Xây dựng mô hình nâng cao kỹ năng thực hành bảo vệ môi trường cho sinh viên ngành tài nguyên và môi trường trong cả nước áp dụng thí điểm tại trường đại học tài nguyên và môi trường hà nội

Áp dụng thí điểm tại trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà nội” BÁO CÁO THU HOẠCH KIẾN TẬP CÁC CÔNG VIỆC THỰC TẾ TẠI CÁC CƠ QUAN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC, DOANH NGHIỆP VÀ CƠ SỞ SẢN XUẤT Địa

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

KHOA MÔI TRƯỜNG

Dự án: “Xây dựng mô hình nâng cao kỹ năng thực hành bảo vệ môi trường cho sinh viên ngành tài nguyên và môi trường trong cả nước Áp dụng thí điểm tại trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà nội”

BÁO CÁO THU HOẠCH KIẾN TẬP CÁC CÔNG VIỆC THỰC TẾ TẠI CÁC CƠ QUAN QUẢN LÝ

NHÀ NƯỚC, DOANH NGHIỆP VÀ CƠ SỞ SẢN XUẤT

Địa điểm: Khu liên hiệp xử lí rác thải Nam Sơn

Lớp: ĐH1CMC

Họ tên: Khổng Việt Dũng

HÀ NỘI, NĂM 2013

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

KHOA MÔI TRƯỜNG

Dự án: “Xây dựng mô hình nâng cao kỹ năng thực hành bảo vệ môi trường cho sinh viên ngành tài nguyên và môi trường trong cả nước Áp dụng thí

điểm tại trường Cao đẳng Tài nguyên và Môi trường Hà nội”

BÁO CÁO THU HOẠCH KIẾN TẬP CÁC CÔNG VIỆC THỰC TẾ TẠI CÁC CƠ QUAN QUẢN

LÝ NHÀ NƯỚC, DOANH NGHIỆP VÀ CƠ SỞ SẢN XUẤT

Thời gian: Ngày 18/4/2013

Địa điểm: Khu liên hiệp xử lí rác thải Nam Sơn

Lớp: ĐH1CMC

HÀ NỘI, NĂM 2013

MỞ ĐẦU

Có lẽ chưa bao giờ vấn đề môi trường và xử lí rác thải lại đươc các quốc gia đặc biệt quan tâm như hiện nay và Việt Nam là một quốc gia đang phát triển cũng không nằm ngoại lệ Vệ sinh môi trường đô thị với hai trọng tâm lớn là nước thải và rác thải được xem là thách thức cho các nước nói chung và Việt Nam nói riêng

Ngày nay trên báo chí và các thông tin đại chúng ta thường thấy xuất hiện các cum từ khá quen thuộc như “ biến đổi khí hậu” ,“ hiệu ứng nhà kính” , “ rác thải và đô thị” … Điều đó chứng tỏ con người đã và đang nhận ra những tác hại khôn lường của việc ô nhiễm môi trường đối với cuộc sống Dường như thiên nhiên đang “ nổi giận”

và “đáp trả” quyết liệt đối với những hành động mà con người gây ra chỉ vì những lợi ích trước mắt Chúng ta có thể bắt gặp rác thải ở khắp nơi: trên đường phố, ở các con sông, ở các khu chợ, ở các khu vui chơi công cộng, thậm chí ở các khu dân cư,… Theo

số liệu thống kê hiện nay tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt tại Việt Nam ước tính khoảng 12,8triệu tấn /1năm, trong đó khu vực đô thị là 6,9triệu tấn/1năm (chiếm 54% ) lượng chất thải rắn còn lại tập trung tại các huyện lỵ , thị xã thị trấn Dự báo tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt đô thị đến năm 2020 sẽ là khoảng 22triệu tấn/ 1năm

