Một số vấn đề về mối quan hệ giữa ổn định xã hội và công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta hiện nay

Vì vậy vấn dé giữ vững và phát huy vai trò của ổn định xã hội ÔÐXH hiện đang được đặt ra một cách cấp thiết vừa nhằm củng cố, bảo vệ những thành quả của sự nghiệp đổi mới, vừa nhằm tăng

#24)ÿ

MOT SO VAN DE VE MOI QUAN HE GIUa ON ĐỊNH XÃ HỘI

VÀ CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và

LUẬN ÁN ĐƯỢC HOÀN THÁNH TẠI HỌC VIỆN CHINH TRI QUOC GIA HO CHI MINH

Người hướng dan khoa hoc:

1 NGUYÊN BẰNG TƯỜNG PGS Triết học

Phản biện 1: PGS-TS LÊ VĂN CƯƠNG

Viện nghiên cứu Chiến lược và khoa học công an

Phản biện 2: PGS-TS NGUYEN TUAN DUNG

Viện Khoa học xã hội và nhán văn quân sự

Phân biện 3: PGS-TS LE VAN QUANG

Học viện Chính trị quân sự

Luận án được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Nhà nước họp tại

Học viện Chính trị Quốc giá Hệ Chí Minh - Hội trường số 7A,

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia

- Thư viên Học viện CTQG Hồ Chí Minh

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Sau L5 năm tiến hành sự nghiệp đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa quan trong trên nhiều lĩnh vực Về cơ bản, "nước

ta đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, nhưng một số mặt còn chưa vững chắc Nhiệm vụ đề ra cho chặng đường đầu của thời kỳ quá độ là chuẩn bị tiền

đề cho công nghiệp hóa (CNH) đã cơ bản hoàn thành cho phép chuyển sang thời kỳ mới đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa (CNH, HĐH) đất nước”, Đánh giá trên của ĐCSVN (tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VHI) không chỉ khái quát những thành tưu chủ yếu và vạch ra phương hướng vận động tiếp

theo cho quá trình đổi mới, mà còn chỉ rõ những thuận lợi và khó khăn của

quá trình CNH, HĐH đất nước Thoát ra khỏi tình trạng không hoảng kinh tế -

xã hội, điều đó có nghĩa là Việt Nam đã tái thiết lập được trạng thái ổn định, song trạng thái ổn định đó chưa thật sự vững chắc, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu, đòi hỏi của sự phát triển xã hội ở trình độ cao Bốn nguy cơ mà Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ (khoá VI ĐCSVN đã vạch ra cùng với

những khuyết điểm, yếu kém trên lĩnh vực quản lý kinh tế - xã hội mà Đại hội VII cha Dang da chi rõ, về thực chất đang trở thành những thách thức, tiểm

ẩn trong đó những nhân tố dẫn đến mất ổn định, thậm chí tái khủng hoảng,

can trở sự nghiệp CNH, HĐH trước mắt cũng như lâu dài Vì vậy vấn dé giữ

vững và phát huy vai trò của ổn định xã hội (ÔÐXH) hiện đang được đặt ra

một cách cấp thiết vừa nhằm củng cố, bảo vệ những thành quả của sự nghiệp đổi mới, vừa nhằm tăng cường điểu kiện cơ bản, cần thiết cho quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước

Tiến hành CNH, HĐH đất nước trong thời đại ngày nay đòi hỏi Việt Nam phải mở rộng hơn nữa quan hệ hợp tác với nước ngoài Song mở cửa như thế nào, mở đến đâu để vừa tiến hành CNH, HĐH thuận lợi, vừa giữ vững

được ÔÐXH, đặc biệt trong tình hình Mỹ đang ráo riết thực hiện chiến lược

“Diễn biến hòa bình" chống Việt Nam, điều đó cần trí tuệ tỉnh táo cùng ý thức

cảnh giác cao độ Giải quyết mối quan hệ giữa ÔÐĐXH với CNH, HĐH thời

mở cửa ở Việt Nam như vậy không chi bat nguồn từ thực tế trong nước, mà

còn phải đặt trong tình hình quốc tế đang có nhiều biển đổi, phù hợp với xu

thế chung của thời đại Đây là một vấn đẻ lớn vừa có ý nghĩa thời sự cấp bách vừa mang tầm chiến lược của sự nghiệp đổi mới theo định hướng XHCN

