Nhu cầu và điều kiện học tập lý luận chính trị của sinh viên các trường đại học ở hà nội hiện nay (TT)

Mục đích Nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về nhu cầu và điều kiệnhọc tập LLCT của sinh viên, xây dựng hệ thống giải pháp nhằm tạo lập, nângcao điều kiện học tập LLCT, kích th

MỞ ĐẦU

Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH đượcthông qua tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII (tháng 12/1991) đã khẳngđịnh: “Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng vàkim chỉ nam cho hành động của Đảng và của cách mạng Việt Nam” Để chủnghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trở thành nền tảng tư tưởng và kimchỉ nam cho hành động, chúng ta cần nghiên cứu sâu sắc, vận dụng sáng tạo,truyền bá sâu rộng và học tập nghiêm túc Chính luận điểm trên đã nói lên vaitrò quan trọng việc học tập LLCT

Học tập LLCT là một nội dung cơ bản và quan trọng trong chương trìnhđào tạo đại học nhằm trang bị cho người học tri thức cơ bản, có hệ thống về lýluận Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, quan điểm của Đảng Từ

đó, sinh viên xây dựng được thế giới quan duy vật biện chứng, nhân sinh quancách mạng và phương pháp luận khoa học, nâng cao trình độ tư duy lý luận, bảnlĩnh chính trị và phẩm chất, đạo đức cách mạng

Những năm gần đây, do tác động của nhiều nhân tố khách quan và chủquan, sinh viên các trường đại học ở Hà Nội, nhất là sinh viên các trường đạihọc đào tạo các ngành khoa học kỹ thuật, công nghệ kém thiết tha với học tậpLLCT Một vấn đề lớn đặt ra là: Sinh viên có nhu cầu, hứng thú học tập LLCThay không? Nếu có nhu cầu học tập LLCT thì những điều kiện nào phải đảmbảo để nhu cầu đó được nuôi dưỡng, phát triển và được đáp ứng? Làm thế nào

để tạo lập các điều kiện, kích thích, phát triển và đáp ứng nhu cầu học tậpLLCT của sinh viên một khi nhu cầu đó xuất hiện?

Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương

8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo xác định: tạochuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đápứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tậpcủa nhân dân.Tuy nhiên, việc giảng dạy, học tập LLCT tại các trường đại học

ở nước ta hiện nay vẫn chưa đạt chất lượng, hiệu quả Hội nghị lần thứ 5 Ban

Chấp hành Trung ương Đảng khóa X đánh giá “Chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục lý luận chính trị trong nhà trường chậm đổi mới, chưa theo kịp trình độ phát triển và yêu cầu xã hội”[36, tr.37] Vì vậy, đổi mới giảng

dạy LLCT, kích thích, phát triển, nâng cao nhu cầu học tập LLCT cho sinhviên là một trong những vấn đề cấp thiết của giáo dục LLCT ở nước ta hiệnnay Để nâng cao chất lượng học tập LLCT, việc kích thích, phát triển nhu cầuhọc tập và tạo lập các điều kiện thuận lợi nhằm thoả mãn, đáp ứng nhu cầu họctập lý luận chính trị cho sinh viên đóng vai trò rất quan trọng Đó là lý do chúng

tôi lựa chọn đề tài “Nhu cầu và điều kiện học tập lý luận chính trị của sinh viên các trường đại học ở Hà Nội hiện nay” cho Luận án tiến sĩ Chính trị học

của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích

Nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về nhu cầu và điều kiệnhọc tập LLCT của sinh viên, xây dựng hệ thống giải pháp nhằm tạo lập, nângcao điều kiện học tập LLCT, kích thích, phát triển và đáp ứng nhu cầu học tập

LLCT của sinh viên các trường đại học ở Hà Nội hiện nay

- Xây dựng hệ thống giải pháp tạo lập, nâng cao điều kiện, kích thích,phát triển và đáp ứng nhu cầu học tập LLCT của sinh viên các trường đại học ở

Hà Nội hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Nhu cầu và điều kiện học tập LLCT của sinh viên các trường đạihọc ở Hà Nội hiện nay

- Luận án chọn ba trường đại học đại diện cho khối trường KHXH&NV,khối trường kỹ thuật, khối trường kinh tế, đó là Học viện Báo chí và Tuyêntruyền, Học viện Kỹ thuật quân sự, Đại học Kinh tế quốc dân Thực trạng đượcnghiên cứu từ năm 2012 đến nay Các giải pháp đề xuất có giá trị đến năm 2020

