Thời đại chúng ta đang sống là thời đại “bùng nổ thông tin”. Mặc dù các phương tiện truyền thông ngày càng được hiện đại hóa, có rất nhiều cách giúp cho con người tiếp nhận thông tin, mở mang kiến thức và học tập thường xuyên. Dạy văn là cần thiết giúp cho trẻ sản sinh ra những văn bản có cảm xúc chân thực khi nói hoặc viết. Mục tiêu của cả người dạy và học là “ có cảm xúc” trong mỗi tiết học văn. Người giáo viên giúp cho các em cảm nhận được cái hay cái đẹp trong các bài văn, bài thơ, cuộc sống xung quanh và thể hiện “cái đẹp” đó bằng ngôn ngữ giàu hình ảnh. Thực tế cho thấy, nội dung, trương trình, của sách giáo khoa có nhiều yêu cầu đòi hỏi người giáo viên cần nắm tốt được phương pháp dạy bộ môn Tiếng việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng để giảng dạy có hiệu quả. Hơn nữa, chương trình, sách giáo được biên soạn theo quan điểm giao tiếp nghĩa là học sinh được luyện nói trong quá trình giao tiếp. Muốn vậy dạy lý thuyết văn nói riêng như thế nào để giúp học sinh được luyện nói mà nắm được kiến thức cơ bản để viết văn đúng thể loại. Từ khái niệm về thể loại văn, học sinh vận dụng viết văn đúng dạng bài như: miêu tả con vật, miêu tả đồ vật, miêu tả cây cối…. Để học sinh nắm được lí thuyết văn miêu tả, người giáo viên cần sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học kết hợp hình thức tổ chức dạy học phù hợp để học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức. Muốn vậy người giáo viên cần có những biện pháp nhất định giúp giờ học đạt hiệu quả cao.
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN HOÀI ĐỨC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“Một số biện pháp để giúp học sinh học tốt
phân môn Tập đọc lớp 4”
NĂM HỌC: 2014 - 2015
Trang 2NỘI DUNG ĐỀ TÀI
TÊN ĐỀ TÀI : “Một số biện pháp để dạy tốt môn tập đọc lớp 4”
PHẦN 1 ĐẶT VẤN ĐỀ
- Để thực hiện chủ trương giáo dục là quốc sách hàng đầu, là động lực để pháttriển kinh tế, xã hội, là động lực để phát triển kinh tế xã hội và để đáp ứng yêu cầungày càng cao của xã hội Bộ GD & ĐT đã và đang tiến hành triển khai đổi mới toàndiện và đồng bộ các cấp học, bậc học nói chung và cấp tiểu học nói riêng Vì vậy việcsoạn thảo chương trình mới cho các cấp là vô cùng cần thiết và cấp bách
- Chương trình dạy học mới - Chương trình Tiểu học 2000 nhằm kế thừa vàphát triển những thành tựu, khắc phục những tồn tại của chương trình cũ – chươngtrình 165 tuần Ngoài đổi mới về nội dung dạy học, chương trình tiểu học 2000 cònđổi mới về phương pháp dạy học và tăng cường tới lực lượng học tập nhằm khuyếnkhích các trường, lớp dạy học 2 buổi/ ngày
- Như chúng ta đã biết bậc Tiểu học là bậc học đầu tiên giúp học sinh bước đầuhình thành nhân cách, kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo cơ bản làm tiền đề cho các bậc họcsau Ngoài những nhiệm vụ chính trên, ngoài ra nhiệm vụ của bậc tiểu học hiện nayphát huy tối đa những mặt mạnh của mỗi cá nhân học sinh, để đạt được những điềutrên đòi hỏi mỗi em học sinh phải học tập và hình thành dần dần những kỹ xảo đó trên
cơ sở nhiều môn học khácnhau như môn Khoa học, Lịch sử - Địa lý, Âm nhạc, Toán,Tiếng Việt, Đạo đức, Kỹ thuật .Mỗi môn học có một vai trò, nhiệm vụ riêng giúpcác em hình thành các kỹ năng, kỹ xảo đó Chiếm một trong những vai trò quan trọngphải kể đến môn Tiếng Việt ở các lớp học nói chung và lớp 4 nói riêng nhằm giúp họcsinh hình thành và phát triển bốn kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết Riêng ở môn TiếngViệt lớp 4 có những yêu cầu cao hơn ở các lớp dưới, mở rộng hơn và bồi dưỡng chocác em tình yêu thiên nhiên, đất nước
- Muốn đạt được điều đó các em phải biết đọc thành thạo có nghĩa là: đọc đúng
từ, cụm từ, câu, đoạn, bài của văn bản hay thơ Đây là điều kiện nền tảng để các em
Trang 3học tập các môn học khác và để làm tốt được tất cả những điều trên thì phân môn Tậpđọc ở Tiểu học đảm nhiệm vai trò này Nội dung yêu cầu của phân môn Tập đọc ởmỗi lớp là khác nhau Nó được nâng cao, mở rộng ở các lớp trên theo quan điểm dạyhọc hình xoáy ốc
- Khi dạy tập đọc lớp 4 học sinh cần nắm được những kỹ năng cơ bản sau:
- Ghi được ý chính của các văn bản đã nghe
- Đọc thầm có tốc độ nhanh hơn lớp 3
- Biết cách xác định đại ý, chia đoạn văn bản, nhận ra mối quan hệ giữa cácnhân vật, sự kiện, tình tiết trong bài, biết nhận xét về một số hình ảnh, nhân vật trongcác bài tập đọc có giá trị văn chương
- Biết sử dụng từ điển học sinh Có thói quen và biết cách ghi chép các thực
hiện thông tin đã học Học thuộc 10 bài (trong đó có 2 bài văn xuôi).
