SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VỀ: “SỬ DỤNG ATLAT ĐỊA LÝ VIỆT NAM ĐỂ HÌNH THÀNH CÁC CẤP ĐỘ KIẾN THỨC CHO HỌC SINH LỚP 12 KHI NGHIÊN CỨU VỀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN VÀ PHÂN BỐ CÔNG NGHIỆP NƯỚC TA”
Trang 1SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VỀ:
“SỬ DỤNG ATLAT ĐỊA LÝ VIỆT NAM ĐỂ HÌNH THÀNH CÁC CẤP ĐỘ KIẾN THỨC CHO HỌC SINH LỚP 12 KHI NGHIÊN CỨU VỀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN VÀ PHÂN BỐ CÔNG NGHIỆP NƯỚC TA”
(THEO CHƯƠNG TRÌNH CƠ BẢN)
A ĐẶT VẤN ĐỀ:
Như chúng ta biết: Nghị quyết Trung Ương 8 khóa XI, đã đưa ra chiến lược đổi mới căn bản, toàn diện ngành Giáo dục và Đào tạo, xác định “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của Giáo dục và Đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học”, tức là “Đổi mới cả về nội dung chương trình, đổi mới cả về hình thức, phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục theo hướng đánh giá năng lực của người học, kết hợp đánh giá cả quá trình với đánh giá cuối kỳ học, cuối năm học theo mô hình của các nước có nền giáo dục phát triển” Chỉ có như vậy mới đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Chiến lược đổi mới Giáo dục và Đào tạo đang là vấn đề lớn được toàn xã hội quan tâm, vì vậy mỗi giáo viên chúng ta cần phải thấm nhuần tư tưởng đó để không ngừng học hỏi và trau dồi kinh nghiệm cho bản thân trong quá trình giảng dạy và công tác tại trường
Phát triển phẩm chất, năng lực của người học là nhiệm vụ quan trọng nhất của người giáo viên trong giai đoạn hiện nay không chỉ trong quá trình soạn bài, dạy bài mới, trong kiểm tra đánh giá, mà còn cả ở trong quá trình sử dụng các phương tiện và thiết bị dạy học…Từ nhận thức đó, trong quá trình giảng dạy địa lý ở trường trung học phổ thông nhiều năm, tôi đã đúc rút được một số kinh nghiệm về “Sử dụng Atlat địa lý Việt Nam để hình thành các cấp độ kiến thức cho học sinh lớp 12 khi nghiên cứu về một số vấn đề phát triền và phân bố công nghiệp nước ta”
Atlat được ví như là cuốn sách giáo khoa thứ 2, thể hiện đầy đủ các nội dung
Trang 2Thực chất Atlat Địa Lý Việt Nam là tập hợp các bản đồ thu nhỏ theo một tỷ lệ nhất, thể hiện khá đầy đủ các nội dung về địa lý tự nhiên, địa lý dân cư, địa lý các ngành kinh tế, các vùng kinh tế của đất nước, mà bản đồ là phương tiện không thể thiếu trong quá trình giảng dạy địa lý nhất là địa lý lớp 12, vì bản đồ là phương tiện thể hiện các nội dung một cách khái quát, rõ nhất và có tính trực quan cao, giúp học sinh tiếp thu bài dễ dàng và hiểu bài tốt hơn lại nhớ bài lâu hơn, đồng thời rèn được nhiều kỹ năng bộ môn cần thiết, các em biết vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề ngoài thực tiễn và tạo được hứng thú học tập bộ môn cho học sinh.Theo quyết định bộ Giáo dục và Đào tạo cho học sinh lớp 12 sử dụng Atlat Địa Lý Việt Nam để làm bài trong kỳ thi Trung học Phổ thông quốc gia tới Nắm bắt tinh thần đó, mỗi giáo viên cần chú trọng hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức trong Atlat Địa Lý Việt Nam ở các mức độ khác nhau là rất cần thiết, giúp các
em đón nhận kỳ thi Trung học phổ thông quốc gia tới gần một cách dễ dàng và đạt kết quả tốt nhất
