Cơ sở tâm lý học của việc hình thành xu hướng nghề nghiệp quân sự cho học viên sĩ quan tăng thiết giáp trong điều kiện hiện nay

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy:"Muôn việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hoặc kém”.Để xây dựng đội ngũ sĩ quan có đủ phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ phải được tiế

THe 2

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUẦN SỰ

HOÀNG VĂN THANH

CƠ SỞ TÂM LÝ HỌC CỦA VIỆC HÌNH THÀNH

XU HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP QUÂN SỰ

CHO HỌC VIÊN SĨ QUAN TĂNG - THIẾT GIÁP

TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY

Chuyên ngành: TÂM LÝ HỌC VA GIAO DUC HOC QUAN SU

Mã số :6.02.02

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẦN SỰ

HÀ NỘI - 2000

Người hướng dẫn khoa học: PGS-TS Đặng Ngọc Diệp

TS Trương Thành Trung

Người nhận xét thứ nhất: PGS-TS Bùi Văn Huệ

Bộ Giáo dục và Đào tạo

Người nhận xét thứ hai: PGS Trần Trọng Thủy

Viện Khoa học giáo dục

Người nhận xét thứ ba: PGS-TS Phạm Viết Vượng

Trường đại học Sư phạm Hà Nội

Luận án được bảo vệ tại Hội đồng chấm Luận án cấp Nhà

nước theo Quyét dinh sé: 3941/QD-BGD&DT-SDH Hop tai

Học viên Chính trị Quân sự vào hổi gid ngày thang

năm 2000

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia

Thư viện Học viện Chính trị Quân sự

1 Tính cấp thiết của đê tài

Hoạt động quân sự là một đạng hoạt động đặc biệt, nó đòi hỏi rất cao sự

thống nhất về ý chí và hành động của mọi quân nhân trong quá trình hoạt động

cùng, nhau nhằm tạo nên sức mạnh của một tập thể đoàn kết, đồng lòng Vì vậy, quân đội ta cần có một đội ngĩ những cán bộ lãnh đạo, chỉ huy cố phẩm chất tốt, năng lực giỏi, say sưa với nghề nghiệp, đủ sức lôi cuốn và tập hợp quần chúng tiến hành có hiệu quả mọi hoạt động quân sự Chủ tịch Hồ Chí

Minh đã dạy:"Muôn việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hoặc kém”.Để xây dựng đội ngũ sĩ quan có đủ phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ phải được tiến hành trên nhiều phương diện, trong đó việc hình

thành ở họ xu hướng nghề nghiệp quân sự (XHNNQS) là một thuộc tính tâm

lý cơ bản của nhân cách người quân nhân

Với vũ khí trang bị kỹ thuật (VKTBKT) hiện đại, trong tác chiến có

uy lực lớn, hỏa lực mạnh và sức cơ động cao, Binh chủng Tăng - Thiết giáp (BCT-TG) được xác định là : " Lực lượng đột kích quan trọng của lục quân Việt Nam" Do đó, hoạt động của các quân nhân trong binh chủng luôn đòi hỏi phải huy động rất cao về kiến thức và những phẩm chất nghề nghiệp

quân sự cần thiết nhằm đảm bảo sự phối hợp giữa các thành viên trong kíp

xe, trong phân đội cũng như hợp đồng tác chiến quân bình chủng chặt chẽ

Mặt khác, ở trên xe, hoạt động của cán bộ, chiến sĩ Tăng - Thiết giáp (T-TG)

dién ra trong không gian rất chật hẹp, độ rung xóc lớn, tiếng ồn, nhiệt độ, độ

dm cao trong suốt thời gian thực hiện nhiệm vụ Điều kiện hoạt động đó tạo nên sự căng thẳng về tâm lý, tỉnh thần và hao tổn sức lực một cách nhanh chóng Vì vậy, không ít sĩ quan là người hoạt động lâu đài trong

BCT-TG dễ kém hứng thú và thái độ tận tâm với công việc Điều này dẫn đến cần phải quan tâm đúng mức tới việc hình thành XHNNQS cho đội

ngũ sĩ quan Tăng - Thiết giáp (SQT-TG)