Viết :
- Viết đúng chính tả, chữ viết rõ ràng, viết hoa đúng quy định Có khả năng tựphát hiện và sửa lỗi chính tả Có thói quen biết cách lập sổ tay chính tả, hệ thống hoácác quy tắc chính tả đã học
- Biết cách lập dàn ý cho bài văn, ra dàn ý từ đoạn văn đã cho sẵn, chuyển dàn
ý thành đoạn văn
- Biết cách viết thư, điền vào một số giấy tờ in sẵn, làm các bài văn kể chuyện
và miêu tả đồ vật, cây cối, con vật Nắm vững cách viết mở bài, kết bài và các đoạnvăn
Trang 41.2 Cơ cở thực tiễn
- Trong các nhà trường hiện nay, ở tất cả các môn học, giáo viên dạy học theoquan điểm “lấy học sinh làm trung tâm”, dạy học theo quan điểm “sư phạm tươngtác” giữa thầy với trò Đây là một hướng dạy tốt nếu người giáo viên biết khơi dậynhững tiềm năng, những thế mạnh của học trò Muốn vậy, học sinh phải nắm bắt được
ý mà giáo viên đưa ra, phải hiểu những nội dung mà mình cần phải tìm hiểu Vậy thìviệc đọc hiểu các văn bản, đọc hiểu các yêu cầu là vô cùng cần thiết, bởi ngôn ngữluôn gắn chặt với tư duy, ngôn ngữ là phương tiện biểu hiện tư tưởng, tình cảm củacon người
- Nhưng trên thực tế, học sinh lại khó có thể tự mình đọc đúng, đọc diễn cảmđược Đến giờ tập đọc, một số em chỉ nhìn vào sách theo dõi lấy lệ để cô giáo khỏiphê bình chứ hoàn toàn không có hứng thú học tập Một số em khác thì đọc mà khônghiểu hết nội dung, thậm chí còn hiểu sai nội dung văn bản Một số học sinh còn đọcngọng nên e ngại, không dám đọc to, đọc diễn cảm, thiếu tự tin khi đọc bài Có những
em đọc như một cái máy mà không hiểu gì
- Hiện nay, ở các tài liệu, sách tham khảo không có những chỉ dẫn cụ thể cho đọcdiễn cảm mà thường bằng cách hướng dẫn chung chung Như : Đọc kết thúc câu kểphải xuống giọng ; hết câu hỏi phải lên giọng… Những chỉ dẫn có tính khái quát mốiquan hệ giữa cao độ, trường độ, cường độ, chỗ ngắt…của đoạn, bài chưa được xácđịnh nên học sinh khi đọc một bài văn, kể cả một số đề toán hoặc sách tham khảo, thậtkhó để tự đọc đúng, đọc hay văn bản nếu không được hướng dẫn, rèn luyện thườngxuyên
- Hơn nữa, một số giáo viên khi dạy học thiếu chú ý đến việc dạy đọc cho HS mà chỉchú trọng vào dạy nội dung, biến một giờ tập đọc thành một giờ giảng văn Vậy nênchỉ các em HS giỏi mới nắm được bài, còn HS khác học tập đọc như một yêu cầu bắtbuộc, học trước quên sau, đọc sai, đọc nhầm cũng không muốn hoặc không biết cáchsửa Để đạt được mục tiêu của môn Tập đọc nói riêng, môn Tiếng Việt cũng như cácmôn khác trong bậc tiểu học nói chung, giáo viên cần phải có nhiều biện pháp cụ thểdựa theo nguyên tắc dạy học và tình hình thực tế của học sinh tại địa bàn nhằm đảmbảo được mục tiêu của phân môn Tập đọc nói riêng và môn Tiếng Việt ở trường tiểuhọc nói chung
Căn cứ vào mục tiêu của Đọc mà học hết giai đoạn hai bậc tiểu học (lớp 4, lớp 5),
HS phải đạt được trong Tiếng Việt như sau:
- Tốc độ đọc tối thiểu: lớp 4 khoảng 100 tiếng / phút ; lớp 5 khoảng 120 tiếng / phút
- Biết đọc thành tiếng và đọc thầm:
+ Biết đọc phù hợp với các loại văn bản khác nhau (nghệ thuật, hành chính, khoahọc, báo chí, ) Biết đọc một màn kịch hoặc một vở kịch ngắn có giọng đọc phù hợpvới nhân vật và tình huống kịch
+ Biết đọc diễn cảm một bài thơ đã thuộc hoặc một đoạn văn đã học
+ Biết đọc thầm với tốc độ nhanh (gấp 1,5 đến 2 lần đọc thành tiếng.)
