, tăng hiệu quả các bản tin cung cấp thông tin, cảnh báo, dự báo KTTV đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của nhân dân, của các ngành trong sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội, phòng tránh thiên tai

Bên cạnh đó, việc tuyên truyền, phổ biến sâu rộng những hiểu biết thông thường về thiên tai KTTV, về vai trò của ngành KTTV là hết sức cần thiết nhằm giúp người dân hiểu được các thông tin KTTV một cách đầy đủ và đúng đắn để cảnh giác, đề phòng và chủ động ứng phó trước thiên tai, hạn chế tác hại của chúng tới đời sống và sảnxuất của cộng đồng

• Mục đích của công tác tuyên truyền phổ biến kiến thức và sử dụng thông tin KTTV tới cộng đồng là làm cho người dân hiểu được

những kiến thức phổ thông về KTTV và cách sử dụng chúng

- Những điều kiện cơ bản về KT, KH và TV khu vực, LV sông;

- Những thuật ngữ chuyên môn được sử dụng trong các bản tin thôngbáo, cảnh báo và dự báo KTTV;

-Những khái niệm cơ bản về hiện tượng KTTV nguy hiểm và cách phòng tránh, giảm nhẹ các thiên tai

• Nội dung của công tác tuyên truyền phổ biến kiến thức và sử dụng thông tin KTTV tới cộng đồng:

- Cung cấp và phổ biến những tài liệu về đặc điểm KTTV của từng vùng, mùa; các bản đồ phân bố những yếu tố KTTV cơ bản, các hình

ảnh, đoạn video về thiên tai, các sổ tay hướng dẫn, cẩm nang khoa học

-kĩ thuật;

- Cung cấp và phổ biến các văn bản pháp quy về KTTV;

- Cung cấp những bản tin dự báo, nhận định về tình hình KTTV năm, mùa, tháng,…

2.Hãy cho biết về tổ chức của Trung tâm KTTV quốc gia?

Trung tâm Khí tượng Thủy văn quốc gia là tổ chức sự nghiệp công lập trựcthuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường, thực hiện chức năng điều tra cơ bản,

dự báo, thông tin tư liệu KTTV, quan trắc môi trường không khí và môi trường nước, quan trắc định vị sét, giám sát BĐKH phục vụ phòng, chống thiên tai, phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh, quốc phòng trên phạm vi cả nước; tổ chức thực hiện các dịch vụ công khác theo qui định của pháp luật

3 Theo anh chị ở VN có những loại thiên tai có nguồn gốc khí tượng nào?

TTKT xảy ra hết sức đa dạng, ở VN có những thiên tai khí tượng sau:

• Loại TTKT xảy ra thường xuyên hàng năm, theo mùa như bão,

ATNĐ, gió mùa mạnh, nắng nóng khô hạn gay gắt, rét đậm, rét hại, sương mù nặng, mưa lớn…

• Loại TTKT xảy ra mang tính cực đoan, mang tính lịch sử với tần

suất rất nhỏ (các hiện tượng thời tiết, khí hậu cực đoan)

• Loại TTKT xảy ra với quy mô rộng mang tính hệ thống và có khả

năng giám sát được như bão, không khí lạnh, mưa lớn diện rộng…

• Loại thiên tai xảy ra quy mô rất hẹp, bất ngờ, khó kiểm soát như

dông sét, tố, lốc vòi rồng, mưa đá…

4 Nêu những ảnh hưởng và tác động của thiên tai khí tượng?

Thiên tai khí tượng ảnh hưởng và tác động với các mức độ khác nhau, cụ thể như sau:

Ảnh hưởng của TTKT

• TTKT ảnh hưởng trực tiếp trước mắt như bão, ATNĐ, tố lốc…

• TTKT ảnh hưởng mang tính lâu dài như biến đổi khí hậu

• TTKT thường gây ra những thiên tai khác như thiên tai thủy văn,

thiên tai do suy thoái môi trường, thiên tai địa vật lý…

Tác động của TTKT

• Tác động đến kinh tế, chính trị, xã hội: phá hủy cơ sở hạ tầng, gây khó khăn trong việc phát triển kinh tế, khó khăn trong việc xóa đói giảm nghèo, an sinh xã hội đặc là với những vùng có những điều kiện tự nhiên khó khăn thường xuyên chịu ảnh hưởng của những thiên tai khí tượng như các tỉnh miền núi phía Bắc, các tỉnh ven biển miền Trung

• Tác động đời sống con người: làm đảo lộn những hoạt động sống thường ngày của con người, có thể gây thiệt hại về của cải, tính mạng, nhà cửa, gây lên nhiều căn bệnh về vệ sinh thực phẩm, đường

hô hấp, …

• Tác động môi trường sinh thái: phá hủy môi trường sinh thái, hệ

thống thực vật, ô nhiễm nguồn nước, mất cân bằng sinh thái

5 Anh chị hãy kể 1 vài thiên tai ở địa phương do con người góp phần quan trọng?

Yên bái là một trong những tỉnh chịu ảnh hưởng của lũ quét Đặc biệt trận

lũ quét lịch sử “chưa bao giờ có” xảy ra đêm 27/9 ở địa bàn huyện Văn Chấn (Yên Bái) đã gây ra hậu quả thảm khốc làm chết và bị thương hàng trăm người, hàng chục căn nhà bị cuốn trôi, hàng trăm hecta lúa, màu bị mất trắng Do hoạt động chặt phá rừng của con người, những cánh rừng Pơmu quý hiếm ở thượng nguồn có chức năng hạn chế tốc độ dòng chảy

đã bị chặt phá cạn kiệt làm cho nước từ thượng nguồn như từ cái ống đổ

thẳng xuống vùng trũng Cát Thịnh trên con suối Phà, Ngòi Lao, cuốn phăng, phá huỷ gần 200 căn nhà; hơn chục công trình giao thông, thuỷ lợi

bị hư hại

6 Theo anh chị ở VN có những loại thiên tai có nguồn gốc thủy văn nào?

Những thiên tai có nguồn gôc thủy văn ở VN là:

• Lũ, lụt xảy ra phổ biến ở hầu khắp đất nước VN đặc biệt là các khu vực đồng bằng sông Hồng, đồng bằng sông Cửu Long, miền Trung, Tây Nguyên

• Lũ quét với các dạng chính là lũ quét sườn dốc, lũ bùn đất, lũ bùn đá,

lũ quét nghẽn dòng, lũ quét do vỡ đập, vỡ đê, … thường xảy ra ở nhiều nơi trên cả nước, đặc biệt là những vùng có địa hình núi cao như các tỉnh Sơn La, Lai Châu, Đắc Lắc, Hà tĩnh, Yên Bái, Hà

Giang,…

7 Nguyên nhân và những biểu hiện chính của BĐKH? Định hướng ứng phó với BĐKH?

Nguyên nhân: do 2 nguyên nhân là tự nhiên và con người.

Nguyên nhân gây ra BĐKH do tự nhiên bao gồm thay đổi cường độ sángcủa Mặt trời, xuất hiện các điểm đen Mặt trời (Sunspots), các hoạt độngnúi lửa, thay đổi đại dương, thay đổi quỹ đạo quay của trái đất

Nguyên nhân chính làm biến đổi khí hậu Trái Đất là do các hoạt đông của con người đã làm gia tăng các hoạt động tạo ra các chất thải khí nhà kính, các hoạt động khai thác quá mức các bể hấp thụ và bể chứa khí nhà kính như sinh khối, rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác

Những biểu hiện chính của BĐKH là:

- Nhiệt độ trung bình và độ bất thường của thời tiết, khí hậu tăng;

- Lượng mưa thay đổi;

- Nước biển dãn nở và băng ở các Cực Trái đất, các đỉnh núi cao tan do nhiệt độ tăng, làm nước biển dâng;

