Phát triển kinh tế hộ gia đình miền núi trong quá trình chuyển sang cơ chế thị trường

Phạm vi nghiên cứu của đề tài Tập trung vào các vấn đẻ chủ yếu của quá trình chuyên từ trạng thái tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa của kinh tế hộ gia đình nông dân miền núi Tây Bắc

Chuyên ngành : Kinh tế, quản lý

và kế hoạch hóa kinh tế quốc dân

Ma so 25.02.05

TOM TAT LUAN AN TIEN SI KINH TE

HÀ NỘI - 2000

Trưởng Đại học Kinh tế quốc dân,

Phan biên 2: PGS.TS Nguyễn Văn Bích

Viện Nghiên cứu Kinh tế Trung ương Phản biện 3: TS Phí Văn KỶ

‡

Luận an được bảo vệ (tại điội đồng chấm luận án cấp Nhà , trước, họp tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Fội irường số 7A

Vào hồi cự giờ Ÿ ngày 4 tháng J năm 2000

Có thể tim hiểu luận án tại Thư viện Quốc gia

và Thư viện Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

MO DAU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thực tế miền núi nước ta hiện nay đã và đang đặt ra những yêu cầu cần thiết phải nghiên cứu, khảo sát đánh giá một cách khách quan thực trạng

kinh tế hộ gia đình Từ đó, xác định một cách có căn cứ khoa học và thực

tiển các giải pháp, nhằm thúc đẩy kinh tế hộ gia đình miển núi phát triển

nhanh và bền vững Là người dân tộc, là cán bộ của tỉnh Sơn La, sau nhiều năm công tác, học tập và nghiên cứu, tôi đã lựa chọn đề tài: "Phát triển lánh

tế hộ gia đình miễn núi trong quá trình chuyển sang cơ chế thị trường",

nhằm góp phần đáp ứng những yêu cảu cấp bách đó

2 Tình hình nghiên cứu để tài

Phát triển kinh tế hộ gia đình trong quá trình chuyển sang cơ chế thị trường ở nước ta được thể hiện trong các chỉ thị, nghị quyết của Đảng và Nhà

nước Trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học cũng đã có nhiều công trình, dé

tài nghiên cứu về kinh tế - xã hội miền núi được nghiệm thu và công bố Các

cóỏng trình, để tài đó đã xác định những định hướng lớn, những chính sách

kinh tế vĩ mô, nhưng chưa bàn sâu về kinh tế hộ gia đình miền núi Cho đến

nay vẫn chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu về: "Phát triển kính tế

hộ gia đình miễn núi trong quá trình chuyển sang cơ chế thị trường" một cách đẩy đủ, có hệ thống thuộc chuyên ngành kinh tế, quản lý và kế hoạch hóa nẻn kính tế quốc dân

3 Mục dích và nhiệm vụ của luận án

Mục đích của luận án: Lầm rõ hơn vị trí vai trồ kinh tế hộ gia đình nông

dân miền núi thực tiên phát triển kinh tế hộ gia đình nòng dân miền núi Tây

Bắc Từ đó, xác định quan điểm phương hướng và những giải pháp cơ bản

nhằm đẩy mạnh sự phát triển kinh tế hộ gia dinh nong dan Tay Bac trong qua

trình chuyển sang cơ chế thị trường ở nước ta hiện nay

Để đạt được mục đích đó, luận án có nhiệm vue

- Phân tích vai trò và các nhân tố ảnh hưởng dén phat trién kinh tế hộ gia

đình nông đân miền núi trong cơ chế thị trường.

- Đánh giá thực trạng kính tế hộ gia đình nông dân Tây Bác và xác định

nguyên nhân của thực trạng

- Tĩnh bày để xuất một số quan điềm, phương hướng và những giải pháp cơ

bản nhằm đẩy nhanh sự phát triển của kinh tế hộ gia đình nóng dân Tây Bắc

4 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Tập trung vào các vấn đẻ chủ yếu của quá trình chuyên từ trạng thái tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa của kinh tế hộ gia đình nông dân miền núi Tây Bắc do tác động của cơ chế chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước ta

