Định hướng tiếp nhận của học sinh trong giờ học tác phẩm văn chương ở trường trung học phổ thông

MỞ ĐẦU ¡- TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1.1- Đề tài nhằm đáp ứng đòi hỏi cấp thiết của cuộc đổi mới phương pháp giảng văn hiện đang diễn ra sôi động ở trường trung học phổ thông THPT, vì

UGE LL

BO GIAO DUC VA DAO TAO TRUONG DAI HOC SU PHAM HA NOI

MAI XUAN MIEN

Ở TRUGNG TRUNG HOC PHO THONG

Chuyên ngành: Phương pháp giảng dạy vân học

Mã số: 5.07.02

TOM TAT LUAN AN TIEN Si GIAO DUC HOC

HA NOI - 2000

Công trình được hoàn thònh tai

Bộ môn Phương phớp dọy học Ngữ Văn, Khoa Ngữ Văn,

Trường Đợi học Sư phạm Hỗ Nội

Người hướng dẫn khoa học:

GS Phan Trọng Luận Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

Phần biện 1: PGS.TSKH Cao Đức Tiên

Viện Khoa học Giáo dục

Phản biên 2 PGS.TS Vũ Nho

Bộ Giáo dục và Đào tạo

Phản biện 3: — PGS.TS Trần Thế Phiệt

Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Nhà nước

họp tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội,

vào hồi BIỜ ngày tháng nam 2000

Có thể Tìm hiểu luôn Gn tai Thu vién Quéc gia,

Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội,

Thư viện Trường Đợi học Sư phạm Quy Nhơn

MỞ ĐẦU

¡- TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

1.1- Đề tài nhằm đáp ứng đòi hỏi cấp thiết của cuộc đổi mới phương

pháp giảng văn hiện đang diễn ra sôi động ở trường trung học phổ thông

(THPT), vì định hướng (ĐH) tiếp nhận là một con đường cần thiết chăng những không mâu thuẫn với chiến lược giảng văn mới mà còn có tác dung nâng cao hiệu quả g giờ giảng văn theo hướng giai phóng v và à phát huy tiềm năng sáng tạo để học sinh (HS) tự lực phát triển

1.2- DH tiếp nhân nhằm cân đối hài hoà các hướng tiếp cận tac

phẩm (TP), cũng như hoàn thiện hoá, cân đối hoá lại cơ chế vận hành

TP trong giờ giảng văn Do đó, ĐH tiếp nhận của HS là một vấn đề then chốt của phương pháp luận giảng văn và là sự vận dụng cụ thể lý

luận về mối quan hệ tương tác ba chiều trong cơ chế dạy học văn mới 1.3- ĐH tiếp nhận còn nhằm khác phục khuynh hướng giảng van

chỉ chú trọng văn bản trong quan hệ với giáo viên (GV) mà bỏ qua nhu

cầu, phản ứng của HS, hoặc tuyệt đối hoá đáp ứng của HS dẫn đến coi nhẹ yêu cầu giáo dục của giờ học Về mặt này, ĐH kết hợp hài hoà giữa cảm thụ cá nhân HS với ĐH sư phạm cua GV

2- LICH SUVAN DE

Van đề ĐH tiếp nhận của HS chưa thực sự có được vị trí xứng đáng trong phương pháp luận giảng văn “truyền thống” Những công trình chuyên ngành cuối những năm 70 trở về trước chủ yếu hướng nghiên cứu vào ban thé TP Từ thập niên 80 đến đầu những năm 90, vấn đề mới dần được xác định, cùng với nhân thức về vai trò năng động sáng tạo của HS và việc xác lập lại cơ chế giảng văn hợp lý Đến cuối những năm 90, vấn đề mới thực sự được đặt ra như một vấn đề then chốt, có

vị trí xứng đáng trong phương pháp luận giảng văn Một số tiền đề lý luận và luận điểm khoa học của ĐH tiếp nhận của HS đã được đề cập