Ở nhiều trường trung học phổ thông nói chung và ở trường trung học phổ thông Nam Trực nói riêng, nhiều học sinh lớp 12 không có hứng thú học tập môn Địa Lý nếu như giáo viên không có biện pháp thích hợp, do đó trong quá trình học môn Địa Lý ở lớp 12, nhiều học sinh không chuẩn bị Atlat Địa Lý Việt Nam thường xuyên cho quá trình học, hoặc nếu có thì sử dụng còn lúng túng, hiệu quả chưa cao Về phía giáo viên, nhiều người còn xem nhẹ việc sử dụng Atlat Địa Lý Việt Nam cho học sinh vào trong quá trình học bộ môn mình phụ trách, và cũng chưa sử dụng thường xuyên Atlat Địa Lý Việt Nam vào trong quá trình giảng dạy Địa Lý lớp12, nên hạn chế việc rèn kỹ năng chuyên biệt bộ môn cho học sinh, việc xác định các cấp độ kiến thức cho học sinh còn chưa rõ
Ở trường trung học phổ thông Nam Trực chưa có ai viết về sáng kiến kinh nghiệm này Tôi nhận thấy mình cần phải mạnh dạn viết báo cáo sáng kiến kinh nghiệm nêu trên cho các đồng nghiệp cùng trường với mình tham khảo, nhằm cải
Trang 3thiện tình hình giảng dạy và học tập môn địa lý của nhà trường sao cho có kết quả tốt hơn
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
Để sử dụng Atlat Địa Lý Việt Nam có hiệu quả trong quá trình giảng dạy của giáo viên và trong quá trình học địa lý của học sinh, giáo viên cần phải thực hiện tốt các giải pháp sau:
- Xác định được những đơn vị kiến thức ở từng cấp độ
- Xác định được sự cần thiết của việc sử dụng Atlat Địa Lý Việt Nam cho giáo viên trong quá trình giảng dạy và cho học sinh trong quá trình học tập địa lý
- Biết phân loại được các ký hiệu có trong Atlat Địa Lý Việt Nam và hiểu được
ý nghĩa của từng loại ký hiệu đó Cụ thể như sau:
I Xác định những đơn vị kiến thức ở các cấp:
- Kiến thức ở cấp độ nhận biết: Là những kiến thức mà chúng ta coi là các thông tin, các dữ liệu, các chỉ số để phản ánh các đặc điểm (đặc tính, tính chất), hay tình hình phát triển, tình hình phân bố, hay xu hướng thay đổi của các đối tượng địa
lý
- Kiến thức ở cấp độ thông hiểu: Là những kiến thức mà chúng ta coi đó là các nguyên nhân, các điều kiện, các thế mạnh, hay là các căn cứ để tìm hiểu, để giải thích rõ về các đặc điểm (đặc tính, tính chất), hay tình hình phát triển, tình hình phân bố, xu hướng thay đổi của các đối tượng địa lý mà chúng ta cần tìm hiểu
- Kiến thức ở cấp độ vận dụng thấp: Là những kiến thức được coi là các cơ sở
để chứng minh cho sự phát triển của một đối tượng địa lý nào đó, hay dùng để so sánh giữa các đối tượng địa lý trong cùng một chủng loại, hoặc là những kiến thức
đã học ở lý thuyết dùng để giải quyết các vấn đề giản đơn ở ngoài thực tiễn,…
- Kiến thức ở cấp độ vận dụng cao: Thường là các kiến thức tổng hợp của nhiều yếu tố có mối quan hệ với nhau để giải thích về sự hình thành và phát triển
Trang 4Vậy các cấp độ kiến thức cần hình thành cho học sinh lớp 12 khi nghiên cứu về vấn
đề phát triển và phân bố công nghiệp ở nước ta cụ thể như sau:
- Kiến thức ở cấp độ nhận biết: Là các kiến thức thể hiện các đặc điểm về cơ cấu ngành công nghiệp, các kiến thức thể hiện sự phân hóa lãnh thổ công nghiệp, các kiến thức về sự thay đổi cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp theo các thành phần kinh tế, các kiến thức về tình hình phát triển và phân bố các ngành công nghiệp trọng điểm ở nước ta
- Kiến thức ở cấp độ thông hiểu: Là các kiến thức về các nguyên nhân ảnh hưởng tới sự hình thành nên các đặc điểm về cơ cấu ngành công nghiệp, là các kiến thức về các nguyên nhân dẫn tới sự phân hóa lãnh thổ công nghiệp, là các kiến thức