- Các dạng thiên tai (bão, lũ lụt, hạn hán) gia tăng về tần suất, cường độ và

• Đối phó biến đổi khí hậu mang tính chiến lược lâu dài

• Tuyên truyền sâu rộng nâng cao ý thức cộng đồng quá trình biến đổikhí hậu để có biện pháp đối phó tích cực và thích hợp

• Trước mắt phải chủ động phòng chống, phòng tránh thiên tai nhằm giảm thiểu thiệt hai

8 Tác động của BDKH đến VN như thế nào? Nước biển dâng, nguyên nhân và hậu quả?

• Tác động của BĐKH đến VN

• Tác động tới yếu tố tự nhiên và môi trường

Sự gia tăng nhiệt độ khí quyển làm cho khí hậu các vùng ở nước ta nónglên, kết hợp với sự suy giảm lượng mưa làm cho nhiều khu vực khô hạnhơn Năm 2010, nhiệt độ có khả năng tăng khoảng 0,3 - 0,50C và mựcnước biển tăng thêm 9cm; tương tự, từ 1,1 - 1,80 C và 45cm vào năm

2100 Những khu vực có nhiệt độ tăng cao nhất là vùng núi Tây Bắc, ĐôngBắc và Bắc Trung Bộ, nhiệt độ trung bình năm tăng khoảng 0,1 -0,30C/thập niên So với hiện nay, vào năm 2070, dòng chảy sông/năm biến

đổi trong khoảng từ +5,8 đến 19% đối với sông Hồng và từ +4,2 đến 14,5% đối với sông Mê Kông; dòng chảy kiệt biến đổi trong khoảng từ -10,3 đến -14,5% đối với sông Hồng và từ -2,0 đến -24, 0% đối với sông

-Mê Kông; dòng chảy lũ biến đổi trong khoảng từ +12,0 đến 0,5% đối vớisông Hồng và từ +15,0 đến 7,0% đối với sông Mê Kông Xâm nhập mặnnước sông có thể lấn sâu nội địa tới 50 - 70km, tiêu diệt và phá huỷ nhiềuloài sinh vật nước ngọt, 36 khu bảo tồn; trong đó, có 8 vườn quốc gia, 11khu dự trữ thiên nhiên sẽ nằm trong diện tích bị ngập Hệ thống sinh tháicũng bị tác động tiêu cực; tại 2 vùng đồng bằng sông Hồng và sông CửuLong, các hệ sinh thái rừng và đất ven biển sẽ chịu nhiều thiệt hại

• Tác động tới phát triển kinh tế

BĐKH tác động đến hầu hết các ngành kinh tế, trong đó ngành nông - lâmnghiệp ảnh hưởng nhiều nhất

Có thể nêu ra hai khía cạnh bị tác động lớn nhất

Tần suất xuất hiện ngày càng nhiều các hiện tượng thiên tai như bão, lũlụt, mưa lũ tăng tạo nguy cơ ngập lụt đối với các vùng đất thấp, điển hìnhnhư đồng bằng sông Cửu Long, tình trạng nhiễm mặn, nhiễm phèn trêndiện rộng làm thiệt hại đến mùa màng; hạn hán thường xảy ra vào mùakhô, nắng nóng, lượng bốc hơi lớn hơn lượng mưa nhiều lần đã làm câytrồng khô héo nhanh chóng, có thể dẫn tới làm chết cây trồng hàng loạt.Nhiều kết quả nghiên cứu đã cho thấy, trong mùa khô, độ ẩm của đất ở cácvùng không có cây che phủ chỉ bằng 1/3 so với độ ẩm của đất ở những nơi