Dia bản nghiên cứu: Thực tiền vùng núi Tay Bắc

Thời gian nghiên cứu: Chủ yếu trong những năm đổi mới (từ 1986 trở lại

đây) đồng thời có xem xét, so sánh với thời kỳ trước đổi mới

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên nên tầng phương pháp luận là phép biện chứng duy vật

của chủ nghĩa Mác - Lênin tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm cơ bản của Đảng Cộng sản Việt Nam vẻ phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta, đồng thời có sử dụng một số kiến thức kinh tế học hiện đại

Luận án sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu như so sánh, phân tích thống ké, nghiên cứu điển hình, phương pháp phỏng vấn chuyên gia

Để nâng cao tính khả thi của các giải pháp, luận án đã đi sảu nghiên

cứu, phân tích các mô hình nhân tố mới ở một số tỉnh miền núi đã đạt được nhiều thành công trong việc phát triển kinh tế hộ gia đình nông dân theo

hướng sản xuất hàng hóa vận động theo cơ chế thị trường

6 Đóng góp mới về mặt khoa học của luận án

- Phân tích rõ hơn vai trò, tính đặc thù của kinh tế hộ gia đình nông dân miền núi

- Luận giải những nhân tố ảnh hưởng, chỉ phối sự phát triển kinh tế hộ

gia đình nóng đán miền núi trong cơ chế thị trường

- Đề xuất, kiến nghị những quan điểm, phương hướng, biện pháp cụ thể để

phát triển kinh tế hộ gia đình nông dân miền núi Tây Bắc nước ta hiện nay

2

7 Két cau cia luan án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận ấn

VA CAC NHAN TO ANH HƯỚNG

1.1 Vai trò của kinh tế hộ gia đình nông dân trong việc ổn định và

phát triển kinh tế - xã hội miền núi nước ta

1.1.1 Thực chất, vai trò của kinh tế hộ gia đình nông dân trong nên kinh tế hàng hóa

Vớt mục dích làm rõ hơn thực chất, vai trò của kinh tế hộ gia đình trong

nên kinh tế hàng hóa luận án đã tiếp cận những quan niệm chung nhất vẻ

kinh tế tự nhiên, kinh tế hàng hóa, đã lý giải những ưu điểm nồi bật của kinh

tế hàng hóa, sơ với kinh tế tự nhiên

Trong cơ chế thị trường, những ưu điểm của kinh tế hàng hóa đang là thời cơ, vận hội để kinh tế hộ gia đình nông dân miền núi phá thế tự cung tự

cấp, rút ngắn khoảng cách về trình độ phát triển, đẩy mạnh sản xuất hàng hóa

theo hướng bền vững, hiệu quả Tuy nhiên, việc tận dụng thời cơ, vận hội đó

đến đâu, phụ thuộc khả năng cạnh tranh và mức độ ứng phó với các rủi ro trong sản xuất kinh doanh của kinh tế hộ gia đình nông dân:

Rúi ro là những điểu không tốt lành, bất ngờ xảy ra với con người gây nên những tổn thất mất mát Có nhiều nguyên nhân gây nên rủi ro, trong đó

có sự biến động thất thường của thời tiết khí hậu và biến động bất lợi của thị

trường, giá cả là những nguyên nhân chủ yếu, Từ những phân tích về tác

động của rủi ro luận án đã nêu: Rủi ro xảy ra với kinh tế hộ gia đình nông dân là hiện tượng thường gặp

Những quan niệm về "Hộ" "Gia đình", "Kinh tế gia đình" và "Kinh tế hộ

gia đình" đã được nhiều tổ chức nhiều viện nghiên cứu, nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm đề cập từ nhiều góc độ khác nhau, phản ánh tính

phong phú, đa dạng, và phức tạp về nội dụng của các khái niệm đó Góc độ kinh

tế học phát triển, quan niệm về "kinh tế hộ gia đình" được hiểu là một hình thức

kinh tế trong phát triển của nền kinh tế quốc dân Trong kinh tế hàng hóa hiện nay, đó là hình thức tổ chức sản xuất cơ sở rất cơ bản, là đơn vị kinh tế tự chủ trong nền kinh tế hàng hóa, là đơn vị sản xuất quy mô nhỏ nhưng có hiệu quả