về các thế mạnh, hay các điều kiện ảnh hưởng tới sự phát triển và phân bố ngành công nghiệp trọng điểm ở nước ta
- Kiến thức ở cấp độ vận dụng thấp: Là các kiến thức để chứng minh sự phát triển công nghiệp của một vùng hay của một địa phương nào đó ở nước ta, là các kiến thức để so sánh sự phát triển công nghiệp giữa các vùng hoặc giữa các địa phương trong nước
- Kiến thức ở cấp độ vận dụng cao: Là các kiến thức để nhận xét, đánh giá và giải thích một cách tổng hợp về sự phát triển công nghiệp của một vùng hay của một địa phương nào đó ở nước ta
II Sự cần thiết của việc sử dụng Át lát địa lý Việt Nam trong quá trình giảng dạy và học tập địa lý của giáo viên và học sinh:
Atlat là tập hợp các bản đồ thu nhỏ theo một tỷ lệ nhất định, mà bản đồ là phương tiện cần thiết không thể thiếu trong quá trình giảng dạy của giáo viên và trong quá trình học tập môn Địa Lý của học sinh Vì:
Đối với giáo viên:
- Atlat là phương tiện để giáo viên khai thác, tìm hiểu các kiến thức có liên quan đến bài dạy, là phương tiện minh họa, truyền tải kiến thức rõ nhất và hiệu quả
Trang 5- Atlat là phương tiện giúp giáo viên tìm ra những nguyên nhân để giải thích về đặc điểm của các đối tượng địa lý và để chứng minh cho một hiện tượng địa lý ở ngoài thực tiễn
- Atlat là phương tiện mà dựa vào đó giáo viên đưa ra hệ thống các câu hỏi, các bài tập để kiểm tra những nội dung kiến thức đã học, rèn luyện kỹ năng bộ môn cần thiết cho học sinh
- Atlat còn là phương tiện củng cố bài học có hiệu quả nhất và tiết kiệm được nhiều thời gian nhất cho giáo viên trong quá trình giảng dạy bài mới
Đối với học sinh:
- Atlat là phương tiện để học sinh học tập tiếp thu kiến thức bài mới dễ nhất, hiệu quả nhất, tránh học thuộc vẹt một cách máy móc nhàm chán, mà hiểu bài, nhớ bài được lâu hơn
- Atlat là phương tiện để học sinh trả lời các câu hỏi kiểm tra, các bài tập theo yêu cầu của giáo viên
- Atlat là phương tiện để học sinh rèn luyện kỹ năng cần thiết, như là: đọc bản
đồ, hiểu bản đồ, tìm ra các mối liên hệ nhân quả để giải thích cho một đối tượng địa
Trang 6III Phân loại ký hiệu và ý nghĩa của ký hiệu của bản đồ trong Atlat Địa Lý Việt Nam:
1 Phân loại ký hiệu trong Atlat Địa Lý Việt Nam:
Ký hiệu trong Atlat Địa Lý Việt Nam gồm:
- Ký hiệu hình học
- Ký hiệu chữ, số
- Ký hiệu tượng hình
- Ký hiệu theo đường
- Ký hiệu đường chuyển động
- Ký hiệu màu sắc
2 Ý nghĩa của ký hiệu trong Atlat Địa Lý Việt Nam:
- Ký hiệu hình học: Cho biết vị trí phân bố của mỗi đối tượng địa lý, kích thước của ký hiệu cho biết quy mô (số lượng) của mỗi đối tượng địa lý, kết hợp với màu sắc để phân biệt đặc tính (tính chất,hoặc bản chất) giữa các đối tượng địa lý
Số lượng các ký hiệu cùng loại thể hiện trên bản đồ cho biết mật độ phân bố của từng đối tượng địa lý trên một lãnh thổ nhất định
- Ký hiệu chữ, số: Cho biết vị trí phân bố của các đối tượng địa lý có diện tích rất nhỏ so với tỷ lệ của bản đồ
- Ký hiệu tượng hình: Là ký hiệu dùng các hình tượng có thật để thể hiện các đối tượng địa lý trên bản đồ, thông qua ký hiệu cho biết vị trí của đối tượng địa lý, qua số lượng của các ký hiệu trên bản đồ cho biết mật độ phân bố của các đối tượng địa lý đó trên một lãnh thổ nhất định
