Một số đặc điểm tâm lý trong hoạt động quản lý của chủ tịch ủy ban nhân dân phường

Với ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn trên đây, chúng tôi lựa chọn nghiên cứu để tài "Một số đặc điểm tâm lý trong hoạt động quản lý của chủ tịch Ủy ban nhân dân phường ” 2.. Gia th

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHAM HÀ NỘI

ĐINH PHƯƠNG DUY

MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ TRONG HOẠT DONG QUAN LY CUA CHU TICH UY BAN

NHÂN DÂN PHƯỜNG

Chuyên ngành : Tâm lý học chuyên ngành

~ 2) Fale Tóm tắt luận án tiến sĩ tâm lý L Jatt J

HA NOI-2000

Công trình được hoàn thành tại Khoa Tâm lý-giáo dục

trường Đai học sư phạm Hà Nội

Người hướng dân khoa học :

TS Nguyễn Ngọc Bích

ĐHSP Hà Nội

TS Lé Thi Bừng

DHSP Ha Noi

Phan bién 1: PGS.TS Đỗ Long

Vién Tam ly hoc

` Phản biện 2: PGS TS Mac Van Trang

Viện Nghiên cứu PTGĐ

Phẩn biện3 TS Nguyễn Hữu Thụ

Đại học KHXH & NV - ĐHQG HN

Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp nhà

nước họp tại trường Đại học sư phạm Hà Nội vào hỏi giờ

ngày tháng .năm 2000

Có thể tìm hiểu luận án tại Thư viện Quốc gia Việt Nam,

Thư viện trường Đại học sư phạm Hà Nội.

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nghiên cứu về cán bộ quần lý cấp phường ở thành phố trong đó có vấn đề các đặc điểm tâm lý của người chủ tịch phường

là một đòi hỏi cấp thiết cả về mặt lý luận và thực tiễn Những

nghiên cứu này góp phần chỉ ra cơ sở lý luận tâm lý học của việc đánh giá, tuyển chọn, đào tạo, bổi dưỡng đội ngũ cán bộ chủ chốt

cấp cơ sở, cấp phường, trong đó có chủ tịch phường

Với ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn trên đây, chúng tôi

lựa chọn nghiên cứu để tài "Một số đặc điểm tâm lý trong hoạt

động quản lý của chủ tịch Ủy ban nhân dân phường ”

2 Khách thể và đối tượng nghiên cứu:

21 Khách thể:

Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường đang tại chức và một số khách thể khác

32 — Đối tượng:

Đặc điểm tâm lý của chủ tịch Ủy ban nhân dân phường thể

hiện trong hoạt động quản lý tại địa phương

3 Mục đích nghiên cứu:

Kết quả nghiên cứu nhằm mục đích làm cơ sở lý luận và

thực tiễn để tham khảo trong quá trình chỉ đạo công tác đào tạo, bồi

dưỡng đội ngũ chủ tịch Ủy ban nhân dân phường một cách hệ thống.

k2

4 Gia thuyét khoa hoc:

Với đặc trưng của hoạt động quản lý hành chính nhà nước

ở cơ sở,với yêu cầu của cương vị công tác , khi thực hiện vai trò lãnh đạo, chủ tịch Ủy ban nhân dân phường cần có một số đặc

điểm tâm lý để thực hiện nhiệm vụ, chức năng của mình Các đặc

điểm tâm lý của chủ tịch Ủy ban nhân dân phường sẽ được bộc lộ

rõ rằng trong quá trình tổ chức quản lý của mình tại địa phương

5 Nhiém vu:

- Nghiên cứu lý luận về đặc điểm tâm lý của người chủ tịch

Ủy ban nhân dân phường khi thực hiện chức năng quản lý hành

chính tại địa phương

- Tìm hiểu thực trạng về các đặc điểm tâm lý của chủ tịch

Ủy ban nhân dân phường

- Tổ chức thực nghiệm để đo mức độ biểu hiện các đặc

điểm tâm lý của chủ tịch Ủy ban nhân dân phường

- Để xuất một số ý kiến góp phân làm cơ sở để bổ sung

chương trình đào tạo, bỗi dưỡng chức danh chủ tịch Ủy ban nhân dân phường

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu:

