“Phát triển bền vững du lịch tâm linh chùa hương tích trên địa bàn xã thiên lộc, huyện can lộc, tỉnh hà tĩnh”

“Phát triển bền vững du lịch tâm linh chùa hương tích trên địa bàn xã thiên lộc, huyện can lộc, tỉnh hà tĩnh” “Phát triển bền vững du lịch tâm linh chùa hương tích trên địa bàn xã thiên lộc, huyện can lộc, tỉnh hà tĩnh” “Phát triển bền vững du lịch tâm linh chùa hương tích trên địa bàn xã thiên lộc, huyện can lộc, tỉnh hà tĩnh” “Phát triển bền vững du lịch tâm linh chùa hương tích trên địa bàn xã thiên lộc, huyện can lộc, tỉnh hà tĩnh” “Phát triển bền vững du lịch tâm linh chùa hương tích trên địa bàn xã thiên lộc, huyện can lộc, tỉnh hà tĩnh” “Phát triển bền vững du lịch tâm linh chùa hương tích trên địa bàn xã thiên lộc, huyện can lộc, tỉnh hà tĩnh” “Phát triển bền vững du lịch tâm linh chùa hương tích trên địa bàn xã thiên lộc, huyện can lộc, tỉnh hà tĩnh” “Phát triển bền vững du lịch tâm linh chùa hương tích trên địa bàn xã thiên lộc, huyện can lộc, tỉnh hà tĩnh” “Phát triển bền vững du lịch tâm linh chùa hương tích trên địa bàn xã thiên lộc, huyện can lộc, tỉnh hà tĩnh” “Phát triển bền vững du lịch tâm linh chùa hương tích trên địa bàn xã thiên lộc, huyện can lộc, tỉnh hà tĩnh” “Phát triển bền vững du lịch tâm linh chùa hương tích trên địa bàn xã thiên lộc, huyện can lộc, tỉnh hà tĩnh”

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng: số liệu và kết quả nghiên cứu trong khóa luận làtrung thực và chưa từng được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng mọi thông tin sử dụng trong khóa luận đều đãđược ghi rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày 18 tháng 12 năm 2015

Sinh viên

Võ Thị Như Quỳnh

i

LỜI CẢM ƠN

Quá trình học tập và thực hiện khóa luận tốt nghiệp tôi đã được sự giúp đỡnhiệt tình của nhiều cá nhân, tập thể Tôi xin bày tỏ sự cảm ơn sâu sắc nhất tớitất cả cá nhân và tập thể đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập vànghiên cứu Trước hết tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc thầy giáo ThS Lê Khắc

Bộ người trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiêncứu và hoàn thiện luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám đốc trường Học Viện Nông NghiệpViệt Nam, các thầy giáo, cô giáo khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, đã tạođiều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn các cán bộ BQL chùa Hương Tích, các cán bộUBND xã Thiên Lộc đã tạo điều kiện cho tôi trong việc thu thập số liệu và thôngtin cần thiết cho việc nghiên cứu luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình và bạn bè đã giúp đỡ, chia sẻ, độngviên tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực tập tốt nghiệp

Mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng do bản thân còn hạn chế về kiến thứckinh nghiệm thực tế nên không thể tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mongnhận được sự động viên, đóng góp ý kiến của các thầy cô, gia đình và bạn bè đểbài khóa luận của tôi được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 18 tháng 12 năm 2015

Sinh viên

Võ Thị Như Quỳnh

ii

TÓM TẮT

Ở Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung, trong vài năm gần đây bêncạnh nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, du khách còn có xu hướng nghiêng về nhucầu du lịch văn hóa tâm linh Đối với ngành du lịch loại hình này cũng đangngày càng phát triển trở thành một sản phẩm du lịch quan trọng Về tài nguyên,nước ta vốn là đất nước của nhiều lễ hội tôn giáo, văn hóa đa dạng và phong phúkéo dài suốt cả năm trên khắp 3 miền Hơn nữa, Việt Nam còn có hệ thống các

di tích tôn giáo, tín ngưỡng dải khắp cả nước đặc biệt là các trung tâm văn hóalớn như Hà Nội, Huế và thành phố Hồ Chí Minh

Ở Hà Tĩnh có ngôi chùa Hương Tích với vẻ đẹp có danh là “Hoan Châu

đệ nhất danh lam”, toạ lạc và tựa lưng vào dãy núi Hồng Lĩnh thuộc xã ThiênLộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh ngày nay Hằng năm hàng ngàn du khách đổ

về đây để có những giây phút tĩnh tâm hướng tới Bồ tát, hướng về đất Phật,hướng về cõi siêu linh tịnh độ, để thắp nén tâm hương cầu xin chư Phật, chư Bồtát phù hộ, độ trì cho cuộc sống mỗi ngày được may mắn, tốt đẹp hơnlên….Được sự quan tâm của BQL, các cấp chính quyền địa phương thời gianqua chùa đã được đầu tư, cải thiện khá lớn về các phương diện cơ sở hạ tầng,chất lượng dịch vụ, tuy nhiên do tổ chức, quy hoạch chưa thực sự đảm bảo đẫnđến vào mùa lễ hội lượng khách đổ về đông gây nên sức ép với khu du lịch về cảsức chứa, cả chất lượng dich vụ Bên cạnh đó lượng rác thải xả ra quá lớn trongkhi chưa có các biện pháp xử lý phù hợp dẫn tới tình trạng ô nhiễm môi trườngnghiêm trọng tại khu du lịch

iii

Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trên, chúng tôi lựa chọn đề tài “ Phát triểnbền vững du lịch tâm linh chùa Hương Tích trên địa bàn xã Thiên Lộc, huyệnCan Lộc, tỉnh Hà Tĩnh” Nhằm giải quyết 4 mục tiêu sau:

 Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về du lịch, du lịch tâmlinh, phát triển bền vững du lịch tâm linh và các vấn đề Kinh tế -Xã hội có liênquan;

 Đánh giá thực trạng và hoạt động du lịch tâm linh chùa Hương Tích trênđịa bàn xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh;

 Phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới hoạt động du lịch tâm linh chùaHương Tích xã Thiên Lộc;

 Đề xuất giải pháp phát triển bền vững du lịch tâm linh chùa Hương Tíchđịa bàn xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh

Bố cục và nội dung của đề tài được trình bày như sau:

Phần 1 Mở đầu

Phần 2 Cơ sở lý luận và thực tiễn

Phần 3 Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu

Phần 4 Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Phần 5 Kết luận và kiến nghị

Du lịch tâm linh trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng cónhững quan niệm khác nhau và đến nay vẫn chưa có một khái niệm chung nhất.Tuy nhiên, xét về nội dung và tính chất hoạt động, du lịch tâm linh thực chất làloại hình du lịch văn hóa, lấy yếu tố văn hóa tâm linh vừa làm cơ sở vừa làmmục tiêu nhằm thỏa mãn nhu cầu tâm linh của con người trong đời sống tinhthần Theo cách nhìn nhận đó,du lịch tâm linh khai thác những yếu tố văn hóatâm linh trong quá trình diễn ra các hoạt động du lịch,dựa vào những giá trị vănhóa vật thể và phi vật thể gắn với lịch sử hình thành nhận thức của con người vềthế giới, những giá trị về đức tin, tôn giáo, tín ngưỡng và những giá trị tinh thầnđặc biệt khác Theo đó, du lịch tâm linh mang lại những cảm xúc và trải nghiệm

iv

thiêng liêng về tinh thần của con người trong khi đi du lịch Hội nghị quốc tế về

du lịch tâm linh vì sự phát triển bền vững lần đầu tiên được tổ chức tại Việt Nam

đã cho thấy sự quan tâm của Việt Nam trước sự phát triển của loại hình du lịchnày Trong quá trình phát triển du lịch tâm linh phải luôn gắn với phát huy cácgiá trị văn hóa, bảo vệ môi trường, cảnh quan để du khách có thể cảm nhận đượcnét đẹp văn hóa của con người ở vùng đất đó Bên cạnh đó, phải có sự tham giacủa chính người dân địa phương trong việc bảo tồn và gìn giữ các giá trị di sảnvăn hóa của địa phương, tạo sự kết nối để hình thành các tuyến du lịch tâm linhchuyên đề tạo ra những trải nghiệm hết sức ấn tượng cho du khách Tổ chức tốtsản phẩm du lịch tâm linh không chỉ tăng thu cho ngành du lịch, góp phầnvào sự tăng trưởng của nền kinh tế nói chung, mà cái đích lớn hơn là phát huyđược các giá trị tinh thần, khơi dậy những giá trị tốt đẹp trong lòng mỗi ngườidân, mỗi du khách

Thừa hưởng một di sản quý giá khu di tích Chùa Hương Tích có nhiềutiềm năng phát triển du lịch tâm linh bởi nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc vớinhu cầu hướng tới những giá trị tinh thần cao cả, đức tin, tín ngưỡng và tôn giáo.Những giá trị văn hóa tâm linh tại khu di tích Chùa Hương Tích có sức hấp dẫn

du lịch mạnh mẽ, điều này được minh chứng bằng việc số lượng khách và doanhthu du lịch tâm linh có xu hướng ngày càng tăng; cơ sở hạ tầng được quan tâm

và đầu tư bảo vệ, tôn tạo,… Du lịch tâm linh chùa Hương Tích phát triển gópphần cải thiện cuộc sống người dân, tạo việc làm, nâng cao thu nhập, giúp ngườidân có nhiều hơn cơ hội tiếp xúc với các nền văn hóa khác Tuy nhiên bên cạnhnhững lợi ích mang lại đó du lịch tâm linh chùa Hương Tích vẫn còn tồn tạinhiều hạn chế trong sự phát triển của du lịch chùa Hương Tích như tình trạng ônhiễm môi trường, chất lượng các dịch vụ phục vụ du lịch tâm linh chưa đảmbảo,… Nói cách khác du lịch tâm linh chùa Hương Tích vẫn chưa thực sự bềnvững

v

Hoạt động du lịch tâm linh chùa Hương Tích bị chi phối bởi một số yếu

tố như chất lượng dịch vụ, thời gian rỗi và điều kiện kinh tế của du khách, cơ sở

hạ tầng khu du lịch,… Tuy nhiên yếu tố chi phối lớn nhất có lẽ là do chất lượngcác dịch vụ phục vụ du lịch tâm linh Nó ảnh hưởng tới các biến động khách dulịch như sự hài lòng của du khách, sự quay trở lại, hay mức độ chi tiêu của dukhách,… Vì vậy cần có những giải pháp để nâng cao chất lượng các dịch vụ dulịch nhằm khắc phục những hạn chế để có thể phát triển bền vững du lịch tâmlinh tại chùa Hương Tích một cách ổn định nhất