- Đọc hiểu:
+ Biết tìm ý chính, tóm tắt bài văn, chia đoạn, rút ra dàn ý của bài
+ Nhận ra các mối quan hệ giữa các nhân vật, sự kiện trong bài
Trang 5+ Bước đầu biết đánh giá nhân vật, chi tiết và ngôn ngữ trong các bài tập đọc có giátrị văn chương.
+ Hiểu các kí hiệu, các dạng viết tắt, các số liệu trên sơ đồ, biểu đồ, bảng hiệu,
- Kĩ năng phụ trợ:
+ Biết dùng từ điển
+ Biết ghi chép các thông tin đã đọc
+ Thuộc lòng một số bài văn vần và đoạn văn xuôi
Theo chuẩn kiến thức, kĩ năng và yêu cầu về thái độ đối với HS tiểu học khi họchết lớp 4 về Đọc như sau:
- Lớp 4 : Đọc trôi chảy bài văn (khoảng 100 tiếng / phút) ; biết đọc diễn cảm đoạnvăn, đoạn thơ ; hiểu nội dung, ý nghĩa của bài học
Vậy là một giáo viên, có lẽ ai cũng tự hỏi: - Làm thế nào để học sinh lớp 4, đạt
được mục tiêu trên?Từ đó giúp các em có kĩ năng đọc, biết đọc đúng, đọc hay các bài tập đọc? Làm thế nào để học trò có hứng thú thực sự khi học tập đọc đồng thời giúp các em có kĩ năng tự học, góp phần hình thành kĩ năng sống cho các em?
Bản thân tôi cũng đã tham khảo ý kiến của nhiều đồng nghiệp giàu kinh nghiệm,
đọc một số sách tham khảo của các thầy cô đầu ngành có uy tín, trao đổi với một sốphụ huynh tâm huyết và đặc biệt qua tiếp xúc với nhiều em học sinh, tôi nhận ra việchọc sinh tiểu học tự tin, đọc đúng, đọc hay một văn bản là điều vô cùng cần thiếtnhưng cũng thật là nan giải Đó là điều phải suy nghĩ nhiều không chỉ ở các nhà giáochúng ta
- Đây là câu hỏi lớn cho toàn bộ đội ngũ giáo viên dạy học lớp 4 hiện nay Để
trả lời câu hỏi này tôi mạnh dạn lấy nó làm đề tài khoa học của mình: Đó là: “Một số biện pháp để giúp học sinh học tốt phân môn Tập đọc lớp 4”
- Hy vọng đề tài này nhằm nâng cao chất lượng đọc cho học sinh lớp 4 tạo điều
kiện cho các em học tập ở những lớp trên.