Nguyên nhân chủ yếu là chưa có quy hoạch, kế hoạch phát triển đồng bộ, thiếu

sự phối hợp chung trong đầu tư xây dựng và quản lí vận hành, chưa huy động tốt các nguồn lực trong xã hội trong việc xử lí nước thải và chất thải Bên cạnh đó là sức ép của quá trình đô thị hoá, gia tăng dân số, di dân tập trung cao tại các đô thị lớn đã gây tình trạng quá tải về hạ tầng kĩ thuật Một trở ngại nữa là trong khi nhiều nước đã có những luật lệ, quy tắc khá đầy đủ về quản lí môi trường đô thị, quản lí chất thải rắn, cải cách, thúc đẩy ngành thoát nước và vệ sinh môi trường đô thị phát triển bền vững thì việc triển khai đưa vào cuộc sống lại gặp nhiều khó khăn và không suôn sẻ như mong đợi vì nhiều lí do Những vi phạm vẫn diễn ra , công khai hoặc lén lút Rác vẫn được đổ và xả bừa bãi ra đường phố, song suối, đồng ruộng hoặc lén lút chon vào đất

Vấn đề đặt ra là cần có những công nghệ xử lí, những khu xử lí riêng biệt, không những xử lí hiệu quả các loại rác thải, mà còn tận dụng được các nguồn rác thải

để giúp ích cho cuộc sống

I GIỚI THIỆU VỀ ĐƠN VỊ

1 Tổng quan

- Tên cơ sở: Khu liên hiệp xử lý rác thải Nam Sơn

- Địa chỉ: Xã Nam Sơn, Huyện Sóc Sơn, Tp Hà Nội

- Đơn vị quản lý: Công ty TNHH một thành viên môi trường đô thị Hà Nội URENCO

Giám đốc: Ông Nguyễn Văn Đắc

Chủ tịch hội đồng quản trị: Ông Phạm Ngọc Hải

- Xã Nam Sơn là khu vực xây dựng khu liên hiệp có diện tích 100ha, cách trung tâm

Hà Nội khoảng 45km về phía bắc Phía bắc là cụm dân cư với ngành nghề chủ yếu là nông nghiệp Sông Công cách 2km chảy qua phía đông có các con rạch nhỏ tự nhiên chảy qua

- Khu liên hiệp nằm trong vùng đồi thấp, phần lớn là thung lũng, có hồ nhỏ và rạch nhỏ chảy qua để tiêu nước và cấp nước sông cho các hồ ao nhỏ Về mùa khô hầu hết các hồ ao và lạch đều khô cạn Mực nước ngầm ở khu vực chân đồi là 2m và trên đồi

là 7m Mực nước mặ mùa mưa là +8 đến +11,5m

- Các lớp đất từ trên xuống như sau:

+ Lớp 1: lớp thổ nhưỡng đất lấp, bề dày 0,2-1 m

+ Lớp 2: lớp sét xen kẹp sét pha, bề dày 2,4-10,2 m

+ Lớp 3: sét pha lẫn dặm sạn, bề dày 3,5-10,4 m

+ Lớp 4: đá phiến phong hóa, bề dày của lớp chưa xác định, chiều sâu mặt lớp thay đổi từ 8,6-13,4 m

- Trữ lượng nước ngầm tại đây rất nhỏ vì tầng chứa nước mỏng và ở sâu

2 Các hạng mục và vận hành

- Thành phố Hà Nội hiện nay chỉ có hai bãi chôn lấp rác chính là bãi rác Nam Sơn, thuộc huyện Sóc Sơn và bãi rác Kiêu Kị thuộc huyện Gia Lâm Từ tháng 9/2006, bãi rác Nam Sơn tiếp nhận rác của 9 quận nội thành và 4 huyện ngoại thành là Thanh Trì,

Từ Liêm, Sóc Sơn và Đông Anh

- Tổng khối lượng chất thải rắn phát sinh hàng ngày trên địa bàn thành phố Hà Nội từ 3.500 – 3.700 tấn/ngày, trong đó rác sinh hoạt hiện nay là 2.200 tấn ngày

