Trong năm 2010, NHTW Nhật Bản thi hành chính sách tiền tệ nới lỏng nhằm giữ giá đồng yên, hỗ trợ, phục hồi nền kinh tế.. Vào ngày 05/10/2010, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản quyết định tiế
Trang 11. Nghiệp vụ thị trường mở của NHTW Nhật Bản năm 2010
1.1. Tình hình kinh tế Nhật Bản năm 2010 và định hướng chính sách tiền tệ
Năm 2010 là một năm có nhiều khó khăn đối với nền kinh tế Nhật Bản Đồng Yên Nhật lên giá 30% so với đồng USD khiến cho việc xuất khẩu của Nhật gặp bất lợi, cùng với đó là nỗi lo về giảm phát; năng suất lao động giảm do Nhật Bản đang nằm trong số những quốc gia có dân số già đi nhanh nhất trên thế giới Trong quý II/2010, Nhật Bản đã
để Trung Quốc sóan ngôi vị trí nền kinh tế lớn thứ hai thế giới
Trong năm 2010, NHTW Nhật Bản thi hành chính sách tiền tệ nới lỏng nhằm giữ giá đồng yên, hỗ trợ, phục hồi nền kinh tế Để hiện thực mục tiêu trên, BOJ đã thực thi hàng loạt chính sách nổi bật là:
Hạ lãi suất cơ bản
Vào ngày 05/10/2010, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản quyết định tiếp tục nới lỏng chính sách tiền tệ bằng cách hạ lãi suất cơ bản từ mức 0,1% xuống mức dao động trong khoảng 0% - 0,1%; BOJ cũng quyết định thành lập một quỹ đặc biệt để mua các tài sản tài chính với tổng trị giá tới 35 nghìn tỷ yên
Đây là lần đầu tiên kể từ 12/2008, BOJ hạ lãi suất cơ bản Quyết định này được đưa ra sau cuộc họp hai ngày của Hội đồng Chính sách BOJ với nhận định các rủi ro suy thoái kinh tế đối với nền kinh tế Nhật Bản đang gia tăng do sự suy giảm kinh tế toàn cầu
và hiện tượng đồng yên liên tục tăng giá
Ngay sau quyết định trên của BOJ, hiệu ứng thông báo diễn ra và đồng yên đã giảm giá mạnh so với USD
Sử dụng nhiều công cụ khác nhau để khắc phục sự bất ổn định của tình hình tài chính
Khi có nguy cơ bất ổn trong thị trường tài chính thế giới và những ảnh hưởng lên tính thanh khoản của thị trường yên Nhật, BOJ đã lập lại nghiệp vụ cấp vốn USD Ví dụ: sau trận động đất phía Đông, để ngăn chặn sự bất ổn trên thị trường, BOJ đã cung ứng
Trang 2lượng vốn lớn vượt quá nhu cầu trên thị trường bằng cách thực hiện 12 lần cấp vốn với lượng tiền được cấp ngay trong cùng ngày giao dịch trong 6 ngày làm việc liên tục, trong khi đó vẫn tích cực triển khai các hoạt động có độ trễ của lượng tiền sau vài ngày khi giao dịch Ngoài ra, để đối phó với tình hình kinh doanh chênh lệch giá giữa các thị trường đơn lẻ chưa được tốt, NHTW đã lại tiếp tục mua trái phiếu chính phủ và thương phiếu với hợp đồng mua lại
1.2. Nghiệp vụ thị trường mở của NHTW Nhật Bản