2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU :
Nhằm giúp các em học sinh lớp 4 đọc trôi chảy, cảm nhận văn bản tốt hơn, hìnhthành năng lực đọc cho học sinh, giúp các em có hứng thú trong học tập, để những tiếthọc Tập đọc lớp 4 đạt kết quả cao nhất
3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU :
3.1 Nghiên cứu tài liệu :
- Sách, báo, tạp chí giáo dục có liên quan đến nội dung đề tài
- Sách giáo khoa, sách giáo viên – lớp 4
- Các loại sách tham khảo
3.2 Nghiên cứu thực tế :
- Dự giờ, trao đổi ý kiến với đồng nghiệp, về các biện pháp nhằm nâng cao chất lượngmôn Tập Đọc
- Tổng kết rút kinh nghiệm trong quá trình dạy học
- Tổ chức và tiến hành thực nghiệm sư phạm (soạn hệ thống bài tập đã thông qua cáctiết dạy để kiểm tra tính khả thi của đề tài)
Trang 63.3 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Cơ sở lý luận
- Khảo sát đầu năm
- Nguyên nhân chủ yếu
- Biện pháp thực hiện
- Nội dung và kết quả thực hiện
- Thời gian thực hiện: Từ tháng 9/2014 đến tháng 4/ 2015 ( năm học 2014- 2015)
4 PHẠM VI VÀ THỜI GIAN THỰC HIỆN
+ Qua tìm hiểu các em này thuộc gia đình có bố, mẹ do công việc làm ăn không ổnđịnh, nơi làm nay đây mai đó hoặc chạy chợ nên ít có thời gian quan tâm tới con cáinhất là việc giáo dục, học hành của con thì giao phó hẳn cho nhà trường, cho giáoviên chủ nhiệm
+ Bên cạnh đó còn có em có hoàn cảnh rất khó khăn, bố cờ bạc, nghiện hút hoặc dolàm ăn mất mát, tất cả chỉ trông vào gánh hàng rong của mẹ… do vậy cũng ảnh hưởngrất nhiều đến việc học tập của học sinh
Trang 7
2 SỐ LIỆU ĐIỀU TRA TRƯỚC KHI THỰC HIỆN
- Ngay từ đầu năm học, sau khi nhận lớp, nhận học sinh tôi đã tiến ngay việc khảo sátchất lượng đọc của lớp 4C
- Đề bài: “Dế Mèn bênh vực kẻ yếu” (Tiếng Việt lóp 4 - Tập 1 - Trang 15)
a Kiểm tra đọc: Học sinh đọc hết bài (thời gian 2 phút 15 giây)
b Cảm thụ: (10 phút)
- Câu hỏi l: Trận địa mai phục của bọn Nhện đáng sợ như thế nào?
- Câu hỏi 2: Dế Mèn đã làm cách nào để bọn Nhện phải sợ?
- Câu hỏi 3: Đặt câu với từ “anh hùng'' ?
Kết quả đạt được như sau :
3 NGUYÊN NHÂN CHỦ YẾU:
- Căn cứ vào kết quả khảo sát tôi nhận thấy số em của lớp đọc vào loại khá,
giỏi ít (kể cả cảm thụ và đọc) Trong số những em đọc được điểm khá, giỏi thì đa số mới dừng lại ở mức độ đọc phát âm đúng, trôi chảy Chỉ có một số ít em đọc được
diễn cảm, giọng đọc thể hiện đúng giọng của nhân vật trong truyện Vậy nguyên nhân
là do đâu?
- Qua khảo sát thực tế, qua việc giảng dạy hàng ngày tại lớp mình chủ nhiệm,qua dự giờ của một số bạn đồng nghiệp tôi đã tìm được một số nguyên nhân như sau:
- Trước hết là do lỗ hổng của học sinh ở lớp dưới Ở lớp dưới các em đọc yếu
do vậy khi học lên lớp trên ngày một khó hơn đòi hỏi các em phải cố gắng nghiênghơn Song trên thực tế thì các em không những không cố gắng mà lực học ngày cànggiảm sút Đây là lỗi do giáo viên ít uốn nắn cho các em, gia đình ít quan tâm đến các
em vì họ quan niệm rằng “trăm sự nhờ thầy cô”.
- Nguyên nhân tiếp nữa là phần lớn học sinh của trường đều là con em nôngdân nên ít có điều kiện đọc sách, báo, truyện .đã thế những bài tập đọc của SGK học
ở lớp rồi về nhà các em cũng không đọc lại
- Nguyên nhân thứ ba, đây được coi là nguyên nhân cơ bản nhất Đó là việc dạyhọc giờ tập đọc chưa thật sự có sức cuốn hút đối với học sinh Trong quá trình giảngdạy giáo viên còn ít chú ý tới khâu luyện đọc cho học sinh mà chủ yếu đi sâu vào bàigiảng Thậm chí có những giờ tập đọc giáo viên biến thành giờ giảng văn Nhưng bêncạnh đó cũng có những giáo viên đã chú ý đến khâu luyện đọc cho học sinh nhưngmới dừng lại ở mức độ luyện đọc trôi chảy mà chưa chú ý đến luyện đọc diễn cảm
- Từ việc tìm ra được các nguyên nhân trên, trong quá trình dạy học một mặt tôi
cố gắng khắc phục những nguyên nhân đó Mặt khác tôi tăng cường áp dụng việc cảitiến phương pháp giảng dạy bằng kinh nghiệm thực tế của mình
Trang 84 NHỮNG BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
4.1 Rèn đọc đúng
4.2 Dạy học sinh cách ngắt giọng đúng, ngắt giọng biểu cảm:
4.3 Đọc mẫu
4.4 Hướng dẫn học sinh đọc cảm thụ bài đọc (tìm hiểu bài)
4.5 Giáo viên hướng dẫn đọc diễn cảm, đọc thuộc lòng
4.6 Tổ chức dạy học tạo hứng thú cho HS bằng trò chơi học tập:
n, một số rất ít nhầm r và s, hoặc nhầm dấu hỏi, dấu ngã (như trường hợp lớp tôi đãnêu trên) Vì vậy việc rèn đọc thành tiếng cần phải giải quyết vấn đề này
- Vì các em thường bị ngọng từ khi tập nói hoặc mang âm sắc địa phương nên việcsửa ngọng là rất phức tạp Vừa kết hợp với gia đình, tôi vừa dựa vào cơ chế phát âm
để hướng dẫn học sinh biết cách phát âm đúng, rồi rèn luyện để thành quen tiến tớinói đúng, đọc đúng
- Vì trong giờ tập đọc, thời lượng dành cho luyện đọc đúng có hạn nên tôi sử dụngcác giờ: Luyện phát âm và viết đúng hai phụ âm đầu l/n để rèn đọc đúng cho HS làchính, đồng thời trong bất kì giờ học nào nếu học sinh phát âm chưa chuẩn tôi yêu cầucác em sửa ngay Tôi chia nhóm học sinh theo đối tượng ngọng (thường là nhóm 3hoặc 4), nhóm nào cũng có học sinh đọc khá chuẩn làm nhóm trưởng, giúp nhauluyện phát âm đúng qua các từ, cụm từ, các câu, các đoạn văn Các em đọc hay nhầm,
bỏ sót từ, đọc thừa từ hay đọc lặp từ (do bị nói lắp) cũng luyện cùng Tôi khuyếnkhích các em tự tìm câu luyện cho bạn
+ Luyện l/n :
- Hôm nay nắng nôi, đi Hà Nội nên đội nón lá
- Nói năng nên luyện luôn luôn
- Nói năng lưu loát luyện luôn lúc này
+ Luyện s/r : - Sáng sớm sang sông xem sổ số
- Rổ rá, dần sàng, sáng sớm dùng
+ Luyện dấu hỏi, ngã : - Đã bảo rễ cỏ bám chắc đất
- Nắng nẻ, bão mưa vẫn chẳng rời
- Để rèn học sinh đọc to, rõ ràng, tôi yêu cầu các em mở rộng miệng, không đọc quánhanh, người đứng thẳng, tư thế ngay ngắn 1 tháng đầu, trong các giờ luyện phát âm,tôi yêu cầu các nhóm thay nhau đọc đồng thanh, rồi rút dần 2 em đọc nhỏ và haynhầm nhất trong nhóm cùng đọc đồng thanh Cuối cùng là từng cá nhân đọc, đọc tochừng nào bạn xa nhất trong lớp nghe thấy mới thôi Có thể cho học sinh đứng lên
Trang 9trên bục giảng đối diện với các bạn đọc bài Cứ như vậy, tâm lí e ngại dần được khắcphục, thay vào đó là sự thi đua đọc đúng, đọc to để lấy hoa điểm tốt về cho tổ.
- Khích lệ các em tôi thường động viên các em bằng những bông hoa điểm tốt
- Cuối mỗi tháng, trích quỹ lớp mua phần thưởng thưởng cho học sinh nào có sự tiến
bộ rõ rệt
Các em HS lớp 4 đã lớn nên khi nói, đọc ngọng tôi thấy các em cũng xấu hổ Vậynên khi được sự động viên, khích lệ và sự giúp đỡ tận tình, các em có ý thức sửangọng rất tốt
- Với sự miệt mài rèn luyện, chỉ sau học kì 1 năm lớp 4, hiện tượng đọc ngọng, đọcsai, đọc lặp từ hay đọc nhỏ của lớp tôi đã giảm rõ rệt Cả lớp chỉ còn 3 em là đôi lúcđọc còn chưa chuẩn Đó là : Hoa, khánh Ly, Ánh (riêng em Ánh mức độ đọc chậm)
- Tóm lại, muốn đạt kết quả cao trong quá trình luyện đọc dúng cho học sinh thì giáo
viên không phải là không tốn ít thời gian Điều này đòi hỏi giáo viên phải rèn cho học
sinh trong một quá trình lâu dài, sự kiên trì và bền bỉ mới có được kết quả như mongmuốn
2 Dạy học sinh cách ngắt giọng đúng, ngắt giọng biểu cảm:
HS biết ngắt giọng đúng, ngắt giọng biểu cảm thì mới đọc diễn cảm tốt được.