- Khoảng 90% rác sinh hoạt được thu gom và xử lý bằng phương pháp chôn lấp tại khu liên hợp xử lý chất thải rắn Nam Sơn – Sóc Sơn (gọi tắt là bãi rác Nam Sơn), còn khoảng 5% được xử lý thành phân bón hữu cơ vi sinh (compost) tại nhà máy chế biến phân vi sinh Cầu Diễn (huyện Từ Liêm) Còn lại khoảng 5% rác thải được các người đồng nát và các cơ sở tái chế túi thu hồi

- Chất thải y tế nguy hại được đốt tại lò đốt rác y tế Cầu Diễn và chất thải công nghiệp được xử lý tại khu xử lý chất thải công nghiệp nằm trong Khu liên hợp xử lý chất thải Nam Sơn bằng phương pháp đốt và lưu giữ trong các hầm chứa

Đây là khu liên xử lý chất thải có quy mô lớn, hiện đại; được đầu tư khá hoàn chỉnh; đạt tiêu chuẩn khu chôn lấp hợp vệ sinh, thân thiện với môi trường Tổng diện tích của khu liên hiệp là 83,5 ha bao gồm các hạng mục chính như sau:

- Khu xử lý chất thải công nghiệp: diện tích 5,15ha

- Khu chế biến rác thành phân vi sinh hữu cơ(phân compost): diện tích 9,19ha Xử lý chất thải sinh hoạt thành phân hữu cơ, công nghệ ủ hiếu khí cưỡng bức, công suất

xử lý 500-700 tấn/ngày

- Khu đốt rác: diện tích 5,9 ha, công suất 300 tấn/ngày

- Khu xử lý nước rác: diện tích 4,11 ha

- Khu vực chôn lấp chất thải hợp vệ sinh: được bố trí ở phía Đông Nam của khu liên hiệp xử lý chất thải, nằm trong thung lũng của khu vực Diện tích gần 40 ha, chia thành 9 ô chôn lấp chất thải Độ cao tối đa của mỗi ô chôn lấp là cốt 39 Thời gian hoạt động của khu vực chôn lấp theo thiết kế là từ năm 1999 đến năm 2016

- Khu trạm cân điện tử, rửa xe, nhà kho, nhà sản xuất hóa chất

- Khu vực văn phòng hành chính và các công trình phụ trợ

- Khu vực nhà ở cho cán bộ, công nhân viên trong khu liên hiệp

- Hệ thống đường giao thông nội bộ

- Hệ thống hàng rào chắn và cây xanh cách ly khu liên hiệp với môi trường bên ngoài

II NỘI DUNG KIẾN TẬP

- Xuất phát từ Hà Nội vào lúc 1h Đến địa điểm vảo lúc 2h

- Nghe cán bộ cơ sở giới thiệu về khu vực chon lấp, công nghệ xử lí rác thải, khu xử lí nước rỉ rác; nghe giới thiệu sơ bộ về công tác quản lí

- Nghe phổ biến về một số quy hoạch chung của khu, những kế hoạch trong tương lai

III KẾT QUẢ THU ĐƯỢC

1.Giới thiệu chung về khu vực chôn lấp

- Trong quy hoạch tổng thể khu liên hiệp xử lý chất thải rắn Nam Sơ giai đoạn 1, khu chôn lấp chất thải đô thị gồm 3 ô chôn lấp số 1,2,3 và giai đoạn 2 gồm 8 ô chôn lấp

- Lượng rác trung bình khoảng 350 kg/m3.Hầu hết rác thải của thành phố Hà Nội đều được vận chuyển về khu xử lý chất thải Nam Sơn, mỗi ngày khu xử lý tiếp nhận khoảng

từ 200-300 xe chuyên chở có khối lượng khác nhau, lượng rác tiếp nhận tương đương khoảng 3200 tấn/ngày