Khái quát chung
Trong năm 2010, BOJ đã thực hiện 394 lần cung cấp các khoản vốn ngắn hạn cho nền kinh tế, thấp hơn khá nhiều so với mức 931 lần với năm 2009 Nguyên nhân của sự giảm sút này là do BOJ đã dừng việc mua Trái phiếu chính phủ qua đêm và với thời hạn 7 ngày, và nếu không có ảnh hưởng của thiên tai thỳ việc cung ứng các khoản vốn ngắn hạn
sẽ còn ít hơn nữa
Trong năm tài khóa 2010, việc mua không hoàn lại tín phiếu được thực hiện 1 tuần
1 lần cho đến tháng 12/2010 Khối lượng mỗi lần vào khoản 400 tỉ yên cho đến tháng 05/2010 và 300 tỉ yên từ tháng 06/2010 Với điều kiện của thị trường tín phiếu, BOJ đã giảm tần suất của nghiệp vụ mua tín phiếu từ tháng 1/2011 nhưng vẫn giữ nguyên khối lượng mua mỗi lần ở mức 300 tỉ yên
NHTW tiếp tục mua trái phiếu chính phủ với khối lượng trung bình là 21,6 ngàn tỷ yên trong 1 năm (tương đương với 1,8 ngàn tỉ một tháng) Ngoài việc mua trái phiếu chính phủ thông qua các nghiệp vụ quy định, BOJ còn thực hiện mua không hoàn lại trái phiếu chính phủ thông qua chương trình mua tài sản
Thị trường Thương phiếu tương đối ổn định nên BOJ không thực hiện việc mua thương phiếu với hợp đồng mua lại cho đến tháng 02/2011
Chương trình mua tài sản của BOJ
Trang 3Ngân hàng Trung ương Nhật Bản cũng quyết định thành lập một quỹ đặc biệt để mua các tài sản tài chính và coi đây là một trong các biện pháp để tiếp tục nới lỏng chính sách tiền tệ Quỹ này có thể có tổng trị giá lên tới 35 nghìn tỷ yên (tương đương 418 tỷ USD) BOJ sẽ dành ra khoảng 5 nghìn tỷ yen để mua trái phiếu chính phủ và trái phiếu doanh nghiệp, quỹ giao dịch ngoại hối, thương phiếu và tín thác đầu tư bất động sản, đồng thời sẽ bổ sung khoảng 30 nghìn tỷ yên cho quỹ này để cấp tín dụng cho các Ngân hàng trên cơ sở ký quỹ ở lãi suất cố định
NHTW đã thực hiện việc mua trái phiếu chính phủ với hợp đồng mua lại với thời hạn T+2 cho đến giữa tháng 07 Khối lượng thực hiện mỗi lần vào khoảng 600 tỉ yên cho đến giữa tháng 06/2010 và vào khoảng 400 tỉ yên cho đến giữa tháng 07/2010 Thêm vào
đó, NHTW đã thực hiện nghiệp vụ mua qua đêm với thời hạn T+1 và T+2 tổng cộng 4 lần Khối lượng mỗi lần là từ 800 đến 1000 tỉ yên Từ giữa tháng 7/2010, sau khi đã bình
ổn được thị trường hợp đồng mua lại, NHTW đã ngừng việc mua lại trái phiếu chính phủ
Ngày 08/11/2010, đợt đấu giá Trái phiếu chính phủ đầu tiên được diễn ra Ngân hàng thực hiện mua Trái phiếu chính phủ 6 lần trong năm 2010 với mức 150 tỷ yên/lần
và thời hạn còn lại trung bình là 1,8 năm
Tiếp đó, vào ngày 09/11/210, đợt đấu giá Tín phiếu kho bạc đầu tiên được thực hiện Ngân hàng mua lại tín phiếu kho bạc có kì hạn 6 tháng mới phát hành hoặc tín phiếu đang lưu hành có thời hạn còn lại từ 6 tháng trở nên BOJ thực hiện mua không hoàn loại Tín phiếu kho bạc 9 lần trong năm 2010 với mức cung vốn 150 tỷ yên/lần với thời hạn trung bình còn lại là 8,6 tháng
Ngày 03/12/2010, cuộc đấu giá đầu tiên Trái phiếu doanh nghiệp được thực hiện BOJ thực hiện mua không hoàn lại Trái phiếu doanh nghiệp 2 lần trong năm tài chính
2010 với 100 tỷ yên cung vốn cho mỗi hoạt động
Ngày 10/12/2010, cuộc đấu giá Thương phiếu được tiến hành lần đầu tiên BOJ thực hiện mua không hoàn lại thuơng phiếu 5 lần trong năm 2010với mức cung vốn là
100 tỷ yên/lần
Trang 4Ngày 15/12/2010, lần bơm tiền đầu tiên thông qua việc mua ETFs được tiến hành Tới cuối tháng 03/2011, số dư tiền ở mức 200 tỷ yên trên số tiền tối đa dư nợ khoảng 900
tỷ yên
Ngày 16/12/2010: hoạt động mua J-REITs lần đầu được tiến hành Cuối tháng 03/2011, số dư tiền ở mức 20 tỷ yên trên số tiền tối đa dư nợ khoảng 100 tỷ yên
Trong tổng số 132 lần cấp vốn từ 01/2010 tới 11/03/2011, 68 lần còn thừa vốn chưa cấp hết (chiếm 52%), có sự gia tăng mạnh mẽ trong tính thanh khoản của nền kinh
tế, tình trạng dư cung thường xuyên diễn ra, số lượng hồ sơ tham gia đấu thầu đã giảm đi
Kết quả đạt được
Bảng tổng kết khối lượng tài sản giao dịch đang lưu thông từ tháng 1/2010
đến tháng 3/2011 (Đơn vị: Tỷ Yên)
Từ bảng trên ta có thể thấy, khối lượng các Tài sản giao dịch ở trong ngưỡng cho phép, góp phần không nhỏ vào việc tăng lượng tiền lưu thông ra nền kinh tế, giảm bớt khó khăn trong thời kì hiện tại
Với những nỗ lực từ phía Chính phủ, tính tới tháng 12/2010, niềm tin của các nhà kinh doanh đã tăng lên mức cao nhất trong vòng một năm qua, sau khi tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống mức thấp nhất nhất sau 10 tháng và tiền lương cơ bản tăng lần đầu tiên sau
Trang 520 tháng Đó là những dấu hiệu tích cực báo hiệu sự khởi sắc đối với nền kinh tế Nhật Bản trong những năm tiếp theo
2. Nghiệp vụ thị trường mở của NHTW Nhật Bản năm 2011
2.1. Tình hình kinh tế Nhật Bản năm 2011 và định hướng chính sách tiền tệ
Theo tuyên bố ngày 25/1/2011, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản nhận định: nền kinh tế nước này đang có dấu hiệu phục hồi nhẹ nhưng tốc độ đang dần chững lại, đầu tư kinh doanh cố định bắt đầu tăng, đầu tư nhà đất có dấu hiệu khởi sắc trong khi việc làm
và thu nhập chưa được cải thiện, tiêu dùng cá nhân và nhu cầu hàng hóa giảm sau một thời gian tăng mạnh, xuất khẩu phần nào giảm nhẹ Trong năm 2010, đồng Yên Nhật bị đánh giá cao 13 % so với đồng đô la Mỹ và thương mại trong khi Yên Nhật đã tăng 5 % trong 11 tháng đầu năm 2010 Việc đồng Yên bị đánh giá cao làm tổn thương xuất khẩu
và khu vực doanh nghiệp Nhiều công ty bắt đầu chia sẻ quan điểm cho rằng đồng Yên
sẽ tiếp tục tăng giá trong một thời gian dài Điều này làm cho các công ty địa phương kém cạnh tranh hơn so với Hàn Quốc và các công ty nước ngoài khác
Trong lĩnh vực hoạt động kinh tế, kinh tế NB đối mặt với những rủi ro hiện hữu từ
sự tăng trưởng nhanh hơn của các nước xuất khẩu hàng hóa mới nổi do cầu nội địa tại các quốc gia này tăng và khả năng thu hút mạnh nguồn vốn nước ngoài Tuy nhiên, mặc dù những lo ngại về Mỹ đã giảm, vẫn còn những rủi ro tiềm ẩn gắn liền với những khoản không chắc chắn về triển vọng của Mỹ và các nước châu Âu cùng sự phát triển của thị trường tài chính toàn cầu
Trước tình hình đó, BOJ dự đoán kinh tế Nhật Bản năm 2011 sẽ dần dần khắc phục tình trạng suy giảm và phục hồi nhẹ cùng với sự tăng trưởng của nền kinh tế toàn cầu, dẫn đầu bởi các quốc gia xuất khẩu hàng hóa mới nổi CPI kỳ vọng sẽ tiếp tục giảm nhưng chậm lại
Để khắc phục được tình trạng giảm phát, phát triển bền vững nền kinh tế và ổn định giá cả, BOJ tiếp tục theo đuổi chính sách nới lỏng tiền tệ mạnh mẽ bao gồm 3 mũi nhọn: nới lỏng tiền tệ toàn diện, đảm bảo ổn định thị trường tài chính, hỗ trợ, củng cố nền
Trang 6tảng cho sự tăng trưởng kinh tế Ngân hàng tiếp tục giám sát chặt chẽ hoạt động nền kinh
tế và giá cả để đưa ra những chính sách phù hợp
2.2. Nghiệp vụ Thị trường mở của NHTW Nhật Bản
Ngay từ đầu năm, BOJ đã đưa tiến hành các phiên đấu giá thương phiếu và trái phiếu doanh nghiệp để khắc phục tình trạng giảm phát, đồng thời kích thích nền kinh tế
tăng trưởng Ngày 04/02/2011, BOJ thông báo kế hoạch đấu giá mua Thương phiếu và
Trái phiếu doanh nghiệp thông qua chương trình mua tài sản
• Thương phiếu: (đơn vị: tỷ yên)
Ngày đấu giá Ngày thực hiện Khối lượng đấu giá
• Trái phiếu doanh nghiệp: (đơn vị: tỷ yên)
Ngày đấu giá Ngày thực hiện Khối lượng đấu giá
Ngày 11/3/2011, trận động đất và sóng thần kinh hoàng tấn công vùng Đông Bắc Nhật Bản khiến hơn 18.000 người chết và mất tích, gây ra sự cố hạt nhân tồi tệ nhất thế giới kể từ sau thảm họa hạt nhân Chernobyl ở Ukraine năm 1986 Hậu quả của trận động đất đã ảnh hưởng trên diện rộng, sản xuất dường như bị đình trệ, tâm lý của doanh nghiệp và người tiêu dùng xấu đi trông thấy Như một hệ quả, giá trị xuất khẩu và nhu cầu tiêu dùng cá nhân trong nước giảm CPI giảm chậm, xung quanh mức 0%.
Trước tình hình đó, ngày 14/3/2011, NHTW Nhật Bản tuyên bố theo đuổi hướng điều hành sau:
• Thực hiện nghiệp vụ thị trường tiền tệ: Cung cấp tài chính dồi dào để đáp ứng nhu cầu thị trường tài chính, đảm bảo ổn định thì trường tài chính; khuyến khích lãi suất qua đêm duy trì ở mức 0-0,1%
• Chương trình mua bán tài sản: Nhằm hạn chế tâm lý xấu trong kinh doanh và sự gia tăng những lo ngại trong thị trường tài chính ảnh hưởng xấu đến nền kinh tế, NHTW Nhật Bản quyết định tăng quy mô chương trình mua tài sản, chủ yếu là các tài sản rủi ro, tăng khoảng 5 nghìn tỷ yên lên tổng số 40 nghìn tỷ
Trang 7Sự gia tăng mua bán tài sản sẽ được thực hiện theo danh mục tài sản (dự kiến hoàn thành vào cuối tháng 7 năm 2012):
• Trái phiếu Chính phủ: 0,5 nghìn tỷ
• Trái phiếu kho bạc: 1 nghìn tỷ yên
• Thương phiếu: 1,5 nghìn tỷ yên
• Trái phiếu doanh nghiệp: 1,5 nghìn tỷ yên
• ETFs: 0,45 nghìn tỷ yên
• J-REITs: 0,05 nghìn tỷ yên
Để thực hiện kế hoạch trên, từ đầu năm đến trước ngày 4/8/2011, NHTW Nhật tiến hành bán đấu giá Thương phiếu 14 lần, 2 lần đầu với khối lượng đấu giá là 100 tỷ yên/lần, 12 lần sau với khối lượng 300 tỷ yên/lần Về trái phiếu doanh nghiệp, NHTW tiến hành được 7 phiên đấu giá, khối lượng đấu giá mỗi phiên là 150 tỷ yên trừ phiên đầu tiên với khối lượng là 100 tỷ đồng
Ngày 4/8/2011, NHTW Nhật quyết định cải thiện chính sách nới lỏng tiền tệ bằng việc tăng tổng quy mô của chương trình mua tài sản lên 10 nghìn tỷ, từ khoảng 40 nghìn
tỷ lên khoảng 50 nghìn tỷ
Bảng: Biến động tăng trong các chương trình mua tài sản (4/8/2011)
Quy mô chương trình trước khi tăng Số lượng tăng trình sau khi tăngQuy mô chương
Trái phiếu chính
Trái phiếu
Trái phiếu doanh
Cổ phiếu quỹ giao dịch
Quỹ Ủy thác đầu
tư bất động sản.
Khoản vay lãi
suất cố định
có
Trang 8thể chấp.
Ngày 27/10/2011, tại Hội nghị chính sách tiền tệ, với 8/9 phiếu thông qua, Hội đồng quản trị BOJ đã công bố tăng cường nới lỏng chính sách tiền tệ bằng cách tăng kích thước chương trình mua tài sản thêm khoảng 5 nghìn tỷ yên, từ 50 nghìn tỷ yên lên 55 nghìn tỷ yên Sự gia tăng trong chương trình này chủ yếu dùng để mua Trái phiếu chính phủ Nhật Bản Ngoài mua hàng theo chương trình, NHTW còn thường xuyên mua Trái phiếu chính phủ với mức tăng khoảng 21,6 nghìn tỷ yên mỗi năm nhằm mục đích cung cấp vốn ổn định, rộng rãi phù hợp với xu hướng tăng về nhu cầu tiền trong nền kinh tế
Bảng: Biên động tăng trong các chương trình mua tài sản (27/10/2011)
Quy mô chương trình trước khi tăng Số lượng tăng trình sau khi tăngQuy mô chương
Trái phiếu chính phủ Nhật Bản
Trái phiếu
Trái phiếu doanh
Cổ phiếu quỹ giao
Quỹ Ủy thác đầu
tư bất động sản.
Khoản vay lãi
suất cố định
có
thế chấp.