- Đọc ngắt giọng sai phản ánh một cách hiểu sai văn bản nghĩa là cách đọc không
để ý đến nghĩa của câu, nghĩa của đoạn, nghĩa của văn bản Vì vậy, ngắt giọng đúng
và hay vừa là mục đích của dạy đọc thành tiếng, vừa là một trong những phương tiệngiúp HS tiếp nhận, chiếm lĩnh nội dung bài Nhờ hiểu nghĩa và các quan hệ ngữ pháp
mà ta có thể đọc đúng chỗ ngắt giọng Có thế, người nghe mới hiểu đúng nội dungbài
+ Qua thực tế giảng dạy tiểu học nhiều năm, tôi thấy nhiều trường hợp HS khi đọcngắt giọng sai Có em kiến thức về từ đơn, từ ghép vẫn chưa nắm được, nói gì đếnphân biệt, vậy nên đọc tự do, một từ ngắt làm hai Có em đọc không ngắt giọng đúnggiữa CN, VN vì chưa nắm chắc đâu là CN, đâu là VN Đó là vì các em chưa nắm chắckiến thức Luyện từ và câu
Ví dụ: Khi đọc đoạn văn sau trong bài Trung thu độc lập, tôi gọi 3 em Quyến,
Thắng, Hưng đọc và có em đã ngắt giọng như sau:
“Mươi mười lăm / năm nữa thôi, các em / sẽ thấy cũng dưới ánh / trăng này, dòngthác nước đổ / xuống làm chạy máy / phát điện ; ở giữa biển / rộng, cờ đỏ sao / vàngphấp phới bay trên / những con tàu lớn.”
*Trong bài “Tre Việt Nam” của nhà thơ Nguyễn Duy hướng dẫn học sinh ngắt nhịp
như sau:
Bão bùng / thân bọc lấy thân
Tay ôm tay níu/ tre gần nhau thêm
Thương nhau / tre chẳng ở riêng
Luỹ thành từ đó/ mà nên hỡi người
- Ngoài ngắt nhịp đứng còn hướng dẫn ọc sinh biết nhấn giọng ở các từ gợi tả, gợi cảm để làm nổi bật nội dung bài
Trang 10+ Hoặc khi đọc bài toán dưới đây, em Việt đứng lên đã đọc ngắt giọng (không cần biết có dấu phảy,hay dấu chấm) như sau :
Nhà trường phân cho ba / lớp Bốn 360 quyển / vở Mỗi / lớp có 40 / học sinh Hỏi mỗi học / sinh được mấy quyển vở?
Khiến cả lớp bật cười và nhiều em không hiểu bài toán cho biết gì, có yêu cầu gì và
sẽ phải làm như thế nào?
Tôi biết học trò đọc như vậy vừa do không biết ngắt giọng giữa CN, VN, vừa dokhông nắm được cấu tạo từ, vừa do em bị nói lắp (Việt) và đọc chưa trôi chảy
- Như vậy, việc đọc đúng bao gồm cả đọc đúng từ, đúng tiết tấu, ngắt hơi, nghỉ hơi,
đúng ngữ điệu câu Tôi thấy cần phải hướng dẫn nắm chắc khái niệm từ đơn, từ ghép.
Cho các em thực hành nhiều lần tìm các từ trong một câu ; so sánh sự khác biệt giữa
từ đơn, từ ghép , và từ ghép bị tách thành hai từ đơn Hướng dẫn các em dựa vàonghĩa của từ, vào quan hệ ngữ pháp giữa các tiếng, từ để ngắt hơi cho đúng Khi đọc,không được tách một từ ra làm hai, không tách từ chỉ loại với danh từ mà nó đi kèm.Khi dạy học, tất cả các môn đều có liên quan tới đọc đúng, đồng thời bổ sung chonhau nên không được xem nhẹ môn nào
VD: + Khi đọc câu thơ :
Tôi nghe truyện cổ thầm thì
Lời ông cha dạy cũng vì đời sau
(Truyện cổ nước mình – Lâm Thị Mĩ Dạ)
Thì phải biết phân biệt từ truyện cổ, thầm thì, ông cha là những từ ghép, từ láy nên khi đọc không tách rời truyện/cổ ; ông/cha, kết hợp với ngắt giọng thì phải đọc
như sau :
Tôi nghe truyện cổ thầm thì
Lời ông cha dạy / cũng vì đời sau
Và phải đọc đoạn văn trên như sau:
“Mươi mười lăm năm nữa thôi, các em sẽ thấy / cũng dưới ánh trăng này, dòngthác nước đổ xuống làm chạy máy phát điện ; ở giữa biển rộng, cờ đỏ sao vàng phấpphới bay / trên những con tàu lớn.”