trong việc đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn

Luận án khẳng định: Quan điểm bao trùm khá tương đồng của các nhà

kinh điền của chủ nghĩa Mác-Lênin và các nhà nghiên cứu về kinh tế hộ gia đình

là tính bên vững sự thích nghi trong phát triển và nhấn mạnh vai trò to lớn của

kinh tế hộ gia đình đối với quá trình phát triển sản xuất nóng nghiệp

Khái quát thực tiên phát triển kinh tế hộ gia đình ở một số quốc gia, luận án

nhận xét: Do điều kiện lịch sử của mỗi nước, nén tuy còn có sự khác nhau về trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, vẻ quy mô và hình ihức tổ chức quản

lý, nhưng điểm chung giống nhau hiện nay: Kinh tế hộ gia đình là đơn vị kinh tế

co so trong san xuất nông nghiệp, có vai trò to lớn đối với sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội nông thôn Luận án nêu một số kinh nghiệm có ý nghĩa gợi ý đối

với quá trình phát triển kinh tế hộ gia đình nông dán miền núi nước ta

Kinh tế hộ gia đình là loại hình tổ chức sản xuất có số lượng đông, hoạt

động trên một địa bàn rộng Do có sự song trùng vừa là đơn vị kinh tế và vừa

là tế bào xã hội, nên trong các hoạt động kinh tế của hộ ngoài sự tác động

của các yếu tố kinh tế, còn phải chịu sự chỉ phối của các yếu tố xã hội Những nhân tố ảnh hưởng đó, một mặt đã và đang quy định tính đa đạng, phong phú, không đồng nhất của các hoạt động kinh tế diễn ra ở hộ gia đình, mật khác đặt ra những yêu cầu khách quan phải phân loại hộ Hiện nay, do yêu cầu của công tác quản lý và nghiên cứu, nên các căn cứ để phân loại hộ gia đình dược dé cập từ nhiều góc độ khác nhau Căn cứ được sử dụng phổ biến là dựa

trên các yếu tố kinh tế và các yếu tố về điều kiện tự nhiên Trong phạm vi

4

nghiên cứu của dé tài, căn cứ kinh tế để phân loại hộ gia đình nông dân là:

Mục đích sản xuất kinh doanh của hộ Theo tiéu chí đó có thể phân thành hai loại: "Hộ tự nhiên, tự cung tự cấp” và "hộ hàng hóa”

Kính tế "hộ hàng hóa" và kinh tế "hộ tự cung, tự cấp”, là hai loại hình tổ chức sản xuất cơ sở, ngoài một số điểm chung giống nhau là những điểm

khác nhau khá cơ bản Trong nền kinh tế hàng hóa, sự khác biệt đó đã tạo cho "hộ hàng hóa” những ưu điểm vượt trội hơn so với "hộ tự cung, tự cấp”

Bên cạnh những ưu điểm vượt trội, trong quá trình phát triển, "hộ hàng hóa”

cũng đã và đang bộc lộ nhiều hạn chế, yếu kém Đối với những quốc gia

chậm phát triển, với những vùng khó khăn như vùng núi và dân tộc ở nước ta,

những hạn chế yếu kém đó bộc lộ khá gay gắt

Tóm lại, Lý luận và thực tiễn đã và đang khẳng định tính bền vững, hiệu

quả, sự năng động, và vai trò to lớn đối với sự ồn định và phát triển kinh tế

nông thỏn và sản xuất nông nghiệp của hình thức kinh tế hộ gia đình Đó

chính là những cơ sở quan trọng để phân tích, đánh giá một cách khoa học vị

trí vai trò của Kinh tế hộ gia đình nông dân miễn núi nước ta

1.1.2 Đặc điểm và vai trò của kinh tế hộ gia đình nông dân miễn núi

rước ta

Một số đặc điển nổi bát: Miễn núi nước ta rộng lớn, có diện tích tự nhiên hơn 23 triệu ha, chiếm gần 3/4 diện tích tự nhiên cả nước, là địa bàn

sinh sống của 24 triệu người, thuộc 54 dân tộc anh ern Miền núi có tiềm lực

kinh tế to lớn, có nguồn tài nguyên phong phú, đa dạng Với địa thế cao, dốc, thắm thực vật lớn, miền núi đóng vai trò quyết định đối với môi trường sinh thái của cả nước Nằm dọc biên cương Tổ quốc, có nhiều cửa ngõ thông thương

giữa nước ta với thế giới, nẻn có vị trí đặc biệt quan trọng vẻ quốc phòng an ninh