có rừng che phủ, nhiệt độ trên bề mặt đất có thể tăng cao tới 50-60oC vàobuổi trưa hè Những đặc điểm cơ lý của đất như độ tơi xốp, độ liên kết, độthấm, hàm lượng các chất dinh dưỡng và hàm lượng vi sinh bị giảm điđáng kể, đất trở nên khô, cứng, bị nén chặt, không thích hợp với trồng trọt.Hàng triệu héc ta đất trống, đồi trọc mất rừng lâu năm, đất mặn bị biến đổicấu tạo và lý hoá tính, trở nên dễ bị xói lở, rửa trôi mạnh, tích tụ sắt nhômgây nên hiện tượng kết vón và đá ong hoá, đất loại này hoàn toàn mất sứcsản xuất nông, lâm nghiệp Chỉ tính riêng đợt rét kéo dài 33 ngày đầu năm

2008, theo số liệu thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn,

đã có 33.000 con trâu, bò, 34.000 ha lúa đã cấy, hàng chục ngàn ha mạnon, nhiều đầm nuôi tôm ở tất cả các tỉnh phía Bắc và Bắc Trung Bộ đã

chết và ước tính thiệt hại lên tới hàng ngàn tỉ đồng Hệ sinh thái rừng bị ảnhưởng theo các chiều hướng khác nhau, nước biển dâng làm giảm diện tíchrừng ngập mặn, tác động xấu đến rừng tràm, rừng trồng trên đất nhiễmphèn ở các tỉnh Nam Bộ Ranh giới rừng nguyên sinh cũng như rừng thứsinh có thể dịch chuyển, nguy cơ diệt chủng của động vật và thực vật giatăng, một số loài thực vật quan trọng như trầm hương, hoàng đà, pơ mu, gỗ

đỏ, lát hoa, gụ mật… có thể bị suy kiệt Nhiệt độ và mức độ khô hạn giatăng làm tăng nguy cơ cháy rừng, phát triển sâu bệnh, dịch bệnh… Qũy đấtcanh tác nông nghiệp nói chung, đất trồng lúa nói riêng bị thu hẹp đáng kể

vì phần lớn đất trồng lúa nằm ở vùng đất thấp tại đồng bằng sông Hồng vàsông Cửu Long, ảnh hưởng nặng nề đến sản xuất lương thực; mất nơi sinhsống thích hợp của một số loài thuỷ sinh nước ngọt, cùng với nguy cơnguồn nước sông bị suy giảm về lưu lượng, dẫn đến việc giảm năng lựcnuôi trồng thủy sản nước ngọt ở đồng bằng sông Hồng và sông Cửu Long.BĐKH cũng gây nhiều tác động tiêu cực tới trữ lượng các bãi cá và nghềđánh bắt trên các vùng biển nước ta Cường độ mưa lớn làm cho nồng độmuối giảm đi trong một thời gian ngắn dẫn đến sinh vật nước lợ và ven bờ,đặc biệt là loài nhuyễn thể hai vỏ (nghêu, ngao, sò…) bị chết hàng loạt dokhông chống chịu nổi với nồng độ muối thay đổi Các loại cá nhiệt đớikém giá trị kinh tế tăng, ngược lại các loại cá cận nhiệt đới có giá trị kinh

tế cao bị giảm hoặc mất hẳn Thay đổi nhiệt độ còn là dịch bệnh xảy ra chonhiều loại cây trồng, vật nuôi, cùng với môi trường nước xấu đi, là điềukiện thuận lợi cho sự phát triển của các loài vi sinh vật gây hại

• Tác động đối với đời sống - xã hội

Ở nước ta trong những năm gần đây, số lượng người mất nhà cửa và kinh

tế lâm vào khó khăn sau mỗi trận bão, lũ lụt… là rất lớn Điển hình là cơnbão số 4 năm 2008 đã làm 162 người chết, làm sập, hỏng 11.500 căn nhà,trường học, gây ngập úng 27.200 ha lúa và hoa màu, làm sạt trôi và bồi lấp2,3 triệu khối đất đá trên các công trình giao thông, thủy lợi và các khunuôi trồng thủy sản, làm chết 28.000 gia súc, gia cầm, thiệt hại lên tới1.900 tỉ đồng Hậu quả của thiên tai không chỉ dừng lại ở đó, ảnh hưởngcủa chúng còn tồn tại sau một thời gian dài, chất lượng sống con người ảnh

hưởng nghiêm trọng do thiếu ăn, thiếu nhà ở, y tế và giáo dục không đảmbảo.