đến trong các công trình của các tác giả Phan Trọng Luận, Nguyên

_ Thanh Hùng, Nguyễn Thị Thanh Hương là những gợi ý bổ ích và mở

ra hướng phát triển cho đề tài luận án

| Bên canh những công trình chuyên ngành, một số thành tựu khoa học hên ngành về lý luận văn học, lý thuyết trếp nhận, tâm lý học hoạt động

có liên quan ít nhiều đến đề tài sẽ được tiếp cận và vận dung một cách

tổng hợp để xây dựng cơ sở khoa học cho vấn đề đặt ra của luận án.

3- ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Luận ấn hướng vào quá trình GV tổ chức, hướng dân, định hướng HS tiếp nhận TP trong giờ giảng văn ở THPT; tập trung nghiên cứu các biện pháp ĐH tiếp nhận của HS cho phủ hợp bản chất, đặc trưng nghệ thuật của

TP, guy luật cảm thụ và mục đích giáo dục của giờ học

4- MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

4.1- Góp phần làm sáng tỏ cơ sở khoa học của vấn đề ĐH tiếp nhận

của HS; Tìm kiếm, để xuất một số nguyên tắc, biện pháp ĐH cụ thể

nhằm nâng cao hiệu quả giờ giảng văn trong sự cân đối, hài hoà giữa cảm thụ cá nhân HS và tập thể lớp học với ĐH sư phạm của GV

4.2- Góp phần hạn chế lối giảng văn truyền thụ, áp đặt một chiều

cách cảm hiểu chủ quan của GV, cũng như khấc phục khuynh hướng tuyệt đối hoá nhu cầu và đáp ứng của HS

4.3- Góp phần tìm tòi những giải pháp sư phạm có hiệu lực cho việc đổi mới giờ dạy học TP theo nguyên lý và hệ hình mới hiện đang trở thành vêu cầu chung của sự phát triển phương pháp dạy học vàn ở THPT

5 GIÁ THUYẾT KHOA HỌC

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn hoạt động tiếp nhận của HS trong giờ học TP, nếu xây dựng được các nguyên tắc và biện pháp hữu hiệu nhằm ĐH HS tiếp nhận TP thì giờ giảng văn ở THPT sẽ đạt được hiệu

quả cân đối, hài hoà giữa cảm thụ văn học của HS với vẽu cầu ĐH của

GV, góp phần khác phục được khuvnh hướng giảng văn áp đặt một chiều theo lối cảm hiểu chủ quan của GV hay tuyệt đối hoá đáp ứng của HS

6- NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

6.1- Xác định và luận giải cơ sở lý luận ĐH tiếp nhận của HS từ mục đích giáo dục văn học, từ đặc trưng, bản chất TP và quy luật cảm thụ của HS, từ lý luận về quan hệ ba chiều của cơ chế giảng văn mới

6.2- Khảo sát thực trạng tiếp nhận để nắm bắt những biểu hiện non

yếu trong cảm thụ chủ quan của HS; phát hiện, lý giải nguyên nhân để tầm biện pháp khác phục xử lý

6.3- Đề xuất một số nguyên tắc và biện pháp ĐH tiếp nhận của HS trong giờ học TP ở THPT

6.4 Thực nghiệm các biện pháp ĐH vào giờ học TP cụ thể ở THPT đề kiểm chứng, đánh giá tính khả thi và hiệu quả thực tiễn của nó

7- PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu cơ bản sau: Phương pháp tổng hợp và vận dụng lý luận Điều tra, Khảo sát và phân tích dựa trên số liệu thống kê Thực nghiệm tự nhiên một tiết dạy trên lớp

8- ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN

8.1- J£ Ởý (ấn: Luận án lần đầu tiên nghiên cứu một cách có hệ thống cơ sở khoa học của vấn đề ĐH tiếp nhận của HS; Xác lập một số nguyên tắc ĐH tiếp nhận trong giờ học TP ở THPT; Góp phần khẳng định phương pháp luận tiếp cận đồng bộ TP trong khoa giảng văn, cũng như góp thêm cơ sở lý luận nhằm cân đối hoá, hoàn thiện hoá cơ chế giảng văn mới

§.2- £ thực tiến: Đề xuất một số biện pháp ĐH tiếp nhận nhằm nâng

cao chất lượng, hiệu quá giáo dục và phát triển văn học cho HS trong giờ giảng ván Luận ấn cũng hy vọng đóng góp mô hình thiết kế bài học TP văn chương theo hướng đa dạng hoá phương án tiếp nhận của HS, gdp phan đổi mới hình thức giáo án và mô hình giảng văn truyền thống

8.3- Y nghĩa xã hội: Đặt vấn đề ĐH tiếp nhân của HS, luận án góp phần hình thành và phát triển văn hoá đọc cho HS, một vấn để thời sự đang trở thành mối quan tâm chưng của nhà trường và xã hội

9- BO CUC CUA LUAN AN

Negoai Phu luc va Tai liéu tham khdo, \uan 4n g6m 188 trang: Mo đầu (17 trang); Nội dụng chính có 3 chương: Chương / (69 trang),

Chương 2 (53 trang), Chương 3 (45 trang) và Kết luận (4 trang) Luan

án có (2 bảng biểu và Ï đồ thị

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỀN CỦA ĐỊNH HƯỚNG

TIẾP NHẬN CỦA HỌC SINH TRONG GIỜ HỌC

TÁC PHẨM VĂN CHƯƠNG Ở TRƯNG HỌC PHỔ THÔNG

I.1- VỀ KHÁI NIỆM ĐỊNH HƯỚNG TRONG DẠY HỌC TÁC PHAM

VĂN CHƯNG © THPT

ĐH trong dạy học TP văn chương được hiểu là một quá trình sư

phạm, trong đó GV dẫn dắt, định hướng, điều chỉnh tiếp nhận của HS hướng vào giá trị, ý nghĩa khách quan của TP, vào mục dích giáo dục văn học nhằm cân đối hài hoà giữa cảm rhụ cá nhân HS và tập thể lớp

học với yêu cầu ĐH giáo dục của giờ học Đây hoàn toàn không phải

¬

3

là sự truyền đạt những cảm thụ, hiểu biết theo ĐH sẵn có từ phía GV

nà là quá trình GV hướng dẫn, định hướng HS đi từ năng động chủ

quan, cảm thụ cá nhân để tiếp cận, chiếm lĩnh những giá trị cơ bản và

chiều sâu ý nghĩa của hình tượng nội dưng TP, qua đó tự nhận thức,

tự phat triển về van hoc va nhân cách

1.2- MỘT SỐ TIẾN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA ĐỊNH HƯỚNG TIẾP NHẬN CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC TÁC PHẨM VĂN CHƯƠNG Ở THPT

1.2.1- ĐH tiếp nhận của học sinh là mội yêu cầu thiết yếu nhằm dat được mục đích giáo dục trong dạy học TP văn chương ở THPT 1.2.1.1- Giáo dục văn học cho HS mang tính có chi dich và có định hướng

Giáo dục văn học cho HS mang tính chủ đích và có định hướng 1õ

rệt Dạy học văn trong nhà trường nhất thiết phải hướng vào và thực

hiện mục tiêu đa chức năng vốn có nhiều yêu câu phong phú, phức tạp đối với việc giáo dục và phát triển HS Quá trình phân tích, giảng dạy

một TP ở THPT, vì vậy bao giờ cũng là một quá trình sư phạm có ĐH nhằm thực hiện tốt mục đích giáo dục văn học cho HS

1.2.1.2- Giờ dạy học TP văn chương tạo ra những cơ sở quan trọng

để thực hiện tốt mục đích giáo dục văn học cho HS

Kiểu giờ dạy học TP giữ vị trí chủ đạo trong chương trình văn ở THPT,

là cơ sở rất quan trọng và có ưu thế đặc biệt trong việc truyền đạt, mỡ rộng tri thức, kinh nghiệm về đời sống xã hội, văn hoá, nhân văn và thẩm rĩ cho HS Giờ dạy học TP nếu đạt được hiệu quả vững chác, đồng bộ, sẽ

giúp HS phát triển cân đối hài hoà giữa nhận thức hiểu biết thế giới bên

ngoài và tự ý thức về cái “tôi” cá nhân, giữa năng lực trí tuệ và trực giác, trải nghiệm, đồng cảm cũng như phát huy hoạt động sáng tạo nang cao

ý thức tiếp nhận sáng tạo cho HS

1.2.13- ĐH của GV nhằm thực hiện tối mục đích giáo dục văn học cho

Hồ trong giờ dạy học TP văn chương

Do đặc thù bộ môn, mục đích giáo dục của giờ văn thường khó lượng hoá, khách quan hoá, khiến cho HS khé xác định và ý thức được một cách rõ ràng ĐH của GV là phương thức cần thiết nhằm đặt mục đích và hướng đích đối với hoạt động tiếp nhận của HS cũng như bảo đảm tính toàn diện, cân đối và đồng bộ giữa các mặt giáo dục, giáo

4

dưỡng và phát triển của giờ học ĐH của GV nhằm xác định rõ mối liên hệ mật thiết giữa mục đích giờ học với hoạt động tiếp nhận của

HS phát hiện, thiết kế các hành động, việc làm tương ứng, đồng thời

tổ chức, định hướng HS thực hiện để đạt mục đích đề ra

1.2.2- TP văn chương là một đại lượng nghệ thuát da nghĩa,

chứa dựng nhiều khả năng cất nghĩa, đánh giá khác nhau, đem lại hiệu quả tiếp nhận nhiều chiéu ¢ HS, cén có định hướng của ŒV 1.2.2.1- TP văn chương- nhất là những TP lớn - luôn là một đại lượng nghệ thuật đa nghĩa

Tính đa nghĩa đã được khẳng định như một thuộc tính và phẩm chất

của TP nghệ thuật đùủ vẫn còn tồn tại nhiều cách giải thích khác nhau

về nguồn gốc của nó Tính đa nghĩa của TP đôi khi chỉ được lý giải từ phía người sáng tạo, hoặc từ văn bản TP hoặc từ người đọc (NĐ) Dĩ nhiên, nó cũng không phải là con số cộng giản đơn các nghĩa vốn nằm trong các "trung tâm” vừa nêu, mà nảy sinh do sự tương tác giữa các

yếu tố: Nhà văn -TP - NÐ Tính da nghĩa là một biểu hiện đặc trưng

của TP "đang vận động", của sự "đồng sáng tạo" trong tiếp nhận Nhưng mức độ tính đa nghĩa của các TP là khác nhau và không phải là

vô giới hạn Sự tương tác giữa các yếu tố và cấu trúc của TP, sự tương quan giữa TP với thực tại đời sống cho phép NÐ khám phá, diễn dịch

ý nghĩa của nó theo nhiều cách khác nhau, nhưng đồng thời hạn chế sự

tự do, tuỳ tiện trong hoạt động cất nghĩa, tiếp nhận của NÐ

1.2.2.2- Tính da nghĩa của TP văn chương tạo ra những khả năng cất nghĩa, lý giải khác nhau, dem lại hiệu quả tiếp nhận đa trị, nhiều chiêu ở HS, cân có định hướng của GV,

Đo thuộc tính và phẩm chất đa nghĩa nên TP có khả năng tạo ra những cảm thụ, nhận thức khác nhau, đem lại hiệu quả đa trị, đa chiều trong tiếp nhận của NĐ (kể cả HS) Điều này xác nhận TP không chỉ

có một khả năng giải thích và cũng không có ý kiến duy nhất đúng về

TP Tuy nhiên, không phải mọi kết quả cắt nghĩa, đánh giá TP đều

đúng đắn, xác đắng Mặt khác, những cách hiểu được coi là đúng đắn,

có cơ sở khách quan trong văn bản cũng không thể đồng nhất về giá trị

và đem lại hiệu quả tấc động ở một mức độ giống nhau Tầm xa tác

động, độ sâu ảnh hưởng của TP đối với NÐ (kế cả HS) phụ thuộc vào sự cảm thụ, tiếp nhận được xây dựng từ những phát hiện, lý giải đúng dan,

5

chính xác hình tượng, ý nghĩa khách quan của TP: hơn nữa phụ thuộc vào

sự khám phá, nhận thức sâu sắc giá trị cơ bản cũng như chiều sâu khái quát ý nghĩa mang tinh chất nhiều mặt của nó Thế nhưng, đó là những điều HS khó phát hiện, nắm bắt, do vậy cần có ĐH của GV

1.2.2.3- Định hướng của QVnhằm giúp HS phán tích, chiếm lĩnh giá Trị cơ bản cũng như chiêu sáu Ý nghĩa nhiều mặt của TP văn chương

ĐH của GV với ur cách là NÐ có kinh nghiệm nhằm giúp HS khám phá, chiếm Ĩnh giá trị cơ bản của TP, tư tưởng, ý định sâu kín của tác gia,

đi sâu phát hiện, phân tích nhiều bình điện nội dung ý nghĩa phong phú

vốn tiểm tàng như một “tiếm năng sáng tạo” trong TP (ý nghĩa xã hội - lịch sử, ý nghĩa nhân loại và ý nghĩa biểu thị sự thụ cẩm thế giới hay cái nhìn thế giới của tác giả ) ĐH của GV giúp HS biết đào sâu ý nghĩa xã

hội, giá trị nhân văn của TP theo cảm quan và tầm nhìn hiện đại, cũng như theo nhãn quan và nhu cầu nhận thức, thẩm mĩ có tính chất riêng tư của

HS, đem lại những ảnh hưởng cụ thể, tích cực đối với sự nhận thức và phát triển của họ Đó cũng là cách để phát huy hiệu quả tác động đa trị, nhiều chiêu của TP trong tiếp nhận của HS

1.2.3- Bạn đọc - HS do những đặc điểm, điều kiện cá nhân luôn tiếp nhận TP văn chương với "tâm đón" riêng mang màu sắc chủ

quan, cần được ŒV định hướng

1.2.3.1- Tính chủ quan trong tiếp nhận văn học là một hiện tượng phổ biển có tính quy luật

Tính chủ quan là thuộc tính và phẩm chất của tiếp nhận văn học nây sinh không chỉ do tính đa nghĩa của TP mà do cơ sở tâm lý, ý thức cua ND, hơn nữa là do sự tương tác năng động giữa chúng với nhau

Về phía NÐ, tính chủ quan trong tiếp nhận là do vốn sống, trình độ không đồng đều, do tầm đón luôn thay đổi cũng như do nhu cầu, lối nhìn, tâm thế và thời điểm tiếp nhận khác nhau Về mức độ, tính chủ quan của NÐ là khóng như nhau trong tiếp nhận những TP khác nhau Nây sinh từ sự tương tác của phía sáng tạo và tiếp nhận, tính chủ quan trong tiếp nhận không phải là tinh trạng tâm lý bên trong của chủ thể (NÐ), đối lập với khách thể (TP), mà là cái phái sinh của hoạt động chủ thể tiếp nhận nội dung khách quan của TP Trong quan hệ thấm mỹ với TP NÐ giữ vai trò chủ thể năng động sáng tạo nhưng không hoạt động tiếp nhận một cách tuỳ tiện, chủ quan chủ nghĩa TP

6

tự nó cũng mang tính tích cực, kích gợi mạnh mẽ đến tâm lý cảm thụ nhưng cũng quy định chiều hướng tiếp nhận và không biến đổi ý nghĩa một cách vô căn cứ với cảm quan của NÐ Do vậy, thừa nhận tính chủ quan như một quy luật nhảm phát huy nâng động sáng tạo trong tiếp nhận là đúng đắn nhưng tuyệt đối hoá hoặc gạt bỏ hay xem nhẹ nó đều

cam thu tap thể lớp học

1.2.3.3- Định hướng của GV nhằm hạn chế những cảm thụ chủ quan tuỳ tiện, sai lệch đông thời phát huy màu sắc cá nhân trong tiếp nhận cua HS

ĐH của GV là một phương thức cần thiết nhằm giúp HS tự định hướng tiếp nhận vào hình tượng, nội dung khách quan TP, vào quan

điểm, ý đồ tác giả, tự điều chỉnh, uốn nắn những cảm thụ tuỳ tiện, sai lệch để tiếp cận, chiếm lĩnh giá trị, chân lý khách quan của TP ĐH

của GV cũng đồng thời tạo ra một phạm vi rộng rãi cho hoạt động tìm tồi sáng tạo, thúc đẩy năng động chủ quan để HS đi từ kinh nghiệm, cảm thụ cá nhân, phát hiện, lý giải, đánh giá TP theo lối nhìn, cách

cảm nghĩ riêng gắn với đặc điểm nhân cách, nhu cẩu trải nghiệm, tự biểu hiện, nự nhận thức của bản thân Nhờ đó có thể giải phóng tiểm năng sáng tạo, phát huy quan điểm chủ thể, màu sắc cá nhân cũng như

chú ý đến đáp ứng của HS, tạo cho việc phân tích giảng dạy TP trong nhà trường có hiệu quả hơn

1.2.4- Định hướng của ŒV là một phương thức và là điều kiên để thực hiện tư tưởng "HS là bạn dọc sáng tao" và bảo dam cơ chế van hành tốt ưu của TP văn chương trong giờ giảng văn

1.244.1- Quan điển mới về đối tượng HS và cơ chế dạy học TP văn

chương đòi hỏi GV giữ vai trò tổ chức định hướng trong giờ giảng van

Quan điểm đặt HS vào vị trí trung tâm của quá trình đạy học cũng như sự đổi mới cơ chế dạy học giảng văn đời hỏi GV phải xác lập và

thúc đầy quan hệ tương tác giữa GV - HS - TP diễn ra một cách tương

ứng, phù hợp Do vậy, thay vì truyền đại những hiểu biết TP có sắn,

khúc xạ qua lăng kính cá nhân cho HS, hoặc hình thành, tổ chức những điều kiện, hình thức tác động bên ngoài, GV nhất thiết phải

dam nhiệm vai trò, chức năng tổ chức, dắt dẫn, định hướng HS tư mình tiếp cận, chiếm Tĩnh TP đề tự nhận thức, nự phát triển

1.2.4.2- Định hướng của GV nhằm thực hiện tốt quan điểm "HS là bạn đọc sáng tạo" trong giờ giảng văn

Giờ dạy học TP triển thì theo tư tưởng “HS là bạn đọc sáns tạo” phải

thực sự là một tiến trình hoạt động một giờ "đồng sáng tạo”, một giờ giao

tiếp, đối thoại có hiệu quả giữa HS, GV với tác giả (TP) ĐH của GV

nhằm kích thích, thúc đẩy HS hoạt động tiếp nhận, tạo điều kiện thuận lợi

để HS giao tiếp, đối thoại hứng thú, tích cực với tác giả, hình tượng, tự bộc

lộ quan điểm, thái độ chủ kiến riêng, đo đó phát huy được vai trò bạn đọc sáng tạo của HS trong giờ giảng văn

1.24.3- Đình hướng của GÍ nhằm bảo đảm sự vốn hành thích hợp

và tới của TP văn chương trong cơ chế giảng văn mới

TP trong nhà trường vận hành theo một cơ chế đặc biệt, thông qua

"môi giới đặc thù" là GV Muốn cơ chế hành chức của TP diễn ra phù hợp, cân đối và tối ưu, cần phải thiết lập được mối liên hệ cơ bản HS -

TP mà phương thức biểu hiện đặc thù của nó là hoạt động chiếm lĩnh

thẩm mỹ trực tiếp TP của chủ thể HS ĐH của GV nhằm thiết lập, thúc

day va duy trì quan hệ giao tiếp, "đối thoại bình đẳng" giữa các chủ

thể văn học trong giờ giảng văn (nhà văn hình tượng, HS và GV), do

đó cũng bảo đảm cho cơ chế vận hành TP và cơ chế tiếp nhân của HS điễn ra trong sự liên hệ chặt chẽ, tương ứng, vừa phù hợp quy luật tác động chức năng của TP và quy luật cảm thụ

1.3- KHẢO SÁT THỰC TRẠNG TIẾP NHẬN ĐỂ NẮM BÁT HIỆN TUONG “THI SAI", "DO CHENH" TRONG CÁM THU CHỦ QUAN CUA HOC SINH

1.3.1- Mục dích khảo sát:

Nắm bát thực trạng tiếp nhận của HS để xác định cơ sở thực tiễn của đề tài và làm căn cứ để xuất các biện pháp ĐH cụ thể

1.3.2- Đối tượng, địa bàn, thời gian khảo sát:

HS thuộc 3 khối 10, 11, 12, ở 4 tỉnh: Bình Định, Gia Lai, Phú Yên, Quảng Ngãi, thời gian: 3 - 4/1997

1.3.3- Nội dung và phương pháp khảo sát:

Tìm hiểu những biểu hiện "thị sai", "độ chẽnh"” trong cảm thụ tiếp

nhan cha HS vẻ một'số TP đã được học thông qua phiếu điều tra bằng câu hỏi tự luận

1.3.4- Kết quả khảo sát:

Kết quả khảo sát (gồm 9 bảng) được đúc kết, tổng hợp thành bảng sau:

Bảng 1: Tổng hợp chưng về kết quả tiếp nhân của HS

Kết quả tiếp nhận | Không | Không | Tổng

Đúng Không bộc lộ | tra lời số hướng | đÂmglidng |`

- Tiếp nhân của HS ít nhiều đã có định hướng và đạt được "sự nhất

trí" trong cảm thụ, nhận thức và đánh giá về TP

- HS đã có chiều hướng cảm thụ cắt nghĩa, khái quát và đánh giá khá phong phú, đa dạng đạt tới sự phù hợp với hình tượng, nội dung khách quan của TP

- Một số HS đã mạnh dạn bộc lộ những cảm thụ mang màu sắc chủ quan, lý giải, đánh giá theo cách riêng của mình, cố gắng trao đổi, đối

thoại với những ý kiến, quan điểm của người khác

1.3.5.2- Mội số biểu hiện non vếu và lệch lạc trong tiếp nhận TP văn chương của HS cán định hướng điều chỉnh

- Tiếp nhận của HS chưa đạt được mức độ tương đối đồng đều và tập trung theo yêu cầu sư phạm của giờ học

- Khả năng đánh giá tư nhận thức, tự bộc lộ rung động cảm xúc, phản ứng tĩnh cảm trong tiếp nhận của số đông HS cồn quá thấp và nơn yếu

- Tiếp nhận của HS còn phổ biến hiện tượng sai lệch, suy điển chủ quan tuỳ tiện, tản mạn thoát ly nội dung khách quan của TP và quan

điểm, tình cảm tác giả

- Một số HS nhất là HS đầu cấp THPT - vẫn còn những biểu hiện chưa thoát ra khỏi phạm vị của quan hệ "hiện thực ngây thơ" đối với van hoc 1.3.6- Một số nguyên nhán dân đến khó khăn và hạn chế về tiếp nhán của HS trong dạy học TP văn chương ở THPT

1.3.6.1- Do TP là một cấu trúc mơ hồ đa nghĩa tạo ra hiệu quả tiếp nhận đa trị, nhiều chiều dẫn đến những cảm thụ, nhận thức khác nhau, những "th sai", "độ chênh" bất hợp lÝ trong tiến nhận của HS 1.3.6.2- Tiến nhận của HS còn gặp khó khăn và hạn chế, môi phần lớn do tấm đón, năng lực văn chưa được mở rộng phái triển Nhận thức của HS vê TP còn giản đơn, phiến diện, thám chí sai lệch Xu hướng tiếp thu thụ động thu nhận kiến thức đơn thuần còn phổ biến ở một phân sớ HS

1.3.6.3- Lối dạy học thông tin tiếp thụ mội chiều từ phía GV vẫn duv tri Xu hướng áp đặt cách cảm hiểu chủ quan của người lên lớp chưa được khác phục tiệt để Vai trò ĐH của GV chưa thực sự xác

lập Những hình thức thúc đẩy hoại động tiến nhận sáng tạo của HS

chưa phong phú, đa dạng

10

Chương 2

MỘT SỐ NGUYÊN TÁC VÀ BIÊN PHÁP ĐỊNH HƯỚNG

TIẾP NHẬN CỦA HỌC SINH TRONG GIỜ HỌC TÁC PHẨM

VẦN CHƯƠNG Ở TRUNG HỌC PHO THONG

2.1- NHUNG KHUYNH HUGNG CUC DOAN TRONG ĐỊNH

HUONG TIEP NHAN CUA HOC SINH CAN DUOC NGAN NGUA 3.1.1- Khuynh hướng áp dặt mọt chiêu cách cẩm, cách hiểu chủ quan của giáo viên

Chú ý ĐH không có nghĩa là GV áp đặt cách cảm, hiểu chủ quan

đã bị khúc xạ qua lăng kính cá nhân cho HS Trước một hiện tượng đời sống được miêu tả trong TP, nhà vấn GV và cả HS đều có thể có cách vảm, hiểu, có quan điểm, thái độ đánh giá nêng của mình, đạt tới sự thống nhất về cơ bản hay giao thoa ít nhiều, thâm chí trái ngược Cho nên, DH của GV phải tạo mọi điều kiện, tình huống để HS tự bộc lộ vác ý kiến, cảm nghĩ riêng, đưa chúng vào trong quan hệ đối thoại dé

cdc kiến giải được cọ xát, phản biện lẫn nhau, tự điều chỉnh, bổ sung,

dung hợp và làm giầu có thêm Nhờ đó phát triển náng động chủ quan, tiềm năng sáng tạo của HS cũng như phát huy được hiệu quả tác động

đa trị, nhiều chiều của TP

2.1.2- Khuynh hướng gò ép cảm thụ của HS vào một kết quả giải thích văn bản, vào cách nhìn, thái dộ đánh giá riêng của nhà văn

TP là một "tiểm năng sáng tạo" hàm chứa nhiều tầng nghĩa và đẩy ngụ ý Nội dung ý nghĩa của TP là một hệ thống mở luôn vận động,

triển khai đối với những phương thức tiếp nhận đa dang và những khả

năng giải thích khác nhau Do vậy, ĐH nhàm giúp HS phát hiện, lý giải các vấn để dêng biệt, độc dáo gắn với các hiện tượng đa dạng của cuộc sống được miêu tả, với chiều sâu khái quất của hình tượng, tạo điều kiện thuận lợi dể HS dưa vào tiếp nhận, kiến giải của mình những

ý hướng chủ quan, kinh nghiệm, cách nhìn riêng mang màu sắc cá tính của họ, chứ không nên gò ép HS vào một kết quả diễn dịch văn bản,

vào quan điểm, thái độ, thiên kiến chủ quan của tác giả

l1