2 Công nghệ xử lý rác.

* Ô chôn lấp hợp vệ sinh

- Bãi chôn lấp được xây dựng theo tiêu chuẩn thiết kế bãi chôn lấp vệ sinh TCXDVN 261:2001 và TCVN 6696:2000 với lớp đệm HDPE dày 1,5mm ở đáy và một hệ thống thu gom nước rò rỉ Nước rò rỉ được xử lý đúng quy cách và nước thải tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường Việt Nam TCVN 7733:2007

- Xét về mặt kĩ thuật thì bãi chôn lấp đạt tiêu chuẩn hợp vệ sinh khi nó đáp ứng được các yêu cầu:

+ Tách nước rác không để ngấm vào môi trường đất

+ Khả năng phân hủy chất thải được tăng nhanh

+ Khử tối đa mùi phát sinh từ khu chôn lấp( các bãi đóng thì không còn mùi) + Hạn chế vi sinh vật gây bệnh

Trình tự sử dụng các ô trôn lấp rác xây dựng giai đoạn 1 (đến năm 2017)

Giai đoạn 1: Đổ rác vào lô 1 và lô 2,3 được sử dụng làm chức năng hồ sinh học

để tăng độ sạch nước trước khi xả ra ngoài sau khi đã qua hệ thống xử lý rác bằng phương pháp sinh hóa

Giai đoạn 2:Rác được đổ tại lô 1 tới đỉnh đập ngăn lô ở cao độ +15m thì được

tiến hành đóng bãi cục bộ giai đoạn 1 và rác được chuyển sang đổ tại lô số 2, lô số 3 vẫn đảm nhiệm vai trò hồ sinh học

Giai đoạn 3: Rác đổ trong lô 2 tới cao độ +15m thì sử dụng diện tích mặt bằng

cả hai lô 1 và 2 để tiếp tục đổ rác Đắp bờ bao ngăn rác theo từng đợt, mỗi đợt cao 2,5m Cao độ cuối cùng của bờ bao ngăn rác là 20 Trình tự đổ rác ở giai đoạn này là sau khi nâng cao độ tại lô thứ nhất thêm 2m thì bao phủ đất trên bề mặt rác để chuyển sang đổ rác vào lô bên cạnh và tiếp tục luân chuyển Khi mặt bằng 2 lô đạt tới cao độ

+21m thì tổ chức đóng bì các lô 1 và 2 theo quy trình đóng bì Giai đoạn này lô 3 vẫn

sử dụng như một hồ sinh học

Giai đoạn 4: Đổ rác vào lô 3 từ độ cao +6m lên đến cao độ +21m Hồ sinh học

sử dụng ở giai đoạn này là hồ Phú Thịnh hoặc một diện tích ô trũng trong tổng mặt bằng khu liên hợp xử lý (giai đoạn này được quản lý toàn bộ diện tích đất của dự án là 130ha)

- Quy trình xử lý rác:

A: Ô chôn lấp:

Các ô chôn lấp được đào từ cốt 15 xuống cốt 6, đào sâu 9m để tạo thành ô chôn lấp Đáy ô chôn lấp được thiết kế như sau:

- Một lớp đất sét nén dày 60cm

- Lớp sỏi hoặc đá dày 30cm

- Phủ vải địa kĩ thuật để chống thấm nước

- Phủ lớp đất dày 40-50cm, có tác dụng giữ và bảo vệ lớp vải địa kĩ thuật

Bề mặt đáy phải có độ dốc ít nhất là 2-3% để cho phép nước rác tự chảy tập trung về phía các rãnh thu gom nước rác(ở đáy các ô chôn lấp đều thiết kế các ống thu nước rác) Ở giữa mỗi ô chôn lấp A và B đều có hệ thống thu nước hình xương cá

Làm các rãnh để thu nước rác xung quanh bãi ngăn không cho nước rác chảy vào nguồn nước mặt hay mạch nước ngầm nằm gần bề mặt

Đóng một số ống to từ dưới đáy lên để tạo các điểm giảm áp

B Quá trình trôn lấp

- Xe chở rác từ các địa điểm thu gom đến tập kết tại bãi Xe được đi qua cân điện tử lúc vào bãi và lúc ra khỏi bãi để xác định lượng rác đem chôn lấp Cân điện tử này được nối với mạng máy tính của khu liên hiệp và Cơ quan có liên quan của thành phố, dựa vào số liệu rác được xử lý để thanh toán chi phí xử lý