- Ký hiệu theo đường: Thể hiện các đối tượng địa lý có hình dạng trải dài theo đường, qua số lượng của các loại đường cho biết mật độ phân bố của các đối tượng địa lý trên bản đồ, các dạng đường khác nhau kết hợp với màu sắc dùng để phân biệt bản chất giữa các đối tượng địa lý, chu vi của đường cho biết hình dạng và không gian phân bố của mỗi đối tượng địa lý trên bản đồ
Trang 7- Ký hiệu đường chuyển động: Thể hiện các đối tượng địa lý có sự di chuyển trong không gian, hướng chỉ mũi tên của ký hiệu thể hiện hướng di chuyển của mỗi đối tượng địa lý, độ dày-mảnh, độ đậm-nhạt của ký hiệu cho biết quy mô, hay tần suất chuyển động của mỗi đối tượng địa lý trên bản đồ
- Ký hiệu màu sắc: Dùng thể hiện các đối tượng địa lý có sự phân bố rộng lớn theo không gian, các gam màu sắc dùng để thể hiện mật độ phân bố hay mức độ phân bố của các đối tượng địa lý trên bản đồ
Giáo viên chú ý:
Sau khi xác định được các nội dung quan trọng cần thiết nêu trên, tùy thuộc vào mục tiêu về kiến thức và kỹ năng cần đạt cho học sinh ở từng bài, ở từng đơn vị kiến thức, mà xác định: cần sử dụng bản đồ nào trong Atlat Địa Lý Việt Nam để hình thành các cấp độ kiến thức cho học sinh sao cho phù hợp và để đạt được hiệu quả cao nhất nội dung bài học, giáo viên cần kết hợp sử dụng sách giáo khoa, liên
hệ với thực tiễn, đưa ra các tình huống và các câu hỏi gợi mở thích hợp
IV Sử dụng Atlat Địa Lý Việt Nam xuất bản năm 2013 để hình thành các cấp
độ kiến thức cho học sinh lớp 12 khi nghiên cứu về một số vấn đề phát triển và phân bố công nghiệp nước ta (theo chương trình cơ bản)
1 Sử dụng Atlat Địa Lý Việt Nam xuất bản năm 2013 để hình thành kiến thức
ở cấp độ nhận biết:
Thường sử dụng Atlat giúp học sinh hình thành các đặc điểm về cơ cấu ngành công nghiệp, nhận biết về sự phân hóa lãnh thổ công nghiệp, về sự thay đổi cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp theo các thành phần kinh tế, về tình hình phát triển và phân bố các ngành công nghiệp trọng điểm ở nước ta
a Sử dụng Atlat Địa Lý Việt Nam giúp học sinh hình thành các đặc điểm về cơ cấu ngành công nghiệp nước ta:
Trang 8Bản đồ công nghiệp chung Việt Nam
Trang 9Giáo viên cho học sinh mở bản đồ công nghiệp chung trang 21 trong Atlat Địa
Lý Việt Nam xuất bản năm 2013, giáo viên giới thiệu mỗi hình tròn màu đỏ thể hiện một trung tâm công nghiệp, kích thước hình tròn cho biết quy mô giá trị sản xuất công nghiệp của mỗi trung tâm công nghiệp với giá trị: lớn, nhỏ khác nhau, còn mỗi loại ký hiệu hình học trong hình tròn đó thể hiện cho một ngành công nghiệp, cụ thể như thế nào?, chúng ta nghiên cứu phần ký hiệu chung trang 3 trong Atlat sẽ thấy rõ Sau đó giáo viên hỏi: Căn cứ vào số lượng các ký hiệu cho các ngành công nghiệp em cho biết cơ cấu ngành công nghiệp nước ta như thế nào? Giáo viên cho học sinh nghiên cứu biểu đồ thể hiện cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp phân theo các nhóm ngành ở bản đồ công nghiệp chung nêu trên và hỏi: Dựa vào chú giải em cho biết cơ cấu ngành công nghiệp nước ta phân ra những nhóm ngành nào? Căn cứ vào biểu đồ thể hiện tỷ trọng giá trị của từng nhóm ngành công nghiệp, em cho biết sự thay đổi về cơ cấu của các nhóm ngành công nghiệp ở nước ta? Các em chú ý ở một số trung tâm công nghiệp tiêu biểu như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh… có phát triển các ngành công nghiệp dựa trên lợi thế về tài nguyên, nguyên liệu, lợi thế về lao động, về thị trường tiêu thụ không?