6.1 Giới hạn

Người chủ tịch Ủy ban nhân dân phường có nhiều đặc điểm

tâm lý đa dạng nhưng luân án chỉ tâp trung nghiên cứu một số đặc điểm tâm lý của người chủ tịch Ủy ban nhân đân phường thể hiện trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước ở thành phố Hồ Chí Minh

ue

6.2 Phạm vì nghiên cứu

Đo điều kiện về thời gian và khả năng, luận án chỉ nghiên

cứu ở địa bàn thành phố Hồ Chi Minh

7 Nội dung nghiên cứu cụ thể:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về các đặc điểm tâm lý của chủ tịch Ủy ban nhân dân phường

- Nghiên cứu mức độ biểu hiện của các đặc điểm tâm lý

thể hiện trong hoạt động quản lý ở chủ tịch phường

8 Đóng góp mới của luận án:

- Xác định được mức độ thể hiện một số đặc điểm tâm lý

của chủ ch Uy ban nhân dân phường thể hiện trong hoạt động

quản lý của họ trên cơ sở các đặc trưng của chính hoạt động này

- Kết quả nghiên cứu có thể sử dụng làm tài liệu bổi dưỡng đội ngũ chủ tịch phường tại các trường chính trị tỉnh, thành phố trực

thuộc trung ương

9, Gấu trúc của luận án:

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận án gồm 3 chương

Chương | : Cơ sở lý luận

Chương 2: Tổ chức nghiên cứu

Chương 3: Kết quả nghiên cứu thực tiễn

Ngoài ra cồn có 26 bảng, 8 biểu đổ, !17 tài liệu tham

khảo, LŠ phụ lục và 1 danh mục các công trình nghiên cứu liên

quan đã công bố

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN

1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

3 khuynh hướng nghiên cứu ở nước ngoài

- Khuynh hướng nghiên cứu các đặc điểm như những điểm

tiển định, qui định người nào sẽ làm lãnh đạo

- Khuynh hướng nghiên cứu các đặc điểm tâm lý gắn lién với tiến trình hoạt động quản lý

- Khuynh hướng nghiên cứu các đặc điểm tâm lý của người

lãnh đạo gắn với các tình huống và các vị trí nhất định

2 khuynh hướng nghiên cứu chủ yếu ở Việt Nam

- Hướng nghiên cứu các đặc điểm nhân cách của người lãnh

đạo nói chung cho các cấp và các ngành

- Hướng nghiên cứu về cán bộ lãnh đạo các cấp, trong đó có

cấp cơ sở

Tuy nhiên chưa có công trình nào nghiên cứu thỏa đáng và ,

cụ thể có hệ thống về đặc điểm tâm lý của người lãnh đạo chính

quyền cơ sở, người chủ tịch Ủy ban nhân dân phường

2 Những khái niệm cơ bản của để tài

2.1 Chủ tịch phường,người lãnh đạo chính quyền cơ sở

2.1.1 Người lãnh đạo

Người lãnh đạo là người được giao các chức năng quản lý

tập thể và tổ chức hoạt động của nó một cách chính thức Người lãnh đạo tổ chức, hướng dẫn, động viên người được lãnh đạo thực

hiện những nhiệm vụ đã để ra, thực hiện các chủ trương, chính sách

đã ban hành Theo nội dung đó, người đứng đầu một cơ quan lãnh

a

dao(dang, đoàn thé ) hay cơ quan quần lý, cơ quan chi dao hay chi

huy đều được gọi là người lãnh đạo Như vậy, người lãnh đạo nào

cũng thực hiện những chức năng cơ bản là lãnh đạo, quản lý, chỉ đạo, chỉ huy

2.1.2 Chủ tịch Ủ 'y ban nhân dân phường, người

lãnh đạo chính quyền cơ sở

Phường là cấp cơ sở trong hệ thống chính quyển 4 cấp của

hệ thống chính quyền nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Phường là đơn vị hành chính thấp nhất ở đô thị tương đương với đơn