+ Hoặc bài toán dưới đây phải đọc như sau :
Nhà trường phân cho ba lớp Bốn / 360 quyển vở / mỗi lớp có 40 học sinh Hỏi mỗi học sinh / được mấy quyển vở?
- Việc ngắt hơi phải phù hợp với các dấu câu: dấu phảy nghỉ ít ; dấu chấm nghỉ lâuhơn ; đọc đúng các ngữ điệu câu : lên giọng ở cuối câu hỏi, hạ giọng ở cuối câu kể ,thay đổi giọng đọc phù hợp với tình cảm diễn đạt trong câu cảm Với câu khiến cầnnhấn giọng phù hợp để thấy rõ nội dung cầu khiến khác nhau Khi đọc các bộ phận
giải thích cho từ, cho câu cần hạ thấp giọng Tuy nhiên, giữa CN và VN ; giữa ĐT,
TT với bổ ngữ ; giữa DT với định ngữ thì làm gì có dấu câu Đó là chưa kể trong thơ,hầu như tác giả đã lược bỏ nhiều dấu câu, hoặc trong một số bài văn xuôi thuộc vănbản nghệ thuật, tác giả không dùng các dấu câu như yêu cầu ngữ pháp của trường tiểuhọc do cách cảm thụ nghệ thuật của tác giả Và, đây cũng là một nguyên nhân dẫn đếnviệc hcọ sinh đọc ngắt nghỉ không đúng Trong những câu dài hàm chứa nhiều ý,
Trang 11nhiều thông tin , học sinh thường đọc một hơi dài rồi ngắt nghỉ tùy tiện, không tínhđến nghĩa.
- Tôi hướng dẫn các em tìm các cụm DT, cụm ĐT, cum TT, các thành phần ngữ phápcùng chức vụ trong câu Có những bài tập đọc đòi hỏi học sinh phải có óc tưởngtưởng, đặt mình trong vai nhân vật, phải đọc nhiều lần mới hiểu
(Cánh diều tuổi thơ – Tạ Duy Anh)
- Để tìm được các từ cần nhấn giọng, hay giọng điệu của đoạn , của bài văn phảidạy các em hiểu kĩ nghĩa của từ khi dùng trong câu hay giọng đọc các loại câu Việcnày tôi chú trọng dạy kĩ và rèn HS trong phần giải nghĩa từ và các tiết Luyện từ vàcâu, hướng dẫn các em cách tra từ điển, đọc từ điển Về nhà soạn bài, tôi đã yêu cầucác em tự tìm và gạch chân các từ cần nhấn giọng Đến lớp, sau khi nghe cô giáo hoặcbạn đọc mẫu, các em sẽ so sánh với bài của mình để từ đó tìm được cách đọc đúngnhất
* Sau 2 tháng học được cô giáo hướng dẫn tỉ mỉ, một số em đã biết cách đọc văn bản
tương đối tốt
VD : Em Trà My soạn bài Thưa chuyện với mẹ (TV4 – Tuần 9) như sau:
+ Trong bài có cả câu kể, câu hỏi, câu cảm, câu khiến
+ Toàn bài đọc với giọng trao đổi, trò chuyện thân mật, nhẹ nhàng
+ Lời Cương: đọc với giọng lễ phép, khẩn khoản, thiết tha khi xin mẹ cho em đi họcnghề rèn và giúp em thuyết phục cha Mấy câu kể cuối bài đọc chậm với giọng suytưởng, hồn nhiên thể hiện sự hồi tưởng của Cương về cảnh lao động hấp dẫn ở lò rèn + Giọng mẹ Cương : hỏi với giọng ngạc nhiên, sau đó cảm động, dịu dàng
+ Nhấn giọng ở các từ : nhớ, mồn một, xin thầy, tự ý, vất vả, kiếm sống, cảm động,nghèo, quan sang, nghèn nghẹn, thiết tha, đáng trọng, trộm cắp, ăn bám, nhễ nhại, phìphào, cúc cắc, bắn tóe,
Chú ý:
Khi luyện đọc cách ngắt giọng đúng, ngắt giọng biểu cảm chú ý những điểm sau:
- Giáo viên giúp học sinh phát hiện những từ ngữ giàu sắc thái biểu cảm: từ
đa nghĩa, từ mang nghĩa bóng, từ có sự chuyển nghĩa tạo nên giá trị nghệ thuật củabài
- Giáo viên giúp học sinh phát hiện những từ dùng nhiều lần được lặp đi lặplại, nhằm nhấn mạnh những điều tác giả muốn nói đến trong bài đọc Đặc biệt lànhững từ ngữ dùng để ví von, so sánh, những từ ngữ có tác dụng nhân hoá, liệt kê làmtăng sự cảm hoá của văn bản
Trang 12- Giáo viên hướng dẫn học sinh phát hiện câu hay, hình ảnh đẹp cũng là tínhiệu nghệ thuật hoặc câu chứa đựng nội dung tư tưởng của bài đọc.
- Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm mối liên hệ bên trong của văn bản để hiểu
ý nghĩa hàm ẩn của nó
3 Đọc mẫu:
Về việc đọc mẫu của giáo viên có ý kiến cho rằng “Nếu mở đầu tiết tập đọc,
giáo viên đọc mẫu ngay, như vậy là áp đặt học sinh” có ý kiến khác lại cho rằng “Để
tự học sinh tìm ra cách đọc đoạn, bài trên cơ sở có sự hướng dẫn của giáo viên”.
- Xét tình hình thực tế hiện nay, học sinh giỏi của lớp tôi có thể làm đượcđiều mà ý kiến thứ 2 đưa ra Song việc đọc mẫu của giáo viên vẫn không thể thiếuđược bởi không phải lúc nào học sinh cũng tìm ra được cách đọc đúng nhất cho đoạn,bài đó Như vậy việc đọc mẫu của giáo viên trong giờ dạy tập đọc là không thể thiếuđược Việc đọc mẫu là rất quan trọng bởi nó có tác dụng làm cơ sở định hướng chohọc sinh khi đọc Ở Tiểu học các em còn nhỏ nên việc đọc theo cô, thầy, tiếp cận vớiđọc mẫu cũng nhanh thường thì cô đọc thế nào, trò đọc như vậy Vì vậy mỗi bài tậpđọc trước khi dạy, giáo viên phải chuẩn bị trước để khi đọc mẫu thật trôi chảy, phát
âm chuẩn xác và nắm vững các mức độ đọc diễn cảm để rèn cho học sinh đọc tốt nhưsau Và đây cũng là việc mà tôi thường làm trong giờ dạy tập đọc của lớp mình
- Giáo viên biết hạ giọng hay cất cao giọng theo từng loại câu
- Giáo viên biết nhấn mạnh các từ trong câu (từ , cụm từ cần nhấn mạnh)
- Tuỳ theo nội dung từng đoạn văn, bài văn mà giáo viên mà giáo viên cógiọng đọc thích hợp
- Giáo viên chú ý phân biệt lời tác giả và lời nhân vật để có giọng đọc khácnhau
4 Hướng dẫn học sinh đọc cảm thu bài dọc (tìm hiểu bài):
- Ngoài nhiệm vụ chính rèn đọc cho học sinh ra, phân môn tập đọc còn có
nhiệm vụ tích lũy kiến thức nhiều mặt đa dạng phong phú cho các em Mỗi bài tập
đọc là bức tranh thu nhỏ về hiện thực cuộc sống người và thời đại hoặc là vẻ đẹp củathiên nhiên, đất nước con người .theo các chủ đề chủ điểm Hơn thế nữa phân môntập đọc còn cung cấp, mở rộng cho các em một vốn từ ngữ thuộc những chủ đề đó Từ
đó giúp học sinh có thêm vốn từ ngữ khi viết văn Vấn đề ở đây là dạy học như thếnào để tránh biến giờ tập đọc thành giờ giảng văn hoặc biến giờ tập đọc thành một tiếthọc nhàm chán khô khan không gây hứng thú cho học sinh
- Để tránh được điều đó trong khi dạy tập đọc Trước tiên muốn nói về cáchdạy học cũ là có sự mất cân đối rõ rệt giữa hoạt động dạy của giáo viên và hoạt độnghọc của học sinh Giáo viên lên lớp truyền thụ kiến thức chủ yếu bằng phương pháp
thuyết trình, giảng giải Học sinh thụ động tiếp thu theo cách: thầy giảng trò nghe và
ghi nhớ Giáo viên là người duy nhất có quyền đánh giá kết quả học tập của học sinh.
Học sinh ít có khả năng đánh giá và nhận xét lẫn nhau Tiêu chuẩn để đánh giá họcsinh là kết quả ghi nhớ, tái hiện lại những điều giáo viên giảng Từ cách dạy - học nàytôi thấy có những hạn chế sau: