Nghiên cứu các yếu tố tác động đền hành vi tuân thủ thuê của các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn tỉnh vĩnh long

Nhung bieu hien hanh vi nay cua nguoi nop thue lai chiu anh huong cua nhieu yeu to co lien quan lan nhau, ca nguyen nhan chu quan chinh sach thue, nang luc cua co quan thue, tinh hieu qu

T R U IN G DAI HOC MO THANH PHO HO C ffl MINH

NGUYEN DAO KHANH VY

NGHIEN CUU CAC YEU TO TAC DONG

DEN HANH VI TUAN THU THUE

TREN DIA BAN TiNH VINH LONG

Chuyen nganh: Kinh te hoc

TOM TAT

Be tai “Nghien cdu cac yeu to tac dong den hanh vi tuan thu thue cua cac

doanh nghiep vua va nho tren dia ban tinh Vinh Long” trong thoi diem hien nay

la can thiet Dua tren du lieu sa cap thong qua cac ket qua khao sat cua cac DNVVN dang hoat dong kinh doanh tren dia ban tinh Vinh Long tu nam 2009 - 2014.

Nghien cuu su dung phuong phap thong ke mo ta, kham pha nhan to EFA, mo hinh hoi quy tuyen tinh da bien, de xac dinh cac yeu to chmh anh huong den viec tuan thu thue cua cac DNVVN Cac nhom nhan to de xuat trong mo hinh nghien cuu gom: nhom su phuc tap cua he thong thue, nhom tuyen truyen va ho tro thue, nhom thanh tra va kiem tra thue, nhom muc phat va cac bien phap cuong che thue, nhom cac yeu to tu nguoi nop thue, nhom yeu to tam ly xa hoi, loai hinh doanh nghiep, nganh nghe kinh doanh Phuong phap phan tich nhan to EFA va hoi quy de xac dinh duoc bon nhom nhan to tac dong co y nghia thong ke va anh huong tich cuc den su tuan thu thue cua cac doanh nghiep vua va nho tai tinh Vinh Long.

Ket qua cua cac nhan to nay anh huong den su tuan thu thue dung nhu ky vong cua tac gia va phu hop voi co so ly thuyet tham khao trong chuong 2 Trong pham

vi nghien cuu cua de tai nay, cac nhom nhan to su phuc tap cua he thong thue, tuyen truyen va ho tro thue va muc phat va cac bien phap cuong che thue, nhan thuc cua chu doanh nghiep Bay la nhung yeu to co anh huong tich cuc den su tuan thu thue cua cac doanh nghiep vua va nho tai tinh Vinh Long.

Nhung nhan to khac nhu: thanh tra va kiem tra thue, cac yeu to tu nguoi nop thue, loai hinh doanh nghiep, nganh nghe kinh doanh cua doanh nghiep chua tim thay moi lien he voi su tuan thu thue Ket qua nghien cuu cung de ra mot so huong nghien cuu tiep theo trong cong tac quan ly thue.

D A N H M U C H tN H

Trang

Hinh 2.1: Cac yeu to anh huong den tuan thu va that thoat nguon thu 11

Hinh 2.2: Cac yeu to tac dong den hanh vi tuan thu thue 12

Hinh 2.3: Quang pho thai do tuan thu thue cua nguoi nop thue .14

Hinh 3.1: Co cau loai hinh doanh nghiep tai tinh Vinh Long 44

Hinh 4.1: Quy trinh nghien cuu 58

Hinh 5.1: Quy mo doanh nghiep 71

Hinh 5.2: Nganh nghe kinh doanh 72

Hinh 5.3: Loai hinh doanh nghiep 72

Hinh 5.4: Nop to khai thue 73

Hinh 5.6: Ke khai thue 74

Hinh 5.7: Nop thue 74

ii

DANH MUC BANG, BIEU• S

Trang

Bang 2.1: Tom tat cac nhan to anh huong den hanh vi tuan thu thue 36

Bang 3.1: Tong hop tinh hinh no giai doan 2012 - 2014 51

Bang 3.2: So tien thue da truy thu cua cong tac thanh tra, kiem tra thue qua cac nam 2011 - 2014 53

Bang 5.1: Thong ke cac bien doc la p 75

Bang 5.2: Thong ke bien phu thuoc 78

Bang 5.3: Ket qua phan tich do tin cay Cronbach’s Alpha 78

Bang 5.4: Ket qua phan tich nhan to kham pha EFA lan 1 82

Bang 5.5: Ma tran tuong quan giua cac bien trong mo hinh 85

Bang 5.6: Banh gia do phu hop cua mo hinh 88

Bang 5.7: Kiem dinh do phu hop cua mo hinh 89

Bang 5.8: Ket qua hoi quy boi voi cac hoi quy rieng phan trong mo hinh 90

DANH MUC CHC VIET TAT

CQT : Co quan thue

CBCB : Can bo cong chuc

DN : Doanh nghiep

DNVVN : Doanh nghiep vua va nho

EFA : Exploratory Factor Analysis (phan tich nhan to kham pha) GTGT : Gia tri gia tang

NNT : Nguoi nop thue

NSNN : Ngan sach Nha nuoc

TNDN : Thu nhap doanh nghiep

TTHT : Tuyen truyen ho tro

TNHH : Trach nhiem huu han

SXKD : San xuat kinh doanh

iv

MUC LUC • •

Trang

TOM T A T i

DANH MUC H iN H ii

DANH MUC BANG, B IE U iii

DANH MUC C H L VIET TAT iv

MUC L U C v

1.1 Ly do chon de tai 1

1.2 Cau hoi nghien cu u 2

1.3 Muc tieu nghien cuu 2

1.4 Boi tuong khao sat 2

1.5 Pham vi thu thap du lie u 3

1.6 Biem moi cua de ta i 3

1.7 Phuong phap nghien cuu 4

1.8 Y nghia thuc tien cua de tai 4

1.9 Ket cau de tai 4

2.1 Cac khai niem 6

2.2 Khai niem hanh vi phap luat 8

2.3 Khai niem tuan thu phap luat 9

2.4 Nhung van de co ban ve thue va chmh sach thue 9

2.5 Cac ly thuyet co lien quan 10

2.6 Cac yeu to tac dong den hanh vi tuan thu thue 18

2.7 Cac nghien cuu truoc 31

2.8 Mo hinh nghien cuu va gia thiet nghien cuu 39

CHUONG 3 44

3.1 Khai quat tinh hinh phat trien doanh nghiep tren dia ban 44

3.2 Khai quat ve Cuc thue tinh Vinh Long 46

3.3 Tinh hinh thuc hien du toan thu ngan sach giai doan 2010-2014 49

3.4 Thuc trang quan ly thu thue doi voi doanh nghiep tai Cuc thue tinh Vinh Long 49 CHUONG4 57

4.1 Quy trinh nghien cuu 57

4.2 Nghien cuu dinh tinh 58

4.3 Phat trien thang d o 60

4.4 Nghien cuu dinh lu o n g 61

CHUONG5 71

5.1 Mo ta mau 71

5.2 Phan tich thong ke cac bien 75

5.3 Banh gia do tin cay cua thang do (Cronbach’s Alpha) 78

5.4 Phan tich nhan to 80

5.5 Ket qua phan tich tuong quan 85

5.6 Ket qua hoi quy b o i 86

5.7 Ket qua va thao luan 92

CHUONG6 97

6.1 Ket luan 97

6.2 Cac de xuat kien nghi 98

6.3 Han che cua de tai va huong nghien cuu tiep theo 103

t A i l i e u t h a m k h A o 105

PHU LUC 1 111

PHU LUC 2 113

vi

PHU LUC 3 117 PHU LUC 4 122

CHUONG 1 TONG QUAN

Chuang 1 se neu ly do chon de tai nghien cuu: “Nghien cuu cac yeu to tac

dong den hanh vi tuan thu thue cua doanh nghiep vua va nho tren dia ban tinh

Vinh L o n g ”, muc tieu nghien cuu, phuang phap nghien cuu, pham vi doi tuang

nghien cuu, y nghia va ket cau cua de tai.

1.1 Ly do chon de tai

Quan ly thue la nghe thuat nham dat dugc mot su can bang giua dich vu cho NNT thuc thi cac quy dinh cua luat thue de thuc day tuan thu tu nguyen Tuy nhien, mot so ton tai, han che nhu: Su bat binh dang cua he thong thue; su phuc tap cua phap luat ve thue; su thieu cong bang cua he thong hinh phat; tmh chuyen nghiep cua doi ngu nhan vien quan ly thue chua cao da gay tro ngai cho su tuan thu nghia vu cua NNT.

Thuc tien cho thay cac doanh nghiep noi chung la doi tuong thuc hien tuong doi tot nghia vu voi ngan sach Nha nuoc nhu thuc hien tot che do hach toan ke toan, dang ky thue, ke khai thue, chap hanh kha tot phap luat ve thue Vi vay, ho deu tmh toan khi nop thue boi no lien quan den loi mh cua doanh nghiep Neu khong phai nop thue hoac nop thue ft thi ty le de lai duoc dung vao mo rong san xuat kinh doanh, loi nhuan de lai nhieu hon Cho nen, van con mot so doanh nghiep tim cach nop thue cang ft cang tot Do do, nhung vi pham ve thue van cu tiep dien duoi cac hinh thuc nhu: tim ke ho, lach luat de tranh thue, tang chi ph^ de giam thu nhap chiu thue, tham ch^ co mot so doanh nghiep con tron thue nhu hach toan sai chi php doanh thu cac nguyen nhan nay doi hoi co quan thue can phai tang cuong hon nua trong cong tac quan ly.

Vi vay, nganh Thue Viet Nam noi chung ma cu the la Cuc thue tinh Vinh Long phai co nhung cai cach manh me hon nua de huong toi mot mo hinh quan ly hien dai Mot he thong quan ly thue hien dai phai dam bao duoc nguyen tac quan ly thue co ban do la khuyen kh^ch su tuan thu tu nguyen cua nguoi nop thue day cung

la muc tieu cao nhat cua bat ky nganh thue nao tren the gioi Nhu vay, nhung

1

nguyen nhan nao dan den thuc trang neu tren Co phai he thong thue qua phuc tap hay co che quan ly thue con chua chat che nen qua do doanh nghiep da loi dung nhung ke ho nay de khong thuc hien tot nghia vu thue tu do dan den hanh vi khong tuan thu thue? Hay do nhung nguyen nhan khach quan cua doanh nghiep ma dan den viec khong tuan thu thue?

Xuat phat tu yeu cau thuc tien ay, de tai “Nghien cuu cac yeu to tac dong

den h a n h v i tuan thu thue cua doanh nghiep vua va nho tren dia ban tinh Vinh

L ong” duoc chon de thuc hien voi mong muon gop phan vao cong cuoc cai cach

hanh cMnh thue cua ca nuoc noi chung va nganh thue Vinh Long noi rieng Qua

do giup cho nganh thue va doanh nghiep thao go duoc nhung kho khan vuong mac trong ho at dong quan ly thu thue.

1.2 Cau hoi nghien cuu

Be tai “Nghien cuu cac yeu to tac dong den han h vi tuan thu thue cua

doanh nghiep vua va nhO tren dia ban tinh Vinh L o n g ” se duoc thuc hien de tra loi

cac cau hoi nghien cuu sau day:

- Cac yeu to nao anh huong den hanh vi tuan thu thue cua cac doanh nghiep?

- Cac chmh sach nao bao dam duoc hanh vi tuan thu thue cua cac doanh nghiep?

1.3 Muc tieu nghien cuu

+ Tim ra cac yeu to anh huong den hanh vi tuan thu thue doanh nghiep vua va nho.

+ Muc do tac dong cua cac yeu to do den hanh vi tuan thu thue cua cac doanh nghiep.

+ Be xuat, goi y nhung chmh sach nham tang cuong su tuan thu thue cua doanh nghiep.

1.4 Doi tuong khao sat

B oi tuong khao sat cua de tai la cac Doanh nghiep nho va vua dang hoat dong tren dia ban tinh Vinh Long do Cuc thue quan ly trong giai doan tu nam

2010 - 2014 Huynh Van Hai (2014), DNNVV chiem hon 97% tong so DN va dong gop khoang 40% nguon thu ngan sach, nen viec nghien cuu hanh vi tuan thu thue cua cac doi tuong nay la dieu can thiet Be tai nghien cuu nay chi tap trung nghien cuu su tuan thu thue cua DNNVV doi voi hai loai thue co pham vi anh huong lon nhat va phuc tap nhat hien nay thue GTGT va thue TNDN duoi

su quan ly thue cua Cuc thue tinh Vinh Long Hai loai thue tren deu rat phuc tap

va co nhieu van de phat sinh trong quan ly thue voi co quan thue.

1.5 Pham vi thu thap du lieu

Be tai thu thap so lieu tu cac doanh nghiep dang hoat dong san xuat kinh doanh co phat sinh giao dich voi co quan thue tinh Vinh Long tren pham vi toan tinh gom 09 don vi la Van phong Cuc thue tinh va cac Chi cuc thue: thanh pho Vinh Long, thi xa Binh Minh, Long Ho, Binh Tan, Tam Binh, Mang Thh, Tra On, Vung Liem Thong tin duoc thu thap thong qua phieu khao sat, duoc thuc hien boi cac cong tac vien cua nganh thue Moi phieu khao sat duoc mo ta giai thmh cac khai niem ngan gon va de hieu nham giup nguoi tra loi hieu van de mot cach day du va toan dien hon.

1.6 Diem mdi cua de tai

Nghien cuu ve hanh vi tuan thu thue cua doanh nghiep da duoc thuc hien o nhieu dia phuong nhung chua duoc thuc hien tai tinh Vinh Long Cac nghien cuu chi nghien cuu cac loai hinh doanh nghiep tu nhan, cong ty trach nhiem huu han nhung chua nghien cuu loai hinh doanh nghiep nho va vua.

Tac gia chua tim thay de tai nghien cuu hanh vi tuan thu thue cua cac doanh nghiep nho va vua tai tinh Vinh Long.

Be tai nay thuc hien ngoai viec xac dinh cac nhan to tac dong den su tuan thu thue cua cac doanh nghiep nho va vua tren dia ban tinh Vinh Long qua do xac dinh duoc nhung nhan to nao co tac dong tich cuc hay tieu cuc den su tuan thu thue de qua do dua ra nhung giai phap thiet thuc nham nang cao cong tac quan ly thue tai Vinh Long.

3

1.7 Phuong phap nghien cuu

Be tai su dung phuong phap thu thap thong tin qua dieu tra de tien hanh khao sat muc do tac dong cua cac nhan to den hanh vi tuan thu thue cua DN Qua nghien cuu ly thuyet cac nhan to anh huong den su tuan thu thue cua cac DN va trao doi voi cac chuyen gia nhu lanh dao Cuc thue, cac cong chuc thue lam viec tai nhung bo phan khac nhau nhu bo phan thanh tra, kiem tra thue; bo phan ke khai, ke toan thue; bo phan tuyen truyen ho tro nguoi nop thue; bo phan quan ly

no va cuong che no thue de lap phieu khao sat bao gom cac cau hoi thuoc dang thang do Likert tu 1 la “Hoan toan khong dong y ” den 5 la “Hoan toan dong y ” Sau do, phieu khao sat duoc hoan chinh va duoc goi den cac DN.

1.8 Y nghia thuc tien cua de tai

Be tai chi ra duoc cac yeu to ve he thong thue va cac bien phap che tai thue co tac dong den su tuan thu thue cua cac doanh nghiep nho va vua tai tinh Vinh Long,

tu do mang lai mot so y nghia ve ly thuyet va thuc tien cho co quan quan ly thue tai dia phuong Ket qua nghien cuu cua de tai se la co so khoa hoc thiet thuc giup chmh quyen dia phuong cu the la co quan quan ly thue, cac doanh nghiep vua va nho co nhung giai phap cu the va kha thi nham nang cao su tuan thu thue.

Hieu duoc cac nhan to tac dong den hanh vi tuan thu thue cua doanh nghiep la rat can thiet de co quan thue co the lua chon nhung chien luoc quan ly thu thue phu hop Voi y nghia khoa hoc va thuc tien, nhung ket qua nghien cuu dat duoc hy vong dong gop mot phan nho vao tai lieu tham khao cho co quan quan ly thue tren dia ban tinh Vinh Long Voi ket qua nay ho tro co quan quan ly thu thue co cai nhin tong quat hon ve nguoi nop thue la cac doanh nghiep tu nhan co ty suat loi nhuan cao, so thue phai nop lon tu do dua ra cac giai phap quan ly nham ho tro ve cac chmh sach thue, giam thieu so thue ton dong qua cac nam, thuc hien thu NSNN kip thoi, dieu phoi cac khoan thu ngan sach day manh phat trien kinh te xay dung co so

ha tang theo lo trinh phat trien cua Nha nuoc de ra.

1.9 Ket cau de tai

Be tai nghien cuu duoc trinh bay trong 6 chuong, bao gom ca chuong mo dau, chuong ket luan va goi y chmh sach, cu the nhu sau:

Chuong 1: Tong quan

Chuong nay gioi thieu tong quan ve de tai nghien cuu: ly do nghien cuu; muc tieu nghien cuu; cau hoi nghien cuu; doi tuong, pham vi nghien cuu; phuong phap nghien cuu va y nghia thuc tien cua de tai nghien cuu.

Chuong 2: C o s d ly luan (tong quan ly thuyet)

Chuong nay se trinh bay nhung co so ly thuyet lien quan den tuan thu thue Neu lai tong quan cac nghien cuu truoc co lien quan den de tai Tu do, xac dinh cac nhan to tac dong den hanh vi tuan thu thue cua doanh nghiep nho va vua, dong thoi dua ra mo hinh nghien cuu de xuat.

Chuong 3: Tong quan tinh hinh kinh te xa hoi cua dia ban nghien cuu

Chuong nay se trinh bay tong quan ve dac diem tu nhien, kinh te xa hoi, bo may to chuc co quan thue cua tinh Vinh Long

Chuong 4: Phuong phap nghien cuu

Tren co so ly thuyet, tong quan cac nghien cuu truoc va nhung dac diem cua dia ban nghien cuu, chuong nay se trinh bay phuong phap nghien cuu, mo hinh nghien cuu va nguon du lieu cho mo hinh nghien cuu.

Chuong 5: K et qua nghien cuu

Trinh bay ket qua nghien cuu so bo, phan tich thong ke mo ta du lieu nghien cuu, phan tich ket qua cua mo hinh kinh te luong, xac dinh cac nhan to tac dong den hanh vi tuan thu thue cua cac doanh nghiep nho va vua tren dia ban tinh Vinh Long.

Chuong 6: K et luan va g p iy chmh sach

Dua vao ket qua nghien cuu, tac gia goi y mot so chmh sach nham nang cao chat luong quan ly thue tai Vinh Long Bong thoi cuoi chuong nay cung neu ra nhung han che cua nghien cuu cung nhu de xuat huong nghien cuu tiep theo.

5

CHUONG 2

CO SO LY THUYET

Chuang nay se neu cac ly thuyet ve thue, tuan thu thue, khong tuan thu

thue, x u ph a t ve doanh nghiep vua va nho, ve cac nhan to tac dong den tuan thu

thue cua cac D N va cac nghien cuu truac lien quan den viec tuan thu thue.

2.1 Cac khai niem

2.1.1 Khai niem ve thue

Tren thuc te thue da ton tai tu khi cac Nha nuoc hinh thanh, song cac ly luan

ve kinh te cua the gioi, cho den nay van chua co su thong nhat tuyet doi khai niem

ve thue Nhin chung cac quan diem cua cac nha kinh te dua ra moi nhin nhan tu nhung kMa canh khac nhau cua thue, do do chua phan anh day du ban chat chung nhat cua pham tru nay Vay Thue la gi? Nhung quan niem ve thue cua cac hoc gia

va duoi cac goc do xa hoi thue duoc hieu nhu the nao? Sau day chung ta se cung trao doi va phan tich.

Thue luon gan lien voi su ton tai va phat trien cua Nha nuoc, song quan niem

ve thue va viec su dung cong cu thue moi thoi mot khac Tu viec phan tich nhung quan niem ve thue cua the gioi va cua nuoc ta neu tren, co the nhan thuc chung ve thue nhu sau:

Le Van Ai (2000) “Thue la mot khoan chuyen giao thu nhap bat buoc tu cac the nhan va phap nhan cho Nha nuoc theo muc do va phap luat quy dinh Khoan chuyen giao thu nhap duoi hinh thuc thue de phuc vu cho muc tieu cong cong Nguon thu ve thue khong duoc su dung cho muc tieu ca nhan”.

Nguyen Thuan (2004) dinh nghia “thue la mot khoan thu cua cMnh phu doi voi cac to chuc va thanh vien trong xa hoi, khoan thu mang tinh chat bat buoc khong hoan tra truc tiep va duoc phap luat quy dinh”.

Thue gan lien voi su ton tai, phat trien cua Nha nuoc va la mot cong cu quan trong ma bat ky quoc gia nao cung su dung de thuc thi chuc nang, nhiem vu cua minh Tuy thuoc vao ban chat cua Nha nuoc va cach thuc Nha nuoc su dung, cac

nha kinh te co nhieu quan diem ve thue khac nhau (Nguyen Hong Thang, 1998; Nguyen Thi Lien va Nguyen Van Hieu, 2007; Nguyen Thi My Linh, 2009).

r2.1.2 Vai tro cua thue

Nguyen Le My Linh va Pham Thi Phuong Loan (2012) da neu ra nhung vai tro quan trong ve thue nhu sau:

+ Thue la cong cu chu yeu huy dong nguon luc vat chat cho Nha nuoc.

+ Thue la cong cu dieu tiet vi mo trong nen kinh te thi truong.

+ Thue la cong cu dieu hoa thu nhap, thuc hien cong bang xa hoi trong phan phoi.

+ Thue la cong cu thuc hien kiem tra, kiem soat cac hoat dong san xuat kinh doanh.

2.1.3 He thong thue (chinh sach thud)

Suy cho cung, co so nop thue deu bat nguon tu thu nhap, song do yeu cau cua qua trinh tai san xuat, thu nhap van dong qua mot chu trinh kinh te va thay doi hinh thai bieu hien cua no Trong nen kinh te thi truong, thu nhap luan chuyen trong mot vong khep km: nguoi lao dong nhan duoc tien cong, dung tien cong nay de mua hang hoa, dich vu cua cac cong ty, den luot cac cong ty lai dung so tien thu duoc de tra lai cho von dau tu, tien thue dat dai, tien cong va nhung thanh phan nay chi tieu duoi nhieu dang de mua hang hoa, dich vu.

Chmh su bien doi da dang nay da tao ra kha nang danh thue cua Chmh phu tren su luan chuyen cua dong thu nhap khep km Trong dong luan chuyen do nay sinh cac co so khac nhau, do do xuat hien cac hinh thuc thue khac nhau Le Van

Ai (1996) he thong thue la tong hop cac hinh thuc thue khac nhau ma giua chung co moi quan he mat thiet voi nhau va viec xay dung cac loai thue, phuong phap thu nop thue duoc thuc hien theo nhung nguyen tac nhat dinh Theo La Xuan Bao (2012) chmh sach thue la tong the nhung quan diem, tu tuong, cac giai phap, cong

cu ma Nha nuoc su dung de ra quyet dinh ve thu nhap, huy dong nguon thu tu thue nham dam bao cho nhu cau chi tieu cua minh.

7

2.1.4 Khai niem ve doanh nghiep vua va nho

Chmh phu (2009), DNNVV la nhung co so kinh doanh da dang ky kinh doanh theo quy dinh phap luat, duoc chia thanh 3 cap: sieu nho, nho, vua theo quy

mo tong nguon von hoac so lao dong binh quan nam Cu the, so luong lao dong trung binh hang nam tu 10 nguoi tro xuong duoc coi la doanh nghiep sieu nho, tu

20 den 200 nguoi lao dong duoc coi la doanh nghiep nho va tu 200 den 300 nguoi lao dong thi duoc coi la doanh nghiep vua Hoac so von duoi 20 ty la doanh nghiep nho, tu 20 den 100 ty la doanh nghiep vua.

Vo Quyet Thang (2013) thi o hau het cac nuoc, cac doanh nghiep vua va nho dai dien cho nhom co rui ro cao nhat boi vi so luong cac doanh nghiep nay rat lon, thu nhap cua ho khong co dinh va trong hau het cac truong hop deu khong the xac minh voi du lieu cua ben thu ba Ngoai ra, cac doanh nghiep nay khong co mot he thong so sach ke toan tot, khong co kiem toan doc lap doi voi cac tai khoan ke toan

va cac khoan chi tieu tien mat nhu cac doanh nghiep lon de co the giam bot rui ro

ke khai thieu thu nhap.

2.2 Khai niem hanh vi phap luat

Bach khoa toan thu (2014), hanh vi do phap luat quy dinh, xuat phat tu phap luat va de thi hanh phap luat La khai niem bao gom: hanh vi hop phap luat va hanh

vi vi pham phap luat, la mot trong nhung hinh thuc cua hanh vi xa hoi Chu the cua hanh vi phap luat la cong dan, co quan, to chuc nha nuoc, to chuc xa hoi.

Hanh vi phap luat co pham vi bieu hien khac voi cac hanh vi dao duc va cac hanh vi xa hoi khac boi cac ranh gioi phap li cua no Chi co nhung hanh vi duoc phap luat quy dinh va co kha nang bieu hien ra ben ngoai moi duoc coi la Hanh vi phap luat Tuy nhien, trong nhieu truong hop "bat hanh vi", tuc la hanh dong khong the hien ra ben ngoai cung duoc phap luat quy dinh va do do, "bat hanh vi" cung la Hanh vi phap luat Trach nhiem hinh su doi voi "bat hanh vi" tren thuc te

la trach nhiem doi voi viec vi pham nghia vu phai lam mot viec do phap luat quy dinh

2.3 Khai niem tuan thu phap luat

Tu dien Tieng Viet (2014), tuan thu la giu va lam dung theo dieu da quy dinh, theo quy tac cua phap luat va duoc tuan thu mot cach nghiem ngat Bach khoa toan thu (2014), tuan thu phap luat mot hinh thuc thuc hien phap luat, trong

do cac chu the tham gia cac quan he phap luat kiem che khong thuc hien nhung hanh vi ma phap luat cam Nhung hanh vi khong tuan thu phap luat dan den hau qua bi ap dung che tai bat loi cho nguoi vi pham.

2.4 Nhung van de co ban ve thue va chmh sach thue

Pham Xuan Hoa (2013) thue la khoan dong gop bat buoc doi voi cac to chuc

va ca nhan de hinh thanh nen ngan sach Nha nuoc Moi loai thue deu duoc cau thanh tu mot so yeu to, cu the: ten goi; doi tuong nop thue; doi tuong chiu thue; co

so thue; thue suat va cac yeu khac Phan loai theo tinh chat dieu tiet, thue duoc chia thanh hai loai: thue truc thu va thue gian thu Thue truc thu thu truc tiep tao ganh nang cho nguoi nop thue Thue gian thu tao ganh nang gian tiep cho doanh nghiep thong qua chi phi tuan thu thue (Nguyen Thuan, 2014, trang 173-174) Nguyen Thuan (2004) thue co ba vai tro chu yeu: la cong cu huy dong nguon luc tai chmh cho Nha nuoc; la cong cu dac luc cho chinh sach phan phoi lai thu nhap dam bao cong bang xa hoi; la cong cu dieu tiet kinh te vi mo Chinh sach thue la tong the cac quan diem, chu truong, giai phap duoc cu the hoa bang cac qui dinh trong he thong van ban qui pham phap luat ve thue, duoc su dung lam can cu de thuc hien hoat dong quan ly Nha nuoc ve thue.

Hoan thien chinh sach thue la viec de xuat sua doi bo sung cac qui dinh moi doi voi tung sac thue cu the va doi voi quan ly thue noi chung, nham dat duoc yeu cau va muc tieu de ra Word Bank (2011), nghien cuu ve “Cai cach thue o Viet Nam: huong toi mot he thong thue cong bang va hieu qua hon” Bao cao da dat ra van de phai lam the nao de duy tri tot ti le tuan thu thue cua cac doanh nghiep lon

va lam the nao de cai thien su tuan thu thue doi voi cac doanh nghiep nho va ho kinh doanh Theo bao cao de cai cach hieu qua cong tac quan ly thue doi hoi phai cai cach chinh sach thue thanh cong.

9

2.5 Cac ly thuyet co lien quan

r2.5.1 X u phat thue

Doran (2009) thi phat thue la cong cu thuc day su tuan thu thue, tien phat ve thue dung de phuc vu cho chuc nang xac dinh su tuan thu thue Hinh phat thuc day

su tuan thu thue va cai cach hinh phat giup nguoi nop thue hieu biet va hoan thanh tot viec tuan thu thue.

Quoc Hoi (2006), cac bien phap cuong che bao gom:

- Trich tien tu tai khoan cua doi tuong bi cuong che thi hanh quyet dinh hanh chinh thue tai Kho bac Nha nuoc, ngan hang thuong mai, to chuc tin dung khac; yeu cau phong toa tai khoan;

- Khau tru mot phan tien luong hoac thu nhap;

- Ke bien tai san, ban dau gia tai san ke bien theo quy dinh cua phap luat de thu du tien thue, tien phat;

- Thu tien, tai san khac cua doi tuong bi cuong che thi hanh quyet dinh hanh chinh thue do to chuc, ca nhan khac dang nam giu;

- Dung lam thu tuc hai quan doi voi hang hoa nhap khau;

- Thu hoi ma so thue; dinh chi viec su dung hoa don;

- Thu hoi giay chung nhan kinh doanh, giay phep thanh lap va hoat dong, giay phep hanh nghe.

r > r2.5.2 Ly thuyet ve tuan thu thue

+ Khung ly thuyet cua Le Minh Tuan va cong su (2011)

Nhom tac gia da dua ra khung ly thuyet trong danh gia muc do tuan thu va that thoat nguon thu thue Nhom tac gia dinh nghia muc do tuan thu thue la ti le so tien thue thuc thu voi so tien thue co the thu duoc tiem nang Nguoc lai, ti le khong tuan thu hay muc do that thoat nguon thu thue duoc tinh bang 1 tru di ti le tuan thu.

Viec tron thue va tranh thue la hai nguyen nhan quan trong nhat cua viec khong tuan thu va lam that thoat nguon thu Nhung bieu hien hanh vi nay cua nguoi nop thue lai chiu anh huong cua nhieu yeu to co lien quan lan nhau, ca nguyen nhan chu quan (chinh sach thue, nang luc cua co quan thue, tinh hieu qua

va liem chinh va chi phi tuan thu) lan nguyen nhan khach quan (he thong khieu nai, trach nhiem giai trinh trong chi tieu cong, tham nhung va quy mo cua nen kinh te phi chinh thuc) Hinh 2.1 cho thay mot khung kho ly thuyet de phan tich cac yeu to anh huong den viec khong tuan thu hay that thoat nguon thu.

Hinh 2.1: Cac yeu to anh hu’hng den viec khong tuan thu va lam that

thoat nguon thu

Yeu to chu quan

Tron thue

Tham nhung

Nen kinh te phi chinh thuc

Nguon: Le Minh Tuan va cong su, 2011.

Word Bank (2011), khai niem ve tuan thu hoac khong tuan thu kha don gian, viec do luong no, dac biet la do luong so thue co the thu duoc la kha kho khan ve mat ky thuat Co hai cach tiep can thuc te khac nhau de do luong muc

do tuan thu hay nguoc lai la khong tuan thu:

+ Xay dung mo hinh de du bao so doanh thu thue tiem nang va sau do so sanh voi so muc thue thuc thu duoc.

+ Su dung so lieu quan ly thue de uoc tinh su chenh lech giua cac con so tiem nang va con so thuc te trong cac quy trinh chuc nang chinh trong quan ly

11

Viec xay dung mo hinh thuc nghiem duoc tien hanh dua tren cac so lieu tu nhieu nguon khac nhau va co the dua ra mot uoc tinh day du hon ve so tien thue

co the thu duoc Nhung cach nay lai phu thuoc rat nhieu vao chat luong cua cac

so lieu hien co, cac gia dinh dua ra va cac mo hinh cu the duoc ap dung Cach tiep can thu hai dua vao cac so lieu ve quan ly thue co the khong uoc tinh het duoc muc do that thoat do thieu thong tin ve dien chiu thue tiem nang hay kha nang tang truong cua dien chiu thue Tuy nhien, cach nay phan anh nhung uoc luong thuc te tot nhat ma co quan thue thuc hien Dua tren du lieu han che, tac gia ap dung cach tiep can thu hai de uoc tinh muc do tuan thu va khong tuan thu cua mot so sac thue nhat dinh (GTGT va TNDN).

+ Ly thuyet ve tuan thu thue cua Dang Thj Bach Van (2014)

Theo tac gia thi mot trong nhung thach thuc khac nhau trong nhiem vu thu thue nha nuoc do la su da dang hanh vi tuan thu thue Trong khi nguon luc cho quan ly thu thue co gioi han, su phuc tap ve hanh vi tuan thu thue ngay cang tang va kho nam bat, tu do lam cho co quan thue phai chiu nhieu suc ep trong viec lam sao phai dam bao so thu NSNN nham ho tro thuc hien nhiem vu chi cho phat trien kinh te - xa hoi cung nhu quan ly dat nuoc trong mot xa hoi ngay cang phat trien nhu hien nay Tac gia da dua ra 2 nhom nhan to co tac dong den

su tuan thu thue la: (1) Nhom cac yeu to mang tinh chat kinh te va (2) Nhom cac yeu to mang tinh chat tam ly - xa hoi.

Hinh 2.2: Cac yeu to tac dong den hanh vi tuan thu thue.

Nhom cac yeu to mang

tinh chat kinh te

1 Muc thu nhap thuc te.

Theo tac gia cac yeu to mang tinh chat kinh te thong thuong la cac yeu to nham ngan chan hanh vi tron thue Quyet dinh tron thue hay khong tron thue cua nguoi nop thue co the phan nao duoc giai thich dua vao viec tinh toan, lua chon hop ly cac bien so tren N guoi nop thue lua cho tron thue hay tuan thu thue tot vi ho dan do, can nhac giua chi phi va loi ich dat duoc cua viec tuan thu thue

so voi loi ich co duoc tu viec tron thue, hoac so sanh loi ich co duoc tu viec tron thue so voi rui ro bi phat hien khi bi kiem tra thue va muc phat co the co Cac yeu to mang tinh chat tam ly - xa hoi thuong la cac yeu to nham cai thien muc do tuan thu thue cua nguoi nop thue theo huong tang cuong tuan thu tu nguyen.

+ Mo hinh tuan thu thue cua OECD (2004)

Nghien cuu ve van de tuan thu thue cua U y ban cac van de ve thue khi phan tich ve hanh vi tuan thu thue da xay dung mot mo hinh la mot phuong phap tiep can dua tren viec hieu biet cua doanh nghiep va boi canh hoat dong cua DN de phan tich dong co hanh vi cua NNT doi voi tuan thu thue Khi viec tuan thu thue cua nguoi nop thue duoc cai thien theo huong tang cuong tuan thu tu nguyen, co quan thue se giam bot ap luc trong viec rut ngan khoang cach thue giua so thue thu duoc va so thue dang le phat sinh thuc te Viec xac dinh muc do tuan thu thuc te cua nguoi nop thue cung phan nao giup co quan thue xac dinh cach xu ly phu hop Hinh 2.3 dua ra mo hinh muc do tuan thu thue.

13

Hinh 2.3: Quang pho thai do tuan thu thue cua nguOi nop thue (OECD, 2004).

Ap dung toan bo theo quyen luc phap luat

Ngan chan thong qua cac bien phap phat hien

vi pham

Ho tro de tuan thu

Tao dieu kien thuan loi

Nguon: OECD, 2004.

- Khai niem ve su tuan thu thue

Theo James va Alley (1999) dinh nghia “Tuan thu thue theo cach hieu don gian nhat la muc do nguoi nop thue chap hanh nghia vu thue duoc quy dinh trong luat thue”.

Theo Andreoni va cong su (1998) cho rang viec tuan thu thue nen duoc dinh nghia la su san long cua nguoi nop thue chap hanh phap luat ve thue de co duoc trang thai can bang nen kinh te cua mot quoc gia Kirchler (2007) cam nhan mot dinh nghia don gian ma viec tuan thu thue duoc dinh nghia la dieu kien chung de

mo ta su san long cua nguoi nop thue nop so thue cua minh Mot dinh nghia rong hon cua viec tuan thu thue, duoc xac dinh boi Song va Yarbrough (1978) cho rang

do cac khia canh dang chu y cua cac hoat dong cua he thong thue o Hoa Ky va chu yeu dua vao tu danh gia va tuan thu tu nguyen, tuan thu thue can duoc xac dinh nhu kha nang cua nguoi nop thue va san sang thuc hien theo phap luat thue duoc xac dinh boi dao duc, moi truong phap ly va yeu to tinh huong khac tai mot thoi gian va dia diem cu the.

Theo James va Alley (1999) thi tuan thu thue co kha nang tro thanh mot khia canh quan trong cua chinh sach thue U y ban cac van de ve thue, OECD (2004),

Dac diem cua NNT Hanh vi cua NNT Phuong phap xu ly

cua co quan thue

dinh nghia cu the hon: “Tuan thu thue la pham vi ma doi tuong nop thue phai hoan thanh cac nghia vu thue cua minh Tai nhieu nuoc, doi tuong nop thue co 3 nghia

vu co ban:

+ Nop to khai thue dung han;

+ Ke khai (bao cao) chinh xac tren to khai nhung thong tin can thiet de xac dinh so tien thue;

+ Nop nghia vu thue kip thoi.

Cac nghia vu nay thuong duoc coi la tuan thu ve nop to khai, tuan thu ve bao cao (ke khai) va tuan thu ve thu nop”.

Mot dinh nghia khac cua viec tuan thu thue la hanh vi cua mot nguoi nop to khai thue, ke khai tat ca thu nhap chiu thue chinh xac, va thanh toan tat ca cac loai thue phai nop trong thoi han quy dinh ma khong can phai cho doi theo doi hanh dong tu co quan co tham quyen (Singh, 2003).

Hon nua, viec tuan thu thue cung da duoc tach biet thanh hai quan diem, cu the la tuan thu trong dieu kien duoc quan ly va tuan thu trong dieu kien thuc hien trong dieu kien duoc hoan thue (Chow, 2004 va Harris, 1989) Quan diem rong hon cua viec tuan thu thue doi hoi mot muc do cua su trung thuc, kien thuc ve thue day

du va kha nang su dung kien thuc nay kip thoi, chinh xac, va ho so day du de hoan tat viec hoan thue va cac giay to lien quan ve thue (Singh va Bhupalan, 2001).

McBarnet (2001) de nghi tuan thu thue nen duoc nhin nhan trong ba cach, cu the la tuan thu mot cach tuyet doi la nguoi nop thue tu nguyen nop thue ma khong

co khieu nai; tuan thu co dieu kien la mien cuong nop thue va tuan thu co tinh sang tao la su giam thue bang cach ap dung kha nang co the de xac dinh lai thu nhap va giam di cac chi phi trong pham vi cua luat thue.

Tuy nhien, can phat trien khai niem ve tuan thu thue va dua yeu to thoi gian vao nhu la mot tieu chi the hien su tuan thu tu nguyen Mot DN can phai thuc hien thanh toan day du nghia vu thue nhung neu nghia vu thue do duoc thanh toan muon thi cung khong phai su tuan thu hoan toan Hon nua, neu lai suat nop muon bi tinh thi khoan thu do cung khong phai la su tuan thu hoan toan tu nguyen Le Minh

15

Tuan va cong su (2011) tren co so cac so lieu ve quan ly thue, muc do tuan thu thuong duoc uoc tinh cho ba giai doan chinh hay cho cac chuc nang quan ly thue chinh (ke khai, tinh thue va nop thue/thu thue).

(i) Tuan thu ve nop td" khai: Muc do tuan thu ve nop to khai duoc chia

thanh ba chi so khac nhau.

+ Tuan thu trong nop to khai cua nguoi nop thue, chi so nay do luong ti le giua so to khai duoc nop va so nguoi nop thue thuc te duoc dang ky tai co quan thue.

+ Tuan thu trong viec nop to khai dung han duoc do bang ti le giua so to khai nop dung han tren tong so to khai da duoc nop.

+ Tuan thu trong nop to khai noi chung tong hop, la ti le giua so to khai da nop dung han chia cho tong so nguoi nop thue da dang ky.

(ii) Tuan thu ve ke khai thue: la viec ke khai trung thuc cac khoan thu nhap

chiu thue, doanh thu va san luong lien quan den thue truc thu hay thue gian thu Tuan thu ve ke khai thue duoc dinh nghia la ti le giua so thu nhap hay doanh thu ke khai voi so thue thu nhap/doanh so duoc cho doi se ke khai mong doi Tuan thu trong ke khai co the duoc phat hien trong qua trinh tinh va ke toan thue.

(iii) Tuan thu trong nop thue: la viec nop thue dung han, muc do tuan thu

nay duoc dinh nghia la ti le giua so nghia vu thue duoc nop dung han va toan bo so nghia vu thue ma nguoi nop thue phai nop.

- Hanh vi khong tuan thu thue: Nop thue la nghia vu tat yeu cua doanh nghiep Uy ban cac van de ve thue, OECD (2004) viet : “Nghia vu cu the cua nguoi nop thue co the khac nhau ve trach nhiem thue va giua cac co quan thue khac nhau, nhung co bon loai nghia vu ma Nguoi nop thue chac chan phai thuc hien du o bat

ky nuoc nao “Van de tuan thu” thuc su co lien quan den viec thuc hien cac nghia

vu cua Nguoi nop thue Bon loai nghia vu cua NNT la: Bang ky thue; Nop to khai

va nop cac thong tin can thiet lien quan den thue dung thoi han; Bao cao cac thong tin day du va chinh xac; Nop nghia vu thue dung han.