vị hành chính xã Như vậy, người chủ tịch Ủy ban nhân dân phường

là người lãnh đạo chính quyển tại cơ sở ở các quận, thị xã hoặc

thành phố thuộc tỉnh, là người chịu trách nhiệm lãnh đạo Ủy ban

nhân dân phường thực hiện các chức năng của mình trong hệ thống

hành chính của nhà nước Ủy ban nhân đân là một thiết chế tập thể,

nhưng theo hiến pháp năm 1992 thì chủ tịch Ủy ban nhân dan

phường điều hành hoạt động của Ủy ban nhân dân

Người chủ tịch Ủy ban nhân dân phường luôn luôn bận rộn

với những công việc hàng ngày để thực hiện các nhiệm vụ cụ thể

của Ủy ban nhân dân mà mình là người đại diện, là người lãnh đạo

cao nhất.Qua nghiên cứu thực tiễn, chúng ta nhận thấy rằng chủ tịch Ủy ban nhân dân phường là người giữ trọng trách quan trọng

nhất, đứng đầu chính quyển cơ sở Điều quan trọng của chủ tịch phường là biết nắm vững khâu cốt lõi: qui tụ và điểu hành cán bộ

chính quyền làm việc có hiệu quả song song với việc thường xuyên

chỉ đạo các công tác ở địa phương

2.2 Hoạt động quản lý, giao tiếp quản lý và nhân cách

người chủ tịch phường

2.2.1 Hoạt động quản lý của chủ tịch phường

Hoạt động quản ly hành chính nhà nước của người chủ tịch

ủy ban nhân dân phường là quá trình tác động qua lại thường xuyên giữa chủ thể và khách thể thông qua mối tác động qua lại và trực tiếp giữa chủ tịch UBND phường và đội ngũ giúp việc đến quân

chúng nhân đân nhằm thực hiện quyền làm chủ của nhân dân,thực

hiện công bằng xã hội trên địa bàn phường

Khách thể trong hoạt động quản lý của chủ tịch phường:

- Quần chúng nhân đân

- Nhân viên văn phòng Ủy ban nhân dân phường

Hoạt động quản lý của người chủ tịch Ủy ban nhân dân

phường có những đặc trưng sau đây:

- HÐ của chủ tịch Ủy ban nhân dân phường là HD lãnh đạo

chính quyền cấp cơ sở trong hệ thống chính quyền 4 cấp

- HĐ của chủ tịch Ủy ban nhân dân phường vừa đại diện cho quyền lợi của nhân dân địa phương,vừa đại diện cho quyền lực

của nhà nước trên địa bàn

-HÐ của chủ tịch Ủy ban nhân dân phường mang tính chất trọng tài trong quan hệ giữa các công dân,công dân với nhà nước

„Cỡ quan nhà nước

- HĐ của chủ ch Ủy ban nhân dân phường thực hiện các nhiệm vụ thông qua các biện pháp hành chính trên cơ sở pháp luật

2.2.2 Giao tiếp quân lý của chủ tịch Ủy ban

nhân dân phường Giao tiếp trong quá trình quản lý của chủ tịch Ủy ban nhân

dân phường là quá trình xác lập mối quan hệ tích cực giữa chủ tịch

phường và người chung quanh để trao đổi thông tin,nhận thức,tình cảm,nhu cẩu cho nhau và nhằm mục đích tri giác ,hiểu biết về

nhau để thực hiện các chức năng quản lý ở địa phương

Người chủ tịch phường thường xuyên thực hiện sự giao tiếp trực tiếp với các khách thể để điều hành, tổ chức công việc có hiệu