Cụ thể là những ngành công nghiệp nào? Hiệu quả về kinh tế và xã hội của các ngành công nghiệp đó ra sao?
Tóm lại cơ cấu ngành công nghiệp nước có đặc điểm gì nổi bật?
Với những câu hỏi gợi ý trên học sinh dễ nhận thấy cơ cấu ngành công nghiệp nước ta có những đặc điểm sau:
+ Cơ cấu ngành công nghiệp đa dạng, phân làm ba nhóm ngành: Nhóm công nghiệp khai thác; nhóm công nghiệp sản xuất, phân phối điện, khí đốt, nước; nhóm công nghiệp chế biến
+ Nổi lên một số ngành công nghiệp trọng điểm (là ngành có thế mạnh phát triển lâu dài đem lại hiệu quả cao về kinh tế và xã hội, tác động mạnh mẽ đến sự phát triển các ngành kinh tế khác) đó là công nghiệp chế biến lương thực-thực
Trang 10phẩm, công nghiệp dệt may, công nghiệp năng lượng, công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng, công nghiệp hóa chất-phân bón cao su, công nghiệp cơ khí và điện tử
+ Cơ cấu ngành công nghiệp nước ta đang có sự chuyển dịch rõ nét theo hướng: Tăng tỷ trọng giá trị sản xuất công nghiệp chế biến; giảm tỷ trọng giá trị sản xuất công nghiệp khai thác, công nghiệp sản xuất, phân phối điện, khí đốt, nước
b Sử dụng Atlat Địa Lý Việt Nam xuất bản năm 2013, giúp học sinh nhận biết
về sự phân hóa lãnh thổ công nghiệp nước ta:
Giáo viên tiếp tục cho học sinh căn cứ vào bản đồ công nghiệp chung trong Át lát, gợi hỏi: Giữa các vùng ở nước ta có số lượng các trung tâm công nghiệp như thế nào? Kết hợp căn cứ vào gam màu sắc thể hiện tỷ lệ giá trị sản xuất công nghiệp của các tỉnh so với cả nước giữa các vùng ở nước ta, các nội dung đó cho ta biết hoạt động công nghiệp giữa các vùng ở nước ta như thế nào? Vậy cơ cấu lãnh thổ công nghiệp ở nước có đặc điểm gì? Em hãy cho biết các khu vực tập trung công nghiệp với mức độ cao, các khu vực tập trung công nghiệp với mức độ thấp? Với câu hỏi gợi ý nêu trên học sinh dễ trả lời được cơ cấu công nghiệp theo lãnh thổ ở nước ta có sự phân hóa rõ nét, tức là hoạt động công nghiệp chỉ tập trung
ở một số khu vực đó là khu vực Bắc Bộ, đồng bằng Sông Hồng, vùng phụ cận và khu vực Nam Bộ, khu vực duyên hải miền Trung có mức độ tập trung công nghiệp chưa cao, còn các khu vực trung du và miền núi tập trung công nghiệp thấp, đặc biệt là khu vực Tây Bắc và Tây Nguyên
c Sử dụng Atlat Địa Lý Việt Nam, giúp học sinh nhận biết tình hình phát triển công nghiệp khai thác than, khai thác dầu khí, công nghiệp điện lực ở nước ta:
Trang 12
Giáo viên cho học sinh mở bản đồ công nghiệp năng lượng trang 22 trong Atlat Địa Lý Việt Nam xuất bản năm 2013, giáo viên gợi ý: Căn cứ vào các chỉ số thể hiện về sản lượng than, sản lượng dầu khai thác và sản lượng điện qua các năm
ở trên biểu đồ trong Atlat, em hãy cho biết tình hình phát triển công nghiệp khai thác than, khai thác dầu khí và công nghiệp điện lực ở nước ta? Các em chú ý ở phần chú giải ký hiệu nào thể hiện cho công nghiệp khai thác than, ký hiệu nào thể hiện cho công nghiệp khai thác dầu khí, cho công nghiệp thủy điện, công nghiệp nhiệt điện, kích thước của các ký hiệu đó như thế nào, để làm gì? Căn cứ vào ký hiệu thể hiện cho mỗi ngành và sự xuất hiện của các ký hiệu đó trên bản đồ Em hãy xác định sự phân bố công nghiệp khai thác than, công nghiệp khai thác dầu khí, công nghiệp thủy điện và công nghiệp nhiệt điện ở nước ta?