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Cơ sở lý luận của luận án là quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh, của Đảng, Nhà nước ta về giáo dục và về công tác giáodục LLCT Luận án còn kế thừa kết quả nghiên cứu của các nhà khoa họctrong và ngoài nước về nhu cầu và điều kiện học tập LLCT của sinh viên cáctrường đại học

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duyvật lịch sử, Luận án sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu khoa họcnhư: phương pháp phân tích và tổng hợp, logic và lịch sử; phương pháp so sánh;các phương pháp của khoa học công tác tư tưởng, tâm lý học, giáo dục học và xãhội học như: khảo sát, phỏng vấn chuyên gia, xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS

5 Đóng góp mới của luận án

- Hệ thống hóa lý luận về nhu cầu và điều kiện học tập LLCT, phân tíchlàm sáng rõ hơn mối quan hệ giữa nhu cầu và điều kiện, đặc biệt là nghiên cứu

lý luận mối quan hệ giữa nhu cầu và điều kiện học tập LLCT của sinh viên;

- Khái quát, phân tích thực trạng, phát hiện những mâu thuẫn, những vấn

đề đặt ra đối với nhu cầu và điều kiện học tập LLCT của sinh viên các trườngđại học ở Hà Nội hiện nay;

- Đề xuất và luận giải cơ sở khoa học của hệ thống các giải pháp nhằm thiết lập các điều kiện, phát triển và đáp ứng, thỏa mãn nhu cầu học tập LLCT của sinh viên các trường đại học ở Hà Nội hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

- Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo cho cán bộ nghiên cứu vàgiảng dạy các bộ môn LLCT và cho những người quan tâm đến hoạt động dạy

- học LLCT, là luận cứ khoa học cho việc quản lý và tổ chức dạy - học cácmôn LLCT tại các trường đại học ở Hà Nội nói riêng và các trường đại học,các trường chính trị cấp tỉnh trong cả nước nói chung

- Cung cấp luận cứ khoa học cho lãnh đạo các trường đại học đề ra chủtrương, biện pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả và đổi mới quá trình dạy -học LLCT và công tác giáo dục LLCT cho sinh viên

7 Cấu trúc của luận án

Luận án được cấu trúc gồm: mở đầu, 4 chương, với 10 tiết, kết luận, danhmục tài liệu tham khảo và phụ lục

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.1 Các công trình nghiên cứu trong nước về nhu cầu và điều kiện học tập lý luận chính trị của sinh viên

1.1.1 Nghiên cứu về dạy học và nhu cầu học tập của sinh viên

- Sách: Phan Trọng Ngọ, Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường (2005), Nxb Đại học Sư phạm,H; Nguyễn Cảnh Toàn chủ biên Học và dạy cách học(2002), Nxb Đại học Sư phạm,H.

- Các luận án, đề tài khoa học: Luận án tiến sĩ: Nhu cầu học tập của sinh viên sư phạm của Hoàng Thị Thu Hà (2003); Động cơ học tập của sinh viên sư phạm - Thực trạng và phương pháp giáo dục (2004) của Trần Thị Thìn; Động

cơ học tập của sinh viên (nghiên cứu trên sinh viên các ngành KHKT) của Dương Thị Kim Oanh năm 2009; Công trình khoa học: Nhận thức, thái độ và thực hành của sinh viên với phương pháp học tích cực (2007), Đại học Quốc

gia Hà Nội của Nguyễn Quý Thanh

- Các bài báo, tạp chí viết về nhu cầu và điều kiện học tập của sinh viên

gồm: Hoàng Thanh Tú, Xây dựng môi trường học tập tích cực cho sinh viên

sư phạm, Tạp chí Giáo dục số 1 (2008); Nguyễn Thị Mai Hà, Động cơ học tập

và những yếu tố tác động tới động cơ học tập của người lớn, (2012), Tạp chí Giáo dục, số 2; Lê Đức Phúc, Để có một xã hội học tập, Tạp chí Phát triển giáo dục, số 1, (2005).

1.1.2 Nghiên cứu về giáo dục lý luận chính trị

1.1.2.1 Những công trình về công tác giáo dục lý luận chính trị

Một số văn kiện của Đảng về công tác giáo dục lý luận và chính trị (1978), Nxb Sách giáo khoa Mác-Lênin; Đổi mới công tác giáo dục chính trị

tư tưởng cho cán bộ, đảng viên ở cơ sở trong giai đoạn hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia H, (2003); Hồ Chí Minh về công tác giáo dục lý luận chính trị (2006), Nxb Chính trị quốc gia, H; Hoàng Quốc Bảo, Học tập phương pháp tuyên truyền cách mạng Hồ Chí Minh (2006), Nxb Chính trị quốc gia, H; Hồ Chí Minh với công tác giáo dục LLCT, Nxb Chính trị quốc gia, H, (2007); Phạm Huy Kỳ, Lý luận và phương pháp nghiên cứu, giáo dục LLCT, (2010), Nxb

Chính trị - Hành chính, H

1.1.2.2 Đề tài khoa học về giáo dục lý luận chính trị

Đề tài KX 10-08 Đổi mới phương pháp giảng dạy các môn khoa học Lênin ở Việt Nam - Những vấn đề chung (2002) do Nguyễn Hữu Vui; Đề tài KX

Mác-10 - 09B Đổi mới phương thức đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ giảng dạy

và nghiên cứu lý luận Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh của Nguyễn Việt Chiến; Đề tài khoa học cấp bộ Đào tạo giảng viên các môn khoa học Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ở Học viện Báo chí và Tuyên truyền đáp ứng yêu cầu đổi mới hiện nay (2008) của Hoàng Đình Cúc; Đề tài khoa học Vận dụng

tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và công tác giáo dục LLCT trong giai đoạn hiện nay (2008), Ngô Ngọc Thắng; Hai đề tài cấp Bộ mã B.08 - 22 Vận dụng

tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác giáo dục LLCT trong hệ thống các trường chính trị nước ta giai đoạn hiện nay (2008) và mã B.08 - 23 Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục vào giáo dục LLCT trong giai đoạn hiện nay

(2008) do Ngô Ngọc Thắng chủ nhiệm đề tài; Đề tài nghiên cứu khoa

học: Tình hình giảng dạy, học tập các môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học, cao đẳng và chủ trương, giải pháp cho thời gian tới (10-2007) của Ban Tuyên giáo Trung ương; Đề tài cấp Bộ mã B.09-27

do Trần Thị Anh Đào làm chủ nhiệm đề tài Giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên Việt Nam hiện nay (2009).

1.2.2.3 Luận án nghiên cứu về giáo dục lý luận chính trị

Luận án: Hiệu quả giáo dục LLCT cho sinh viên các trường đại học Thành phố Hồ Chí Minh: Thực trạng và giải pháp (2000), Trần Hùng; Đổi mới giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ chủ chốt trong hệ thống chính trị cấp xã các tỉnh khu vực Nam Bộ (2003) của Lê Hanh Thông; Giáo dục lý luận Mác- Lênin với việc hình thành và phát triển nhân cách của sinh viên Việt Nam

trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay, Học viện CTQG Hồ Chí Minh; Lương Ngọc Vĩnh (2012), Hiệu quả công tác giáo dục chính trị - tư tưởng trong học viên các học viện quân sự ở nước ta hiện nay.

1.1.2.4 Các bài báo khoa học

Lê Bình (2004), Tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị Tạp chí Lý luận chính trị (3), Trần Văn Phòng (2004), Sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong quá trình hình thành triết học Mác, Tạp chí Lý luận chính trị, (1); Lê Hữu Nghĩa (2005), Đấu tranh phê phán các quan điểm sai trái, thù địch - một nhiệm vụ quan trọng và cấp bách hiện nay, Tạp chí Cộng sản, (15); Trần Thị Anh Đào (2006), Thực trạng về nhận thức chính trị -

tư tưởng của sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền hiện nay, Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông, (11); Đào Duy Quát (2006), “Đổi mới toàn diện, nâng cao chất lượng hiệu quả công tác giáo dục lý luận chính trị trong tình hình mới, Tạp chí Tư tưởng - Văn hoá, (6), Vũ Thị Hoa (2006), Vận dụng

Tư tưởng Hồ Chí Minh vào đổi mới phương pháp giảng dạy Lý luận chính trị tại học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Tạp chí Giáo dục Lý luận, (11); Mạch Quang Thắng (2008), Phương pháp đào tạo, bồi dưỡng cán bộ về LLCT theo quan điểm của Hồ Chí Minh, Tạp chí Tuyên giáo, (11); Nguyễn Tiến Hoàng, (2009) Vài nét về thực trạng và giải pháp tiếp tục tiếp tục đổi mới công tác nghiên cứu lý luận chính trị”, Tạp chí Tuyên giáo, (9); Bùi Đình Phong, (2009), Vị trí vai trò của phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong nhiệm vụ giáo dục thanh niên, Tạp chí Tuyên giáo, (9); Nguyễn Thành Khải (2009), Đổi mới phương pháp giảng dạy ở Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, Tạp chí Lý luận chính trị, (9), Nguyễn Công Hưng, (2010), Để thực hiện tốt chương trình đổi mới giáo dục lý luận Mác-Lênin ở trường đại học và cao đẳng, Tạp chí Tuyên giáo, (6); Đặng Thị Nhiệt Thu (2010), Đổi mới phương pháp giảng dạy lý luận chính trị trong các trường đại học và cao đẳng, Tạp chí Khoa học chính trị, (3); Vũ Ngọc Am, (2011), Hiệu quả

và tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác giáo dục lý luận chính trị, Tạp chí Tuyên giáo, (11)…