Neu nguoi nop thue khong thuc hien bat ky mot trong bon nghia vu tren day

thi co the coi la khong tuan thu Tuy nhien, muc do khong tuan thu la khac nhau ro ret Khi phan tich hanh vi khong tuan thu thue can phai xem xet su khong tuan thu khong du tinh va su khong tuan thu du tinh.

Hanh vi khong tuan thu khong du tinh: Nhieu nguoi nop thue san long hop tac tuan thu toan dien nhung lai khong thuc hien duoc vi ho khong biet cach hoan thanh cac to khai thue chinh xac hoac khong hieu het pham vi nghia vu thue cua ho hoac ho hieu sai luat Nhung no luc nhieu hon cua Co quan thue trong viec ho tro Nguoi nop thue trong cac truong hop nhu vay, chang han nhu viec cai thien so luong va chat luong thong tin tuyen truyen hoac giup ho khong roi vao tinh trang khong tuan thu khong du tinh ,co the se thu duoc ket qua nhieu hon la viec tang cuong cac hoat dong cuong che.

Hanh vi khong tuan thu thue du tinh bao gom tranh thue (avoidance) va tron thue (evasion): Nhung hanh vi nay bao gom viec tao ra cac giao dich gia tao

de tron thue, tim kiem moi ke ho hop phap de giam thue, dung nhung thu doan

va chong che o moi luc de tri hoan va de giam so tien thue phai nop Theo James

va Alley (1999) viec tuan thu thue co the duoc nhin tu goc do cua viec tranh thue

va tron thue Ca hai hanh vi nay deu co nhung dau hieu phap ly dac trung, theo do tranh thue la noi den nhung phuong sach hop le de lam giam nghia vu thue con tron thue lai noi den nhung cach lam pham phap Trong khi mot so nguoi binh luan nhin nhan viec khong tuan thu chi co van de tron thue, dieu nay duong nhu chua nam bat duoc toan bo ban chat cua van de Viec tron thue ro rang la mot hinh thuc khong tuan thu Mac dau vay, neu nguoi nop thue keo dai thoi gian qua xa de giam nghia vu thue cua ho, thi dieu nay lai kho co the duoc cho la “tuan thu”.

Viec khong chap hanh nghia vu thue bao gom khong chu y va co chu y Khong chu y co the do khong hieu ro nghia vu phap luat thue hoac khong can than

de thuc hien dung cac quy dinh ve thue Co y khong chap hanh nghia vu thue thuong la loi dung ke ho cua phap luat thue de tranh thue va muc do cao hon la tron thue (Palil, 2010) Theo Kirchker va cong su (2011) do su khac nhau ve co so phap ly vi vay doi voi Doanh nghiep thi tron thue va tranh thue la hoan toan khac nhau va tac dong den viec lua chon hanh vi tuan thu thue cua ho Tron thue duoc danh gia tieu cuc hon tranh thue Kien thuc ve thue cua nguoi nop thue cang tot thi

17

tranh thue duoc nhan thuc la cong bang hon, duoc lua chon nhieu hon Nguoc lai, kien thuc ve thue cang hep thi nguoi nop thue co xu huong lua chon hinh thuc tron thue nhieu hon.

Cac co quan thue khi nghi ve tuan thu thue thuong chu y den viec tai sao mot

so nguoi nop thue khong tuan thu ma khong nghi nguoc lai la tai sao nguoi nop thue lai tuan thu Theo chuan muc thi nguoi nop thue thuong tuan thu hon la khong tuan thu va mot he thong thue hoat dong hieu qua phai co duoc su dong thuan hop tac cua hau het Nguoi nop thue Cho nen, se co duoc hieu qua cao hon trong viec thu thue neu danh su ho tro nhieu hon cho nhung nguoi nop thue tuan thu hoan thanh nghia vu thue cua ho so voi viec danh thoi gian va cong suc theo duoi thieu so nguoi khong tuan thu Chinh vi vay, cong tac tuyen truyen, ho tro nguoi nop thue cua co quan thue dong vai tro het suc quan trong trong viec tang cuong su tuan thu thue cua cac doanh nghiep.

Theo Bang Thi Bach Van (2014) mot trong nhung thach thuc cua nhiem vu thu thue do la su da dang hanh vi tuan thu thue, Trong khi nguon luc cho quan ly thu thue co gioi han, su phuc tap ve hanh vi tuan thu thue ngay cang tang va kho nam bat, tu do lam cho co quan thue phai chiu nhieu suc ep trong viec lam sao phai dam bao so thu cho NSNN nham ho tro thuc hien nhiem vu chi cho phat trien kinh te - xa hoi cung nhu quan ly dat nuoc trong mot xa hoi ngay cang phat trien nhu hien nay Chinh vi vay, tuan thu thue da tro thanh mot chu de nghien cuu quan trong.

2.6 Cac yeu to tac dong den hanh vi tuan thu thue

2.6.1 Su phuc tap cua he thong thue (Complexity o f tax system)

Bang Van Danh (2013) he thong phap luat ve thue cua Viet Nam trong nhung nam gan day luon o trong tinh trang thay doi khong ngung Bac biet xuat phat tu nhu cau dinh huong luat phap ve thue cua quoc gia theo cac cam ket khi gia nhap WTO, co rat nhieu cai cach quan trong da duoc tien hanh trong nhung nam gan day nham tiep can va hoi nhap voi cac thong le quoc te, khac phuc nhung bat cap trong

he thong thue va thu hut dau tu Tuy vay, he thong cac sac thue cua Viet Nam van con kha phuc tap va cong tac thuc thi van chua on dinh Vi the cac doanh nghiep va

nha dau tu can phai nam ro khong chi cac luat thue ma ca cach thuc cac co quan thue dien giai va van dung cac quy dinh cua luat thue.

Khac voi cac hinh thuc dong vien tai chinh khac, thue thuc hien chuyen giao thu nhap duoi cac hinh thuc bieu hien cu the cua minh bang mot sac thue Moi sac thue deu phai duoc quy dinh bang mot van ban phap luat va duoc goi la mot luat thue Trong mot luat thue thong thuong chua dung cac yeu to co ban sau day:

- Chu the chiu su dieu chinh cua mot luat thue (Boi tuong nop thue):

Chu the chiu su dieu chinh cua mot luat thue chi ro khoan thue do do chu the nao phai nop Luat thue goi chu the do la doi tuong nop thue (BTNT).

Boi tuong nop thue theo luat dinh la the nhan hoac phap nhan co trach nhiem phai nop thue cho Nha nuoc theo luat phap quy dinh Boi tuong nop thue khong nhat thiet la doi tuong chiu thue Trong nhieu truong hop doi tuong nop thue cung chinh la doi tuong chiu thue, trong sac thue do nguoi nop thue khong co kha nang chuyen giao ganh nang thue cho nguoi khac.

- Khach the chiu su dieu chinh cua luat thue (Boi tuong chiu thue):

Khach the trong luat thue chi ro doi tuong duoc dua ra lam co so tinh thue hay doi tuong chiu thue Trong luat thue, nguoi ta goi khach the la doi tuong chiu thue.

Do co so thue la thu nhap, hang hoa hay tai san, do do doi tuong chiu thue cung co the la thu nhap, gia tri hang hoa hoac gia tri cua tai san Moi mot luat thue

co mot doi tuong chiu thue rieng Boi tuong chiu thue co the duoc tinh tren mot don

vi, tren mot don vi vat ly hoac mot don vi gia tri.

- Muc thue phai nop tren mot don vi doi tuong chiu thue (Thue suat): Thue suat la dai luong phan anh muc do dieu tiet cua sac thue, thue suat anh huong truc tiep den so thue phai nop theo quy dinh.

Muc thue the hien muc do dong vien cua Nha nuoc tren mot don vi cua doi tuong chiu thue Trong ngon ngu luat thue nguoi ta goi muc thue phai nop la thue suat hay dinh suat.

Trong mot luat thue, thue suat hay dinh suat la linh hon cua sac thue, mang

19

trong minh no ganh nang cua thue, the hien nhu cau can tap trung nguon tai chinh

va bieu hien chinh sach dieu chinh kinh te - xa hoi cua Nha nuoc, dong thoi cung la moi quan tam hang dau cua nguoi nop thue Vi vay, viec xac dinh thue suat trong mot luat thue phai quan triet quan diem vua coi trong loi ich chung cua quoc gia vua phai chu y thich dang den loi ich cua nguoi nop thue, giai quyet tot moi quan he giua tap trung va tich tu trong viec su dung cong cu thue.

❖ He thong thue co nhieu sac thue va muc thue suat: theo Le Thi Thanh Huyen (2014) he thong thue don gian la mot he thong thue voi it sac thue va muc thue suat han che viec mien, giam thue Boi voi cac nuoc dang phat trien, mot

he thong chinh sach thue don gian se de quan ly va dan den muc do tuan thu cao hon mot he thong thue phuc tap Chang han, Thai Lan chi ap dung mot muc thue suat doi voi thue gia tri gia tang (GTGT) Ben canh do, cac nuoc dang phat trien con thuc hien don gian hoa ve thue suat cac loai thue (ap dung mot muc thue suat thue GTGT); don gian hoa co cau gia; don gian hoa cau truc ve thue tieu thu dac biet Theo do, ap dung mot nguong thue GTGT duy nhat de don gian phap luat ve thue, the hien co mot thue suat thue GTGT; Nguong dang ky du cao dieu do giup cho ca hai doi tuong nop thue va quan ly thue hieu va de ap dung.

* Quy djnh nhieu muc thue suat doi vui thue gia trj gia tang: Su Binh Thanh va cong su (2015) tinh trang co nhieu thue suat thue GTGT khong nhung khien cho viec thu thue gap kho khan ma con tao co hoi cho tinh trang tron/tranh thue co the xay ra.

* Thue suat cua thue thu nhap doanh nghiep kha cao so vui cac quoc gia khac tren the giui

Thong tu So 78/2014/TT-BTC ngay 18/6/2014 cua Bo tai chinh quy dinh: Muc thue suat thue thu nhap doanh nghiep nam 2014 cu the nhu sau:

+ Thue suat 20%: Ap dung cho nhung DN co doanh thu < 20 ty.

+ Thue suat 22%: Ap dung cho nhung DN co Doanh thu > 20 ty (Nhung ke

tu ngay 01/01/2016 se ap dung thue suat 20%).