Trong điều kiện hiện nay, xe tăng, thiết giáp của ta do nhiều nước sản xuất, chủng loại đa dạng, phức tạp, không đồng bộ về kỹ thuật, đồng thời đã qua

nhiều năm sử dụng và chiến đấu, khả năng trang bị mới rất hạn chế nên gặp

nhiều khó khăn trong khai thác sử dụng, sửa chữa bảo quản Hơn nữa điều kiện khí hậu, thời tiết, địa hình và thể lực của con người Việt Nam cũng ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động của bộ đội T-TG Với điều kiện khách quan này, việc dam bao cho lực lượng T-TG có khả năng sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu thắng

lợi sẽ gặp không ít khó khăn Do đó, đồi hỏi người SQT-TG không những thành

thao về chuyên môn nghiệp vụ (CMNV) quân sự mà cồn phải có tình cảm yêu

mến, thiết tha, say mê, gắn bó với công việc của mình

XHNNG§ được hình thành, phát triển và củng cố trong quá trình đào tạo, giáo dục và thực tiễn hoạt động quân sự của người sĩ quan Tuy nhiên, trong mỗi quân chủng, bình chủng sự tác động tới sự hình thành thuộc tính

này ở người sĩ quan lại có những nét đặc thù riêng Điều đó cho thấy, để hình thành XHNNQS cho SỢT-TG có hiệu quả, phải dựa trên cơ sở lý luận

khoa học, được nghiên cứu có hệ thống và gắn với điều kiện hoạt động

thực tiễn của họ Do đó, nghiên cứu " cơ sở tâm lý học của việc hình thành

xu hướng nghề nghiệp quân sự cho học viên sĩ quan Tăng - Thiết giáp

trong điều kiện hiện nay " tà một đề tài có ý nghĩa thiết thực Nghiên cứu

để tài này nhằm góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn quá trình đào tạo, rèn luyện đội ngũ sĩ quan của BC-TTG nâng cao phẩm chất và năng

lực hoạt động nghề nghiệp đáp ứng yêu cầu xây đựng quân đội trong giai đoạn cách mạng hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Xu hướng nghề nghiệp là một vấn đề khá phức tạp, có nội dung

phong phú đã được nhiều nhà tâm lý học (TLH) trong và ngoài nước quan

tâm nghiên cứu Ở mỗi công trình nghiên cứu cụ thể, xu hướng nghề

nghiệp được xem xét ở những khía cạnh khác nhau như: Hứng thú nghề

nghiệp, lựa chọn nghề nghiệp, dự định chọn nghề, động cơ chọn nghề,

những nhân tố ảnh hưởng đến xu hướng chọn nghề và các vấn đề hình

thành nghẻ nghiệp và giáo dục nghề nghiệp cho học sinh phổ thông và sinh

viên các trường cao đẳng, đại học

Trong lĩnh vực tâm lý học quân sự (TLHQS), vấn để XHNNQS được nghiên cứu và đề cập trong hệ thống TUHQS với tư cách là một thuộc tính tấm

lý cơ bản của nhân cách quân nhân Một số nghiên cứu chuyên biệt về

XHNNGQS đã đi sâu vào bản chất, cấu trúc, phân tích các giai đoạn và điều

kiện để hình thành, phát triển và củng cố thuộc tính này ở sĩ quan và học viên

Sĩ quan trong các nhà trường quân đội

Tuy nhiên, cho đến nay việc nghiên cứu về XHNNQS và làm rõ cơ

SỞ tâm lý của việc hình thành thuộc tính này ở học viên SQT-TG Quân đội

nhân dân Việt Nam vẫn chưa được nghiên cứu một cách có hệ thống

1 Nghiên cứu cơ sở tâm lý học của việc hình thành XHNNQS ở học

viên SQT-TG gồm 2 nội dung cơ bản là:

- Lầm rõ đặc điểm hoạt động nghề nghiệp của người SQT-TG Quân đội Nhân dân Việt Nam

- Phân tích đặc điểm tâm lý của các giai đoạn, những dấu hiệu phản ánh mức độ hình thành, các yếu tố ảnh hưởng tới quá trình hình thành XHNNGS ở học viên SỢT-TG

2 Nghiên cứu thực trạng và tổ chức thực nghiệm tác động sư phạm hình thành XHNNQS ở học viên SQT-TG

3 Đề xuất những giải pháp cơ bản nhằm hình thành có hiệu quả XHNNGQS ở học viên SQT-TG trong điều kiện hiện nay

$ Khách thể và đối tượng nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu: Là học viên trường đào tạo sĩ quan Tăng -

Thiết giáp Quân đội Nhân dân Việt Nam

Đối tượng nghiên cứu: là cơ sở tâm lý học của việc hình thành XHNNQS cho học viên SỢT-TG