Như vậy, trong cả năm 2011, NHTW Nhật liên tục tiến hành bơm tiền ra nền kinh
tế thông qua nghiệp vụ thị trường mở nhằm mục tiêu ngăn chặn đà giảm phát và tăng
Trang 9cường nguốn vốn để kích thích tăng trưởng Sơ đồ sau trình bày trạng thái của Chương trình mua tài sản dưới chính sách nới lỏng tiền tệ, tính đến hết tháng 7 năm 2011
Cụ thể, tổng khối lượng mua vào đạt 8913.1 tỷ yên, trong đó trái phiếu chính phủ
là 1450 tỷ yên, trái phiếu kho bạc là 2400 tỷ yên, trái phiếu doanh nghiệp là 800 tỷ yên, thương phiếu là 3900 tỷ yên, ETFs là 340,4 tỷ yên và J-REITs là 22,7 tỷ yên, thấp hơn mục tiêu đề ra vào tháng 8/2011 với tổng số là 15000 tỷ yên
Kết quả:
Mặc dù NHTW Nhật Bản đã rất tích cực và chủ động tiến hành chính sách tiền tệ nới lỏng, nhưng lạm phát và tăng trưởng của năm 2011 diễn ra chưa được như kỳ vọng
Cụ thể, Chính phủ Nhật Bản ngày 9/12 đã công bố tăng trưởng kinh tế của Nhật Bản trong quý 2 tài khóa 2011-2012 (từ tháng 7-9/2011) đạt 5,6% so với cùng kỳ tài khóa trước đó, thấp hơn mức dự kiến 6% GDP của Nhật Bản sau khi điều chỉnh lạm phát trong Quý II đạt mức tăng 1,4% so với Quý I, cũng thấp hơn mức tăng 1,5% như công bố
Trang 10trước đó, theo đánh giá sơ bộ chủ yếu là do Chính phủ Nhật Bản giảm chi tiêu công vốn chiếm một phần quan trọng trong GDP của nước này
Sự suy giảm về kinh tế được thể hiện rõ nét nhất trong các doanh nghiệp lớn của Nhật Bản, mà sản phẩm của chúng luôn được ưa chuộng ở vị trí thống soái trên thế giới Trong hai thập kỷ qua, các chính phủ Nhật Bản kế tiếp nhau, cùng với Ngân hàng Nhật Bản, đã tìm cách thúc đẩy nền kinh tế với những kế hoạch khuyến khích và những khoản tín dụng với giá rất thấp Nhưng tất cả đều vô ích Nền kinh tế vẫn đi theo con đường quen thuộc, mọi sự tăng trưởng kinh tế sau đó đã trượt dần tới sự suy thoái Hậu quả là tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Nhật Bản đã giảm Năm 2011, GDP của nước này là 537.000 tỷ yên, bằng năm 2005 Nếu tính cả ảnh hưởng của yếu tố lạm phát, nền kinh tế Nhật Bản năm 2011 chỉ bằng mức tại năm 1993
3. Nghiệp vụ thị trường mở của NHTW Nhật Bản năm 2012
3.1. Tình hình kinh tế Nhật Bản 2012 và định hướng chính sách tiền tệ
Năm 2012, trong khi kinh tế châu Âu vẫn loay hoay với việc tìm cách thoát khỏi cuộc khủng hoảng nợ công, kinh tế Mỹ có phục hồi nhưng khá trầy trật thì suy thoái kinh
tế vẫn đang hiện hữu đối với nền kinh tế Nhật Bản, đặc biệt là nửa cuối năm Xuất khẩu của Nhật Bản phải đối mặt với những cơn gió ngược mạnh mẽ từ sự sụt giảm trong nhu cầu toàn cầu và đồng yên tăng giá, thâm hụt thương mại đi đối với thâm hụt ngân sách, tình hình giảm phát vẫn bao trùm nền kinh tế, áp lực chi ngân sách và nợ công đang gia tăng đi đôi với lãi suất trái phiếu chính phủ khá cao Mặc dù Nhật Bản đã đưa ra các gói kích thích kinh tế và nới lỏng chính sách tiền tệ nhiều lần trong năm nhưng cũng không
đủ để tạo ra một tác động lớn đến nền kinh tế
Tốc độ tăng trưởng kinh tế Nhật Bản năm 2012 có 2 gam màu sáng tối khá rõ rệt Nửa đầu năm là sự tăng trưởng GDP khá ngoạn mục chủ yếu nhờ công cuộc tái thiết và phục hồi từ thảm họa động đất và sóng thần năm 2011 GDP Quý I của nước này tăng 1%
so với quý IV/2011, tăng 4,7% so với cùng kỳ năm 2011; và Quý II đạt 1,3% so với Quý
I Sự phục hồi ổn định của các ngành nghề sau thảm họa động đất - sóng thần là nguyên