Mới đây, theo báo cáo của Uỷ ban liên quốc gia về BĐKH đã khẳng định,BĐKH gây tử vong và bệnh tật thông qua hậu quả của các dạng thiên tainhư sóng nhiệt/nóng, bão, lũ lụt, hạn hán… nhiều bệnh, dịch gia tăng dướitác động của sự thay đổi nhiệt độ và hoàn cảnh sống, nhất là các bệnhtruyền qua vật trung gian, như sốt rét, sốt xuất huyết, viêm não, các bệnhđường ruột và các bệnh khác… Những bệnh này, đặc biệt phát tán nhanh ởcác vùng kém phát triển, đông dân cư và có tỉ lệ đói, nghèo cao thuộc cácnước đang phát triển Nước ta, trong thời gian qua cũng đã xuất hiện một

số bệnh mới ở người và động vật (cúm gia cầm, bệnh lợn tai xanh…),nhiều bệnh có diễn biến phức tạp và bất thường hơn (sốt xuất huyết) vàgây ra nhiều thiệt hại đáng kể

Về giao thông vận tải, thông tin liên lạc bị gián đoạn, các cơ sở hạ tầng,mạng thông tin bị hư hại nghiêm trọng sau những trận thiên tai Việc củng

cố, khắc phục sau các sự cố do BĐKH gây ra hết sức khó khăn, tốn kémnhiều thời gian và kinh phí

• Nước biển dâng

Nước biển dâng là sự dâng mực nước của đại dương trên toàn cầu, trong

đó không bao gồm triều, nước dâng do bão… Nước biển dâng tại một vị trínào đó có thể cao hơn hoặc thấp hơn so với trung bình toàn cầu vì có sựkhác nhau về nhiệt độ của đại dương và các yếu tố khác Mực nước biểnđược đo thông qua hệ thống thiết bị đo triều ký đặt tại các trạm hải vănhoặc các máy đo độ cao vệ tinh

Theo Báo cáo đánh giá lần thứ tư của Ban liên chính phủ về BĐKH(IPCC), sự nóng lên của hệ thống khí hậu đã rõ ràng được minh chứngthông qua số liệu quan trắc ghi nhận sự tăng lên của nhiệt độ không khí vànhiệt độ nước biển trung bình toàn cầu, sự tan chảy nhanh của lớp tuyếtphủ và băng, làm tăng mực nước biển trung bình toàn cầu

Hậu quả của nước biển dâng là dẫn tới chuỗi các hiện tượng thời tiết cựcđoan, nhiều vùng đất bị ngập nước, đe dọa đến đa dạng sinh học, gây xâmnhập mặn làm ảnh hưởng đến chất lượng nước ngọt, giảm năng suất đấtnông nghiệp… Các quốc gia ven biển đang và sẽ chịu tác động của quátrình nước biển dâng Chẳng hạn, kể từ năm 1990, mức nước biển tại bờbiển Đại Tây Dương của Mỹ đã tăng thêm từ 2 đến 3,7mm mỗi năm và ởmức độ thế giới, sự gia tăng này là từ 0,6 đến 1mm Nếu khí hậu tiếp tục