6 Giả thuyết khoa học

XHNNGQS của người SQT-TG được hình thành trong hoạt động thực

tiễn, trên cơ sở họ có những tố chất tam lý phù hợp với lĩnh vực nghề

nghiệp của mình, đồng thời được rèn luyện, giáo đục và tự giáo dục thường xuyên tại nhà trường và đơn vi

Nếu những học viên SQT-TG được tuyển chọn về mặt tố chất tam ly

và quá trình giáo dục huấn luyện được tổ chức hợp lý nhằm phát triển động

cơ hoạt động tích cực, nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ, thì sẽ

nâng cao được kết quả hình thành XHNNQS ở họ

7, Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Luan án được xây dựng trên cơ sở lý luận và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm đường lối của Đảng,

Quân đội về chiến lược xây dựng con người và đào tạo cán bộ quân đội Dựa

trên nguyên tắc của TLH Mác - xít đặc biệt là nguyên tắc quyết định luận duy vật các hiện tượng tâm lý, nguyên tắc phát triển và sự thống nhất giữa tâm lý ý

thức và hoạt động Trên cơ sở đó để tài được triển khai thực hiện theo các

phương pháp chủ yếu như: Quan sát, trò chuyện, phỏng vấn điều tra bằng phiếu,

thực nghiệm tác động sư phạm, nphiên cứu kết quả hoạt động, phân tích hồ sơ,

dùng "test" đo một số tố chất tâm lý và vận dụng các phương pháp khác như

khái quát các nhận định độc lập, toán thống kê

8 Những đóng góp mới của luận án

- Luận án đã phân tích, làm rõ những đặc điểm hoạt động nghề nghiệp và đặc điểm tâm lý các giai đoạn của quá trình hình thành

XHNNQS ở người SQT-TG Quân đội Nhân dân Việt Nam

- Chỉ ra những yếu tố tâm lý cơ bản tác động đến sự hình thành thuộc tính XHNNQS ở người học viên SQT-TG, trong đó yếu tố tố chất tâm lý được khẳng định là điều kiện rất cần thiết cho sự hình thành thuộc

tính này ở mỗi người học viên

- Đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả hình

thành XHNNQ§S ở học viên SQT-TG trong điều kiện hiện nay

9', Cấu trúc của luận án

Luận án gồm phần mở đầu, 3 chương (10 tiết), kết luận, 7 sơ đồ biểu

đồ, I9 bảng, 124 danh mục tài liệu tham khảo và 18 phụ lục kèm theo

Chương I

XU HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP QUÂN SỰ VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA QUÁ TRÌNH

HÌNH THÀNH THUỘC TÍNH NÀY Ở NGƯỜI SĨ QUAN TĂNG - THIẾT GIÁP

QUẦN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM

1.1 Vấn đề xu hướng nhân cách và xu hướng nghề nghiệp quân

ở chủ thể Dó đó, nghiên cứu các quan niệm về xu hướng nhân cách

(XHNC) không thể không đề cập đến hệ thống động lực thúc đẩy, định

hướng hoạt động của con người

Trong TLH phương Tây, tiêu biểu là S.Preud đã có những đóng góp nhất định về cách lý giải những động lực thúc đẩy hoạt động của con

ngươì Ông cho rằng yếu tố bản năng là nguồn lực căn bản nhất thúc đẩy hoạt động của con người Tuy nhiên việc đề cao quá mức yếu tố bản năng

đã hạn chế tới việc nghiên cứu XHNC như là một thuộc tính tâm lý cá nhân được hình thành bởi sự tác động của xã hội và hoạt động thực tiễn Tâm lý

học hành vi, đại biểu là ].Watson lý giải hành vi người trên cơ sở phân tích

sự tương quan giữa kích thích và phản ứng, hành vi người đo nội dung, tính

chất của kích thích quy định Do vậy TLH hành vi thường quan tâm đến sự thích ứng giữa cơ thể với môi trường nên không giải quyết được một cách thấu đáo về vấn để XHNC GordonAllport cho rằng những động cơ thúc

đẩy hoạt động của con người theo hướng " tự do ” cá nhân dựa trên những địa điểm riêng gắn liên với nhu cầu của họ Theo A.Maslow thì nhu cầu với

hệ thống thứ bậc của nó, là cơ sở tiền để cho sự định hướng, và phát triển nhân cách, trong đó ” tự khẳng định " là nhu cẩu có vị trí cao nhất quyết

định đến thái độ hành vi và chiều hướng của nhân cách

Nhìn chung TLH phương Tây đã đưa ra các quan niệm về nguồn gốc hệ thống động lực thúc đẩy, định hướng hoạt động của con người, là những đóng gốp đáng trân trọng đối với sự phát triển của TLH Tuy nhiên, TLH phương

tây chưa nhìn nhận thật đây đủ và sâu sắc về vai trò của xã hội và hoạt động đối với sự hình thành, phát triển nhân cách cũng như XHNC của họ