Thue suat la mot trong nhung yeu to co ban trong moi sac thue tac dong den

do tuan thu giua cac muc thue suat khac nhau cua mot sac thue Thue suat cang cao dan den viec tuan thu thue cang thap Bieu nay duoc the hien thu nhap khong duoc bao cao thue tang len khi thue suat tang len.

Bang Thi Bach Van (2014) thi co mot moi tuong quan nghich giua muc thue suat va su tuan thu duoc tim thay Theo nghien cuu cua Collins va Plumlee (1991) da ket luan rang o muc thue suat cao thi nguoi nop thue it tuan thu hon Tuy nhien, cung co mot so ket luan cho rang co mot moi tuong quan thuan giua muc thue suat va su tuan thu thue.

❖ Cac quy djnh ve thue khong ro rang, thuong xuyen thay doi

La Xuan Bao (2012) cho rang su thay doi thuong xuyen cua cac luat, quy dinh thue, ke den la mat nhieu thoi gian de hieu, tiep thu luat thue moi la van de

ma cac doanh nghiep cho la co anh huong nhat den viec tuan thu nghia vu thue

Su phuc tap trong thuc hien cac luat, quy dinh ve thue cung la van de lon voi cac doanh nghiep hien nay trong viec tuan thu nghia vu thue.

He thong chinh sach thue, gom cac sac thue duoc ban hanh duoi cac hinh thuc luat, phap lenh Moi sac thue co vai tro dieu tiet rieng trong nen kinh te, song chung co moi quan he rat mat thiet va tac dong lan nhau trong qua trinh phat huy tac dung dieu chinh vi mo nen kinh te Chinh sach thue la yeu to quan trong trong phan tich su tuan thu thue nhin tu giac do kinh te va ca giac do tam ly xa hoi Chinh sach thue on dinh, ro rang, minh bach va cong bang la nhung tien de dau tien de dat duoc su tuan thu cao.

Pham Xuan Hoa (2013) cho rang su phuc tap cua he thong thue la yeu to dau tien anh huong den viec tuan thu thue cua doanh nghiep Chang han nhu cac quy dinh ve thue khong ro rang, kho hieu: cac an pham tuyen truyen, huong dan khong day du, la nhung kho khan cho doanh nghiep trong qua trinh tuan thu thue Mat khac, cac quy dinh ve thue phuc tap, khong ro rang cung lam cho doanh nghiep de gap rui ro khong thuc hien dung nghia vu thue va phai chiu phat Nguyen Thi Cuc (2014) van ban huong dan ve thue con “om dom” cac chinh sach xa hoi, quan ly kinh te cung nhu tap trung qua nhieu vao viec

“dong” cac ke ho nho, ngan chan cac DN loi dung su thong thoang cua viec

21

thanh lap DN de gian lan thue Cu the, thu doan gian lan thue chu yeu tap trung vao cac DN chiem so thu nho, dua tieu chi de quan ly doi tuong nay, vo hinh chung anh huong den cac DN lon, lam an dung dan Do do, thiet hai chung se lon hon loi ich thu duoc.

Trong khi do, van ban huong dan ve thue con thieu nguyen tac, chuan muc chung ma nang vao cac chi tiet, tieu tiet, giai quyet cac truong hop nho le nen thieu ro rang, minh bach, lai rat phuc tap, kho giai quyet duoc triet de van de; Hoac giai quyet duoc van de nay thi nay sinh cac van de khac Hon nua, do van ban huong dan ve cac chinh sach thue, luat thue ban hanh con cham, nen gay kha nhieu kho khan cho DN trong viec thuc hien cac chinh sach, luat thue moi trong thuc tien cuoc song Vi du: Luat thue TNDN (sua doi) co hieu luc thi hanh tu ngay 1/1/2014, nhung Thong tu huong dan luat thue nay ky ngay 18/6/2014 Mac du, thue suat duoc ap dung tu ngay 1/1/2014 nhung cac khoan chi phi moi thuan loi hon cho DN thi thieu van ban huong dan Nhieu khoan doanh thu, chi phi con trung lap: Hang hoa cua DN su dung tieu dung noi bo nhu nha may giay xuat giay su dung tai cac phong ban vua dua vao doanh thu tinh thue, vua dua vao chi p h i lam gia tang thu tuc hanh chanh.

Chinh sach thue can co tinh lau dai, han che thay doi, co tinh thong nhat giua cac chinh sach va thoi gian ap dung de nguoi nop thue de ap dung, van ban huong dan phai cu the, day du Chinh sach quan ly thue va quan ly nha nuoc phai dong nhat; giam thieu chi phi cho cong tac thue tai DN Kopczuk (2006) cho rang neu nhu he thong thue it phuc tap hon va su thay doi cua chinh sach nhu the nao de nguoi nop thue co the dap ung duoc thi kha nang tuan thu thue se cao hon.

❖ Thu tuc hanh chinh ve thue phuc tap: nghien cuu cua Nguyen Thi Thuy Duong (2011) thu tuc hanh chinh ve thue van chua thuc su don gian,

ro rang lam hai long nguoi nop thue N guoi nop thue co rat it co hoi duoc gop y

ve nhung thay doi trong chinh sach.

Nguyen Thi Cuc (2014) thi cac bieu mau ke khai thue lai ton tai qua nhieu tieu tiet khong can thiet Vi du, to khai tam nop thue TNDN theo quy co hang

chuc chi tieu, neu tam nop chi can du lieu ve doanh thu, ty le thu nhap (hoac ty

le thue) la tinh duoc; To ke khai thue GTGT ke ca ky hieu, so hieu hoa don, mat h a n g lam mat nhieu thoi gian cua DN.

❖ Su bat binh dang cua he thong thue

Smith (1776, trich boi Bang Thi Bach Van, 2014) mot trong nhung nguyen tac co ban khi thiet ke he thong thue la tinh cong bang Theo Allingham va Sandmo (1972); Baldry (1987) xet muc do toan xa hoi tuan thu thue se giam di khi nguoi ta cho rang he thong thue khong cong bang Con Richardson (2006, trich boi Bang Thi Bach Van, 2014) cung chi ra rang cong bang cua he thong thue theo nhan dinh cua nguoi nop thue co moi quan he mat thiet voi tron thue.

Le Quynh Tram (2013) “Thue - Cong cu phan phoi thu nhap dam bao cong bang xa hoi” Thue la khoan dong gop bat buoc tu cac the nhan va phap nhan cho Nha nuoc theo muc do va thoi han duoc phap luat quy dinh nham su dung cho muc dich cong cong Trong cac tieu chuan xay dung he thong thue thi tieu chuan cong bang la tieu chuan hang dau dong vai tro vo cung quan trong va the hien rat

ro khi thue la cong cu phan phoi thu nhap dam bao cong bang xa hoi.

Bang Thi Bach Van (2014) khi he thong thue dam bao cong bang trong viec huy dong nghia vu thue, nguoi nop thue tich cuc tuan thu thue hon Cac nha quan

ly va nguoi nop thue tin rang viec khong hai long voi su cong bang cua he thong thue la nguyen nhan chu yeu gia tang tinh khong tuan thu.

■\ ~ r2.6.2 Hoat dong tuyen truyen va ho trungudi nop thue

Theo Bang Van Danh (2013) thi tuyen truyen ho tro la nhan to tac dong rat lon den hanh vi tam ly xa hoi cua doanh nghiep, nang cao dao duc, tinh than thue

va kien thuc ve thue cho doanh nghiep tu do tang cuong su tuan thu thue tu nguyen va day du Viec thuc hien cac chuong trinh tuyen truyen va ho tro thong tin cho NNT da tao dieu kien cho DN hieu biet va tuan thu cac nghia vu thue tot hon Bong thoi, tao dieu kien cho cac doanh nghiep giam thoi gian trong viec tuan thu thue.

Yeu to co ban de thuc hien thanh cong mot sac thue moi khong chi nam o he

23

thong van ban phap luat ma con phai co su hieu biet sau sac, ky luong va y thuc chap hanh sac thue do trong can bo thue va trong quang dai quan chung nhan dan, nhat la NNT Boi le, chinh sach thue hien hanh khong phai nhung sac thue don gian, va lai cang khong don gian so voi trinh do dan tri va thuc trang kinh te trong nuoc va trong tinh hien nay Co the noi, van minh trong nghia vu thu thue, nop thue phai bat dau tu su hieu biet sau sac, ky luong cac van ban phap luat thue.

❖ Cung cap day du cac thong tin ve thue: theo Wartick (1994, trich boi Bang Thi Bach Van, 2014) thi nguoi nop thue mong muon co quan thue cung cap day du thong tin cac quy dinh ve thue de ho co the hoan thanh chinh xac to khai thue Vi vay nguoi ta cho rang viec tang cuong cung cap thong tin ve thue co the giup tang nhan thuc cua nguoi nop thue ve tinh cong bang va tuan thu thue tot hon Eriksen va Fallan (1996, trich boi Bang Thi Bach Van, 2014) cho rang phuong thuc quan trong de dam bao tuan thu thue la cung cap kien thuc thue nhieu hon nham nang cao nhan thuc cua nguoi nop thue ve su cong bang cua he thong thue.

Cac noi dung co ban ma NNT can nam nhu sau:

+ Bang ky thue, su dung ma so thue: Quoc Hoi (2006), quy dinh tat ca cac

DN phai co trach nhiem ke khai dang ky ma so thue, co trach nhiem khai bao cac thong tin thay doi cua minh cho co quan thue va hoan thanh cac nghia vu thue voi co quan thue Bang ky thue la viec NNT thuc hien viec khai bao su hien dien cua minh, NNT chi duoc cap ma so thue duy nhat de su dung trong suot qua trinh hoat dong tu khi dang ky thue den khi khong con ton tai Co quan thue thiet lap dau moi quan ly thong qua viec cap ma so thue cho NNT, quan ly theo doi ma so thue

va cham dut hieu luc ma so thue, thu hoi chung nhan dang ky thue va thong bao cong khai cac ma so thue cham dut hieu luc su dung.