Ngoài chất lượng các dịch vụ phục vụ tâm linh, còn rất nhiều yếu tố ảnhhưởng đến sự phát triển bền vững du lịch tâm linh chùa Hương Tích như: Chưa

có quy hoạch tổng thể dẫn đến tình trạng vào mùa lễ hội thì xảy ra tình trạng quátải, hết mùa lễ hội thì ngồi dài đợi khách, tổ chức quản lý chưa chặt chễ nên vẫncòn tồn tại tình trạng hét giá cao, chèn ép du khách,…Môi trường cảnh quan bịxuống cấp nghiêm trọng vì rác thải,… từ thực tế trên chúng tôi đưa ra bộ giảipháp đồng bộ nhằm phát triển bền vững du lịch tâm linh chùa Hương Tích

Giải pháp về quy hoạch: Điều chỉnh quy hoạch, nâng cấp cơ sở hạ tầngnhằm đáp ứng được nhu cầu của khách du lịch Xác định sức chứa khu du lịch

để có biện pháp làm giảm sức ép vào mùa lễ hội

Giải pháp về tổ chức, quản lý: Tổ chức lễ hội rải rác quanh năm, kéo dài

lễ hội hằng năm nhằm hạn chế sự ồ ạt của du khách vào những ngày hội chính,đưa ra các gói ưu đãi cho du khách vào mùa thấp điểm, xây dựng các sản phẩm

du lịch theo quy hoạch đáp ứng độ tinh tế để phục vụ du lịch tâm linh

Giải pháp về huy động nguồn lực xã hôi, đầu tư, bảo tồn: Cần cải thiệnmôi trường đầu tư, xúc tiến đầu tư để thu hút các dự án đầu tư

Giải pháp về văn hóa, tín ngưỡng, tâm linh: Đẩy mạnh công tác tuyêntruyền, giáo dục cộng địa phương, khách du lịch có ý thức bảo vệ các di tích Có

kế hoạch bảo tồn các di tích, nét văn hóa đặc trưng của khu du lịch để có thể hòanhập vào các nền văn hóa khác, nhưng không hòa tan bản sắc riêng của mình

vi

Giải pháp bền vững môi trường: Có các kế hoạch nhằm cải thiện môitrường đã bị xuống cấp, áp dụng công nghệ, khoa học vào quá trình xử lý rácthải Có biện pháp nâng cao ý thức của cộng đồng và du khách về bảo vệ cảnhquan môi trường sinh thái.

Giải pháp tuyên truyền, giáo dục quần chúng: Có kế hoach tổ chức cácbuổi tập huần, giao lưu với cộng đồng địa phương về ý thức, trách nhiệm của họtrong phát triển bền vững khu du lịch chùa Hương Tích

Giải pháp khác: Tích cực quảng bá, xúc tiến du lịch tâm linh chùa HươngTích, xây dựng các sản phẩm đặc trưng, độc đáo, nâng cao chất lượng nguồnnhân lực,…

vii

MỤC LỤ

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

TÓM TẮT iii

MỤC LỤC viii

DANH MỤC BẢNG xi

DANH MỤC BIỂU ĐỒ xii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT xiii

Phần I: MỞ ĐẦU 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 4

1.2.1 Mục tiêu chung 4

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 4

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu 5

1.3.2 Pham vi nghiên cứu 5

Phần II: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 6

2.1 Cơ sở lý luận 6

2.1.1 Những vấn đề lý luận chung 6

2.1.2 Đặc điểm của du lịch tâm linh 18

2.1.3 Nội dung phát triển bền vững du lịch tâm linh 20

2.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động du lịch tâm linh 23

2.1.5 Các quan điểm phát triển bền vững du lịch tâm linh 26

2.2 Cơ sở thực tiễn 28

2.2.1 Tình hình hoạt động du lịch tâm linh một số nước trên thế giới 28

2.2.2 Thực trạng hoạt động du lịch tâm linh ở Việt Nam 32

2.2.3 Các công trình nghiên cứu có liên quan và bài học kinh nghiệm 37

viii

Phần III: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 40

3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 40

3.1.1 Đặc điểm tự nhiên 40

3.1.2 Đặc điểm về kinh tế 41

3.1.3 Đặc điểm về văn hóa 42

3.1.4 Đặc điểm về xã hội 43

3.1.5 Đánh giá chung 44

3.2 Phương pháp nghiên cứu 44

3.2.1 Phương pháp thu thập tài liệu 44

3.2.2 Phương pháp xử lý số liệu và tổng hợp thống kê 46

3.2.3 Phương pháp phân tích 46

3.2.4 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu 49

Phần IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 53

4.1 Thực trạng hoạt đông du lịch tâm linh chùa Hương Tích, xã Thiên Lộc 53

4.1.1 Cơ sở hạ tầng và đầu tư xây dựng 54

4.1.2 Tổ chức, quản lý hoạt động du lịch tâm linh 56

4.1.3 Kinh phí hoạt động và huy động nguồn lực xã hội 58

4.1.4 Kết quả và hiệu quả hoạt động du lịch tâm linh 60

4.2 Phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới hoạt động du lịch tâm linh Chùa Hương Tích trên địa bàn xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh 74

4.2.1 Các yếu tố khách quan 74

4.2.2 Các yếu tố chủ quan 79

4.3 Giải pháp phát triển bền vững du lịch tâm linh Chùa Hương Tích trên địa bàn xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh 85

4.3.1 Giải pháp về quy hoạch 90

4.3.2 Giải pháp về tổ chức và quản lý 91

4.3.3 Giải pháp về huy động nguồn lực xã hội, đầu tư, bảo tồn 93

ix

4.3.4 Giải pháp văn hóa, tín ngưỡng, tâm linh 94

4.3.5 Giải pháp bền vững môi trường 94

4.3.6 Giải pháp tuyên truyền, giáo dục quần chúng 94

4.3.7 Một số giải pháp khác 95

Phần V: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 97

5.1 Kết luận 97

5.2 Kiến nghị 100

TÀI LIỆU THAM KHẢO 107

PHỤ LỤC 109

x

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Phân loại du lịch theo khả năng tương thích bền vững 11

Bảng 3.1 Doanh thu từ các hoạt động tại Chùa Hương Tích năm 2012 - 2015 42

Bảng 3.2: Tiêu chí đánh giá nhanh tính bền vững của du lịch tâm linh 51

Bảng 4.1 Đầu tư vào chùa Hương Tích những năm gần đây 55

Bảng 4.2 Tình hình nguồn lao động tại xã Thiên Lộc ( 2013 – 2015) 56

Bảng 4.3 Phí tham quan khu du lịch chùa Hương Tích 59

Bảng 4.4 Nguồn doanh thu từ các loại phí của Ban quản lý chùa Hương Tích 2013 – 2015 59

Bảng 4.5 Thống kê lượng khách hàng tháng từ (2009 - 2015) 60

Bảng 4.6 Thời gian lưu trú trung bình của du khách tại một số điểm du lịch tâm linh tiêu biểu năm 2014 63

Bảng 4.7 Danh sách nhà nghỉ ở chùa Hương Tích 64

Bảng 4.8: Doanh thu từ các hoạt động tại Chùa Hương Tích (2012-2015) 65

Bảng 4.9 Đánh giá sự hài lòng của du khách về chất lượng dịch vụ 67

Bảng 4.10: tổng hợp nguồn thông tin mà du khách biết đến chùa Hương Tích 69

Bảng 4.11 Đánh giá của du khách về các yếu tố hấp dẫn du lịch tâm linh chùa Hương Tích 70

Bảng 4.12: Đánh giá của cộng đồng về các tác động của du lịch tâm linh đến cộng đồngđịa phương 72

Bảng 4.13Thống kê lượng rác thải mùa lễ hội tại các điểm tập kết 74

Bảng 4.14 Yếu tố thời vụ của du lịch tâm linh tại chùa Hương Tích 77

Bảng 4.15: Ma trận SWOT phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến PTBV DL tâm linh chùa Hương Tích 89

xi

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 4.1 Lượng khách du lịch chùa Hương Tích(2009 - 2015) 61Biểu đồ 4.2 Doanh thu từ các hoạt động chùa Hương Tích (2012 – 2015) 66Biểu đồ 4.3 Biểu đồ nguồn thông tin của du khách 69

xii

Phần I: MỞ ĐẦU

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong lịch sử nhân loại, du lịch đã được ghi nhận như là một sở thích, mộthoạt động nghỉ ngơi tích cực của con người Ngày nay, du lịch đã trở thành mộtnhu cầu không thể thiếu được trong đời sống văn hóa, xã hội ở các nước Về mặtkinh tế, du lịch đã trở thành một trong những ngành kinh tế quan trọng của nhiềunước công nghiệp phát triển Mạng lưới du lịch đã được thiết lập ở hầu hết cácquốc gia trên thế giới Các lợi ích kinh tế mang lại từ du lịch là điều không thểphủ nhận, thông qua việc tiêu dùng của du khách đối với các sản phẩm của dulịch Nhu cầu của du khách bên cạnh việc tiêu dùng các hàng hoá thông thườngcòn có những nhu cầu tiêu dùng đặc biệt: Nhu cầu nâng cao kiến thức, học hỏi,vãn cảnh, chữa bệnh, nghỉ ngơi, thư giãn,…Theo tuyên bố Osaka của Hội nghị