1.1.2 Quan điểm của các nhà tâm lý học Mác - xít về vấn đề xu hướng nhân cách

Vấn dé XHNC được các nhà TLH Mắc - xít coi là một trong những vấn

đề cơ bản của TLN, vì vậy nó luôn được quan tâm nghiên cứu, đặc biệt là các

nhà TLH Xô Viết Những nghiên cứu của LX.Rubinstein A.G.Covaliov,

A.LAlekxandrov, G.D.Lucov, Da khang dinh XHNC là một trong những thuộc tính cơ bản cấu thành nhân cách, họ đã từng bước hoàn thiện khái niệm, chỉ ra mối quan hệ của XHNC với các thuộc tính, làm rõ cấu trúc cũng như các

giai đoạn và điều kiện để hình thành phát triển nó Các nhà TLH Việt Nam đã sớm đề cập đến vấn đề XHNC và triển khai nghiên cứu thuộc tính này trên cơ sở tiếp thu những thành tựu nghiên cứu của TLH Xô Viết đi sâu vào bản chất, cấu trúc cũng như sự hình-thành, phát triển nó ở những lĩnh vực khác nhau gắn với điều kiện xã hội và con người Việt Nam, trong đó có lĩnh vực quân sự

Với cách diễn đạt khác nhau, từ hiện tượng đến nội dung cũng như

cơ chế và phương thức tồn tại song có thể nhận thức, các nha TLH Mac-xit

thống nhất quan niệm về XHNC là: tổng hòa những động cơ bền vững,

những mục đích quan trọng nhất, định hướng, thúc đẩy con người tích cực

hoạt động nhằm thỏa mãn những nhu cẩu của cuộc sống

Tiên cơ sở đó các nhà TL.H đều thừa nhận vai trò to lớn của XHNC,

coi đây là một thuộc tính tâm lý giữ vị trí chủ đạo, chỉ phối đến các thuộc

tính, phẩm chất khác của con người Vì vậy XHNC quy định về chiều hướng chung trong cuộc sống và hoạt động của mỗi cá nhân

Đi sâu vào cấu trúc của XHNC, xuất phát từ quan điểm nhu cầu là nguồn gốc tính tích cực hoạt động của con người, nhiều nhà TLH đã chỉ ra hệ

thống động cơ của XHNC bao giờ cũng sắn với nhu cầu đồng thời là biểu hiện

cụ thể của nhu cầu trong mối quan hệ xác định Động cơ hoạt động có nhiều

hình thức và có vai trò thứ bậc khác nhau đối với việc định hướng thúc đẩy

hoạt động của con người tuỳ theo mức độ ý thức của động cơ đó Do đó, nhiều

nha TLH như XL.Rubinstein, L.FZheleznyak, A-lALekxandrov, Truong Thanh Trung cho rằng các động cơ được ý thức giữ vị trí chủ yếu cấu thành XHNC là: Hứng thú, khuynh hướng, lý tưởng, thế giới quan và niềm tin

Động cơ thúc đẩy con người hoạt động, song trong cuộc sống cá

nhân nó còn được cụ thể hóa ở mục đích Do đó, mục đích được coi là một

yếu tố cơ bản trong cấu trúc của XHNC Theo L.FZheleznyak các hình

thức tồn tại của mục đích trong XHNC là: Viễn cảnh, dự định, chí hướng:

Những yếu tố này quan hệ với nhau tạo thành hệ thống và quan hệ chặt chẽ với hệ thống động cơ

1.1.3 Quan điểm của các nhà tâm lý học quân sự Mác - xít về vấn

đề hình thành xu hướng nghề nghiệp quân sự

Với quan niệm XHNNGQS là mội loại của XHNC có vai trò thúc đẩy, định hướng hoạt động của người sĩ quan đáp ứng những yêu cầu của hoạt động, quân sự Vì vậy, các nhà TLHQS đã rất quan tâm tới vấn để hình thành XHNNQS cho đội ngũ sĩ quan quân sự tiêu biểu như LFZheleznyak,