Với những gợi ý trên, học sinh sẽ nêu được tình hình phát triển công nghiệp khai thác than, khai thác dầu khí, công nghiệp điện lực ở nước ta nhìn chung đều phát triển khá mạnh, với sản lượng đều tăng, riêng ngành công nghiệp dầu khí phát triển còn không ổn định, tuy có biến động nhưng không đáng kể; về phân bố khai thác than với quy mô lớn trên 1 triệu tấn có ở Quảng Ninh tại các mỏ Vàng Danh,
Hà Tu, Cẩm Phả, khai thác quy mô nhỏ dưới 1 triệu tấn có ở Quỳnh Nhai và Phú Lương; khai thác dầu khí phân bố chủ yếu ở thềm lục địa các tỉnh phía Nam, với các mỏ nổi tiếng như mỏ: Bạch Hổ, Rạng Đông, Hồng Ngọc, mỏ khí nổi tiếng như
mỏ Lan Đỏ, Lan Tây…Các nhà máy thủy điện phân bố chủ yếu ở thượng lưu các sông lớn, các nhà máy nhiệt điện ở phía Bắc phân bố chủ yếu ở nơi gần nguồn nhiên liệu than, còn các nhà máy nhiệt điện ở phía Nam phân bố gần nguồn nhiên liệu dầu khí
d Sử dụng Atlat Địa Lý Việt Nam xuất bản năm 2013 giúp học sinh nhận biết
về tình hình phát triển và phân bố các ngành công nghiệp chế biến lương thực phẩm ở nước ta:
Trang 14Giáo viên cho học sinh mở bản đồ công nghiệp chế biến lương thưc-thực phẩm trang 22 trong Atlat xuất bản năm 2013, kết hợp với nghiên cứu sách giáo khoa và phần chú giải về các phân ngành công nghiệp chế biến lương thực-thực phẩm trên bản đồ Giáo viên hỏi: em hãy cho biết các phân ngành của công nghiệp chế biến lương thực-thực phẩm ở nước ta? Căn cứ vào ký hiệu từng ngành em cho biết cơ cấu ngành công nghiệp chế biến lương thực-thực phẩm nước ta như thế nào? Căn
cứ vào biểu đồ thể hiện sản xuất công nghiệp chế biến lương thực-thực phẩm qua các năm và biểu đồ thể hiện tỷ trọng giá trị của công nghiệp chế biến lương thưc-thực phẩm so với giá trị sản xuất của toàn ngành công nghiệp ở nước ta từ năm
2000 đến năm 2007, em hãy cho biết tình hình phát triển công nghiệp chế biến lương thực-thực phẩm ở nước ta? Căn cứ vào sự phân bố của các trung tâm công nghiệp chế biến lương thực-thực phẩm trên bản đồ, em hãy nêu nhận xét về sự phân bố công nghiệp chế biến lương thưc-thực phẩm của nước ta?