ấm lên, từ nay đến năm 2100, mực nước tại bờ biển trên sẽ tăng thêm30cm so với mức trung bình 1m của thế giới Nếu vậy sẽ có khoảng 9%diện tích đất của hơn 180 thành phố ven biển nước Mỹ có nguy cơ bị ngậpmặn Còn ở Cuba - một quốc đảo, Cơ quan Môi trường Quốc gia Cuba(ANMA) cảnh báo nước này đứng trước nguy cơ mất khoảng2.700km2 đất bờ biển và gần 10.000 nhà ở trong thời gian từ nay cho tới

năm 2050 do mực nước biển dâng bất chấp những nỗ lực của chính phủ

trong việc triển khai chương trình giảm thiểu tác động của biến đổi khíhậu Với trên 3.000km bờ biển, Việt Nam được coi là quốc gia có mức độ

dễ bị tổn thương cao hơn trước sự biến đổi khí hậu Sự tác động của biếnđổi khí hậu mà cụ thể là sự gia tăng của mực nước biển đang có xu hướnglàm thu hẹp dần diện tích đất nông nghiệp của nước ta, đặc biệt là cácvùng đất ven biển Như ở Nam Định, từ 2005 đến nay, mực nước biển tạihuyện Giao Thủy đã dâng cao thêm 20 cm Số liệu quan trắc tại các trạmhải văn dọc bờ biển Việt Nam, trong giai đoạn từ 1998 – 2008, tốc độ dânglên của mực nước biển ở Việt Nam là khoảng 3 mm/năm Trong khoảng

50 năm qua, mực nước biển tại Trạm hải văn Hòn Dấu dâng lên khoảng 20

cm

9 Các loại bản tin dự báo khí tượng, thủy văn?

Các tin bản dự báo thời tiết nguy hiểm: các loại tin bão, áp thấp nhiệt

đới, tin gió mùa đông bắc, tin về rét đậm, rét hại, tin dự báo mưa vừa, mưa lớn diện rộng, tin dự báo nắng nóng…

- Các bản tin dự báo:

- Dự báo cực ngắn (0 - 12 giờ) các hiện tượng thời tiết cho các khu vực

và bất cứ địa điểm nào trên toàn quốc Dự báo này phục vụ các hoạt động sản xuất và đời sống: các cuộc mít tinh lớn, các hoạt động ngoài trời, các quá trình thi công các công trình phụ thuộc vào thời tiết, điều

tiết và điều hành các hồ chứa nuớc nhân tạo, hệ thống thoát nước ở các

- Dự báo nhiệt độ cho các thành phố, thị xã nhằm điều hành hệ thống sản xuất và phân phối điện

- Dự báo thời tiết cho các hải cảng và các tuyến hàng hải trong nước và quốc tế

- Dự báo thời tiết cho các khu vui chơi và địa điềm du lịch vào dịp nghỉ cuối tuần hoặc lễ, Tết

- Tư vấn về dự báo thời tiết:

- Trả lời tư vấn các vấn đề về thời tiết và dự báo thời tiết

- Tư vấn về khảo sát, thiết kế và thi công các công trình phụ thuộc vào thời tiết

10 Sơ đồ truyền phát tin dự báo KTTV?

11 Công tác chủ động phòng tránh giảm nhẹ thiên tai?

1 NÂNG CAO NHẬN THỨC CỦA CỘNG ĐỒNG

a) Những kiến thức khoa học cơ bản các thiên tai

- Những hiểu biết về Thiên tai KTTV: bão, ATNĐ, lũ, lụt, quy luậthoạt động và tác hại của chúng

- Tính bất thường của thiên tai và khả năng đối phó của ngư dân

b) Những hiểu biết về nội dung các thông tin dự báo.

- Thuật ngữ sử dụng trong bản tin, vùng, khu vực thiên tai đang hoạt

động, mức độ khẩn cấp của bản tin cho từng vùng miền…

- Tìm kiếm, thu thập các thông tin dự báo: nội dung, thời

gian,phương tiện …

c) Những kiến thức thực tế qua kinh nghiệm dân gian và bản thân

Kiến thức về quan sát, dự đoán: quan sát bầu trời, quan sát gió, nước biển, hoạt động các sinh vật và các kiến thức KTTV khác liên quan đến thiên tai

2 TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC CHUẨN BỊ

Chiến lược và Kế hoạch quản lý thiên tai