Rác được đưa tới các ô chôn lấp Rác được đổ vào theo từng lớp, mỗi lớp dày

từ 1,5- 2m rồi dùng xe ủi san gạt, xe đầm nén rác Sau đó phủ một lớp đất dày từ 15-20 cm(hạn chế rác lộ thiên), bổ xung chế phẩm enchoice, dải hóa chất bokashi(rỉ

đường+cám+chế phẩm EM→tăng khản năng phân hủy rác), phun thuốc diệt côn trùng

và rắc vôi bột Lượng vôi và các hóa chất sử dụng được tính toán cụ thể

Đóng các ông thu khí ở phía trên để thông khí( do hiện nay chưa áp dụng biện pháp thu hồi khí, nên khí từ bãi rác phân tán vào tự nhiên → gây ra mùi, ảnh hưởng tới chất lượng môi trường không khí) Các ống thu khí nhỏ có chiều cao 0,5m và sâu 1m, đường kính ống là 30cm Mỗi ô chôn lấp đều có ống thu khí trung tâm, cao trên mặt đất 2m, cứ chôn lấp đến đâu thì nối cao đến đó Sau vài tháng phải thông cọc khí một lần Việc lắp đặt hệ thống ống thu khí có tác dụng tăng khả năng phân hủy rác và hạn chế khả năng cháy nổ

Khí thoát ra từ bãi chôn lấp có thành phần như sau:

CH4 : 25% ; O2 : 16% ; CO2 : 20% ; các thành phần khác: 39%

Các ô chôn lấp được đổ rác thải cao dần theo quy tắc trên để tránh sạt lở

Nước rỉ rác sinh ra được thu gom qua các ống thu nước rỉ rác và các rãnh xung quanh các ô chôn lấp, sau đó được đưa về hồ sinh học, tại hồ này xảy ra 3 quá trình xử lý: kị khí – tùy tiện – hiếu khí

Trên mỗi ô chôn lấp đều có hệ thống cột thu lôi có chiều cao 50m

Xe rác trước khi ra khỏi khu liên hiệp được rửa bằng hệ thống phun nước tự động trong thời gian ngắn Việc rửa xe có tác dụng làm sạch bụi bẩn và đất bám trên xe Đường dẫn lên các ô chôn lấp luôn thay đổi do chiều cao của bãi tăng dần Hàng ngày

sẽ có các xe dọn vệ sinh trên đường và rửa đường

Sau khi đóng cửa ô chôn lấp, người ta phủ lớp đất dày trên bề mặt của mỗi ô, xây dựng hệ thống đê bao xung quanh, sau đó trồng cây xanh lên Loại cây chủ yếu được trồng ở đây là: keo, trứng cá Đây là những loại cây phù hợp với điều kiện khí hậu, địa hình và thổ nhưỡng của khu vực ô chôn lấp nên sinh trưởng và phát triển tốt Việc trồng cây xanh trên các ô chôn lấp vừa giữ cho lớp đất phủ ít bị xói mòn, vừa tạo cảnh quan môi trường tốt hơn

Bản chất quá trình chôn lấp:

Chất thải rắn trong bãi chôn lấp sau một thời gian sẽ bị thối rữa nhờ quá trình phân hủy sinh học bên trong để tạo ra sản phẩm cuối cùng là các chất giàu dinh dưỡng như axit hữu cơ, nitơ, các hợp chất amon và một số khí CO2, CH4… Các quá trình sinh hóa diễn ra ở bãi chôn lấp chủ yếu là do hoạt động của các vi sinh vật sử dụng các hợp chất hữu cơ làm nguồn dinh dưỡng cho các hoạt động sống của chúng Các loại vi sinh vật bao gồm: vi khuẩn, nấm men, nấm mốc, chúng đóng vai trò quan trọng trong quá trình phân giải các hợp chất