+ Ke khai thue: N guoi nop thue phai khai chinh xac, trung thuc, day du cac noi dung trong to khai thue theo mau do Bo Tai chinh quy dinh va nop du cac loai chung tu, tai lieu quy dinh trong ho so khai thue voi co quan quan ly thue Bang Van Danh (2013), trong boi canh he thong ung dung tin hoc nganh Thue da

“phu song” hau het cac tac nghiep tai bo phan “mot cua”, su lien ket, ho tro, phoi

hop giua cac bo phan duoc “phong toa” bang he thong quan ly chat luong ISO thi van de tieu chuan hoa nang luc can bo tai bo phan giao dich duy nhat voi NNT ngay cang co vai tro het suc quan trong, khong chi ve chinh sach phap luat co lien quan, ve nghiep vu thue, ve ky thuat tuyen truyen ma con phai nam vung duong loi phat trien kinh te cua Dang, Nha nuoc, no luc khong ngung de tu trang bi nhung kien thuc sau ve kinh te-tai chinh, ngoai ngu, kha nang cap nhat chinh sach thue moi, de co mot “ang ten” nhay cam truoc nhung su kien, dong thai kinh te moi trong va ngoai nuoc, cung nhu nhan dien day du va rach roi giua kinh te- tai chinh

va cac co so thue du bao se phat sinh.

❖ Da dang cac djch vu ho tro thue: Nguyen Thi Thuy Duong (2011) dich vu ho tro nguoi nop thue cua co quan thue can da dang hon, bo sung them cac hinh thuc moi hoac chuyen sau hon doi voi cac hinh thuc da co va su dung cong nghe thong tin de ho tro duoc nhieu doi tuong nop thue hon Nguyen Thi Thanh Hoai va cong su (2011) viec de tiep can cac dich vu ho tro thue va tu van thue do co quan thue cung cap thong tin se giup nguoi nop thue giam ganh nang tim kiem thong tin ve quy dinh cua luat thue cung nhu quy trinh tuan thu Cong tac tuyen truyen ho tro nguoi nop thue duoc thuc hien tot va giai quyet nhanh chong, cu the cac vuong mac cua doanh nghiep thi muc do tuan thu thue cua doanh nghiep se cang cao.

❖ Trinh do chuyen mon va dao duc cua cong chuc thue: Nguyen Thi Thanh Hoai va cong su (2011) trinh do chuyen mon, tinh trach nhiem, dao duc nghe nghiep cua can bo, cong chuc quan ly thue cang hoan thien thi muc do tuan thu thue cua doanh nghiep se cang tot hon Nguyen Thi Thuy Duong (2011) trinh

do cong chuc quan ly thue to ra chua dap ung tot yeu cau cua cong tac Can bo thue cung can duoc tao dieu kien hon nua de duoc dao tao tiep xuc voi nhung van de thue phuc tap cua quoc te.

La Xuan Bao (2012) trinh do ve to chuc bo may quan ly thue va chat luong doi ngu can bo thue la mot trong nhung yeu to quyet dinh su van dung thanh cong hay that bai cua chinh sach thue Boi ngu can bo thue dong vai tro trung tam trong he thong quan ly thue, la tac nhan chinh doi voi su hinh thanh hanh vi cua nguoi nop thue va dieu nay can phai duoc xem xet trong qua trinh danh gia hanh vi

25

tuan thu cua nguoi nop thue Trinh do chuyen mon va dao duc cua doi ngu can bo thue cang hoan thien thi muc do tuan thu thue cua doanh nghiep cang cao.

Kiem tra, thanh tra thue la hoat dong giam sat cua co quan thue doi voi cac hoat dong giao dich lien quan den phat sinh nghia vu thue va tinh hinh thuc hien thu tuc hanh chinh thue, chap hanh nghia vu thue nham dam bao phap luat thue duoc thuc thi nghiem chinh trong doi song kinh te xa hoi Viec kiem tra, thanh tra phai tuan theo cac nguyen tac: Thuc hien tren co so phan tich thong tin, du lieu lien quan den NNT, danh gia viec chap hanh phap luat cua NNT, khong can tro hoat dong binh thuong cua NNT va tuan thu quy dinh cua Luat quan ly thue, cac quy dinh cua phap luat co lien quan.

Pommerehne va Hannemann (1996, trich boi Bang Thi Bach Van, 2014) da cho thay su tuan thu thue cao hon tai nhung noi ma xac suat bi kiem tra xay ra nhieu hon Theo nghien cuu tai Ha Lan cua Slemrod, Blumenthal va Chirstian (2001, trich boi Bang Thi Bach Van, 2014) thi tron thue nhieu hon khi xac suat kiem tra thap va voi ty le kiem tra cao hon thi hanh vi tron thue it hon.

Bang Van Danh (2013) hoat dong thanh tra, kiem tra thue nham giup cho nguoi nop thue va co quan thue thuc hien nghiem chinh cac van ban phap luat ve cong tac quan ly ngan sach nham dam bao thu dung, thu du, thu kip thoi cac khoan thu vao NSNN Thong qua cong tac thanh tra, kiem tra phat huy nhan to tich cuc va phong ngua nhung mat tieu cuc Viec doanh nghiep tu tinh, tu khai thue va chiu trach nhiem truoc phap luat ve viec ke khai va nghia vu nop thue cua minh da tao dieu kien cho co quan thue tap trung nguon luc de tang cuong cong tac thanh tra, kiem tra viec thu nop thue va ap dung cac hinh thuc xu phat nghiem minh theo quy dinh; giai quyet cac khieu nai ve thue kip thoi, da gop phan giam tieu cuc trong nganh thue va tang long tin va tinh tuan thu doi voi doanh nghiep.

+ Doi v&i cong tac kiem tra thue

❖ Kiem tra thue tai tru so co quan quan ly thue

Tong cuc Thue (2013), thi viec kiem tra tai co quan thue duoc thuc hien

thuong xuyen doi voi cac ho so thue nham danh gia tinh day du, chinh xac cua cac thong tin, chung tu trong ho so thue, su tuan thu phap luat ve thue cua nguoi nop thue.

❖ Kiem tra thue tai tru so cua nguoi nop thue

Tong cuc Thue (2013), doi voi truong hop het thoi han theo thong bao cua co quan quan ly thue ma nguoi nop thue khong giai trinh, bo sung thong tin, tai lieu hoac khong khai bo sung ho so thue hoac giai trinh, khai bo sung ho so thue khong dung thi thu truong co quan quan ly thue quan ly truc tiep an dinh so tien thue phai nop hoac ra quyet dinh kiem tra thue tai tru so cua nguoi nop thue.

+ Doi v&i cong tac thanh tra thue: Thuc hien thanh tra doi voi cac truong

hop:

a Boi voi doanh nghiep co nganh nghe kinh doanh da dang, pham vi kinh doanh rong thi thanh tra dinh ky mot nam khong qua mot lan.

b Khi co dau hieu vi pham phap luat ve thue.

c Be giai quyet khieu nai, to cao hoac theo yeu cau cua thu truong co quan quan ly thue cac cap hoac Bo truong Bo Tai chinh.

❖ Ap dung cac bien phap trong thanh tra thue doi voi truong hop

co dau hieu tron thue, gian lan thue: Tong cuc thue (2013), khi nguoi nop thue co dau hieu tron thue, gian lan thue lien quan den to chuc, ca nhan khac Khi dau hieu tron thue, gian lan thue co tinh chat phuc tap.

2.6.4 Hinh thuc phat va cuong che

❖ Cong bo, cong khai nhung thong tin vi pham ve thue: co tac dung, hieu qua trong viec ran de, phong ngua vi pham, khac phuc cac hau qua do vi pham gay ra Tong cuc Thue (2009), de khac phuc cac bat cap trong cong tac cuong che

no thue doi voi cac doanh nghiep, nen bat buoc nguoi nop thue phai dang ky tat ca cac tai khoan tien gui khi dang ky ma so thue hoac dang ky tai khoan giao dich khi phat sinh mua ban hang hoa, dich vu co gia tri tu 20 trieu dong tro len; dong thoi quy dinh ghi ro noi mo tai khoan khi lap bang ke hang hoa dich vu mua vao ban ra kem theo to khai thue GTGT hang thang Quy dinh nay vua giup co quan thue chu

27

dong trong quan ly, nam duoc chinh xac so tai khoan, vua giam tai yeu cau ho tro doi voi he thong cac co quan ngan hang, tin dung.

Trong do doi voi nhom no kho thu: Tiep tuc hoan thien ho so chuyen sang co quan Cong an de tien hanh dieu tra, xac minh xu ly theo quy dinh; ra soat, kiem tra

va tong hop cac khoan no cua cac don vi dang ky thanh lap nhung khong hoat dong, phoi hop voi So Ke hoach va Bau tu thu hoi giay phep, xu ly theo quy dinh; Boi voi cac khoan no co kha nang thu, tien hanh ra soat, phan loai doi tuong no de

ap dung cac bien phap thich hop theo quy trinh quan ly no thue va theo quy dinh cua Luat Quan ly thue, tren co so do xay dung ke hoach thu no dong theo lo trinh Theo Le Xuan Truong va Le Minh Thang (2012) can phai co hanh lang phap ly day du, minh bach va hop ly la tien de quan trong de nang cao hieu qua cong tac quan ly no thue va cuong che no thue.

❖ Tang muc phat hanh chinh thue: nghien cuu ve muc phat (Doran, 2009; Bang Thi Bach Van, 2014) cho rang muc tien phat cang cao thi viec tron thue cang tro nen nguy hiem hon cho nguoi nop thue Do do, ho se tuan thu thue tot hon Theo Le Xuan Truong va Le Minh Thang (2012) thi can nghien cuu sua doi cach thuc quy dinh ve phat nop cham thue va nang muc phat nop cham thue Mot trong nhung nguyen nhan quan trong khien so doi tuong cham nop thue gia tang, do la muc phat nop cham thap, dac biet dat trong boi canh nen kinh te thuong xuyen lam phat cao nhu Viet Nam Truoc khi co Luat Quan ly thue, muc phat nop cham thue la 0,1%/ngay Luat Quan ly thue co hieu luc tu 1/7/2007 da giam muc phat nop cham thue di mot nua, xuong con 0,05%/ngay Ly do co ban cua su sua doi nay la do muc phat qua cao khien nguoi nop thue khong co kha nang nop ca thue va tien phat, boi vay, nhieu nguoi nop thue muon nop thue va phat nhung so tien phat qua cao nen ho lai day dua no thue Them vao do, o thoi diem sua Luat Quan ly thue, nen kinh te lam phat vua phai, tham chi co giai doan thieu phat.

Luat quan ly thue (2013) ve sua doi, bo sung mot so dieu cua Luat quan ly

.-I /v /v 9 1 r 4 / k • r • • /\ 1 a /\ • /\ /v

thue ve xu ly doi voi viec cham nop tien thue:

+ Nop du tien thue va tien cham nop theo muc luy tien 0,05%/ngay tinh tren

/v 4 /v • r • /v \ 1 a a 1 1 ^ ' 1 ' • >

so tien thue cham nop doi voi so ngay cham nop khong qua chin muoi ngay.