Vận động phát triển trong vùng lãnh thổ có vị trí rất quan trọng cùng với sự tác động của nhiều yếu tố khác, hộ gia đình và kinh tế hộ gia đình nông dân miền núi ngoài nét chung phố biến còn có những đặc điểm riêng:

* Hộ gia đình nông dân miền núi là những hộ gia đình dân tộc cư trú

sinh tụ và tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh ở miền núi Hiện nay,

dưới tác động của nhiều nguyên nhán, trong đó có nguyên nhắn về tốc độ tầng

dân số tự nhiên và cơ học nên số lượng hộ gia đình trong vùng tâng nhanh

* Các hộ gia đình dân tộc ít người chủ yếu sống ở nông thôn, ít sống ở

đô thị Tại các đô thị, hộ dân tộc vốn đã ít, lại cư trú chủ yếu ở vùng ven nội thị, gắn với vành đai nông nghiệp và hoạt động sản xuất nóng nghiệp là chính

* Hộ gia đình dân tộc miền núi, trước đây cũng như hiện nay, vốn là những hộ gia đình nông dân vì vậy, mọi sự đổi thay về kinh tế miền núi,

trước hết được biều hiện ở sự chuyển biến trong nông nghiệp và nóng thôn

* Hộ gia đình miền núi là tế bào của xã hội các dân tộc, mang đậm tính

truyền thống có bồn phận thực hiện nhiều chức năng quan trọng có ảnh

hưởng trực tiếp đến sự phát triển và ý thức từng tộc người Gia đình các dân tộc miền núi phố biển là những gia đình nhỏ phụ hệ, gồm hai thế hệ Tuy có

sự khác nhau về hình thức tổ chức gia đình, nhưng đặc điểm phổ biến là: đông con, có quan hệ huyết thống dòng họ dam nét, va ban, buén, play

theo tiếng các dân tộc (tạm dịch là làng) là những tổ chức xã hội rất cơ bản mang tính tổng hợp về lãnh thổ dân cư, xã hội, văn hóa các dân tộc Số

lượng hộ trong một bản làng có thể nhiều ít nhưng đều là những gia đình có

quan hệ huyết thống láng giềna hợp thành một xã hội tự quản, vận hành theo

luật (phép nước và lệ bản) trong đó tính cộng đồng là nguyên tắc ứng xử và

là quan hệ xã hội nền tảng Các nhà nghiên cứu gọi đó là tổ chức xã hội nông nghiệp một hình thái cóng xã láng giêng thích ứng với cư dân trồng cây

lương thực, với các đặc trưng về tâm lý và tư duy: Chấi kinh nghiệm, suy

nghiệm vượt trội hơn lý luận, thực nghiệm; tư duy suy điễn hơn là tư duy quy

nạp: truyền miệng vượt trội hơn chữ nghĩa Đó là tập quán thói quen "ăn chắc mặc bền" hơn là phiêu lưu mạo hiểm, đễ có tính bảo thủ hơn là cấp tiến Đó

là chất cần cù chịu khó vượt trội hơn chất cải tiến công cụ Chất lao động làm

än thường được quy về "khéo tay hay lam" mang tinh ngau hứng được đến đâu

hay đến đó tâm lý cào bằng, ghét sự vượt trội Xã hội hoạt dong theo lệ hơn là

theo luật nguyên tắc tình cảm anh em được coi là tiêu chuẩn ứng xử của mỗi

gia đình.

Can cứ địa vực cư trú, có thể nêu ba dang tiêu biểu của hộ gia đình nông

dan các dân tộc miền núi: Hộ gia đình vùng thấp và thung lũng: gồm chủ yếu

các dân tộc Kinh, Thái, Tày, Mường Hộ gia đình vùng giữa và vùng cao, vùng sảu, vùng xa: chủ yếu các dân tộc Hmông, Dao Hộ gia đình vùng núi Trường

Sơn - Tây Nguyên: chủ yếu các dân tộc Êđê, Minông, Ba Na, Gia Rai, Kinh

Góc độ tổ chức sản xuất và hình thức quản lý có thể phân hộ gia đình

nông dân miễn núi thành các loại sau: Hộ trong các hợp tác xã nông nghiệp; hộ trong các nông lâm trường; hộ tư nhân cá thể