Với những câu hỏi gợi ý nêu trên, giúp học sinh dễ nhận thấy công nghiệp chế biến lương thực-thực phẩm ở nước ta gồm nhiều phân ngành như công nghiệp chế biến sản phẩm trồng trọt, công nghiệp chế biến sản phẩm chăn nuôi, công nghiệp chế biến thủy hải sản… Công nghiệp chế biến lương thực-thực phẩm với cơ cấu ngành đa dạng, phát triển mạnh chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu giá trị sản xuất của toàn ngành công nghiệp ở nước ta và có sự phân bố rộng rãi trên khắp cả nước
2 Sử dụng Atlat Địa Lý Việt Nam xuất bản năm 2013 để hình thành kiến thức
ở cấp độ thông hiểu:
Thường sử dụng kết hợp nhiều bản đồ trong Atlat Địa Lý Việt Nam để tìm hiểu các nguyên nhân ảnh hưởng tới sự hình thành nên các đặc điểm về cơ cấu ngành công nghiệp, tìm hiểu các nguyên nhân dẫn tới sự phân hóa lãnh thổ công nghiệp, tìm hiểu các thế mạnh, hay các điều kiện ảnh hưởng tới sự phát triển và phân bố ngành công nghiệp trọng điểm ở nước ta:
a Sử dụng Atlat Địa Lý Việt Nam để tìm hiểu các nguyên nhân hình thành
Trang 15Giáo viên cho học sinh mở bản đồ Việt Nam trong Đông Nam Á trang 4, mở bản đồ địa chất khoáng sản trang 8, mở bản đồ thực vật và động vật trang 12, mở bản đồ lúa, bản đồ cây công nghiệp, bản đồ chăn nuôi trang 19, mở bản đồ thủy sản trang 20 trong Át lát xuất bản năm 2013 Qua bản đồ Việt Nam trong Đông Nam Á, giáo viên giúp học sinh nghiên cứu để thấy được vị trí địa lý nước ta thuận lợi cho giao lưu kinh tế, thuận lợi để thu hút đầu tư, thu hút nguồn nguyên liệu, thuận lợi cho việc mở rộng tiêu thụ sản phẩm công nghiệp Dựa vào ký hiệu hình học thể hiện các loại khoáng sản trên bản đồ khoáng sản địa chất, dựa vào ký hiệu tượng hình thể hiện các loại động thực vật và dựa vào các gam màu sắc thể hiện về các loại rừng ở nước trong bản đồ thực vật và động vật, giáo viên giúp học sinh nhận thấy nước ta có nhiều loại khoáng sản, có tài nguyên sinh vật phong phú và đa dạng
đó là điều kiện thuận lợi để phát triển nhiều ngành công nghiệp Dựa vào vào các chỉ số về diện tích lúa và sản lượng lúa của biểu đồ trên bản đồ lúa, dựa vào các chỉ
số về diện tích cây công nghiệp qua các biểu đồ và sự có mặt về cơ cấu các loại cây công nghiệp có trên bản đồ cây công nghiệp, dựa vào các chỉ số về tỷ trọng của ngành chăn nuôi qua biểu đồ trên bản đồ chăn nuôi, dựa vào các chỉ số về sản lượng thủy sản qua biểu đồ và sự phát triển ngành thủy sản của các vùng ở nước trên bản đồ thủy sản Giáo viên giúp học sinh tự đánh giá được các hoạt sản xuất của các ngành nêu trên đều phát triên, vì thế đã tạo ra nguồn nguyên liệu dồi dào tại chỗ cho sự phát triển nhiều ngành công nghiệp
Giáo viên cho học sinh mở bản đồ dân số trang 15 trong Atlat xuất bản năm
2013, qua nghiên cứu chỉ số về quy mô dân số, nghiên cứu về tháp dân số, giáo viên giúp học sinh nhận thấy dân số nước ta đông, cơ cấu dân số trẻ nên đã tạo ra thị trường tiêu thụ lớn, tạo ra lực lượng lao động dồi dào và lao động dự trữ lớn Cho học sinh nghiên biếu đồ cơ cấu lao động theo các lĩnh vực kinh tế, giáo viên chỉ cho học sinh thấy lao động khu vực công nghiệp đang có xu hướng tăng Như vậy dân số, lao động và sự chuyển dịch cơ cấu lao động đang là nhân tố ảnh hưởng