A.LAIlekxandrov đã chỉ ra sự hình thành XHNNQS là một quá trình tạo nên sự

thống nhất giữa điều kiện bên trong của từng chủ thể với điều kiện bên ngoài của hoạt động nghề nghiệp Các nhà TUHQS Việt Nam như Hoàng Ngọc Phách, Hoàng Linh, Trương Thành Trung, Đỗ Mạnh Tôn đã chỉ ra những vấn đề cụ thể trong việc hình thành XHNNQS với điều kiện chính trị, kinh tế, xã hội cũng

như điều kiện giáo dục đào tạo của sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam Các

nghiên cứu này đã chỉ ra việc hình thành XHNNQS phải trên cơ sở tuyển chọn

nghề nghiệp nhằm đưa những thanh niên có sự sẩn sàng tâm lý với lĩnh vực hoạt

động nghề nghiệp quân sự vào đào tạo sĩ quan Nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo về mặt nghề nghiệp trong nhà trường Kết hợp giáo dục thế giới quan với nâng cao vai trò tự giáo dục tự rèn luyện cho học viên sĩ quan, đồng thời tổ chức tôt đời sống quân sự nhằm thỏa mãn hợp lý nhu cầu vật chất và tỉnh thần của học vién si quan và sĩ quan

Như vậy các nhà TLUHQS Mác - xít rất quan tâm đến vấn đề hình thành XHNNQS Các nghiên cứu này cho thấy: Hình thành XHNNQS là một quá trình

tác động trước hết thông qua quá trình giáo dục và tổ chức hoạt động nhằm

tạo nên sự thống nhất giữa những điều kiện bên trong và bên ngoài ở từng

cá nhân nhằm đáp ứng yêu cầu của hoạt động nghề nghiệp quân sự Do đó,

nghiên cứu sự hình thành XHNNQS của người SQT-TG phải tính đến quá trình đào tạo, cũng như điều kiện hoạt động thực tiễn của họ

1.2 Xu hướng nghề nghiệp quân sự của người sĩ quan Tăng -

“Thiết giáp Quân đội nhân dân Việt Nam

1.2.1 Một số khái niệm cơ bản

XHNNQS là một thuộc tính tâm lý phức tạp hình thành ở sĩ quan và quân nhân chuyên nghiệp nói chung cũng như người SQT-TG nói riêng Để

đi sâu tìm hiểu thuộc tính này luận án đã để cập đến một số thuật ngữ và khái niệm như: Chiều hướng, hướng tâm lý, xu hướng, xu hướng nhân cách, xu hướng nghề nghiệp quân sự từ đó đưa ra khái niệm x hướng nghề nghiệp quân sự của người SỢI-TG là tổng hòa của hệ thống những động cơ chủ đạo, những mục đích quan trọng nhất, được hình thành trong hoạt động quân sự, đóng vai trò thúc đẩy, định hướng hoạt động của người sĩ quan đập ứng yêu cầu hoạt động nghề nghiệp trong BCT-TG XHNNQS là một thuộc tính tâm lý cơ bản trong nhân cách người sĩ quan, sự hình thành thuộc tính này phải dựa trên cơ sở, điều kiện nhất định trong đó quan trọng nhất là cơ sở tâm lý Cơ sở tâm lý học của sự hình thành XINNQS ở người

SƠT-TG là những nghiên cũu khoa học về các yếu tố tâm lý đóng vai trò làm nén tang ché dựa cho thuộc tính tâm lý này nảy sinh tôn tại và phát

triển Theo quan niệm tiếp cận hệ thống, XHNNQS là một hệ thống ham chứa những hệ thống thành phần tức là những yếu tổ cấu thành nên nó Do

vậy những yếu tố cơ bản tạo thành XHNNQS là hệ thống động cơ và hệ

thống mục đích phải được coi là cơ sở tâm lý của nó Mặt khác sự hình thành thuộc tính này có những đặc trưng riêng do sự chỉ phối của các mối quan hệ xã hội, nhiệm vụ được giao đến hoạt động nghề nghiệp của người

SQT-TG Điều đó cho thấy những đặc điển hoạt động nghề nghiệp, đặc

trung tâm lý các giai doan trong quá trình hình thành, cũng như các yếu tố tác động đến quá trình này được xác định là những yếu tố cơ bản làm cơ sở tâm lệ của việc hình thành XHNNQS ở người SỢT-TG