Can cứ vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên và các điều kiện về kinh tế, xã hội, hộ

và kinh tế hộ gia đình nỏng dân miền núi nước ta, có thể phân nhóm theo các

khu vực như sau: Kinh tế hộ vùng núi Tây Bắc: kinh tế hộ vùng núi Đông Bắc: kính tế hộ vùng núi khu [V cũ; kinh tế hộ vùng núi Duyên hải miền Trung: kinh

tế hộ vùng núi Trường Sơn - Tây Nguyên: kinh tế hộ vùng núi Đông Nam Bo

VỊ trí, vai trò của kinh tế hộ gia đình nông dân rong việc ổn định và phát triển kănh tế - xã hội miễn núi nước ta hiện nay,

Luận án phân tích và nêu rõ vị trí vai trò to lớn của kinh tế hộ gia đình

nông dân trong việc ổn định và phát triển kinh tế - xã hội miền núi: Góp phần

giải quyết vấn để lương thực theo quan điểm sản xuất hàng hóa phát huy và khai thác các lợi thế vẻ rừng, cây công nghiệp, chãn nuôi đại gia súc; có vai

trò quan trọng trong việc thực hiện có hiệu quả cuộc vận động định canh định cư: tạo điều kiện phát triển kinh tế vườn nhà vườn rừng và các trang trại

hộ gia đình; tạo cơ sở để tiếp nhận và ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, nâng cao nắng suất lao động và hiệu quả kinh tế; là yếu tố quyết định

việc đổi mới, phát triển kinh tế ở các nòng - lâm trường, các hợp tác xã

1.2 Phát triển kinh tế hộ gia đình nóng dân - các nhân tỏ tác động

và những xu hướng vàn động chủ yếu

1.2.1 Các nhân tổ tác dộng quá trình vận động và phát triển kinh tế

hộ gia đình nông dân miền núi

Xuất phát từ lý luận và thực tiên, luận án nhận xét: Quá trình vận động phát triển kinh tế hộ sia đình luôn chịu sư chị phối tác động cửa các nhân tố bên trong

và bên ngoài Nhân tố bên trong là những yếu tố chủ quan thuộc về hộ gia đình

phải có, nhân tố bên ngoài là những yếu tố khách quan chi phới tác động Hai nhân tố tác động đó luôn có mối quan hệ biện chứng với nhau Trong thực tiên,

biểu hiện cụ thể của các nhân tố đó khá đa đạng, phụ thuộc đặc điểm từng vùng,

từng loại hình hộ, từng dân tộc Đối với miền núi nước ta những nhân tố bên

trong gồm: Đất đai, lao động, vốn khát vọng và kiến thức Những nhán tế

bên ngoài: Cơ chế, chính sách về ruộng đất, thị trường, bảo hộ sản xuất, khoa

học công nghệ, khuyến nông, khuyến lâm, chính sách tín dụng, phát triển kết cấu ha tang cơ sở Ngoài ra, kinh tế hộ gia đình còn chịu sự tác động của điều kiện tư nhiên, những đặc điểm riêng của sản xuất nông nghiệp, sự khóng chắc chắn và độ rủi ro cao

1.2.2 Xu hướng ván động chủ yêu của kinh tế hộ gia đình nóng dán

miền múi nước ta

Nhiều công trình nghiên cứu của các nhà kinh tế đã chỉ ra một số xu hướng, trong đó nổi lên hai xu hướng chủ yếu:

Mot la: Xu hướng tập trung đất đại vào một nhóm hộ từ đó mà hình thành những hệ sản xuất kinh doanh hàng hóa theo kiểu trang trại gia đình Hai là: Xu hướng liên kết hợp tác giữa các hộ, giữa các hộ với các doanh nghiệp, nhất là với doanh nghiệp nhà nước

Đối với miền núi nước ta hiện nay, ngoài những xu hướng vận động phát

triển có tính phổ biến trên, còn hình thành, phát triển một số xu hướng như:

Quá trình phân tách từ hộ nhà đài, từ hộ gồm nhiều thế hệ thành những hộ

nhỏ gồm một cặp vợ chồng và con cái; từ hộ du canh du cư lên hộ định canh định cư tự cung tự cấp; từ hộ tự cung tự cấp lên hộ sản xuất hàng hóa giản đơn; từ hộ sản xuất hàng hóa giản đơn lên sản xuất hàng hóa lớn trong cơ cấu kinh tế nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường; xu hướng "hộ tự cung tự cấp" giảm, "hộ hàng hóa” tăng nhanh; xu hướng tỷ trọng hộ sản xuất hàng hóa nhỏ giảm, hộ sản xuất hàng hóa lớn tập trung tăng; xu hướng tăng

cường tính độc lập, tư chủ kinh tế của hộ gia đình, xu hướng tăng cường hội nhập hợp tác với các vùng trong cả nước với các nước trone khu vực và thế

8

giới; xu hướng đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông

thôn: xu hướng giảm hộ nghèo, tăng hộ giàu; xu hướng hình thành những hộ

chuyên cây, chuyên con, chuyên ngành nghề, chuyên dịch vụ

Chương 2

KINH TE HO GIA DINH NONG DAN MIEN NÚI TÂY BẮC -

THUC TRANG VA YEU CAU PHAT TRIEN

2.1 Những nhân tố tác động đến việc hình thành và phát triển kinh

tế hộ gia đình nông dân miền núi Tây Bắc

2.1.1 Những đặc điểm nổi bật về diễu kiện tự nhiên

Sự tác động của diều kiện tự nhiên vùng Tây Bắc đến quá trình phát triển kinh tế hộ gia đình, theo hai hướng thuận lợi và khó khán:

Về thuận lợi: Điều kiện tự nhiên đã và đang tạo vị trí địa lý thuận lợi dé kinh tế hộ gia đình phát triển theo hướng mở rộng giao lưu hội nhập kinh tế với bên ngoài, phát huy, khai thác những lợi thế so sánh

~ Từ thực tế phong phú về cấu trúc địa hình, địa chất, về khí hậu, thực bì

che phủ, đã tạo cho Tây Bắc một sự phong phú và đa dạng về đất đai với

nhiều nhóm đất tốt và quý hiếm, đó là lợi thế để hình thành và phát triển "hộ hàng hóa” tập trung, chuyên mòn hóa cao

¬ Các nhàn tố địa hình, địa thế, khí hậu và đất đai đã ảnh hưởng đến sự phản bố thực vật rừng Tây Bác Mặc dù rừng Tây Bắc có quá trình diễn thế

thứ sinh, nhưng với ý nghĩa phát triển, bảo vệ rừng nhằm tạo ra một hệ sinh

thái bền vững, phát huy mặt tích cực chức năng phòng hộ đầu nguồn, góp phần bảo vệ các tài nguyên thiên nhiên khác, thì nghề rừng là một thế mạnh

để phát triển kinh rế hộ gia đình nóng dân Tây Bắc

Như cách tiếp cán vẻ lợi thế của nghề rừng, nghề quản lý kinh doanh, khoanh nuời bảo vệ bảo tồn nguồn động vật rừng của Tây Bắc nhằm phục

vụ các hoạt động kinh tế như du lịch dịch vụ và nghiên cứu khoa học, tạo lập

sự cản bằng sinh thái bền vững được xác định là một lợi thế, một thế mạnh

dé phát triển kinh tế hộ gia đình

9

Về khó khăn: Trong điều kiện kinh tế hiện nay, kinh tế hộ gia đình Tây

Bắc đang phải chống đỡ khó khăn với những diễn biến thất thường, bất hòa

của điều kiện tự nhiên Nguy cơ xảy ra bất trắc, rủi ro còn lớn

Do thời tiết khí hậu điển biến phức tạp các yếu tố khí hậu cực đoan còn xây ra thường xuyên, đã gây nên những tồn thất lớn về người và của

Đo lượng bốc hơi lớn nhưng lượng mưa lại quá thấp nền mùa đông ở Tây Bắc hạn hán xây ra rất gay gắt làm cho nhiều khu vực nhất là vùng cao nguyên đá với nhiều hộ gia đình thiếu cả nước sinh hoạt

Địa hình cao dốc, chia cắt mạnh, gây ra những can trở khó khăn để phát triển mạng lưới giao thông thông tin liên lạc điện và hệ thống dịch vụ khác

2.1.2 Những đặc điểm nối bật về kinh tế - xã hội

Thực hiện công cuộc đổi mới của Đăng nên kinh tế - xã hội của các tĩnh thuộc vùng Tây Bắc đã có những chuyển biến và khởi sắc, đạt được những thành

tựu bước đầu, Tuy nhiên, so với yêu cầu và tiểm năng còn bộc lộ nhiều khó khăn,

yếu kém Đối với cả nước, Tây Bắc là vùng chậm phát triển kinh tế hộ gia đình

vận động phát triển trong điều kiện đó, đang gập rất nhiều khó khăn: những lợi

thế so sánh khóng nổi trội, hơn hẳn so với những hạn chế, yếu kém; nông lâm

sản hàng hóa nhìn chung có chỉ phí đầu vào và đầu ra cao hơn các vùng khác;

nguồn ngăn sách quá hạn hẹp: do suất đầu tư cao lãi suất thấp thời gian thu hồi vốn dài, độ rủi ro cao nên các nhà đầu tư trong và ngoài nước thường ngại đầu tư

vào miễn núi

22 Phát triển kinh tế hộ gia đình nông dân Tây Bắc - Thực trạng và

Thời kỳ trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, các hoạt động kinh tế

của hộ gia đình nông dân Tây Bắc, với những tác động của bối cảnh lịch sử

lúc đó, mang nặng tính tự nhiền, tự túc, tự cấp

10

Sau khi hòa bình lập lại ở miền Bắc (1954), bước vào thời kỳ hợp tác xã

Vùng núi Tây Bác, cũng như cả nước, sau hai nãm vận động và thực hiện, đã hình thành các hợp tác xã Hợp tác xã được pháp luật thừa nhận, sau một thời gian phát triển, do nhiều nguyên nhân, đã lâm vào tình trạng đình đốn kéo dài, lợi ích kinh tế của xã viên bị giảm sút nghiêm trọng Trước tình hình đó, nhiều

hộ vùng cao đã tự rút ra khỏi kinh tế tập thể để làm ăn cá thể, trở lại lối canh tác

cũ, phá đốt rừng làm nương rẫy, du canh du cư, sản xuất tự cung tự cấp; một bộ phận các hộ vùng giữa và vùng thấp tuy không rút ra khỏi hợp tác xã nhưng chỉ

lo làm ăn trên mảnh đất riêng của gia đình mình Các doanh nghiệp nông lâm

nghiệp quốc doanh ở thời kỳ này được hình thành nhanh, nhưng do không được chuẩn bị tốt các kết cấu hạ tầng cơ sở cũng như các điều kiện sản xuất kinh doanh khác, nèn hiệu quả sản xuất kinh doanh đạt thấp Trong thời kỳ này, ở

vùng núi Tây Bắc, bên cạnh những tiến bộ và thành tựu đạt được, là những

tồn tại, khuyết điểm rất cần được nghiên cứu xem xét một cách nghiêm túc Hai bai học lớn trong thời kỳ này là: T¬ Kinh tế hộ gia đình không thể giải quyết vấn dé lương thực theo quan điểm tự cùng, tự cấp 2- Phát triển kinh tế

hộ gia đình nòng dân theo hướng sản xuất hàng hóa phải gắn chặt chế và nhất

quán với vấn đề xã hội và nhân đạo, vì con người nếu không sẽ dem lại những hậu quả hết sức tai hại cho xã hội

* Kinh tế hộ giá đình nông dân Tảy Bắc thời kỳ đổi mới trừ năm 1986

dén nervy)

Tháng I2 năm 1986 Đại hội VI của Đảng đã nhìn thẳng vào sự thật với

tỉnh thần đổi mới Đại hội dã phân tích sàu sắc những thành quả và những sai

lầm khuyết điểm của Đăng trong lãnh đạo kinh tế rút ra những bài học lớn

trong đó có bài học quan trọng vẻ hành động phù hợp với quy luật khách quan

Sau Đại hội VỊ của Đảng, quá trình đổi mới quản lý trong nòng nghiệp được tiến hành khá đồng bộ Tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt trong các giải phấp của Đáng ta về đổi mới cơ chế quản lý nông nghiệp trong thời kỳ này, thực

chất là đổi mới quan hệ giữa kính tế hộ gia đình xã viên với kính tế hợp tác

xã nhằm giải phóng mạnh mẽ sức sản xuất trong nòng thôn

II