Bộ trưởng Du lịch các nước trên Thế giới thì “ Du lịch là con đẻ của hòa bình, làphương tiện củng cố hòa bình, phương tiện góp phần cân bằng thanh toán quốctế” Du lịch Việt Nam trong thời gian qua cũng đã đóng góp rất nhiều cho sựtăng trưởng và phát triển kinh tế của đất nước Tốc độ tăng trưởng của ngành dulịch hơn 14%/năm gần gấp hai lần tốc độ tăng trưởng của toàn bộ nền kinh tế.Bên cạnh du lịch di sản thì loại hình du lịch tâm linh đang là hướng đi mới, tạo

ra sự khác biệt lớn cho du lịch của nước ta.(Thanh Phương, 2014)

Hiện nay, loại hình du lịch tâm linh đang có xu hướng phát triển ở một sốquốc gia châu Á như Ấn Độ, Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan, Myanmar…Hàng năm, có hàng trăm ngàn người tham gia các tour du lịch tâm linh hướngđến các thánh tích tôn giáo, tại đây họ không chỉ đơn giản là tham quan vãncảnh mà còn là tìm hiểu một nền văn hóa Đối với họ, các thánh tích tôn giáo lànơi giác ngộ, trao tặng cho họ những thông điệp tuyệt vời, chứa đựng nhữngminh triết giác ngộ, một sự hòa hợp giữa con người với thế giới cũng như giải

mã ít nhiều bản thế cá nhân bí ẩn…

Khái niệm du lịch tâm linh là một khái niệm mới đối với ngành du lịchViệt Nam Du lịch tâm linh là gắn liền với yếu tố “thiêng liêng”, con người đếnvới loại hình du lịch này để thỏa mãn nhu cầu giao tiếp với môi trường tự nhiên,giao tiếp với tâm linh, hưởng thụ sinh hoạt văn hóa làm cho họ cảm nhận được

sự gần gũi với thiên nhiên Việt Nam là một quốc gia có nhiều thánh tích và địađiểm du lịch tâm linh nổi tiếng: chùa Trấn Quốc (Hà Nội), chùa Hương (HàNội), Yên Tử (Quảng Ninh), chùa Bái Đính (Ninh Bình)… Cả nước hiện có hơn44.000 địa danh, thánh tích trong đó có hơn một nửa có thể khai thác mô hình dulịch tâm linh Đây cũng là thế mạnh và cũng là yếu tố cạnh tranh của du lịchViệt Nam với các nền văn hóa giàu bản sắc khác trên thế giới Thế nhưng sảnphẩm du lịch tâm linh ở Việt Nam thời điểm hiện tại còn đơn điệu, và có cảnhững yếu tố lạc lõng, bất ổn, phản cảm như: Gây mất an toàn, trật tự; gây ônhiễm môi trường nghiêm trọng; yếu tố mê tín trỗi dậy đẩy lùi nét đẹp văn hóacủa lễ hội Phản cảm nhất là động cơ đi lễ của rất nhiều người như: đến chùa đểcầu lộc, cầu may, xin được thăng quan tiến chức Thậm chí xin không được thìcướp, như thực trạng cướp ấn đền Trần đã diễn ra liên tục trong nhiều năm vừaqua

Đi du lịch mà chen lấn, xả rác, chỉ lo cầu lộc, cướp ấn thì không "linh",không còn ý nghĩa khám phá, trải nghiệm, tỏ lòng thành kính, sửa mình mà chỉbộc lộ bản năng, lối sống vô văn hóa, thiếu ý thức cộng đồng của bản thân

Vấn đề du lịch tâm linh cần được quan tâm và đầu tư thích hợp nhằm khaithác có hiệu quả tài nguyên hiện có, bảo tồn các khu di tích có giá trị văn hóatâm linh đặc sắc, độc đáo để biến chúng thành các sản phẩm du lịch có sức cạnhtranh của Việt Nam Phát triển du lich tâm linh phải đảm bảo tính bền vững toàndiện cho khu du lịch đang là yêu cầu cấp bách của các cấp chủ quản, quản lý cáckhu du lịch này

Trải qua sự tàn phá khốc liệt của thời gian, thiên tai, địch họa, dù bị mấtmát nhiều nhưng đến nay Hà Tĩnh vẫn còn trên 500 di tích lịch sử văn hóa, trong

đó có 72 di tích được xếp hạng cấp Quốc gia, 260 di tích cấp tỉnh với đủ loạihình đặc trưng Di tích danh thắng có Chùa Hương Tích, Chùa và Hồ ThiênTượng ; Di tích lịch sử cách mạng kháng chiến có Ngã Ba Nghèn, Ngã BaĐồng Lộc, Làng K130, Chỉ huy Sở 559 ; Di tích danh nhân văn hoá có Khu lưuniệm Đại thi hào Nguyễn Du, Nguyễn Công Trứ, Hải Thượng Lãn Ông Lê HữuTrác; Di tích danh nhân cách mạng có Khu lưu niệm Tổng Bí thư Trần Phú, HàHuy Tập Về di tích kiến trúc nghệ thuật cổ tuy chưa nổi tiếng như một số vùngđồng bằng sông Hồng nhưng nhiều di tích ở Hà Tĩnh cũng mang những đặctrưng kiến trúc, lịch sử khá tiêu biểu của từng triều đại và vùng miền như ĐìnhHội Thống, Đền Cả tổng Du Đồng, Chùa Am, Đền Bạch Vân (Võ Hồng Hải,2011).

Điều đặc biệt là Hà Tĩnh có khá nhiều di tích gắn với các danh lam, thắngcảnh tạo nên những hạt nhân chính thu hút du khách như: Đền thờ Nguyễn ThịBích Châu, Chùa Chân Tiên, Đền Chiêu Trưng, Hoành Sơn Quan, Khu mộ TrầnPhú…vv Đặc biệt là ngôi chùa Hương Tích hay là Hương Tích cổ tự với vẻ đẹp

có danh là “Hoan Châu đệ nhất danh lam” Hương Tích cổ tự toạ lạc và tựa lưngvào dãy núi Hồng Lĩnh thuộc xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh ngàynay Cùng với thời gian và trải qua bao sự thăng trầm của lịch sử, di tích Phậtgiáo này đã thay đổi về địa điểm và diện mạo, nhưng sự linh thiêng và tônnghiêm thì vẫn trường tồn trong lòng người dân địa phương và Phật tử cả nước.Chùa được xây dựng trên động Hương Tích với ‘hình khe thế núi’ tuyệt vời đãtrở thành địa danh đất Phật trong lòng du khách hành hương mộ đạo trong cảnuớc Hằng năm hàng ngàn du khách đổ về đây để có những giây phút tĩnh tâmhướng tới Bồ tát, hướng về đất Phật, hướng về cõi siêu linh tịnh độ, để thắp néntâm hương cầu xin chư Phật, chư Bồ tát phù hộ, độ trì cho cuộc sống mỗi ngàyđược may mắn, tốt đẹp hơn lên… Song trong một thời gian dài, việc phát triển

du lịch ở địa phương chỉ chú trọng tới xây dựng cơ sở hạ tầng, các sản phẩm dulịch, quảng bá, tuyên truyền,…nhằm mục đích thu hút thêm nhiều hơn lượng du

khách đến với Chùa Hương, việc này đã mang lại nhiều nguồn lợi đáng kể Tuynhiên nó lại tiềm ẩn những nguy cơ hủy hoại môi trường sinh thái, ô nhiễm môitrường, làm tăng các tệ nạn xã hội như trộm cắp, ma túy hay việc làm biến đổicác giá trị văn hóa truyền thống, hủy hoại khu di tích Chùa Hương Tích,… Vấn

đề đặt ra với tất cả từ các cấp chính quyền địa phương, cơ quan chủ quản và cả

du khách là làm thế nào để vừa có thể phát triển để vừa có thể mang lại nguồnlợi ích kinh tế cao, mà không làm mất đi các giá trị văn hóa tâm linh truyềnthống, vừa có thể bảo vệ môi trường sinh thái, đảm bảo không ô nhiễm môitrường cho khu du lịch Hay nói cách khác, làm sao để du lịch tâm linh ChùaHương Tích phát triển bền vững

Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trên, chúng tôi lựa chọn đề tài “Phát triển bền vững du lịch tâm linh chùa Hương Tích trên địa bàn xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh”.

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

 Đánh giá thực trạng và hoạt động du lịch tâm linh chùa Hương Tích trênđịa bàn xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh;

 Phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới hoạt động du lịch tâm linh chùaHương Tích xã Thiên Lộc;

 Đề xuất giải pháp phát triển bền vững du lịch tâm linh chùa Hương Tíchđịa bàn xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh.

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu

 Khu di tích danh lam thắng cảnh Chùa Hương Tích

 Đối tượng điều tra:

- Du khách tham quan;

- Ban quản lý;

- Người dân địa phương;

- Các tín đồ tâm linh

1.3.2 Pham vi nghiên cứu

 Về nội dung: Đề tài đánh giá thực trạng hoạt động du lịch tâm linh ChùaHương Tích, phân tích các yếu tố khách quan và chủ quan ảnh hưởng đến hoạtđộng của du lịch tâm linh ở chùa Hương Tích, trên cơ sở đó đề xuất giải phápphát triển bền vững du lịch tâm linh chùa Hương Tích trên địa bàn xã ThiênLộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh

 Về không gian: Đề tài được thực hiện tại khu di tích danh lam thắng cảnhchùa Hương Tích thuộc xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh

 Về thời gian:

- Nguồn số liệu thứ cấp: Đề tài sử dụng số liệu về lượng khách du lịch,các chính sách xây dựng cơ sở hạ tầng cho khu di tích thông qua báo cáo “Tìnhhình hoạt động du lịch, dịch vụ tại Khu du lịch chùa Hương”

- Nguồn số liệu sơ cấp: Số liệu điều tra trực tiếp từ các du khách, ban quản

lý, người dân trong địa phương, các tín đồ tâm linh năm 2015

- Thời gian thực hiện đề tài: Từ tháng 6 đến tháng 12/2015

Phần II: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

 Khái niệm về du lịch theo cách tiếp cận của các đối tượng liên quan đếnhoạt động du lịch:

- Đối với người đi du lịch: Du lịch là cuộc hành trình và lưu trú của họ ởngoài nơi cư trú để thoả mãn các nhu cầu khác nhau: Hoà bình, hữu nghị, tìmkiếm kinh nghiệm sống hoặc thoả mãn các nhu cầu về vật chất và tinh thầnkhác

- Đối với người kinh doanh du lịch: Du lịch là quá trình tổ chức các điềukiện về sản xuất và phục vụ nhằm thoả mãn, đáp ứng các nhu cầu của người dulịch và đạt được mục đích số một của mình là thu lợi nhuận

- Đối với chính quyền địa phương: Du lịch là việc tổ chức các điều kiện vềhành chính, về cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật để phục vụ khách du lịch,

là tổng hợp các hoạt động kinh doanh nhằm tạo điều kiện cho khách du lịchtrong hành trình và việc lưu trú, là cơ hội để bán các sản phẩm của địa phương,tăng thu ngoại tệ, tăng thu nhập, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho dânđịa phương

- Đối với cộng đồng dân cư sở tại: Du lịch là một hiện tượng kinh tế xã hội

mà hoạt động du lịch tại địa phương mình, vừa đem lại những cơ hội để tìm hiểunền văn hoá, phong cách của những người ngoài địa phương mình, vừa là cơ hội

để tìm việc làm, phát huy các nghề cổ truyền, tăng thu nhập nhưng đồng thời

cũng gây ảnh hưởng đến đời sống người dân sở tại như về môi trường, trật tự an

ninh XH, nơi ăn, chốn ở, (ThS.Trần Thị Thúy Lan,CN Nguyễn Đình Quang, 2005)

Theo Luật du lịch Việt Nam năm 2005: “Du lịch là hoạt động của conngười ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm thoả mãn nhu cầu thamquan, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định”

 Tâm linh: Là một hình thái ý thức của con người Nói đến tâm linh là nóiđến những gì trừu tượng, cao cả, vượt quá cảm nhận của tư duy thông thường vàgắn liền với niềm tin thiêng liêng trong cuộc sống

Theo Ohso, nhà thần bí và bậc thầy tâm linh người Ấn Độ thì “tâm linh làcuộc sống theo chiều sâu, trong chiều sâu tối thượng, mình định tâm tại chính

bản thể mình”( Tạ Thị Ngọc Thảo, 2014)

 Chùa: Hay còn gọi là Tự là nơi thờ phật, có thể ghép thêm các tôn giáobản địa, tín ngưỡng dân gian, nhưng gian chính phải là thờ phật Chùa có thể cótăng, ni trụ trì, sinh sống, mà cũng có thể chỉ có người trông coi Ở mỗi miềnđều có phong cách chùa khác nhau

 Đền(Từ): Đền là công trình kiến trúc được xây dựng để thờ cúng một vịthần hoặc một danh nhân quá cố Ở Việt Nam, phổ biến nhất là các đền thờ đượcxây dựng để ghi nhớ công ơn của các anh hùng có công với đất nước hay côngđức của một cá nhân với địa phương được dựng lên theo truyền thuyết dân gian

 Miếu: Miếu là một dạng di tích văn hóa trong tín ngưỡng dân gian ViệtNam, có quy mô nhỏ hơn đền Miếu thường ở xa làng, yên tĩnh, thiêng liêng và

là nơi thờ các vị thánh thần Khi miếu phối hợp với thờ Phật thì được gọi là Am,

ở Nam bộ gọi là Miễu Miếu và đền về kiểu mẫu thì giống nhau, chỉ khác nhau

về quy mô Các miếu thường thờ các vị thần như miếu thổ thần, thủy thần, sơnthần, miếu cô, miếu cậu…

 Đình: Là một công trình kiến trúc cổ truyền ở làng quê Việt Nam, là nơithờ Thành Hoàng và cũng là nơi hội họp của người dân

Ban đầu, đình là điểm quán để nghỉ của các làng mạc Việt Nam Đếnkhoảng giữa thế kỷ 13, vua Trần Nhân Tông cho đắp các tượng Phật ở các đìnhquán Sau đó, đến thời Lê sơ, các đình làng bắt đầu là nơi thờ Thành Hoàng làng

và là nơi hội họp của dân chúng Đình làng thường được bố trí ở trung tâm làng

xã, địa điểm thoáng đãng nhìn ra sông nước Trong tiềm thức văn hóa ngườiViệt, đình làng gắn liền với hình ảnh cây đa, giếng nước, là địa điểm sinh hoạtchung và hồn vía của làng xã

 Nhà thờ: Được hiểu là một tòa nhà thánh dành riêng cho việc thờ phụngThiên Chúa, và mọi tín hữu có quyền đến đó để làm việc thờ phụng Chúa, nhất

là phụng tự công Nhà thờ chỉ được xây cất khi có sự đồng ý minh thị bằng giấy

tờ của Giám Mục giáo phận

 Tín đồ: Là những người cùng có chung một niềm tin và theo một tổ chứctôn giáo Khái niệm tín đồ được hiểu rất khác nhau theo từng tôn giáo khác nhau

(Đinh Ngọc Vượng và cộng sự, 2007)

 Du lịch tâm linh: Là một khái niệm mới đối với ngành du lịch Việt Nam

nó là sự tìm hiểu về văn hóa, giá trị truyền thống, là thăm viếng bằng tâm trí, tráitim, là nuôi dưỡng và mở rộng sự hiểu biết của du khách hướng về những cáichân, thiện, mỹ

Theo Tổng thống Ấn Độ, tiến sĩ A.P.J Abdul Kalam: “ Du lịch tâm linhhoàn toàn khác với việc tham quan các địa danh và ngắm nhìn các chiều kích vậtlý”

Theo Zoltan Somogyi, Phó Tổng Thư ký Tổ chức Du lịch thế giới: “Dulịch tâm linh là sự trao đổi văn hóa giữa các vùng miền, các dân tộc, các quốcgia”

Theo Dalai Lama, người đại diện Phật giáo xuất sắc hiện nay trên thếgiới: “Thông qua du lịch tâm linh, chúng ta cùng nỗ lực giảm thiểu tối đa cácxung đột dưới danh nghĩa tôn giáo”

Theo Tep Vong, Đức Tăng thống Phật giáo Campuchia: “ Du lịch tâmlinh giúp cho chúng ta tháo gỡ được cảm xúc khổ đau vun bồi tâm trí và tinh

thần minh triết”.(Tạ Thị Ngọc Thảo, 2014)

Du lịch tâm linh thực chất là loại hình du lịch văn hóa, lấy yếu tố văn hóatâm linh làm mục tiêu nhằm thỏa mãn nhu cầu tâm linh của con người trong đời

sống tinh thần.(Phan Thị Thái Hà, 2013).

Hầu hết các địa phương ở nước ta đều có những điểm du lịch tâm linhnhư: đền Hùng (Phú Thọ), chùa Hương (Hà Nội), chùa Bái Đính và nhà thờ đáPhát Diệm (Ninh Bình), chùa Thiên Mụ (Thừa Thiên-Huế), núi Bà Đen vàThánh thất Cao Đài (Tây Ninh)… Một trong những tỉnh đi đầu và thành côngtrong loại hình du lịch này là chùa Bái Đính, ở đây người dân địa phương đượcchủ động tham gia vào các hoạt động phục vụ khách du lịch tại các điểm du lịchtâm linh: Chèo đò, xích lô, bán hàng lưu niệm, hướng dẫn viên, tiêu thụ sản vậtđịa phương, phục vụ ăn uống… mang lại nguồn thu đáng kể

 Phát triển: Là quá trình biến đổi về chất và lượng Về số lượng thì đó là

sự tăng trưởng, về phẩm chất thì nhất định phải có sự biến đổi về mặt chất lượngtheo hướng tiến bộ

 Phát triển bền vững: Hiện nay có rất nhiều quan điểm về phát triển bềnvững nhưng khái quát chung có một số quan điểm chính như:

 Theo Hội đồng thế giới về môi trường và phát triển (World Commissionand Environment and Development, WCED) thì “phát triển bền vững là sự pháttriển đáp ứng các nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứngcác nhu cầu của các thế hệ tương lai”

 Phát triển bền vững là một mô hình chuyển đổi mà nó tối ưu các lợi íchkinh tế và xã hội trong hiện tại nhưng không hề gây hại cho tiềm năng củanhững lợi ích tương tự trong tương lai.(TS.Nguyễn Thị Thanh Hoài, 2012)

 Phát triển bền vững du lịch: Tổ chức Du lịch thế giới (UNWTO) và Hộiđồng du lịch và lữ hành quốc tế (WTTC): “Sự phát triển du lịch nhằm đáp ứng

các nhu cầu của du khách và cộng đồng địa phương trong hiện tại và trong khivẫn duy trì và nâng cao những cơ hội cho thế hệ tương lai Du lịch bền vững dựatrên sự quản lý tất cả các tài nguyên theo cách mà nhu cầu về kinh tế, xã hội vàthẩm mỹ được thỏa mãn trong khi vẫn duy trì sự hợp nhất về văn hóa, đa dạngsinh học, các quá trình sinh thái cơ bản và các hệ sinh thái Các sản phẩm du lịchbền vững là những sản phẩm được quản lý trong sự hài hòa với môi trường,cộng đồng và cá nền văn hóa địa phương để chúng có thể trở thành những phúclợi lâu dài cho sự phát triển du lịch” Tại hội nghị Bộ trưởng du lịch các nướcĐông Á – Thái Bình Dương tổ chức tại Việt Nam (từ ngày 11/6 đến ngày 20/6năm 2014, tại thành phố Huế) đã đưa ra quan điểm về du lịch bền vững là:“Pháttriển du lịch bền vững là hoạt động khai thác có quản lí các giá trị tự nhiên vànhân văn nhằm thỏa mãn các nhu cầu đa dạng của khách du lịch, có quan tâmđến các lợi ích kinh tế dài hạn trong khi vẫn đảm bảo sự đóng góp cho bảo tồn

và tôn tạo các nguồn tài nguyên, duy trì được sự toàn vẹn về văn hóa để pháttriển hoạt động du lịch cho tương lai, cho công tác bảo vệ môi trường và gópphần nâng cao mức sống của cộng đồng dân cư địa phương” (Thu Hà, 2014)

Bảng 2.1: Phân loại du lịch theo khả năng tương thích bền vững

Stt Không tương thích Tương thích cao

1 Du lịch bờ biển có thị trường lớn Du lịch sinh thái

Nguồn: Sở Văn hóa, Thể thao và du lịch Hà Tĩnh

 Phát triển bền vững du lịch tâm linh: Là hoạt động phát triển du lịch tâmlinh mà không làm tổn hại đến môi trường tự nhiên, môi trường kinh tế, và môitrường xã hội Bên cạnh đó bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử, tín ngưỡng củakhu du lịch tâm linh Việc sử dụng có trách nhiệm và bền vững các giá trị vănhóa và tự nhiên trong phát triển du lịch tâm linh sẽ mang lại cơ hội việc làm, tạothu nhập cho người dân địa phương, góp phần thúc đẩy giao lưu văn hóa, tăngcường tình đoàn kết giữa các dân tộc, tôn giáo, khôi phục và bảo tồn các giá trịvăn hóa truyền thống của mỗi quốc gia cũng như toàn nhân loại Mô hình dulịch này hiện đang rất phát triển tại nhiều nước theo Phật giáo trên thế giới nhưNepal, Ấn Độ và các nước trong khu vực Đông Nam Á như Thái Lan, Lào,Myanmar… (Tổng cục du lịch, 2013)

2.1.1.2 Phân loại du lịch và các khía cạnh phát triển bền vững

 Phân loại du lịch: Căn cứ vào các tiêu thức phân loại khác nhau, ta có cácloại hình du lịch khác nhau

* Căn cứ vào phạm vi lãnh thổ của chuyến đi

- Du lịch quốc tế: Là hình thức du lịch mà ở đó điểm xuất phát vàđiểm đến của cuộc hành trình nằm ở các quốc gia khác nhau Khách đi du lịchphải qua biên giới và tiêu ngoại tệ khi đến khu du lịch.

Trong tháng 6 lượng khách quốc tế đến Việt Nam ước đạt 529.445 lượt,giảm 8,2% so với tháng trước và giảm 1,9% so với cùng kỳ năm 2014 Tínhchung 6 tháng năm 2015 ước đạt 3.804.636 lượt, giảm 11,3% so với cùng kỳnăm 2014 Tại phiên họp lần thứ 7 Hội đồng Tư vấn Du lịch diễn ra tại Hà Nộingày 1/10/2015, Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch Nguyễn Văn Tuấn đã cónhững tóm tắt ngắn gọn về tình hình Du lịch Việt Nam 9 tháng đầu năm 2015

Theo ông Tuấn, mức suy giảm của khách quốc tế đến Việt Nam sau 6tháng vẫn ở mức 12%, tuy nhiên, trong 3 tháng 7, 8 và 9, số lượng khách đãphục hồi, tăng so với những tháng trước Tổng cộng, trong vòng 9 tháng, đã có5.689.500 lượt khách quốc tế, chỉ suy giảm 5,9% so với cùng thời điểm nămngoái

Ở thị trường khách quốc tế, các thị trường có đường biên giới đất liền tiếpgiáp với Việt Nam như Trung Quốc, Thái Lan, Campuchia, Lào có mức suygiảm trên dưới 20%, đặc biệt Campuchia là thị trường có mức suy giảm mạnhnhất với 40% Có dấu hiệu rõ ràng cho thấy khách quốc tế ở phân khúc thịtrường đi đường bộ, lưu trú ngắn, chi tiêu thấp suy giảm mạnh hơn phân khúcthị trường lưu trú dài, chi tiêu nhiều Đây là dấu hiệu tích cực, cho thấy mặc dù

có suy giảm như thời gian qua nhưng không đáng ngại Đồng thời, khách nội địa

có tỷ trọng tăng cao nên tổng thu từ khách du lịch tăng 2,8%.(Nguyễn VănTuấn, 2015)

- Du lịch nội địa: Là hình thức du lịch mà cả điểm xuất phát và điểmđến để du lịch đều nằm trên một quốc gia

* Căn cứ vào thời gian chuyến đi

- Du lịch dài ngày

- Du lịch ngắn ngày

* Căn cứ vào mục đích chuyến đi

- Du lịch chữa bệnh: Là loại hình du lịch mà khách du lịch đi du lịchvới mục đích chữa các loại bệnh tật về cả thể xác và tinh thần của họ

- Du lịch nghỉ ngơi giải trí: Giải trí là hoạt động nghỉ ngơi tích cựccủa con người sau những ngày lao động mệt mỏi nhằm nghỉ dưỡng phục hồi thểlực và tinh thần Để thoả mãn nhu cầu của con người, đã hình thành một ngànhcông nghiệp giải trí phục vụ con người bao gồm: Các nhà hát biểu diễn các loạihình nghệ thuật, các rạp chiếu phim, các vũ trường, các casino (trung tâm đánhbạc), các cuộc cá cược cho đua ngựa, các công viên chuyên đề, vv Nhiều nước

đã hình thành những trung tâm Casino lớn và nổi tiếng để thu hút khách du lịchđến giải trí như : Macao (Trung Quốc), Lavegas (Mỹ)…vv

- Du lịch thể thao: Loại hình du lịch thể thao gồm hai nhóm, đó là dulịch thể thao giành cho các vận động viên thi đấu và khách du lịch đi xem các sựkiện thi đấu thể thao Đối với loại thứ nhất, du lịch phục vụ các đoàn vận độngviên đi thi đấu trong các giải thế giới, khu vực,( Olympic, Worldcup, SeaGame

…vv) hoặc đi tập huấn kết hợp với tham quan du lịch Loại thứ hai là các cổđộng viên, khán giả đi xem các cuộc thi đấu thể thao kết hợp với tham quan dulịch Không phải ngẫu nhiên, các nước thường cạnh tranh với nhau trong việcđăng cai các cuộc thi đấu thể thao của quốc tế và khu vực nhằm phát triển cáchoạt động du lịch

- Du lịch văn hoá: Thu hút khách du lịch chủ yếu có mối quan tâm vềvăn hóa, truyền thống, lịch sử,…của điểm du lịch

- Du lịch công vụ: Đây là loại hình du lịch của những người đi côngtác, dự các cuộc hội nghị, hội thảo, tham dò đầu tư, thương mại và kết hợp vớimục đích du lịch Số lượng khách đi theo loại hình du lịch này rất lớn và nhiềunước đặt ta mục tiêu là trung tâm hội nghị, hội thảo và triển lãm của thế giới vàkhu vực Loại hình du lịch này có ưu thế, đối tượng khách tham gia có khả năngthanh toán cao, họ là cán bộ cao cấp của Nhà nước, của các tổ chức và các tập

đoàn lớn Ngoài việc chi phí cho chuyến đi do các tổ chức bảo trợ với mức cao,

họ còn có khả năng thanh toán cao do vậy doanh thu từ loại hình du lịch này rấtlớn Mặt khác, do mối quan hệ họ còn là người xúc tiến đầu tư, thương mại và

du lịch cho đất nước đến tham quan và du lịch Trong những năm gần đây, sốlượng khách du lịch nước ngoài đến nước ta theo loại hình du lịch này rất lớn

- Du lịch sinh thái: Du lịch sinh thái là loại hình du lịch dựa vào thiênnhiên, gắn với bản sắc văn hoá địa phương với sự tham gia của cộng đồng nhằmphát triển bền vững Khách du lịch lựa chọn loại hình du lịch này nhằm thưởngthức phong cảnh thiên nhiên đẹp đẽ và trở về với đời sống tự nhiên hoang giã

Du lịch sinh thái là loại hình du lịch phổ biến ở nước ta và các nước trên thếgiới Đây là hình thức du lịch thiên nhiên có mức độ giáo dục cao về sinh thái vàmôi trường, có tác dụng khuyến khích mọi tầng lớp xã hội bảo vệ môi trường vàvăn hoá, bảo đảm mang lại lợi ích kinh tế xã hội cho cộng đồng ở địa phương.Xuất phát từ đó, nhiều nước trên thế giới, trong đó có nước ta đã xác định đưaphát triển du lịch sinh thái thành một trong những chiến lược quan trọng để pháttriển ngành du lịch nhằm triệt để khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên đưa vàophát triển du lịch, bảo tồn thiên nhiên và môi trường

Trên là những loại hình du lịch cơ bản theo mục đích chuyến đi của khách

du lịch và còn có thể kể ra nhiều loại hình du lịch khác theo tiêu thức này, nhưng

nó không mang tính phổ biến

- Du lịch tôn giáo, tâm linh: Tín ngưỡng, tôn giáo đã hình thành vàtồn tại hàng ngàn năm, cuộc sống của một bộ phận dân cư dựa vào các thần linh,chúa trời Con người ngoài đời sông vật chất còn có đời sống tinh thần trong đó

có vấn đề tâm linh Một bộ phận dân cư đã hình thành các tôn giáo: Thiên chúagiáo, đạo tin lành, phật giáo, cao đài hoà hảo, cơ đốc giáo, đạo hồi…Các tín đồđạo giáo hình thành nhu cầu tín ngưỡng được bộc lộ rõ nét trong các cuộc hànhhương đến nơi có ý nghĩa tâm linh Ví dụ: Vào đầu xuân có hàng vạn người ViệtNam đi hành hương với mục đích tâm linh tới các chùa, đền để cầu nguyện cho

cuộc sống tốt đẹp hay hàng năm có hàng triệu người từ khắp nơi trên thế giớiđến Vatican (Italia) để thăm nơi thánh địa của thiên chúa giáo…vv Xuất phát từnhu cầu trên, loại hình du lịch tôn giáo đã hình thành, tồn tại lâu đời và phổ biến

ở các quốc gia

- Du lịch thăm hỏi, du lịch quê hương: Đây là loại hình du lịch pháttriển mạnh mẽ trong điều kiện thế giới rộng mở, con người có thể đi làm việc vàđịnh cư ở bất cứ nơi nào trên trái đất, họ mong muốn trở về quê hương để thămngười thân kết hợp với du lịch Ở nước ta hiện có trên 3 triệu người Việt Namsống ở nước ngoài, với chính sách của Nhà nước miễn thị thực cho các đốitượng này, hàng năm họ trở về thăm người thân và kết hợp với đi du lịch ngàycàng đông

- Du lịch mạo hiểm Đây là loại hình du lịch dành cho những ngườiyêu thích mạo hiểm để chứng tỏ lòng can đảm và ý chí kiên cường như: trèo núicao( Francifang, Everet, Hymalya v.v), vượt thác, vượt sóng đại dương, vv.Loại hình du lịch này chủ yếu phát triển ở những nước ở châu Âu và châu Mỹ

* Căn cứ việc sử dụng các phương tiện vận chuyển khách du lịch

Khi đi du lịch khách du lịch phải sử dụng các loại phương tiện vận chuyểnkhác nhau không chỉ từ nơi ở thường xuyên của khách tới điểm đến du lịch màcòn vận chuyển trong điểm đến du lịch Trên cơ sở đó, người ta thường đưa rahai loại tiêu chí để xác định loại hình du lịch, đó là:

- Căn cứ việc sử dụng phương tiện vận chuyển khách du lịch tới điểm đến

du lịch

 Du lịch bằng hàng không Đây là loại hình du lịch mà phần lớn khách dulịch sử dụng Với việc ứng dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật, công nghệ vàoviệc sản xuất các phương tiện vận chuyển hàng không, ngày nay con người cóthể đi đến khắp mọi nơi trên trái đất Từ kinh khí cầu, các chuyến bay vượt đạidương, Air Taxi ( máy bay nhỏ không cần sân bay) đến cả tàu vũ trụ, trong đó

các hãng hàng không đóng một vai trò quan trọng trong việc vận chuyển khách

 Du lịch bằng đường sắt Đây là loại hình du lịch phát triển đầu tiên ở Anh

do Tomac Kook, người được coi là cha đẻ của ngành đại lý du lịch(lữ hành) trênthế giới tổ chức Ngày nay, các phương tiện vận tải đường sắt được hiện đại hoávới tiện nghi sang trọng, tốc độ nhanh và an toàn đang cạnh tranh nguồn khách

du lịch với các hãng hàng không

 Du lịch bằng tàu biển Loại hình du lịch này phát triển mạnh mẽ ở châu

Âu và châu Mỹ, ngày nay đang phát triển trong khu vực châu Á- Thái BìnhDương Khách du lịch đi theo loại hình du lịch này chủ yếu là những người giàu

có không chỉ về tiền bạc mà cả về thời gian Thông thường một chương trình dulịch thường kéo dài hàng tháng và đi qua nhiều nước có cảng biển, họ đỗ lại vàlên bờ tham quan Những chiếc tàu biển này như một khách sạn 5 sao nổi trênmặt biển và trong tàu không chỉ có buồng ngủ cho khách mà còn có cả bể bơi,sân thể thao, phòng chiếu phim, vũ trường v.v, đáp ứng nhu cầu của kháchtrong thời gian đi du lịch theo loại hình này

 Du lịch bằng tầu thuỷ Loại hình du lịch này chủ yếu phát triển ở nhữngvùng có nhiều sông và với những con sông chảy qua nhiều quốc gia như sôngĐanuyt (Châu Âu), sông MêKông (châu Á) vv Khách du lịch đi trên du thuyềnnày đi tham quan các quốc gia có dòng sông đi qua Loại hình du lịch bằng

đường thuỷ này rất phát triển khi kết hợp với loại hình du lịch tham quan vănhoá - lịch sử.

- Căn cứ vào việc khách du lịch sử dụng phương tiện vận chuyển tại điểmđến du lịch Các phương tiện vận chuyển khách du lịch tại các khu du lịch, cácđiểm du lịch rất phong phú và đa dạng, trước hết bằng xe ô tô, sau đó là các loại

xe thô sơ như: Xích lô, ngựa kéo, trâu, bò kéo hoặc bằng thuyền, bằng xe kéobằng acquy, cáp treo v.v Các nhà kinh doanh du lịch còn tạo ra nhiều phươngtiện vận chuyển mang tính chất đặc sắc, độc đáo và hấp dẫn để tạo ra sức thu hút

khách… (Ths Trần Thị Thúy Lan, CN Nguyễn Đình Quang, 2005)

Còn rất nhiều tiêu thức khác để phân loại các loại hình du lịch, nhưngnhững loại hình du lịch trên mang tính chất phổ biến và đang được khai thácrộng rãi trong các doanh nghiệp du lịch

 Các khía cạnh của phát triển bền vững

Về nguyên tắc, phát triển bền vững là quá trình vận hành đồng thời babình diện phát triển: Kinh tế tăng trưởng bền vững; xã hội thịnh vượng, côngbằng, ổn định, văn hoá đa dạng và môi trường được trong lành, tài nguyên đượcduy trì bền vững Do vậy, hệ thống hoàn chỉnh các nguyên tắc đạo đức cho pháttriển bền vững bao gồm các nguyên tắc phát triển bền vững trong cả “ba thếchân kiềng” kinh tế, xã hội, môi trường

 Phát triển bền vững về kinh tế

Yếu tố kinh tế đóng một vai trò không thể thiếu trong phát triển bền vững

Nó đòi hỏi sự phát triển của hệ thống kinh tế trong đó cơ hội để tiếp xúc vớinhững nguồn tài nguyên được tạo điều kiện thuận lợi và quyền sử dụng nhữngnguồn tài nguyên thiên nhiên cho các hoạt động kinh tế được chia sẻ một cáchbình đẳng

 Phát triển bền vững về xã hội

Sự phát triển sự công bằng và xã hội luôn cần tạo điều kiện thuận lợi cholĩnh vực phát triển con người và cố gắng cho tất cả mọi người cơ hội phát triểntiềm năng bản thân và có điều kiện sống chấp nhận được

 Phát triển bền vững về môi trường

Môi trường trong phát triển bền vững đòi hỏi chúng ta duy trì sự cân bằnggiữa bảo vệ môi trường tự nhiên với sự khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiênphục vụ lợi ích con người nhằm mục đích duy trì mức độ khai thác những nguồntài nguyên ở một giới hạn nhất định cho phép môi trường tiếp tục hỗ trợ điềukiện sống cho con người và các sinh vật sống trên trái đất

2.1.2 Đặc điểm của du lịch tâm linh

 Thứ nhất, tâm linh là một hình thái ý thức, tâm linh gắn liền với ý thứccủa con người Do vậy điều kiện để tồn tại tâm linh là sự có mặt của ý thức conngười Điều đó đồng nghĩa với việc một người mất trí không còn khả năng suynghĩ thì trong đầu người đó sẽ trống rỗng và không có tâm linh

 Thứ hai, tâm linh là phần thiêng liêng trong ý thức của mỗi con người Ýthức của con người thì rất đa dạng như ý thức về toán học, ý thức về văn học, ýthức về cộng đồng Trong đó, ý thức tâm linh là ý thức hướng về cái thiêngliêng cao cả Ý thức tâm linh được ngưng tụ theo hai cách:

Cách thứ nhất là ở ý niệm, con người phải hành động thì sự thiêng liêngmới được bộc lộ Ví dụ như người ta có ý niệm thiêng liêng âm dương giao hòa,

đực cái phối hợp nên đã tiến hành nhiều nghi lễ, trò diễn phồn thực Người taquan niệm có thổ địa linh thiêng nên mỗi khi xây nhà phải làm lễ động thổ

Cách thứ hai là đọng lại ở các hình ảnh, biểu tượng Biểu tượng là tiếngnói chung để biểu thị ước lệ về một tín hiệu Trong đó, mọi biểu tượng thiêngliêng đều chứa đựng những giá trị cao cả, giá trị thẩm mỹ Vì vậy, mọi biểutượng thiêng liêng là cơ sở bền vững cho nhiều mối quan hệ của con người Mọingười trong làng có mối quan hệ khăng khít với nhau vì họ cùng có chung biểutượng thiêng liêng mái đình, cây đa, giếng nước mà đi đâu ai cũng nhớ Hay cảdân tộc Việt Nam đoàn kết trong mối quan hệ cùng một tổ tiên với biểu tượngnúi Lĩnh và đền Hùng

 Đặc điểm thứ ba là tâm linh có sức truyền cảm truyền lệnh, tập hợp ghêgớm Do con người có tâm lý tự nhiên là khi đời sống được yên bình mạnhkhỏe, ăn nên làm gia, hoặc được cứu thoát khỏi cơn hoạn nạn, nguy hiểm, thìnảy sinh ý thức hướng, nhớ về cội nguồn, biết ơn những cái cao cả đã cho mình,cứu mình Ý thức biết ơn này có sức hút tự nguyện rất lớn, không gì có thể ngăncản

 Mang lại những giá trị trải nghiệm thanh tao cho du khách

Gắn với những hoạt động thể thao tinh thần như thiền, yoga hướng tới sựcân bằng, thanh tao, siêu thoát trong đời sống tinh thần Đặc trưng và tiêu biểunhất ở Việt Nam đố là Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử

 Bằng các triết lý của các tôn giáo hướng con người tới chân, thiện, mỹ.Thế giới tâm linh là một thế giới có nhiều bí ẩn mà khoa học đến nay vẫnchưa thể giải thích hết được Nhưng về cơ bản, có thể khẳng định, đó là thế giớigắn liền với niềm tin về những giá trị cao cả, thiêng liêng Hướng đến tâm linh,con người kỳ vọng hướng tới những giá trị chân thiện mỹ

 Du lịch tâm linh tạo việc làm, thu nhập cho người dân địa phương, gópphần chuyển dịch cơ cấu nguồn lao động

Khi du lịch tâm linh phát triển, lượng khách du lịch tăng, hàng hóa tiêuthụ nhiều, người lao động địa phương cũng có thêm nhiều việc làm Từ nhữngngười nông dân chỉ biết gặt hái, họ đã trở thành những người hướng dẫn viên

du lịch, những người vận chuyển khách du lịch hay bán các mặt hàng phục vụnhu cầu khách du lịch,… Người dân ở các địa phương có làng nghề truyềnthống cũng từ đó mà tập trung mài dũa sản phẩm, tăng năng suất, chất lượngnhằm tạo ra các sản phẩm độc đáo, mang đậm bản sắc của địa phương đểphục vụ khách du lịch, đẩy mạnh tiêu thụ hàng hóa, nâng cao thu nhập chongười dân địa phương, góp phần xây dựng nông thôn mới, thúc đẩy cho sựchuyển dịch cơ cấu kinh tế của đại phương

 Như vậy, tâm linh đều thể hiện nó gắn với con người, ở trong con người

Vì vậy, trong mọi mặt đời sống của con người đều tồn tại tâm linh và có thểnhóm thành hai loại là tâm linh trong cuộc sống đời thường và tâm linh trong

cuộc sống tín ngưỡng tôn giáo (Nguyễn Duy Hinh, 2007)

2.1.3 Nội dung phát triển bền vững du lịch tâm linh

Theo ông Zoltan Somogyi, Phó tổng thư ký Tổ chức Du lịch thế giới,

“Việt Nam hoàn toàn có đủ điều kiện để trở thành điểm du lịch lý tưởng của loạihình du lịch tâm linh Nhưng muốn phát triển du lịch tâm linh thì trước hết, cácbạn phải hiểu “du lịch tâm linh” chính là sự trao đổi văn hóa giữa các vùngmiền, các dân tộc, các quốc gia” Vì vậy, trước tiên phải đảm bảo việc tôn trọngnền văn hóa nơi di sản, cảnh quan đó thuộc về để du khách vừa có thể cảm nhậnđược nét đẹp văn hóa của con người, của vùng đất đó, đồng thời phải có nhữnghành động bảo vệ, duy trì những di sản văn hóa đó Trong quá trình phát triển dulịch tâm linh phải luôn gắn với phát huy các giá trị văn hóa, bảo vệ môi trường,cảnh quan Bên cạnh đó phải có sự tham gia của chính người dân địa phươngtrong việc bảo tồn và gìn giữ các giá trị di sản của địa phương… Và như lời PhóChủ tịch nước Nguyễn Thị Doan: “Chúng ta chỉ có thể phát triển du lịch tâm

linh một cách bền vững trong sự hợp tác chặt chẽ, hỗ trợ lẫn nhau giữa các nước,các ngành du lịch”.

Nội dung phát triển bền vững du lịch tâm linh không tách rời những nộidung chung của phát triển du lịch bền vững:

 Bền vững trên khả năng đáp ứng nhu cầu của khách du lịch tâm linh

Để phát triển bền vững du lịch tâm linh điều đầu tiên cần quan tâm nhất

đó là đáp ứng được các nhu cầu của du khách du lịch Đặc biệt là nhu cầu về tâmlinh Đến với khu du lịch tâm linh du khách không chỉ được vãn cảnh, được lĩnhhội đầy đủ thông tin về cội nguồn tín ngưỡng, tôn giáo của mình mà trong suốtquá trình thăm viếng, họ còn được sống cùng nhau trong một môi trường tâmlinh: Chiêm bái, cầu nguyện, thực tập phép an tâm để tu dưỡng tinh thần, tạo sứcmạnh cho niềm tin và sự chuyển hóa tâm thức, thực hành các nghi lễ truyềnthống…

Nếu chỉ là phát triển về du lịch thông thường người ta chỉ quan tâm đếnlượng khách du lịch có tăng hay không, nhưng theo hướng bền vững thì các chỉ

số về số ngày lưu trú, khả năng chi tiêu, mức độ hài lòng, tỷ lệ quay trở lại và tỷ

lệ các rủi ro về sức khỏe hay bệnh tật tại khu du lịch tâm linh được quan tâm vàđánh giá cao hơn Sự hài lòng, tỷ lệ quay lại khu du lịch, là những yếu tố phảnánh lên chất lượng của các sản phẩm du lịch, của chất lượng dịch vụ , chất lượngđội ngũ phục vụ du lịch, Việc phân tích các chỉ số trên sẽ mang lại những kếtquả để đánh giá, dự báo xu hướng phát triển của lượng khách du lịch và có ýnghĩa quan trọng trong việc xây dựng nên các sản phẩm du lịch phù hợp với nhu

cầu của khách du lịch Từ đó đưa ra các đánh giá về tính bền vững của khu dulịch

 Bền vững trên phương diện môi trường

Du lịch ngày càng phát triển kéo theo tình trạng nước thải, rác thải chưađược xử lý triệt để, khai thác các nguồn lợi tự nhiên quá mức gây biến dạngcảnh quan, làm suy giảm các loài sinh vật đang diễn ra khá nghiêm trọng tạinhiều điểm du lịch của cả nước

Trong quá trình phát triển bền vững du lịch tâm linh phải luôn gắn vớiphát huy các giá trị văn hóa, bảo vệ môi trường, cảnh quan Quản lý và hạn chếcác áp lực lên môi trường sinh thái khu du lịch tâm linh, mục tiêu của phát triểnbền vững là hạn chế sự khai thác quá mức và lãng phí các nguồn tài nguyên, đặcbiệt là các nguồn tài nguyên không thể tái tạo Hoạt động du lịch phát triển sẽgóp phần gia tăng việc sử dụng các nguồn tài nguyên, năng lượng cơ bản nhưnước, điện,… Vì vậy nếu không được quản lý chặt chẽ sẽ dễ dẫn tới các tìnhtrạng ô nhiễm nguồn nước hay thiếu hụt điện phục vụ các dịch vụ,….Các vấn đề

về ô nhiễm môi trường cũng đang xảy ra khá nghiêm trọng tại các khu du lịchtâm linh, lượng rác thải quá nhiều trong khi đó việc xử lý còn kém, chưa có quytrình xử lý Vì vậy để phát triển bền vững du lịch tâm linh cần có các biện phápgiảm thiểu chất thải từ hoạt động du lịch tâm linh ra môi trường Đẩy mạnh côngtác nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ vào các khâu phục vụ, cải tạomôi trường Phát triển bền vững du lịch tâm linh phải luôn gắn liền với việc bảotồn tính đa dạng tài nguyên môi trường

 Bền vững trên phương diện kinh tế

Du lịch tâm linh tâm linh cũng giống với các loại hình kinh tế khác đềuđược đánh giá sự phát triển thông qua các chỉ tiêu thông thường như sự gia tăng

về doanh thu, giá trị đóng góp cho nền kinh tế quốc dân Tuy nhiên, trên quanđiểm phát triển bền vững có một số chỉ tiêu khác cần quan tâm như chất lượngnguồn nhân lực tăng lên, tỷ lệ vốn đầu tư từ du lịch tâm linh vào phúc lợi xã hội

tại địa phương hay tính trách nhiệm trong các hoạt động tuyên truyền quảng báhình ảnh khu du lịch tâm linh.

 Bền vững trên phương diện xã hội nhân văn

Du lịch tâm linh góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động từ nông nghiệpsang thương mại dịch vụ, du lịch tâm linh phát triển góp phần tạo việc làm chongười lao động địa phương, hỗ trợ tích cực cho các chương trình xóa đói giảmnghèo của Chính phủ, tạo ra sự giao lưu văn hóa và mở rộng nhận thức cho cộngđồng địa phương Để du lịch tâm linh phát triển theo hướng bền vững cần có sựủng hộ của cộng đồng địa phương Chính vì vậy sự hài lòng của cộng đồng địaphương là một trong những các yếu tố phản ánh sự bền vững của khu du lịch.Điều này thể hiện trên các phương diện như phát huy được vai trò của côngđồng địa phương trong xây dựng triển khai quy hoạch, hay giám sát quá trìnhthực hiện các dự án đầu tư Khuyến khích giáo dục và đào tạo, nâng cao sự hiểubiết của cộng đồng trong quản lý du lịch, các nhóm dân cư đặc biệt với ngườidân bản địa thông qua phát triển du lịch tâm linh; tăng cường hợp tác quốc tế,thúc đẩy hòa hợp, đảm bảo sự tồn tại của các giá trị truyền thống qua nhiều thếhệ

Ngoài ra để đánh giá tính bền vững của du lịch tâm linh còn cần có sự chútâm về bảo vệ các giá trị văn hóa, tín ngưỡng tâm linh tại các khu du lịch trước

sự du nhập của các nền văn hóa khác

2.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động du lịch tâm linh

 Yếu tố chủ quan

- An ninh chính trị và an toàn xã hội: Để du lịch không ngừng phát triển trởthành ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước, sự phối hợp chặt chẽ giữa quốcphòng và an ninh với các hoạt động du lịch cũng như các ngành kinh tế khác có

ý nghĩa cực kỳ quan trọng Sự đảm bảo vững chắc về an ninh tạo môi trường ổnđịnh cho đất nước và khách tới tham quan Một ví dụ điển hình như:

- Bất ổn chính trị đã ảnh hưởng đến kinh tế du lịch - đặc biệt là du lịch tâmlinh của Thái Lan.Đó là kết luận của bộ phận phân tích thông tin kinh tế (EIU)thuộc tạp chí The Economist (Anh), sau khi hạ thấp dự báo tốc độ tăng trưởngGDP của Thái Lan trong năm 2010 xuống còn 3,2% so với dự báo trước đó là3,8%.

- Theo EIU, tình trạng bạo lực đang diễn ra ở thủ đô Bangkok và khả năngbất ổn chính trị còn kéo dài là nhân tố ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế củaThái Lan Trước mắt, ngành công nghiệp du lịch nước này đã bị tác động nặng

nề khi rất nhiều nước cảnh báo công dân đến Thái Lan Trong khi đó, lòng tincủa người tiêu dùng thậm chí xấu đi ngay cả trước khi các cuộc biểu tình trở nênbạo lực

- Do tình trạng bạo lực bùng nổ, các cơ quan của chính phủ đã điều chỉnh

các dự báo tăng trưởng kinh tế năm 2010, nhưng bộ trưởng tài chính KornChatikavanij cũng nói rằng lĩnh vực du lịch có thể suy giảm mạnh nếu tình hìnhtrật tự không được phục hồi nhanh Trước đó, bộ tài chính dự báo ngành du lịch

có thể tăng trưởng 4-5%, nhưng gần đây lại dự báo rằng ngành công nghiệp này

có thể suy giảm 0,5% trong năm nay.(Tổng cục du lịch Việt Nam, 2010)

Từ ví dụ trên cho chúng ta thấy được tầm quan trọng của an ninh chínhtrị, an toàn xã hội cho khách du lịch, và là nhân tố quan trọng tạo nên sự thànhbại của ngành du lịch

- Chất lượng dịch vụ phục vụ du lịch tâm linh tại địa phương : Du lịch tâm

linh là một hình thức du lịch đang được yêu thích trong những năm gần đây tạiViệt Nam và các nước trên thế giới Sự hài lòng của du khách về chất lượng dịch

vụ phục vụ du lịch tâm linh là một lợi thế đối với các đơn vị tổ chức trong bốicảnh cạnh tranh gay gắt hiện nay

- Cảnh quan thiên nhiên và chất lượng vệ sinh môi trường của khu du lịchtâm linh: cảnh quan thiên nhiên tại khu di tích tâm linh được cho là yếu tố để

đánh giá sự khác biệt của khu di tích đối với các khu du lịch khác, đặc biệt là sựgiữ gìn được nét nguyên sơ của khu di tích thường được du khách đánh giá cao.

- Cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch tâm linh: Để phát triển du lịch thì cơ sở hạtầng là một điều kiện không thể thiếu Cơ sở kỹ thuật và hạ tầng tốt, đồng bộ tạođiều kiện thuận lợi cho phát triển du lịch Cơ sở vật chất – kỹ thuật – thiết bị hạtầng bao gồm: mạng lưới giao thông vận tải, hệ thống cáp treo phục vụ dukhách, hệ thống nhà hàng, khác sạn, nhà khách đối với những du khách muốnlưu trú tại khu du lịch

- Ngoài ra còn có yếu tố có sự tham gia, phối hợp của chính quyền vàngười dân địa phương trong công tác quản lý, quảng bá,… cho khu du lịch tâmlinh

 Yếu tố khách quan

- Tín ngưỡng, tâm lý: Tín ngưỡng tác động đến tâm lý nói chung, tác độngnhu cầu, hành vi tiêu dùng, khẩu vị và cách ăn uống của khách du lịch nói riêng.Đây là yếu tố cơ bản tạo nên các sản phẩm của du lịch tâm linh Trong giai đoạnhiện nay loại hình du lịch tâm linh đang là loại hình du lịch rất phát triển ở ViệtNam và trên thế giới

- Điều kiện kinh tế và thời gian rảnh rỗi của du khách thập phương: Thờigian rảnh rỗi và thu nhập của khách thập phương là cơ sở quyết định họ có thểtham gia du lịch hay không “Con người đi du lịch phải có thời gian rỗi và cótiền”

- Định hướng phát triển du lịch của địa phương và nhà nước: đây là yếu tốtiên quyết để phát triển du lịch Bởi lẽ một quốc gia dù giàu có về tài nguyên dulịch… nhưng thiếu đường lối, chính sách phát triển du lịch đúng đắn thì du lịchvẫn không thể phát triển được Đường lối, chính sách phát triển du lịch là một

bộ phận tổng thể đường lối - chính sách phát triển kinh tế xã hội Các đường lối,phương hướng, chính sách kế hoạch , biện pháp cần phải được cụ thể hóa bằngcác kế hoạch ngắn, trung và dại hạn cụ thể Do sự bùng nổ của du lịch cũng như

doanh thu từ nó nên nó trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của nhiều nước Nước

ta cùng với sự đổi mới, Đảng và nhà nước đã hết sức quan tâm đến phát triển dulịch Đường lối, chính sách phát triển du lịch đã được đại hội VI, VII và được cụthể bằng nghị quyết 45CP của chính phủ Đã khẳng định vị trí và vai trò củanghành du lịch và đi ra kế hoạch, phương hướng phát triển du lịch

2.1.5 Các quan điểm phát triển bền vững du lịch tâm linh

Theo ông Jose Paz Gestoso, Giám đốc điều hành công ty Xacobeo, ngườigiữ vị trí quan trọng trong Bộ Du lịch của Tây Ban Nha, khu vực Galicia trongsuốt 15 năm qua chia sẻ về quan điểm phát triển bền vững du lịch tâm linh Theoông “Để phát triển bền vững du lịch tâm linh cần chú trọng yếu tố địa phương,hợp tác tốt với các nhà thờ, giáo hội, các cơ quan chức năng, chính quyền địaphương Các chương trình quảng bá với những mục tiêu, kỳ vọng được chia sẻ;những hoạt động xúc tiến cùng nhau phối hợp thực hiện trên cơ sở cùng có lợi.Lợi ích mang lại của việc phát triển du lịch tâm linh cho địa phương được nhấnmạnh…”

Từ thực tiễn các các mô hình phát triển du lịch tâm linh ở Úc, Brazil,Saudi Arabia, bà Marina Diotallevi Quản lý chương trình Đạo đức và các khíacạnh xã hội trong du lịch của Tổ chức du lịch thế giới (UNWTO) cho rằng: “Để

du lịch tâm linh hoạt động vì sự phát triển bền vững cần tìm hiểu tiềm năng đốithoại quốc tế; thảo luận về các phương thức hội nhập thành công văn hóa sống,các truyền thống, tín ngưỡng với du lịch trên cơ sở tôn trọng các nguyên tắc pháttriển bền vững Kết hợp giữa nhà nước và tư nhân cùng cam kết có trách nhiệmvới xã hội và cải thiện hiện trạng kinh tế xã hội của các cộng đồng ở địa phương.Thiết lập các cơ chế hợp tác trong khu vực và tuyên truyền rộng những thực tiễnđiển hình”

Phó Chủ tịch Nước Nguyễn Thị Doan đã nhấn mạnh ở hội nghị “Du lịchtâm linh vì sự phát triển bền vững” rằng: “Phát triển du lịch tâm linh bền vững

có ý nghĩa rất sâu sắc Du lịch tâm linh vốn không chỉ là hoạt động hành hương,

tôn giáo, tín ngưỡng thuần túy mà còn là động lực thúc đẩy sự giao lưu văn hóa

và phát triển kinh tế - xã hội Đó cũng là cách thức để thế hệ hôm nay bày tỏ sựtưởng nhớ và ngưỡng mộ đối với công lao của các bậc tiền bối Bên cạnh những

cơ sở tín ngưỡng, giá trị văn hóa nổi bật, thì sự kỳ thú của danh thắng, những giátrị tích cực của truyền thống, sự độc đáo, đặc trưng về văn hóa, kiến trúc, sựhiền hòa và lòng hiếu khách luôn là những yếu tố đặc biệt quan trọng để thu hútkhách du lịch Sử dụng có trách nhiệm và bền vững các giá trị văn hóa và tựnhiên trong phát triển du lịch tâm linh sẽ mang lại cơ hội việc làm, tạo thu nhập,giảm nghèo, góp phần thúc đẩy giao lưu văn hóa, tăng cường tình đoàn kết hữunghị, hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc, tôn giáo, góp phần giữ gìn hòa bình,

mở ra nhiều cơ hội hợp tác, hỗ trợ hiệu quả cho việc tôn vinh, khôi phục và bảotồn các giá trị văn hóa truyền thống, các di sản vật thể và phi vật thể của mỗi

quốc gia cũng như toàn nhân loại”.( Mỹ Bình, 2013)

Từ các quan điểm trên ta có thể nhận thấy để phát triển du lịch tâm linhbền vững cần thống nhất nhận thức đi kèm với thực hiện nhiều giải pháp đồng

bộ, bên cạnh các giải pháp cần thiết như: đầu tư cơ sở hạ tầng, dự án du lịch; xâydựng sản phẩm đặc trưng của địa phương; tăng cường công tác quảng bá, xúctiến du lịch; đẩy mạnh đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực du lịch… thì giảipháp liên kết du lịch theo vùng cần phải được thực hiện quy mô, bài bản dưới sựchỉ đạo đồng bộ của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Tổng cục Du lịch ViệtNam Tăng cường sự liên kết chặt chẽ và hợp lý giữa các cơ quan quản lý Nhànước về du lịch cũng như doanh nghiệp, hiệp hội du lịch các địa phương nhằmxây dựng những sản phẩm mới, không trùng lặp, tạo được điểm nhấn ấn tượngvới khách du lịch Nâng cao trách nhiệm của cộng đồng địa phương vào các hoạtđộng du lịch