quả Mặt khác, người chủ tịch phường không chỉ thực hiện loại hình

giao tiếp chính thức đơn thuân mà nhiều lúc còn thể hiện sự giao

tiếp không chính thức để có thể thu thập thông tin, nắm bất tâm tư

nguyện vọng của quần chúng nhân dân Ngôn ngữ được người chủ tịch phường dùng trong giao tiếp là ngôn ngữ bình đân, đơn giản để

người nghe dễ hiểu và dé đồng cẩm Cùng với hoạt động, giao tiếp

_ có tác dụng qui định sự phát triển những phẩm chất của nhân cách ở

chủ thể Trong hoạt động quản lý của người chủ tịch phường, giao tiếp được xem là điểu kiện thiết yếu, có khả năng tạo ra những tiền

dé tam ly thuận lợi, những đặc điểm tâm lý phù hợp với việc phát

triển vững chắc những phẩm chất của tâm lý-ý thức-nhân cách

Khi nghiên cứu về mục đích giao tiếp của chủ tịch phường, cần lưu ý đến các đặc trưng của giao tiếp như là những dấu hiệu nhấn mạnh đến tính chất hoạt động chủ thể-chủ thể của giao tiếp Ngoài những đặc trưng chung, giao tiếp trong quản lý của chủ tịch

phường thể hiện tính tích cực, tính nhân dân một cách rất rõ rằng

2.2.3 Nhân cách của chủ tịch phường Nhân cách của người chủ tịch phường là tổng hợp những

thuộc tính về tư tưởng chính trị tâm lý đạo đức và năng lực hoạt

động nói lên giá trị xã hội của họ

Nhân cách của chủ tịch phường là một hệ thống các yêu

cầu của xã hội đối với người thực hiện vai trò chủ tịch phường, nói

lên trình độ phát triển về xã hội của họ.

2.3 Đặc điểm tâm lý của chủ tịch UBND phường:

2.3.1 Khải quát về các đặc điểm tâm lý:

Các đặc điểm tâm lý trong hoạt động quản lý của người lãnh

đạo là những biểu hiện tâm lý đặc trưng của người đóng vai trò lãnh đạo Người lãnh đạo có thể khác nhau về tâm lý cá nhân nhưng trong hoạt động quản lý với cùng cương vi với các yêu cầu như nhau của

cộng đồng,họ có cùng một số đặc điểm tâm lý và biểu hiện thường

xuyên trong hoạt động quân lý của mình

Hoạt động quần lý của người lãnh đạo bộc lộ một số đặc

điểm tâm lý, nói cách khác, có một số đặc điểm tâm lý góp phần

tạo nên năng lực quản lý của người lãnh đạo

Với tư cách là người lãnh đạo nói chung,bất kể cấp nào

cũng như trong lĩnh vực nào,người lãnh đạo có một số đặc điểm tâm

lý chung Với các vai trò nhất định,trong các vị trí, chức vụ cũng như

lĩnh vực hoạt động nhất định,người lãnh đạo ở cương vị cụ thể sẽ có

các đặc điểm tâm lý chuyên biệt.Các đặc điểm tâm lý chung và đặc

điểm tâm lý chuyên biệt tác động qua lại,chí phối lẫn nhau,góp

phần tạo nên nhân cách của người lãnh đạo

2.3.2 Sự hình thành các đặc điểm tâm lộ của

người chủ tịch Ủy ban nhân dân phường

Các đặc điểm tâm lý của người lãnh đạo nói chung và của người chủ tịch phường nói riêng sẽ được hình thành dưới sự ảnh