1.2.2 Những nhân tố cơ bản cấu thành xu hướng nghề nghiệp

quân sự của người sĩ quan Tăng - Thiết giáp

1.2.2.1 Hệ thống động cơ trong XINNQS của người SỢI TU

Động cơ hoạt động nghề nghiệp quân sự của người SQT-TG là sự cụ

thể hóa những nhu cầu của người quân nhân Nội dung và tính bức thiết của các nhu câu chỉ phối sâu sắc tới hệ thống động cơ với tư cách là yếu tố

cấu thành nên XHNNQS của người SQ1-TƠ

Nhu cầu của con người rất đa dạng và phong phú, được các nhà TLH chia thành nhiều loại khác nhau, tuỳ theo góc độ, cách nhìn nhận khác nhau Căn cứ vào đối tượng để thỏa mãn trong hoạt động nghề nghiệp của người SQT-TG luận án để cập đến một số nhu cầu cơ bản của họ đó là:

Nhu cau vật chất; nhu cầu tỉnh thần; nhu cầu chính trị - đạo đức; nhu cầu lao động; nhu cầu nhận thức; nhu cầu thẩm mỹ; nhu cầu giao tiếp Những

nhu cẩu trên gặp những đối tượng thỏa mãn sẽ tạo nên động cơ thúc đẩy hoạt động nghề nghiệp của người SQT-TG

Động cơ hoạt động nghề nghiệp quân sự của người SQT-TG là

những cái được phản ánh và trở thành lực thúc đẩy bên trong, định hướng

hoạt động của họ vào những đối tượng của lĩnh vực nghề nghiệp trong bình chủng T-TG, nhằm thỏa mãn những nhu cầu của cá nhân và xã hội Hệ thống động cơ trong XHNNQS của người SQT-TG bao gồm nhiều động cơ,

chỉ những động cơ được ý thức mới có vai trò thực sự trong XHNNQS của

họ Động cơ được ý thức chia làm hai nhóm đơn giản và phức tạp, những động cơ phức tạp được chủ thể ý thức sâu sắc, rõ rệt, tồn tại dưới hình thức khái quát được xem là yếu tố cấu thành chủ yếu trong XHNNQS Căn cứ vào nội dung phản ánh và hình thức biểu hiện các động cơ được phân chia:

~ Theo nội dung phản ánh bao gồm: Động cơ chính trị đạo đức, động cơ chuyên môn nghề nghiệp, động cơ lợi ích vật chất và động cơ lợi ích tỉnh thần

- Theo hình thức biểu hiện hệ thống động cơ trong XHNNQS của

người SQT-TG bao gồm: Hứng thú nghề nghiệp, khuynh hướng nghề nghiệp, lý tưởng nghề nghiệp và niềm tin nghề nghiệp

Trong hệ thống động cơ XHNNQS, những động cơ thành phần phản

ánh những mặt với ý nghĩa và thứ bậc khác nhau, chỉ phối ảnh hưởng làm

cơ sở tiền dé cho nhau ở những điều kiện, hoàn cảnh hoạt động cụ thé của

người SQT-TG

1.2.2.2 Hệ thống mục đích trong XHNNQS của người SQT-TG

Hoạt động của con người tổn tại dưới hình thức hành động hay

những chuỗi hành động, những hành động đó gắn liền với mục đích Do

vậy trong XHNNQS của người SQ1-TG, mục đích là thành phần không thể thiếu gắn liên với động cơ hoạt động nghề nghiệp của họ

Xét theo hình thức tồn tại, hệ thống mục đích trong XHNNQS của

người SQT-TG gồm: Viễn cảnh, dự định và chí hướng Viễn cảnh là mục

đích tổn tại ở đạng khái quát cao, phản ánh về tương lai, tiền đồ nghề nghiệp quân sự gắn với ước mơ hoài bão được phục vụ trong quân đội của

người SQT-TG Thực hiện viễn cảnh phải thông qua dự định Dự định là những mục đích được sắp xếp theo một trật tự nhất định, theo lô gich va gắn với phương thức để đạt tới nó Dự định được biểu hiện chủ yếu ở: Kế hoạch phấn đấu của cá nhân, mục đích chủ yếu và thứ yếu, mục đích gần

và mục đích xa Người SQT-TG phải có chí hướng mới có thể biến dự định

thành hiện thực Chí hướng của người SQT-TG được hìnth thành trên cơ sở

những dự định và ý chí quyết tâm thực hiện những du định đó Do đó,

những mục đích trong XHNNQS của người SQT-TG tồn tại trong một hệ

thống thống nhất với vai trò định hướng hành động làm cho quá trình hoạt

động nghề nghiệp đạt được hiệu quả trên thực tế

Như vậy, các thành phần cơ bản của XHNNQS ở người SQT-TG gồm hai hệ thống chủ yếu: động cơ và mục đích Trong đó hệ thống động

cơ là nội dung có tính nên tảng quyết định sự lựa chọn, tính tích cực, tận tâm với nghề của người SQT-TG Còn mục đích là sự cụ thể hóa động cơ