Các công trình trên đã nghiên cứu về công tác đổi mới nội dung, phươngpháp giảng dạy LLCT trong tình hình mới Mặc dù không trực tiếp bàn về nhucầu và điều kiện học tập LLCT của sinh viên, nhưng những kiến giải của cácnhà khoa học là chỉ dẫn quý báu cho chúng tôi khi nghiên cứu đề nhu cầu vàđiều kiện học tập LLCT của sinh viên ở các trường đại học trên địa bàn HàNội

1.1.3 Nghiên cứu về giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên và nhu cầu, điều kiện học tập lý luận chính trị của sinh viên

Đây là nội dung chưa được nghiên cứu hoặc nghiên cứu chưa đầy đủ.Trong phạm vi bao quát của chúng tôi, có rất ít công trình khoa học trực tiếp

bàn về nhu cầu và điều kiện học tập LLCT của sinh viên, hoặc nếu có, thì nhucầu ấy được nhìn nhận từ các góc độ khác nhau:

Các công trình nghiên cứu nâng cao chất lượng dạy - học LLCT:

Đề tài: Rà soát và đề xuất hướng sửa đổi, bổ sung một số nội dung giáo dục đạo đức công dân, chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong nhà trường ở từng cấp học (2003) của Ban Khoa giáo Trung ương; Đổi mới phương pháp giảng dạy các môn khoa học Mác Lênin ở Việt Nam - Những vấn

đề lý luận chung, Nguyễn Hữu Vui; Đào tạo giảng viên các môn khoa học Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh ở Học viện Báo chí và Tuyên truyền đáp ứng yêu cầu đổi mới hiện nay của Hoàng Đình Cúc; Nguyễn Duy Bắc Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về dạy và học môn Mác-Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh trong trường đại học (2004).

Hội thảo khoa học: Thực trạng và giải pháp đổi mới, nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập các môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học và cao đẳng của Ban Tư tưởng - Văn hóa T.Ư tổ chức năm 2003; Kỷ yếu Hội thảo khoa học Quán triệt, vận dụng quan điểm Đại hội Đảng lần thứ X vào giảng dạy các môn lý luận chính trị (2007) của đại học Quốc gia

Hà Nội; Năm 2007, Ban Tuyên giáo T.Ư thực hiện đề tài NCKH Tình hình giảng dạy, học tập các môn khoa học Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học và cao đẳng và chủ trương, giải pháp cho thời gian tới; Năm

2011, Học viện Báo chí và Tuyên truyền tổ chức Hội thảo Đổi mới phương pháp giảng dạy và học các môn chuyên ngành giáo dục chính trị ở Học viện Báo chí

1.2 Các công trình khoa học nước ngoài có liên quan đến luận án

* Ở Liên Xô: Hoạt động tư tưởng của Đảng Cộng sản Liên Xô (1982),

Nxb Thông tin lý luận, H, X.I Xurơnitrencô chủ biên; E Phancôvích trong tác

phẩm Nghệ thuật diễn giảng (1976), Nxb Sách giáo khoa Mác-Lênin, Hà Nội; V.A Xukhômlinxki, Hình thành niềm tin cộng sản cho thế hệ trẻ (1978), Nxb Thanh niên, Hà Nội; Tuyên truyền miệng: Lý luận - Tổ chức - Phương pháp (1983), Nxb Sách giáo khoa Mác-Lênin, H, Rakhơmancunốp; M.I Calinin, Về giáo dục cộng sản chủ nghĩa (1983), Nxb Thanh niên; E.A Nôghin, Nghệ thuật phát biểu miệng (1984), Nxb Sách giáo khoa Mác-Lênin.

* Ở Trung Quốc: La Quốc Kiệt, Tu dưỡng đạo đức tư tưởng (2003), Nxb

CTQG; Luận án tiến sĩ Giáo dục tư tưởng chính trị cao học và nghiên cứu xã hội hóa chính trị cho sinh viên trong thời đại mới (2014), Mao Lộ; Luận án tiến sĩ Hiện trạng, trực quan và giá trị chính trị của sinh viên đương đại và nghiên cứu

về sách lược giáo dục, (2014) Hoàng Á Lợi; Luận án của Lý Kiệt (2013) Nghiên cứu, đánh giá tố chất chính trị của sinh viên…

* Ở Lào: Luận án Chất lượng công tác tư tưởng của các Đảng bộ tỉnh

đồng bằng miền Trung nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào trong giai đoạn hiện nay của Bun Đuông Cay Xỏn; Luận án Đào tạo đội ngũ cán bộ lãnh đạo của hệ thống chính trị ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay của

Khămphăn Vông Phachăn; Luận án Vấn đề giáo dục lý luận Mác-Lênin cho học

viên hệ cao cấp ở các Trường chính trị và hành chính nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay của Sai Kham Moun Ma Ni Vong.

1.3 Những vấn đề đã nghiên cứu và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

1.3.1 Những vấn đề đã nghiên cứu

- Nghiên cứu quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh về LLCT và giáo dục LLCT Những đóng góp của các Đảng Cộng sảntrong phát triển lý luận về công tác giáo dục LLCT

- Nghiên cứu về đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giáo dụcLLCT, đổi mới giảng dạy và học tập LLCT Nghiên cứu về đào tạo, bồi dưỡnggiảng viên LLCT

- Bước đầu đã có một vài công trình nghiên cứu về nhu cầu, thái độ và hành

vi học tập LLCT của sinh viên

1.3.2 Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

- Khái quát, tổng hợp và phân tích sâu sắc thêm những vấn đề lý luận vềnhu cầu và điều kiện học tập LLCT của sinh viên, đặc biệt là lý luận về mối quan

hệ, tác động biện chứng giữa nhu cầu và điều kiện học tập LLCT của sinh viên

- Thực trạng và sự thay đổi của nhu cầu, điều kiện học tập LLCT của cácnhóm đối tượng, trong đó có sinh viên; những vấn đề đặt ra trong việc tạo lậpđiều kiện nhằm kích thích, phát triển, đáp ứng nhu cầu học tập LLCT và nângcao chất lượng học tập LLCT hiện nay

- Quan điểm, phương hướng, giải pháp tạo ra những điều kiện thuận lợinhằm tác động tích cực đến nhu cầu học tập LLCT, nâng cao chất lượng vàhiệu quả học tập LLCT của sinh viên các trường đại học ở Hà Nội nói riêng và

ở Việt Nam nói chung trong giai đoạn hiện nay

Tiểu kết chương 1

Nhu cầu và điều kiện học tập cũng như nhu cầu và điều kiện học tậpLLCT được các nhà khoa học trong nước và quốc tế quan tâm nghiên cứu từ

lâu nhằm mục đích nâng cao chất lượng học tập nói chung và chất lượng họctập LLCT nói riêng Do có sự khác nhau về hệ tư tưởng, quan điểm chính trị vàđịnh hướng phát triển của mỗi quốc gia, việc học tập LLCT chịu sự chi phốimạnh mẽ của các yếu tố khách quan và chủ quan, dẫn đến nhu cầu và điều kiệnhọc tập LLCT cũng có những kết quả khác nhau Tuy nhiên, những công trìnhnghiên cứu mới chỉ tập trung vào những vấn đề chung mà chưa đi sâu nghiêncứu cơ sở lý luận, thực tiễn của nhu cầu và điều kiện học tập LLCT của sinhviên Các công trình khoa học chưa có những khảo sát đánh giá sâu sắc về thựctrạng nhu cầu học tập LLCT của sinh viên trong điều kiện hiện nay; chưa đềxuất được những giải pháp nhằm tạo lập điều kiện và nhờ các điều kiện đó kíchthích, phát triển nhu cầu học tập LLCT góp phần nâng cao hiệu quả công tácgiáo dục LLCT cho sinh viên đại học hiện nay.

Trên cơ sở kế thừa có chọn lọc kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học

đi trước, sự thiếu vắng trong nội dung nghiên cứu của các nhà khoa học về cơ

sở lý luận và thực tiễn của nhu cầu và điều kiện học tập LLCT của sinh viên ởcác trường đại học hiện nay sẽ được luận án bổ sung trong các chương tiếptheo của luận án

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHU CẦU VÀ ĐIỀU KIỆN HỌC TẬP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CỦA SINH VIÊN 2.1 Nhu cầu và nhu cầu học tập lý luận chính trị

2.1.1 Nhu cầu: khái niệm, đặc điểm, phân loại và nguồn gốc

2.1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của nhu cầu

Nhu cầu là một thuộc tính tâm lý con người; là đòi hỏi, mong muốn, nguyện vọng của con người về vật chất, tinh thần để tồn tại, phát triển; là yếu tố,

là động lực bên trong kích thích, thúc đẩy con người hành động Nhu cầu có các đặc điểm như: tính đối tượng, tính khách quan, tính chủ quan, tính lịch sử - xã hội.

2.1.1.2 Phân loại nhu cầu

Có thể phân loại nhu cầu và có nhiều cách phân loại nhu cầu dựa trên

những đặc điểm hay tiêu chí khác nhau Phân loại theo tính chất, gồm có nhu cầu vật chất và nhu cầu tinh thần Phân loại theo trình độ, gồm nhu cầu trình độ thấp và nhu cầu trình độ cao Phân loại theo chủ thể của nhu cầu, gồm nhu cầu

cá nhân, nhu cầu tập thể và nhu cầu xã hội

2.1.1.3 Nguồn gốc của nhu cầu:

Điều kiện xã hội là nhân tố khách quan làm nảy sinh nhu cầu và cũngchính hoàn cảnh bên ngoài tạo lập các điều kiện để thỏa mãn nhu cầu đó Nhucầu nảy sinh trong hoạt động sản xuất vật chất và tinh thần, đến một lúc nào

đó, ở một tầng bậc cao hơn, nhu cầu lại tác động trở lại với đời sống của conngười Sản xuất vật chất, điều kiện xã hội là nguồn gốc bên ngoài, ngoài ra nhu

cầu còn phụ thuộc và phát sinh từ những nguyên nhân bên trong, đó là các trạng thái riêng của từng chủ thể

2.1.2 Nhu cầu học tập lý luận chính trị

2.1.2.1 Khái niệm học tập

Học tập theo nghĩa chung nhất là quá trình lĩnh hội tri thức, kinh nghiệm

và những tri thức, kinh nghiệm này tạo ra sự thay đổi sâu sắc trong nhận thức, thái độ, hành vi của con người Các nhân tố cấu thành hoạt động học tập: nội dung của hoạt động học tập, điều kiện học tập, nhiệm vụ của hoạt động học tập, hành động học tập.

2.1.2.2 Lý luận chính trị và học tập lý luận chính trị

Lý luận là hệ thống tri thức được rút ra từ tổng kết thực tiễn khoa học vàđược khái quát bằng phương pháp khoa học làm cơ sở khoa học cho các hoạtđộng của chính đảng và nhà nước LLCT ở Việt Nam hiện nay là hệ thốngnhững nguyên lý của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối,quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước cùng những tinh hoa

tư tưởng chính trị của dân tộc và nhân loại

Học tập LLCT là quá trình tiếp thu, lĩnh hội các nguyên lý, lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước để hình thành thế giới quan duy vật biện chứng, nhân sinh quan cách mạng, phương pháp luận khoa học, bản lĩnh

và nhân cách chính trị cho người học.

2.1.2.3 Nhu cầu học tập lý luận chính trị

Nhu cầu học tập LLCT là những mong muốn, đòi hỏi cần phải được thỏa mãn của người học trong việc tiếp thu và vận dụng những nguyên lý, lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước Nhu cầu này được biểu hiện qua nhận thức, thái độ và hành động của người học trong việc học tập LLCT

2.1.2.4 Cấu trúc của nhu cầu học tập lý luận chính trị

Nhu cầu học tập LLCT theo quan niệm hiện nay được cấu thành bởi các yếu

tố: nhận thức về việc học tập LLCT, thái độ học tập LLCT, hành vi học tập LLCT.

Ba mặt nhận thức- thái độ- hành vi trong học tập LLCT là ba yếu tố cấu thành, batiêu chí để đánh giá nhu cầu học tập LLCT của sinh viên

2.2 Điều kiện và điều kiện học tập lý luận chính trị

2.2.1 Khái niệm và các loại điều kiện

2.2.1.1 Khái niệm điều kiện

Điều kiện là những yếu tố cần thiết giúp cho sự vật, hiện tượng tồn tại và phát triển Sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và trong xã hội chỉ có thể tồn tại

và phát triển trong những điều kiện nhất định Nếu điều kiện thay đổi hoặc biếnmất thì sự vật, hiện tượng buộc phải thay đổi, thậm chí không thể tồn tại được

2.2.1.2 Các loại điều kiện

Cũng như nhu cầu, điều kiện có nhiều loại Có thể phân loại điều kiện

theo các nhóm như sau: Một là, điều kiện tự nhiên và điều kiện xã hội; hai là, điều kiện khác quan và điều kiện chủ quan; ba là, điều kiện bên ngoài và điều kiện bên trong; bốn là, điều kiện cần và điều kiện đủ.

2.2.2 Điều kiện học tập lý luận chính trị

2.2.2.1 Khái niệm điều kiện học tập lý luận chính trị

Điều kiện học tập LLCT là tổng thể hệ thống những vấn đề, yếu tố cần thiết cho sự xuất hiện, phát triển và thỏa mãn nhu cầu học tập LLCT, liên quan đến môi trường xã hội khách quan, đến nhận thức của người học và đến cách thức tổ chức học tập LLCT của các cơ sở đào tạo nhằm đạt được mục tiêu đề ra.

2.2.2.2 Các loại điều kiện học tập lý luận chính trị

Điều kiện học tập LLCT gồm:

- Điều kiện khách quan: tình hình phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội trongnước và quốc tế; trình độ phát triển của giáo dục đại học; nội dung, chươngtrình và phương pháp giảng dạy; đội ngũ nhà giáo, cơ sở vật chất và phươngtiện dạy - học; quản lý quá trình dạy -học LLCT

- Điều kiện chủ quan: nhận thức về vai trò, tầm quan trọng và động cơ họctập LLCT của sinh viên; nền tảng học vấn và trình độ, phương pháp tư duy lýluận, kinh nghiệm và sự trải nghiệm thực tiễn của sinh viên; hứng thú học tậpLLCT của sinh viên

2.2.3 Mối quan hệ giữa nhu cầu với điều kiện học tập lý luận chính trị

2.2.3.1 Nhu cầu học tập lý luận chính trị là điều kiện tiên quyết nâng cao kết quả và hiệu quả học tập của sinh viên

2.2.3.2 Nhu cầu học tập lý luận chính trị đòi hỏi điều kiện phù hợp cho nhu cầu phát triển

2.2.3.3 Điều kiện học tập lý luận chính trị là cơ sở phát sinh, là động lực phát triển của nhu cầu học tập lý luận chính trị

Tiểu kết chương 2

Nhu cầu học tập LLCT là sự đòi hỏi của người học đối với việc lĩnh hội hệthống tri thức, phương pháp học tập LLCT để biến thành vốn liếng tinh thần chobản thân Nhu cầu học tập LLCT được biểu hiện ở mặt nhận thức, thái độ vàhành vi học tập LLCT của sinh viên Nhu cầu học tập LLCT có vai trò quantrọng đối với việc nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục LLCT cho sinh viên.Nhu cầu kích thích hứng thú, hình thành động cơ và tính tự giác học tập LLCT,kích thích tính chủ động, sáng tạo của sinh viên trong vận dụng tri thức lý luậnvào thực tiễn học tập, công tác

Điều kiện học tập LLCT của sinh viên bao gồm các nhân tố kinh tế, chínhtrị, văn hóa, xã hội trong nước và quốc tế; trình độ phát triển nền giáo dục đại

học; nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy LLCT; đội ngũ giảng viên,

cơ sở vật chất và phương tiện dạy - học các môn LLCT; công tác lãnh đạo, quản

lý quá trình dạy - học LLCT cũng như nhận thức về vai trò, tầm quan trọng vàđộng cơ học tập LLCT của sinh viên; nền tảng học vấn và trình độ, phương pháp

tư duy lý luận, kinh nghiệm và sự trải nghiệm về thực tiễn chính trị - xã hội củasinh viên; thái độ, sự hứng thú học tập LLCT của sinh viên Nhu cầu và điềukiện học tập LLCT có mối quan hệ biện chứng, tác động qua lại lẫn nhau Điềukiện là cơ sở làm phát sinh nhu cầu, là động lực kích thích, thúc đẩy nhu cầuphát triển Nhu cầu là kết quả mà hoạt động của chủ thể - con người tác độngvào điều kiện khách quan và khi đã xuất hiện nhu cầu đòi hỏi phải có nhữngđiều kiện để nó tồn tại, phát triển Vận dụng tốt và giải quyết thỏa đáng mốiquan hệ giữa nhu cầu và điều kiện học tập LLCT cho sinh viên sẽ hình thànhmôi trường thuận lợi, kích thích, định hướng, phát triển nhu cầu học tập LLCT,nuôi dưỡng động cơ học tập tốt, thúc đẩy sinh viên vươn tới những kết quả caotrong học tập LLCT

Chương 3 THỰC TRẠNG NHU CẦU VÀ ĐIỀU KIỆN HỌC TẬP LÝ LUẬN CHÍNH

TRỊ CỦA SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC

Ở HÀ NỘI HIỆN NAY 3.1 Đặc điểm giáo dục đại học Việt Nam và các trường đại học ở Hà Nội

3.1.1 Đặc điểm giáo dục đại học Việt Nam

Nền giáo dục Việt Nam là nền giáo dục XHCN, có mục tiêu giáo dục conngười Việt Nam phát triển toàn diện Giáo dục đại học Việt Nam phát triển quanhiều giai đoạn và chịu ảnh hưởng của một số nền giáo dục trên thế giới Hệthống giáo dục Việt Nam thực hiện hai chức năng cơ bản, đó là bảo vệ, truyền

bá văn hoá, kiến thức và các giá trị văn hóa của dân tộc, của nhân loại; thay đổi

và chuẩn bị cho tương lai: tác động vào sự thay đổi, phát triển của quốc gia, tổchức và cá nhân trong hiện tại và tương lai

Nền giáo dục Việt Nam là nền giáo dục non trẻ nhưng đã đạt được nhữngthành tựu đáng ghi nhận, tạo nên những đặc điểm riêng biệt Quan điểm củaĐảng và Nhà nước về giáo dục đại học thể hiện qua các kỳ Đại hội đều nhấtquán: giáo dục là quốc sách, là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu Đảng đặt ra mụctiêu đến năm 2030 nước ta có một nền giáo dục tiên tiến, mang đậm bản sắc dântộc, đáp ứng nhu cầu nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, pháttriển kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế Trong điều kiệntoàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, triết lý về giáo dục đại học đã và đang có những

thay đổi sâu sắc, đó là coi việc học thường xuyên và học suốt đời làm nền móng,

dựa trên các mục tiêu tổng quát của việc học, căn cứ vào 4 trụ cột giáo dục của

UNESCO học để biết, học để làm, học để cùng chung sống và học để làm người

3.1.2 Đặc điểm các trường đại học ở Hà Nội

Hà Nội là trung tâm khoa học- giáo dục của cả nước, là nơi tập trung 68trường đại học với hơn 80 vạn sinh viên, trong đó có nhiều trường đại họctrọng điểm quốc gia Các trường đại học ở Hà Nội có bề dày lịch sử, có truyềnthống trong đào tạo Các trường đại học của Hà Nội đã và đang thực sự trởthành các trung tâm đào tạo, NCKH và chuyển giao công nghệ với hệ thốngcác viện nghiên cứu, trung tâm nghiên cứu, ứng dụng, cơ sở vật chất, trangthiết bị và các phòng thí nghiệm hiện đại, đội ngũ cán bộ quản lý và giảng viên

có trình độ cao, tâm huyết, gắn bó với nghề Các trường đại học ở Hà Nội cótruyền thống trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, cơ cấu ngành nghề,lĩnh vực đào tạo đa dạng nhất và hiện đại nhất cả nước, bao gồm: công nghệthông tin, công nghệ vũ trụ, vật liệu mới, tự động hóa, báo chí, kinh tế - pháp lý,tài chính kế toán, ngân hàng, điện, sư phạm…

3.1.3 Khái quát về các trường đại học trong phạm vi nghiên cứu của đề tài luận án

3.1.3.1 Đại học Kinh tế quốc dân

Thành lập năm 1956, trường đại học Kinh tế quốc dân là trường trọngđiểm quốc gia, trường đầu ngành trong khối các trường đào tạo về kinh tế,quản lý và quản trị kinh doanh ở Việt Nam Đại học Kinh tế quốc dân đangthực hiện chiến lược phát triển nhà trường theo hướng đào tạo đa ngành, đalĩnh vực, mở rộng hợp tác quốc tế, tiên phong trong lĩnh vực nghiên cứu khoahọc và phát triển giáo dục, phấn đấu trở thành trường đại học đẳng cấp trongkhu vực

3.1.3.2 Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Trường được thành lập ngày 16-01-1962 theo Nghị quyết số 36 NQ/TWcủa Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa III Là trườngĐảng và trường đại học trọng điểm, Học viện Báo chí và Tuyên truyền là trungtâm quốc gia về đào tạo cán bộ nghiên cứu và giảng dạy LLCT, cán bộ báo chí– truyền thông, cán bộ tư tưởng - văn hóa và đào tạo, bồi dưỡng phó ban tuyêngiáo cấp tỉnh, trưởng, phó ban tuyên giáo cấp huyện Trường còn đào tạo một

số ngành khoa học xã hội và nhân văn và là trung tâm nghiên cứu khoa học về

lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng vàlĩnh vực tư tưởng, lý luận và báo chí - truyền thông

3.1.3.3 Học viện Kỹ thuật quân sự

Học viện Kỹ thuật quân sự là một cơ sở đào tạo đại học kỹ thuật tổnghợp, đa ngành trực thuộc Bộ Quốc phòng Việt Nam, một trong nhữngtrường đại học kỹ thuật hàng đầu Việt Nam Học viện là trường đại học trọngđiểm quốc gia có chức năng nghiên cứu và đào tạo kỹ sư quân sự, kỹ sư dân