+ Nop du tien thue va tien cham nop theo mac luy tien 0,07%/ngay tinh tren

so tien thue cham nop doi voi so ngay cham nop vuot qua thdi han chm muoi ngay.

❖ X u ly hinh su* khi co hanh vi co tinh khong tuan thu thue: Luat quan ly thue (2013), moi hanh vi vi pham phap luat ve thue duoc phat hien phai duoc xu ly kip thdi, cong minh, triet de Moi hau qua do vi pham phap luat ve thue gay ra phai dnoc khac phuc theo dung quy dinh cua phap luat.

❖ Cudng che bang bien phap khau tru mot phan tien luung hoac thu nhap: Bo Tai chmh (2013), bien phap khau tru mot phan tien luong hoac thu nhap duoc ap dung doi voi ngudi nop thue la ca nhan bi cudng che duoc hudng tien luong, tien cong hoac thu nhap tai mot co quan, to chuc theo quy dinh cua phap luat.

❖ Cudng che bang bien phap thong bao hoa dun khong con gia trj

sn dung: Cudng che bang bien phap thong bao hoa don khong con gia tri su dung doi voi doi tuong bi cudng che khong ap dung duoc bien phap cudng che trich tien

tu tai khoan cua doi tuong bi cudng che tai kho bac nha nuoc, to chuc tin dung, yeu cau phong tOa tai khoan; khau tru mot phan tien luong hoac thu nhap doi voi ca nhan hoac da ap dung cac bien phap nay nhung van khong thu du tien thue, tien phat, tien cham nop tien thue vao ngan sach nha nuoc.

Hoa don thong bao khong con gia tri su dung bao gom cac loai hoa don: hoa don tu in do cac to chuc, ca nhan kinh doanh tu in; hoa don dat in do cac to chuc, ca nhan kinh doanh hoac co quan thue dat in; hoa don dien tu do cac to chuc, ca nhan kinh doanh khdi tao, lap theo quy dinh cua phap luat.

2.6.5 Cac yeu to tu* ngudi nop thue

Trinh do dan tri va y thuc chap hanh luat thue cua nhan dan: Nha nuoc dua duoc cong tac thue vao quan chung nhan dan la cong viec rat quan trong gop phan phat huy tac dung cua chmh sach thue; nang cao tinh phap ly cua he thong chmh sach thue; giao duc tinh tu giac ve nghia vu nop thue va quyen loi duoc hudng ve thue, tao dieu kien giup thue trd thanh cong cu manh me trong trong dieu khien kinh te quoc gia Neu trinh do nhan thuc va y thuc chap hanh thue cua quan chung nhan dan cao se tao dieu kien thuan loi cho cong tac quan ly thue

29

dong thoi qua su phan hoi nhung van de bat hop ly se gop phan hoan thien he thong chinh sach, phap luat ve thue Tom lai y thuc chap hanh luat thue cua doi tuong nop thue co anh huong mot phan toi viec tuan thu thue.

❖ Co su am hieu ve phap luat thue: Nguyen Thi Cuc (2014) am hieu thau dao ve luat thue se giup doanh nghiep ke khai chi phi hop ly, hoa don chung tu bao cao hop le thi khi quyet toan voi co quan thue cac khoan chi phi

do, hoa don chung tu do khong the bi co quan thue bac bo duoc Bieu nay da truc tiep mang lai hieu qua toi uu cho doanh nghiep vi cac khoan phat ve thue khong phat sinh khi tinh dung dan cua no duoc chap nhan.

❖ Nam vung cac thu tuc, quy djnh ke khai thue: Huynh Van Hai (2014) de khong thuc hien sai cac nghia vu ve thue, tranh truong hop bi co quan thue phat hay truy thu s o thue do ke khai sai, Truoc nhung yeu cau lam dung va du cac quy dinh thue, dat cac doanh nghiep phai chu dong cap nhat, nam vung cac chinh sach thue.

❖ Co kinh nghiem trong linh vuc thue: theo Bang Van Danh (2013) mac du DN la don vi kinh doanh co cac bo phan phu trach tai chinh, ke toan thue, va co su am hieu ve kien thuc chuyen mon, nhung do cac van ban con duoc hieu khac nhau giua cac Bo, Nganh da khien cho nhieu truong hop

DN phai nop thue oan Do do, viec tich luy va co kinh nghiem trong linh vuc thue la mot trong nhung yeu to quyet dinh giup DN thuc hien tot cac quyen va nghia vu ve thue cua don vi.

❖ Trinh do hoc van cua chu doanh nghiep: Nghien cuu cua Christina M Ritsema (2003) ket luan la co moi lien he giua kien thuc ve thue va tuan thu thue Su thieu hieu biet ve thue dan den hanh vi khong tuan thu khong du tinh.

❖ Y thuc tu giac thuc hien cac thu tuc ve thue cua doanh nghiep:• 9 • • • 9 • 1

Bang Thi Bach Van (2014) cho rang y thuc thue lien quan chat che voi dao duc cua nguoi nop thue Spicer va Lundstedt (1974, trich boi Bang Thi Bach Van,

2014 ) cho rang lua chon giua tuan thu thue va tron thue khong chi do bien phap trung phat ma con la thai do va cac chuan muc Lewis (1982, trich boi Bang Thi

Bach Van, 2014) chi ra tron thue co le la hanh dong duy nhat cua nguoi nop thue

ma qua do the hien su ac cam cua h o .Qua du bao, tac gia chi ra rang neu thai do doi voi thue ngay cang te thi tron thue se ngay cang tang.

2.6.6Loai hinh sdhuu cua doanh nghiep

Theo Nguyen Thi Le Thuy (2009) ban chat va pham vi tuan thu thue khac nhau giua cac DN co so huu khac nhau Vi du giua DN mot chu so huu va DN nhieu chu so huu, giua DN tu nhan va DN nha nuoc Hinh thuc so huu phan anh muc do rui ro tuan thu thue cua doanh nghiep la cao, trung binh hay thap Kinh nghiem qua cong tac quan ly thu thue cho thay cac doanh nghiep so huu tu nhan thi rui ro tuan thu cao hon cac DN co phan, DN co von dau tu nuoc ngoai, DN nha nuoc.

2.6.7 Nganh nghe kinh doanh

Nguyen Hoang Quan (2012) thi doanh nghiep thuoc moi thanh phan kinh

te co quyen kinh doanh cac nganh, nghe ma phap luat khong cam Tuy nhien cac

DN chi hoat dong theo mot nganh nghe chinh the hien the manh ma co the canh tranh voi cac doi tac tren thuong truong Voi tinh hinh kinh te hien nay viec nghien cuu dinh huong kinh doanh theo mot nganh nghe can thiet, nhu vay ho co the nghien cuu chuyen sau, dau tu dung trong tam nham tao ra duoc nhung san pham co chat luong cao phu hop voi nhu cau va thi hieu cua nguoi tieu dung.

2.7 Cac nghien cuu truOc

2.7.1 Nghien cuu trong nudc

Tai Viet Nam hien nay, nhieu nghien cuu xoay quanh van de ve chat luong dich vu cong doi voi linh vuc thue.

Nghien cuu cua Nguyen Thj Le Thuy (2009), nghien cuu ve de tai “Hoan thien quan ly thu thue cua nha nuoc nham tang cuong su tuan thu thue cua doanh nghiep (Nghien cuu tinh huong cua Ha Noi)”.Tac gia da phan tich hanh vi va dac diem tuan thu thue cua cac DN, dong thoi khao sat y kien cua DN ve thuc trang quan ly thu thue de co duoc co so thong tin cho hoan thien quan ly thu thue cua Nha nuoc doi voi DN tren dia ban Ha Noi Tien hanh khao sat va nghien cuu hanh vi

31

tuan thu thue nhu la mot bien so dai dien cho su tuan thu thue cua DN Nghien cuu cac yeu to thuoc cac nhom khac nhau tac dong den su tuan thu thue cua DN va khang dinh vai tro quan ly thu thue cua Nha nuoc trong viec tac dong len cac yeu

to nay nham tang cudng su tuan thu thue cua cac DN tren dia ban Ha Noi Luan van da xac dinh duoc ro net su tuan thu thue cua cac DN tren dia ban Ha Noi va chung minh cho mo hinh cac cap do tuan thu thue da dieu chinh va dac trung cua 4 cap do tuan thu thue duoc cu the qua 3 chi so tu nguyen, du va dung thdi gian; xac dinh nhung yeu to anh hudng den su tuan thu thue theo cach tiep can kinh te va tam ly xa hoi Vi nghien cuu dinh tinh nen chua uoc luong mot cach cMnh xac muc do anh hudng cua tung yeu to de su tuan thu thue cua DN Tuy nhien, nghien cuu da rat co gia tri khi trinh bay 6 nhom yeu to tac dong den su tuan thu thue cua

DN gom: Dac diem hoat dong cua DN; Dac diem tam ly cua DN; Dac diem nganh cua DN; Yeu to xa hoi; Yeu to kinh te va Yeu to phap luat Tu do de xuat nhung giai phap hoan thien hoat dong quan ly thu thue cua Nha nuoc nham tang cudng su tuan thu thue cua cac DN noi chung va tren dia ban Ha Noi noi rieng.

De tai tap trung vao phan tich thuc trang quan ly thu thue tren dia ban Ha Noi

tu do de xuat cac giai phap nham tang cudng su tuan thu thue cua cac DN Ve phuong phap, de tai cung da su dung mot so mo hinh hien dai ve su tuan thu thue, tuy nhien muc do van dung cac mo hinh nay chi dung lai d phan tich thong ke mo

ta, chua su dung cac phuong phap phan tich sau hon nhu phan tich nhan to kham pha, phan tich hoi quy.

Nghien cuu cua Nguyen Hoang Quan (2012), nghien cuu ve de tai “Cac yeu

to anh hudng den hanh vi tuan thu thue cua cac doanh nghiep tu nhan - Xet kMa canh nop thue dung han (Nghien cuu tinh huong quan Tan Binh cua Cuc thue thanh pho Ho CM Minh)” De tai tap trung danh gia hanh vi tuan thu xet ve kMa canh nop thue dung han cua cac doanh nghiep tu nhan Xac dinh cac yeu to anh hudng den hanh vi tuan thu thue qua hanh vi nop thue dung han De tai nghien cuu theo phuong phap dinh luong, chon mau du lieu la cac doanh nghiep tu nhan dang hoat dong tren dia ban quan Tan Binh, loai thue duoc nghien cuu la GTGT va TNDN trong khoang thdi gian nam 2009 den nam 2010 Mo hinh hoi quy duoc chon bao gom 16 yeu to anh hudng den hanh vi tuan thu thue qua kha nang nop thue dung