Các vi sinh vật chia thành 3 nhóm chủ yếu là:

- Vi sinh vật ưa ẩm: hoạt động mạnh ở nhiệt độ 0 – 20oC

- Vi sinh vật ưa ấm: phát triển mạnh ở nhiệt độ 20 – 40oC

- Vi sinh vật ưa nóng: phát triển mạnh ở nhiệt độ 40 – 70oC

Thời kỳ đầu, quá trình phân hủy hiếu khí diễn ra: chất hữu cơ bị ôxi hóa thành các chất đơn giản như protein, tinh bột, chất béo và 1 lượng nhất định xenlulo

Thời kỳ sau, khi oxy bị vi sinh vật hiếu khí tiêu thụ dần thì vi sinh vật yếm khí bắt đầu xuất hiện, các quá trình lên men khác nhau được diễn ra trong các ô chôn lấp,

CH4 được tạo thành Thu khí vào thời điểm này đạt hiệu quả nhất

Thời kỳ cuối: quá trình kị khí, lúc này nhiệt độ trong ô chôn lấp giảm

C: Công su t x lý c a bãi chôn l p.ất xử lý của bãi chôn lấp ử lý của bãi chôn lấp ủa bãi chôn lấp ất xử lý của bãi chôn lấp

chôn lấp (m 2 )

Chiều cao chôn lấp dự kiến (m)

Thể tích chôn lấp (m 3 )

Khối lượng Rác chôn lấp

Bảng tính toán công suất của bãi chôn lấp chất thải(nguồn: URENCO)

3 Khu vực xử lý nước rỉ rác.

Hiện nay, khu liên hiệp xử lý chất thải Nam Sơn có 2 dây chuyền xử lý chất thải lỏng:

 Dây chuyền số 1 được xây dựng vào tháng 10 năm 2005, chính thức vận hành bắt đầu từ tháng 1 năm 2006, với công suất thiết kế ban đầu là 500

m3/ngày đêm Đây là trạm xử lý nước rác đầu tiên tại Việt Nam Hiện nay công nghệ đã được cải tiến nâng công suất của dây chuyền lên

600-700 m3/ ngày đêm

 Dây chuyền số 2 được xây dựng vào 16/12/2008, hoàn thành

01/07/2009 Công suất xử lý là 1000 m3/ngày đêm theo công nghệ sinh

lý hóa linh hoạt

Trạm xử lý nước rác quản lý toàn bộ nước rác tạo ra từ các bãi chôn lấp rác hợp vệ sinh, hai dây chuyền hoạt động tương đối ổn định Trạm xử lý nước rác luôn đặt mục tiêu xử lý nước đạt tiêu chuẩn môi trường Việt Nam TCVN 5945 – 1995 cột B, cho phép xả thẳng vào nguồn nước, đảm bảo xử lý nước rác an toàn, vệ sinh môi trường

3.1 Quy trình thu gom nước về hồ sinh học và quá trình vận hành hồ.

Nước rỉ rác từ các ô chôn lấp chảy qua hệ thống mương dẫn nước được xây dựng xung quanh mỗi ô chôn lấp( hệ thống mương dẫn nước này có cấu tạo bê tông cốt thép, thiết kế dốc để nước có thể tự chảy) về ô 7a Sau đó, nước rác được bơm cưỡng bức bằng bơm dầu diezen từ ô 7a sang hồ sinh học

Hồ sinh học theo thiết kế bao gồm 3 hồ: kỵ khí, tùy tiện, hiếu khí Hồ có tác dụng

ổn định nước đầu vào, xử lý sơ bộ đảm bảo cho trạm xử lý nước rác có hiệu quả Tuy nhiên, trên thực tế, hiện nay hồ sinh học không phân chia như vậy, 3 hồ trên đều là hiếu khí

Quá trình vận hành hồ sinh học:

- Đo kiểm tra mực nước trong hồ(7 ngày/ lần)