hưởng của một số yếu tố chủ yếu: Hoạt động, Giao tiếp, Tính chất

của khách thể lãnh đạo:, Tính chất của chủ thể lãnh đạo:, Môi

trường xã hội:, Tự giáo dục,rèn luyện.tự bổi dưỡng

3.3.3 Một số đặc điểm tâm lý của chủ tịch Ủy

ban nhân dân phường

* Cơ sở xuất phát

- _ Từ vai trò nhiệm vụ của chủ tịch phường

Đốt với người lãnh đạo cấp cơ sở, cấp thấp nhất trong hệ

- thống quyền lực của quần lý thì hoạt động truyền đạt nhiệm vụ và

tổ chức thực hiện các quyết định là các dang haot động rất quan

trọng, thâm chí mang tính chất quyết định cho sự thành công của

quản lý Những đặc điểm tâm lý sẽ làm nổi bật vai trò lãnh đạo của

họ ở các đơn vị, địa phương cụ thể và cũng các đặc điểm này, qua

quá trình tác động qua lại với nhau lại tạo thành các đặc điểm về tác phong làm việc, thể hiện nét đặc trưng của hoạt động quản lý

- _ Từ đặc trưng của hoạt động quản lý

Bối với người lãnh đạo cấp cơ sở, khả năng thích ứng và giao tiếp là rất quan trọng, phần ánh được bản chất của quan hệ

dân chủ trực tiếp ở cơ sở Sự phù hợp cáng cao giữa các yêu cầu của

hoạt động, của chức vụ, của giao tiếp trong cương vị chủ tịch

phường thì hiệu quả công tác quản lý sẽ càng cao

* Một số đặc điểm tâm lý của người chủ tịch

phường thể hiện trong trong HP quan lý: `

Thực tế- linh hoạt- tháo vát- thích ứng- cởi mở- hòa đồng- tin tưởng quần chúng- úng xử khéo léo- công bằng- dân chủ-

nguyên tắc- tình lý hài hòa - kiên trì -chân tình

Kết luận chương 1 Chương 1 đã trình bày về cơ sở lý luận

của đặc điểm tâm lý của người chủ tịch phường Đây là cơ sở xuất phát để nghiên cứu các đặc điểm tâm lý bằng các phương pháp

nghiên cứu thực tiễn

10

TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU

1 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở quan điểm tiếp cận hoạt động-giao tiếp-nhân

cách,tiếp cận hệ thống,tiếp cận giá trị, luận án được thực hiện với

những phương pháp sau

- Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phương pháp điều tra bằng anket

Bang |: Tóm tắt về khách thể trong điều tra chính thức:

tiễn có kinh nghiệm và từng kinh qua chức vụ chú tịch phường

- Phương pháp quan sát và Phương pháp mô tả chân dung

- Phương pháp toán thống kê

1]

2 Cách thức tiến hành nghiên cứu

2.1 Giai đoạn l :.Từ 1995 đến 1997 : nghiên cứu tài liệu,

thu thập tr liệu để xây dựng cơ sở lý luận của vấn để nghiên cứu.Xây dựng anket mở điều tra thử, chỉnh sửa, bổ sung và hoàn

thành anket chính thức.Khảo sát thực trạng về đặc điểm tâm lý của

chủ tịch phường Xử lý thống kê, tổng hợp số liệu để có định hướng

bước đầu

2.2 Giai đoạn 2 : Từ tháng 6/1997 đến tháng 12/1998 :

quan sát hoạt động của chủ tịch phường, phỏng vấn một số khách

thể bổ sung, Tổ chức thực nghiệm tác động để chứng minh sự tiến

triển trong biểu hiện của các đặc điểm tâm lý trong hoạt động quần

định các đặc điểm tâm lý của chủ tịch phường

Xuất phát từ quan điểm tiếp cận và trên nên tảng nhân cách

của chủ tịch phường, các đặ c điểm tâm lý của chủ tịch phường sẽ

thể hiện trong hoạt động quản lý của họ Các phương pháp nghiên

cứu khác nhau sẽ kết hợp và bổ sung kết quả cho nhau tạo nên một

bức tranh chung về đặc điểm tâm lythể hiện trong hoạt động quản

lý của chủ tịch phường