hoạt động nghề nghiệp làm cho hệ thống động cơ được biểu hiện trên thực

tế bằng hành vi thái độ tích cực và hiệu quả hoạt động của người sĩ quan

1.3 Những đặc điểm cơ bản của quá trình hình thành xu hướng

nghề nghiệp quân sự của người sĩ quan Tăng - Thiết giáp Quân dội

Nhân dân Việt Nam

1.3.1 Một số đặc điển hoạt động nghề nghiệp của người sĩ quan

Tăng - Thiết giáp Quản đội nhân đân Việt Nam

1.3.1.1 Hoạt động của người SỢTTGŒ mang § nghĩa xã hội lớn, đòi hỏi Ở họ sự phát triển cao về phẩm chất chính trị - đạo đức

Hoạt động nghề nghiệp của người SQT-TG gắn liên với sự nghiệp

xây dựng và bảo vệ Tổ quốc RCT-TG được trang bị hỏa lực mạnh, cơ động

việt đã cao thường được sử dụng ở những trận hiểm yếu then chốt với vai trò là lực lượng đột kích quan trọng của lục quân Vì vậy đòi hỏi người

SQT-TG sự phát triển cao phẩm chất chính trị - đạo đức

1.3.1.2 Hoạt dong nghề nghiệp của người SỢT-TG mang tính hợp đồng và tính tập thể cao, trong tác chiến hợp đồng quân bình chẳng họ vữa

là người chỉ huy vữa là thành viên của một kip xe

Xe tăng, xe thiết giáp là phương tiện chiến đấu trang bị cho tập thể, thường được sử dụng trong chiến đấu hợp đồng quân binh chủng Quá trình thực hiện nhiệm vụ, người sĩ quan chỉ huy có vị trí Ở trên xe trong đội hình

chiến đấu Vì vậy hiệu quả sử dụng T-TG phụ thuộc vào sự chỉ huy của

người sĩ quan trong phối hợp, hợp đồng giữa các lực lượng tham gia chiến đấu, các phân đội và thành viên trong kíp xe đồng thời người SQT-TG còn phải hoàn thành tốt công việc của một thành viên trong kíp xe

1.3.1.3 Hoạt động nghề nghiệp của người SỢT-TG mang tính kỹ

thuật và kỷ luật cao, hành động chỉ huy của họ thường được thực hiện bằng các phương tiện kỹ thuật

Xe tang, xe thiết giáp được sản xuất và trang bị bằng công nghệ kỹ thuật tiên tiến Do đó hiệu quả hoạt động chiến đấu của bộ đội T-TG phụ

thuộc rất lớn vào khả năng tổ chức chỉ huy, sự thành thạo CMNV, kỹ nang,

kỹ xảo khai thác sử dụng vũ khí trang bị kỹ thuật và ý thức chấp hành ký

luật của mỗi người Đồi hỏi người SQT-TG phải có tố chất tâm lý phù hợp

và ý chí quyết tâm cao trong quá trình thực hiện nhiệm vụ

1.3.1.4 Hoạt động thực hiện nhiệm vụ của người SỢT-TG diễn ra trong điều kiện hết sức khẩn trương, căng thẳng về tâm lý tính thân, thể lực

và tính chất nguy hiển cao

Người SQT-TG tổ chức chỉ huy bộ đội sử dụng một khối lượng vũ

khí, khí tài, thiết bị kỹ thuật lớn, công việc nhiều nhưng tổ chức biên chế aọn, ít người Hoạt động của bộ đội T-TG trong điều kiện chật hẹp, độ rung

xóc, nhiệt độ, độ ẩm cao, đồng thời luôn là mục tiêu mà đối phương tập

trung tiêu điệt Do vậy người SQT-TG cần có thể lực tốt, sự vững vàng về ý

chí tỉnh thần và tâm lý trong hoạt động nghề nghiệp của mình

1.3.2 Đặc trưng lâm lý của các giai đoạn hình thành xu hướng

nghề nghiệp quân sự của người sĩ quan Tăng - † hiết giáp

1.3.2.1 Giai doạn lựa chọn nghề nghiệp

Giai đoạn này diễn ra trước khi người học viên bước vào chương

trình đào tạo nghề nghiệp Người sĩ quan tương lai thường rơi vào tình

trạng phân vân do nhiều tác động chỉ phối Giai đoạn này kết thúc khi sự lựa chọn đảm bảo được sự tương hợp giữa nhu cầu, nguyện vọng, sở thích

và khả năng của cá nhân với nhu cầu của xã hội, quân đội và yêu cầu hoạt động nghề nghiệp trong BCT-TG