ở Việt Nam

Mặt khác, quá trình CNH, HĐH tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vue

đời sống kinh tế - xã hội, làm chuyển biến căn bản xã hội từ mang tính chất

nông nghiệp sang xã hội công nghiệp văn minh, hiện đại Ảnh hưởng, tấc

động của CNH, HĐH đến ÔÐXH do vậy là tất yếu Bên cạnh những tác động tích cực, làm vững chấc thêm trạng thái ÔĐXH, quá trình CNH HĐH đồng

thời làm nảy sinh những vấn đề mới liên quan trực tiếp đến trạng thái ÔÐXH

Sự nghiệp đổi mới hiện nay đòi hỏi phải vừa giữ vững ÔÐXH, vừa tiến hành CNH, HĐH và càng đẩy mạnh CNH, HĐH càng phải cũng cố, tang cường ODXH Rõ ràng đây là bài toán khó, song yêu cẩu phát triển đất nước không cho phép né tránh hay giải quyết một cách tuỳ tiện

Nghiên cứu ÔÐXH cùng mối quan hệ giữa nó với CNH, HĐH đòi hỏi phải có sự đầu tư của nhiều ngành khoa học, đặc biệt là khoa học triết học

Nhằm góp phần vào việc nghiên cứu đó, luận án này đề cập "Một số vấn đề vẻ

mối quan hệ giữa ÔÐXH và CNH, HĐH ở nước ta hiện nay"

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến để tài

Tầm quan trọng của CNH và ÔĐÐXH từ lâu đã được Đảng Cộng sân Việt Nam và Nhà nước Việt Nam quan tâm Từ đầu những năm 60 đến nay, CNH XHCN luôn được xác định là nhiệm vụ trung tâm của cả thời kỳ quá độ lên CNXH Vấn đề ÔÐĐXH được chính thức đẻ cập từ đầu những năm 80 Đại hội V của Đảng đã để ra mục tiêu: về cơ bản ổn định tình hình kinh tế - xã hội ổn định đời sống của nhân dan Đặc biệt tới Đại hội VI, dai hội mở đầu sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam, ồn định kinh tế - xã hội được xác định là "nhiệm

vụ bao trùm, mục tiêu tổng quát của những năm còn lại của chang đường đầu

tiên" {14, 421 Tới Đại hội VH, "chiến lược ổn định và phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2000” đã được thông qua Tại Hội nrghị giữa nhiệm kỳ (khoá VI)

cla Dang, CNH được xác định phải gắn liền với HĐH và tiến hành CNH, HĐH được nhấn mạnh "là con đường thoát ra khỏi nguy cơ tụt hận xa hơn sơ với các nước chung quanh, giữ được én định chính trị, xã hội, bảo vệ được độc

lập chủ quyển và định hướng phát triển XHCN" (17,27) Hiện nay, theo Nghị quyết Đại hội lần VI của Đảng, ÔÐXH được xác định là điều kiện, tiên đề

để đẩy mạnh một bước quá trình CNH, HĐH đất nước

Trên lĩnh vực nghiên cứu, một số đề tài cấp Nhà nước thuộc các chương trình khoa học - công nghệ được triển khai trong những năm qua đã dành một

sự chú ý cần thiết cho việc phân tích, lý giải ý nghĩa và vai trò của ÔÐXH đối

với sự nghiệp đổi mới, cũng như CNH, HĐH Chẳng hạn, đề tài KXOI-08 -

"Phân tích cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội

nước ta và đánh giá thực trạng

xã hội ta hiện nay", đề tài KXOA - 14 - "Đối mới chính sách xã hội nhằm đảm

; để tài KXO9-04- "Chiến lược diễn biến hòa bình, bạo loạn lật đổ và đối sách của ta"; đề tài BA-97-104-L02 - "An nĩnh nông thôn

bdo an ninh xã hộ

trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta - Thực trạng và giải pháp”

Nhiều nhà nghiên cứu cũng đã đề cập đến ÔÐXH cũng như CNH, HĐH

trong các công trình nghiên cứu của mình Chẳng hạn, các tác giả: Đào Duy Tùng: Quá trình hình thành con đường đi lên CNXH ở Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia (CTQG), Hà Nội 1994; Phạm Khiêm Ích - Nguyễn

Đình Phan :CNH, HDH ở Việt Nam và các nước trong khu vực, Nhà xuất bản

Thống kê, Hà Nội 1994; Nguyễn Danh Sơn :Afấy suy nghĩ về môi trường kính

tế - xã hội cho quá trình CNH, HĐH ở Việt Nam, Nhà xuất bản CTQG, Hà

Nội 1995; Trần Xuân Trường: Định hướng XHƠN ở Việt Nam - một số vấn để

lý luận cấp bách, Nhà xuất bản CTQG, Hà Nội 1996 Ngô Dinh Giao: Suy

nghĩ về CNH, HĐH ở Việt Nam (Một số vấn để lý luận và thực tiễn), Nhà

xuất bản CTQG, Hà Nội 1996, Lê Hữu Tổng :Về động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội 1997; Trần Nhâm: Có

một Việt Nam như thế - đổi mới và phát triển, Nhà xuất bản CTQG, Hà Nội

1997, Lê Mạnh Hùng: Thực rạng CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn Việt

Nam, Nha xuất bản Thống kẻ, Hà Nội 1998; Hồng Vĩnh: CNH, ĐH nông

nghiệp, nòng thôn - một số vấn để lệ luận và thực tiễn, Nhà xuất bản CTQG,

Hà Nội 1998, Lê Bộ Lĩnh: Tăng trưởng kính Tế và công bằng xã hội ở một số nước châu Á và Việt Nam, Nhà xuất bản CTQG, Hà Nội 1998, Bộ Thương mại

- Viện Nghiên cứu thương mại :Kiưing hoảng tài chính - tiến tệ ở chau A - Nguyên nhân và bài học, Nhà xuất bản CTQG, Hà Nội 1998

Trên các tạp chí nghiên cứu, một số tác giả cũng đã dé cập, phân tích ý nghĩa, vai trò của trạng thái 6n định với những góc độ khác nhau Chẳng hạn, các tác giả: Lê Hữu Nghĩa: Vai rò của chính trị trong việc đảm bảo định hướng XHCN, Tạp chí Cộng sản số 5/1996, Bùi Đình Bôn: Để giữ vững định hướng XHCN ở nước !a, Tạp chí Thông tin lý luận 8/1996 Nguyễn Trọng Chuẩn :“Mối quan hệ biện chứng giữa đổi mới chính sách kinh tế và đổi mới chính sách xã hội, Tạp chí Triết học số 6/1996; Văn hóa Việt Nam và sự phát

triển lâu bân của quốc gia, Tạp chí Triết học số 5/1998 Nguyễn Văn Huyện:

Về một mô hình phát triển đảm bảo sự tiến bộ xã hội, Tạp chí Triết học số

2/1998: CNH, HĐH và vấn để giữ gin bản sắc văn hóa dân tộc, Tạp chí Triết học số 1/1999 Văn Tạo:" Dán chủ và kỷ cương", ổn định và phát triển" - Tạp

chí Cộng sản số 13/(7/1998); Vũ Văn Hiển: Về vấn để an nình vì ổn định và phát triển xã hội trong giai đoạn hiệu nay - Tạp chí TTATXH số 2/1996;

ODXH va vai trò của nó đối với sự nghiệp CNH, HĐH đất nước - Tạp chí

Triết học số 2/1997

Trong các công trình, sách và bài viết trên đây, các tác giá đã phân tích,

lý giải khá rõ về CNH, HĐH từ lịch sử của nó đến những bước đi, từ tính tất yếu đến tác dụng thúc đẩy nền kinh tế Những yêu cảu, điều kiện đảm bảo

cho CNH, HĐH cũng đã được nêu ra từ giữ vững định hướng chính trị đến đổi

mới chính sách kinh tế - xã hội, từ mở rộng quan hệ quốc tế đến xây dựng nền

kinh tế thị trường định hướng XHCN Vấn đề ổn định tĩnh hình kinh tế - xã

hội cũng đã được để cập và nhấn mạnh như một yêu cầu, một nhân tế đảm bảo

cho quá trình CNH, HĐH Từ thực tế của cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội ở Việt Nam thời kỳ trước đổi mới, nhiều tác giả đã nhấn mạnh đến tính cần

thiết phải thiết lập trạng thái ổn định cho quá trình đổi mới, đồng thời néu ra

những nguyên nhân dẫn đến khủng hoảng Một số công trình nghiên cứu khảo

sát về vấn để an ninh nông thôn cũng đã nèu ra nguyên nhân của việc xuất

hiện những "điểm nóng” và phân tích về tác hại của tình trạng đó Có thể nói, van dé ODXH va CNH, HDH da được đề cập, phân tích dưới những góc độ, cấp độ khác nhau, thể hiện sự quan tâm của các tác giả Song một sự nghiên

cứu trực tiếp về mối quan hệ giữa ÔÐXH và CNH, HĐH đất nước với tính cách là một công trình khoa học độc lập hay một luận án tiến sĩ triết học thì

đến nay chưa thấy xuất hiện

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận án

3.1.Mục đích của luận án:

Lam sáng tỏ tính biện chứng của mối quan hệ giữa ÔÐXH và CNH, HĐH, để trên cơ sở đó, đề xuất hệ giải pháp nhằm góp phần xử lý, giải quyết

có hiệu quả quan hệ giữa ÔÐXH và CNH, HĐH ở nước ta hiện nay

3.2 Nhiệm vụ của luận ấn:

- Góp phần xây dựng nhận thức đúng din vé ODXH

- Phân tích sự tác động qua lại giữa ÔÐXH và CNH, HĐH

- Tìm hiểu quan hệ giữa ÔÐXH và CNH XHCN ở Việt Nam qua các

thời kỳ lịch sử

- Phân tích quan hệ giữa ÔÐXH và CNH, HĐH ở Việt Nam hiện nay,

làm rỡ những thuận lợi, khó khăn, những đặc điểm của CNH, HĐH, những

vấn đề cần giải quyết nhằm dam bio ODXH

- Đề xuất và phân tích hệ giải pháp để giải quyết có hiệu quả quan hệ

giữaÔÐXH và CNH, HĐH ở Việt Nam hiện nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận:

~ Luận án được thực hiện trên cơ sở chủ nghĩa Mác - Lênin tư trởng Hồ Chí Minh Những học thuyết, nguyên lý, quy luật, đặc biệt là học thuyết về hình thái kinh tế - xã hội, nguyên lý vẻ sự phát triển, các quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật đã được vận dụng, quán triệt trong quá trình phân tích, luận giải các vấn đề cần giải quyết trong luận án

- Luận án xuất phát từ quan điểm, đường lối của ĐCSVN để tiến hành phân

tích luận giải thực trạng mối quan hệ giữa ÓÐXH và CNH, HĐH ở Việt Nam

- Luận án kế thừa những thành tựu của các công trình khoa học có liên

quan đã được công bố

4.2 Phương pháp nghiên cứu

- Luan án được thực biện trên cơ sở vận dụng phương pháp luận mác

xít, sử dụng tổng hợp các quan điểm cơ bản của chủ nghĩa duy vật biện chứng

và chủ nghĩa duy vật lịch sử

- Luận án đã kết hợp các phương pháp lịch sử và lôgíc, phân tích và

tổng hợp, diễn dịch và quy nạp, thống kê và so sánh, vv trong quá trình nghiên cứu, xử lý tài liệu, tư liệu, số liệu liên quan đến đề tài

5 Đóng góp mới của luận án

- Góp phần thống nhất về mặt nhận thức vị trí, vai trò và ý nghĩa của

ÔĐÐXH đối với sự phát triển xã hội

~ Làm rõ tính biện chứng của mối quan hệ giữa ÔÐXH và CNH, HĐH

- Để xuất và phân tích hệ giải pháp góp phần giải quyết có hiệu quả quan hệ giữa ÔÐXH và CNH, HĐH ở Việt Nam hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Luận án đã góp phần nghiên cứu một cách cơ bản, toàn diện về mối quan hệ giữa ÔÐXH với CNH, HĐH, tương xứng với vị trí, tắm quan trọng của chúng trong sự nghiệp đổi mới, phát triển xã hội Luận án góp phần thống

nhất nhận thức và hành động thực tiễn nhàm củng cố ÔÐXH, tạo lập môi

trường xã hội thuận lợi cho việc đẩy mạnh CNH, HĐH Luận án có thể sử

dụng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu, giảng dạy và những ai quan

tâm tới vấn đề này

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án gồm 3 chương 8 tiết.

NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA LUẬN ÁN

Chương 1

NHAN THỨC CHUNG VỀ QUAN HỆ GIỮA ỔN ĐỊNH XÃ HỘI

VÀ CÔNG NGHIỆP HÓA - HIỆN ĐẠI HÓA

1.1 Khái niệm ổn định xã hội:

1.1.1 Những nguyên tắc tiếp cận :

Nghiên cứu vẻ ÔÐXH trước hết phải dựa trên cơ sở phép biện chứng

duy vật, đặc biệt là nguyên lý về sự phát triển Tác giả nhấn mạnh: ổn định gắn liên với phát triển, là điều kiện cho phát triển Phát triển là kết quả quá trình giải quyết quan hệ giữa ổn định và biến đổi, ÔÐĐXH không có mục đích

tự thân - ổn định để ổn định, mà nó có mục đích khác là tạo điều kiện, địa bàn, môi trường cho quá trình phát triển, xã hội

Mỗi hình thái kinh tế - xã hội trong quá trình tổn tại, vận động của mình

đều cần đến trạng thái ÔÐXH Sự vận động phát triển các hình thái kinh tế -

xã hội là quá trình lịch sử - tự nhiên (C.Mác), trạng thái ÔDXH cũng là kết

quả của sự kết hợp giữa nhân tố chủ quan và quy luật khách quan trong những

hoàn cảnh lịch sử nhất định Nếu hoạt động của con người phù hợp vớt quy luật khách quan thì xã hội sẽ vận động, phát triển trong trạng thái cân bằng, trật tu, ổn định Ngược lại khi hoạt động của con người đi ngược lại quy luật

thi sớm muộn sẽ dẫn tới hậu quả xã hội mất ổn định, rối ren, khủng hoảng

Đối với Việt Nam, đổi mới - ổn định - phát triển thống nhất biện chứng với nhau và là những mất khâu trong sự vận động của tiến bộ xã hội, phù hợp với xu hướng thời đại: hòa bình - hữu nghị - ổn định - hợp tác cùng phát triển

ÔĐÐXH vừa là nguyên tắc vừa là động lực của đổi mới và phát triển ÔÐXH để đổi mới, phát triển xã hội Ngược lại, đổi mới phát triển xã hội phải trên cơ sở

ÔÐXH, đảm bảo ÔÐXH Tác giả luận án nhấn mạnh: Thắng lợi của quá trình

đổi mới vừa qua ở Việt Nam do nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân

là chúng ta đã giải quyết mối quan hệ giữa ổn định - đổi mới - phát triển cũng như đã xử lý tốt quan hệ về chiều thời gian giữa quá khứ - hiện tại - tương lai

1.1.2 Đặc trưng của ODXH

Về định nghĩa: ÔDXH là trọng thái ổn định (tật tự, nến nếp, kỷ

cương ) trên các lĩnh vực chủ vếu thuộc đời sống xã hội trong quá trình vận

động biến đổi theo những quy luật khách quan vốn có của chúng nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển và tiến bộ xã hội

Nội hàm của khái niệm ÔÐXH bao gồm những dấu hiệu chủ yếu: là kết

quả tổng hợp của trạng thái ổn định trên các lĩnh vực chủ yếu thuộc đời sống

xã hội; là wang thái đối lập với trì trệ, rối loạn, khủng hoảng, mất ổn định; là

trạng thái gắn liên với quá trình vận động, biến đổi trên các lĩnh vực thuộc đời sống xã hội; là điều kiện thuận lợi cho sự phát triển, tiến bộ xã hội

Về kết cấu và tiêu ch: ÔÐXH có kết cấu gồm ổn định chính trị - xã

hội, ổn định kinh tế - xã hội; ổn định tư tưởng xã hội, ổn định trật tự xã hội

Mỗi loại én định trên lại có nội dung và kết cấu đặc trưng Xết trên phương điện lý thuyết hệ thống, ÔÐXH là hệ thống mẹ trong đó chứa đựng những hệ thống con Mỗi hệ thống con, vừa có tính độc lập tương đối, vừa thống nhất

trong một chính thể mà nó là một thành tố

Tiêu chí chung để đánh giá ÔÐXH khái quát lại thể hiện trên những điểm chủ yếu sau: Độ vững chắc trong tổ chức, kết cấu xã hội và sự cân bằng

thống nhất giữa các trạng thái ốn định trên từng lĩnh vực; khả năng tự điều

chỉnh tự thích ứng bổ sung cho nhau của trạng thái ổn định trên các lĩnh vực đời sống xã hội; khả nang "đồng hóa" và "dị hóa" của ÔÐXH trước những tác

động, những biến động của tình hình an ninh, ổn định trong khu vực và quốc

tế: mức độ phù hợp của ÔÐXH đối với đòi hỏi nhu cầu phát triển xã hội cũng như đối với xu hướng vận động của thời đại; tính chất của những điều kiện mà

ÔĐÐXH mang lại đối với hoạt động nhận thức và thực tiễn của các chủ thể xã

hội; kha nang cla ODXH trong việc phòng ngừa xã hội từ xa không để xây ra những xung đột xã hội về mặt lợi ích

Trên cơ sở hệ thống tiêu chí chung đánh giá ÔÐXH tác giả luận án nêu

niên những tiêu chí riêng để đánh giá ổn định trên mỗi lĩnh vực và nhấn mạnh: Quan hệ giữa ổn định chính trị, ổn định kính tế, ổn định tư tưởng văn hóa, ổn

định trật tự xã hội mang tính biện chứng Nghiên cứu ÔĐXH, vì vậy phải trên

cơ sở quan điểm toàn diện, đánh giá từng lĩnh vực trong tính chỉnh thể, hệ thống, không tuyệt đối hóa bất kỳ trạng thái én định của lĩnh vực nào đi đến coi thường, hạ thấp lĩnh vực khác

Về vai trò của ÔĐXH đối với sự phát triển của xã hội

ÔÐXH có vai trò tích cực đối với sự phát triển xã hội, thể hiện trên những điểm chính: tạo điều kiện cho xã hội tự khẳng định bản chất của mình; tạo điều kiện

tốt hơn cho quá trình đổi mới, phát triển tiếp theo; kế thừa, bảo vệ được những giá trị tích cực của truyền thống; tạo điều kiện tốt hơn cho sự xuất hiện những mối quan hệ quốc tế Bao trùm lên tất cả và xuyên qua toàn bộ mối quan hệ giữa ÔÐXH và phát

triển xã hội là tính mục đích vì sự phát triển xã hội của ÔÐXH

1,2 Quan hệ biện chứng giữa ổn định xã hội và công nghiệp hóa -

hiện đại hóa

1.2.1 ÔĐXH là điều kiện cần thiết cho CNH, HĐH

Ý nghĩa, vai trò của ÔÐXH đối với CNH, HĐH bắt nguồn từ yêu cầu

đòi hỏi của CNH, HĐH và khả năng đáp ứng của ÔÐĐXH đối với những đòi hỏi đó CNH, HĐH là quá trình cải tiến sâu sắc toàn diện nền kinh tế - xã hội

của một đất nước, song quá trình đó phải diễn ra và thành công trên nền tảng

xã hội ổn định Sự phủ định biện chứng của quá trình CNH, HĐH đối với thực trang kinh tế - xã hội hiện tồn đòi hỏi bản thân nên kinh tế - xã hội với tính

cách là đối tượng bị phủ định phải đang tồn tại trong trạng thái ổn định ở mức

độ nhất định đã được định hình và đang chứa trong mình những nhân tố tiền

để, mầm mống của nên kinh tế - xã hội mới Khòng có điều kiện cơ bản đó,

không thể tiến hành CNH HĐH, hoặc có tiến hành chăng nữa, thì trên từng bước đi nó sẽ luôn luôn vấp phải trở ngại do trạng thái bất 6n định đem lại

Mặt khác, quá trình CNH HĐH không thể được triển khai mạnh mẽ

néu ÔÐXH luôn luôn được đuy trì, được bảo vệ và giữ nguyên trạng như ban dau Can nhan thite ODXH thoi ky CNH, HDH 1a trạng thái ồn định của một

xã hội đang trong thời kỳ cải biến theo hướng từ xã hội nông nghiệp cổ mruyền sang xã hội công nghiệp văn minh Giữ gìn, đảm bảo ÔĐXH thời kỳ CNH, HDH, do đó, phải được nhấn mạnh từ hai mặt Một mặt ÔÐXH được xác lập phù hợp với yêu cầu đòi hỏi CHN, HĐH, mặt khác kịp thời phát hiện, xử lý

những vấn để mới nảy sinh từ trong quá trình CNH, HĐH Điều đó đem lại kết

quả tạo lập môi trường chính trị - xã hội yên ổn, hành lang pháp lý rõ ràng, văn hóa lối sống lành mạnh tâm trạng xã hội tin tưởng và đó là những điều kiện thuận lợi cho CNH, HĐH

1.2.2 Tác động của CNH, HĐH đối với ÔĐXH

Dưới tác động mạnh mẽ của CNH, HĐH, những quan hệ xã hội được định hình từ xã hội nông nghiệp trước đó không thể đứng vững, nó cần phải được thay thể phù hợp với yêu cầu của CNH, HĐH Sự biến đổi của ÔÐXH trong thời kỳ CNH, HĐH là một tất yếu, đồng thời là kết quả của những thay đổi sâu sắc trên các lĩnh vực của đời sống xã hội do CNH, HĐH đem lại

Tuy nhiên mức độ tác động của CNH, HĐH đến ÔÐXH và sự vững chắc của ÔÐXH tuỳ thuộc vào định hướng chính trị của CNH, HDH, tay thuộc mục tiêu chính trị - xã hội của nó CNH, HĐH không có mục đích tự than, CNH, HDH có mục đích khác ngoài nó Chính mục tiêu vì cái gì và vì lo: ich của ai đã chỉ phối sự tác động của CNH, HĐH đến đời sống xã hội, qua

đó đến trạng thái ÔÐXH Để làm rõ vấn để này, tác giả luận án đã phân tích

so sánh tác động của CNH TBCN và CNH XHCN đến ÔÐXH

Sự tác động của quá trình CNH TBCN đối với sự tồn tại, vận động của

xã hội mang tính hai mật Nó vừa tạo dựng nén xã hội công nghiệp tư bản, vừa

cùng cấp những tiền đề vật chất, những lực lượng xã hội để tiến hành sự phú

định, thay thế xã hội đó

CNH XHCN làm xuất hiện xã hội còng nghiệp XHCN trong đó những mâu thuẫn đổi kháng, những nguyên nhân dẫn đến bùng nồ xã hội, xung đột lợi ích giai cấp vv bị xóa bỏ, CNH XHCN dược thực hiện không chỉ tao điều

kiện để con người phát huy sức mạnh của mình trong công cuộc chỉnh phục tự

ohién, ma no con tao ra những tiền đề, điều kiện thuận lợi để con người thực hiện quyền lực của mình đối với môi trường xã hội CNH XHCN càng thành còng bao nhiêu, càng đem lại khả năng để con người trở lại vị thế làm chủ bấy nhiều, càng tôn vinh giá trị của con người lao động, càng tạo điều Kiện để con người được tự do tiến hành những hoạt động vì lợi ích của chính mình và cộng đồng

CNH ngày nay gắn liền với hiện đại hóa (HĐH) và đã vượt ra khỏi

phạm vi kinh tế học, trở thành một phạm trò kinh tế - chính trị - văn hóa - xã

hội Dưới tác động của CNH, HĐH XHCN, xã hội sẽ phát triển cân đối hài hòa, ồn định trên tất cả các lĩnh vực Sự phát triển đó mang tính năng động, vững bền và ổn định nhất bởi lẽ nó không phải là kết quả của một quá trình

vận động phiến diện, tuyệt đối hóa một cơ sở kinh tế hay chính trị hoặc văn

hóa tính thần mà là kết quả của quá trình vận động, biến đổi tổng hợp, bao gồm trong nó tất cả những thông số và những dự án có thể có được của đời

sống con người Chỉ trên cơ sở tư duy toàn diện như vậy về CNH, HDH XHÉN mới cho phép chúng ta phát hiện và nhìn nhận những sợi dây liên kết tạo thành mối quan hệ mang tính biện chứng giữa ÔÐXH và CNH, HĐH

Từ những phân tích vẻ quan hệ biện chứng giữa ÔÐXH và CNH XHCN, tác giả luận án nút ra kết luận: ÔÐXH là môi trường khòng thể thiếu

dé trong d6 CNH, HDH XHCN được triển khai, là điều kiện đảm bảo thắng lợi cho CNH HDH XHCN Ngược lại CNH, HĐH XHCN trên mỗi bước đi

của nó và với những thành tựu mà nó đem lại càng làm chắc bẻn thêm những

cơ sở vốn là nên tảng cho ÔÐXH.