1.3.2.2 Giai đoạn thích nghỉ nghề nghiệp

Giai đoạn này kéo đài khoảng 6 tháng đến I năm đầu tiên của quá trình đào tạo nghề nghiệp Đây là giai đoạn người học viên sĩ quan thích

nghĩ và làm quen với môi trường hoạt động mới nên chưa có kiến thức, kinh nghiệm hiểu biết về nghề nghiệp nên ít có khả năng phê phán về nghề

nghiệp đã chọn Vì vậy căn bản giai đoạn này ở người học viên biểu hiện

tính tích cực song các yếu tố của XHNNQS mới ở ban đầu chưa vững chắc

1.3.2.3 Giai doạn đánh giá lại sự lựa chọn nghề nghiệp

Giai đoạn này thường diễn ra trong khoảng học kỳ thứ 3 hoặc thứ 4 của quá trình đào tạo Sau khi người học viên sĩ quan đã được trang bị những kiến thức, sự hiểu biết và kinh nghiệm về nghề nghiệp nhất định nên

có khả năng phê phán lại sự lựa chọn nghề Do vậy thường sảy ra sự đấu tranh động cơ gay sắt, vì những điều họ được biết về chuyên môn không

trùng hợp với sự tưởng tượng của họ trước khi vào trường Đây là giai đoạn

hết sức quan trọng đối với sự hình thành XHNNQS ở người học viên sĩ

quan, họ được cọ sát, đấu tranh để nhận thức đúng đắn về nghề nghiệp và

sự phù hợp của bản thân với nghề

1.2.2.4 Giai đoạn ổn định tương đối

Giai đoạn này diễn ra trong năm cuối cùng của quá trình đào tạo

nghề nghiệp ở nhà trường sĩ quan Sau giai đoạn đánh giá lại sự lựa chọn nghê nghiệp, cùng với quá trình đào tạo, trình độ kiến thức kỹ năng, kỹ xảo, sự thành thạo CMNV, thói quen nghề nghiệp đã được hình thành làm cho sư nhận thức rõ ràng sâu sắc hơn động cơ, mục đích hoạt động, nghề và

dân đi vào thống nhất, thái độ tích cực với nghề chiếm ưu thế nên

XHNNQS đi vào trạng thái ổn định tương đối

1.2.2.5 Giai đoạn phát triển sau quá trình đào tạo

Sau tốt nghiệp, XHNNQS của người SQT-TG đã căn bản được hình

thành, trong trạng thái ổn định tương đối Tuy nhiên XHNNQS của sĩ quan

trẻ dễ biến đổi bởi điều kiện thực tế hoạt động nghề nghiệp khác với hoạt

động lĩnh hợi nghề nghiệp trong nhà trường Do vậy đối với người sĩ quan

trẻ cần được giáo dục, rèn luyện để củng cố, phát triển XHNNQS ngày càng vững chắc

Chương 2

TỔ CHỨC THỰC NGHIỆM TÁC ĐỘNG SU PHAM NHẰM HÌNH THÀNHCÓ HIỆU QUÁ XU HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP QUÂN SỰ Ở NGƯỜI HỌC VIÊN

SĨ QUAN TĂNG - THIẾT GIÁP

2.1 Khảo sát trước thực nghiệm về quá írình hình thành xu hướng nghề nghiệp quân sự ở người học viên sĩ quan Tăng - Thiết giáp

2.1.1 Những dấu hiệu chủ yếu phản ánh mức độ hình thành

XHNNGQS ởngười học viên SQT-TG

Trong quá trình hình thành XHNNQS ở người SQT-TG, các yếu tố

tạo thành được nảy sinh, bình thành ở những mức độ khác nhau, đan xen

gắn bó với nhau, tiểm ẩn bên trong những hành vi thái độ và hiệu quả hoạt động của họ Vì vậy để đánh giá thực trạng hình thành XHNNQS cua người học viên SQT-TG được khách quan chính xác phải dựa trên những dấu hiệu cơ bản phản ánh mức độ hình thành của nó Những đấu hiệu chủ yếu sau đây phản ánh về mức độ hình thành của các yếu tố tạo thành XHNNGS ở người học viên SQT-TG (trong học tập, rèn luyện

2.1.1.1 Nhận thức về nghề nghiệp tương lai

Biểu hiện nhận thức về nghê nghiệp của người học viên SQT-TG ở hai mặt cơ bản và chủ yếu nhất là: