Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩu của bộ quốc phòng

- Hệ thống hóa lý luận cơ bản về hiệu quả quản lý nhà nước đốivới công tác đấu thầu mua sắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩucho quốc phòng, - Phân tích hiệu quả của hoạt động đấu thầu

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài.

Đấu thầu nói chung và đấu thầu mua sắm hàng hóa bằng hìnhthức nhập khẩu nói riêng là một công cụ quan trọng của nền kinh tế thịtrường giúp người mua và người bán gặp nhau; giúp chính phủ quản

lý chi tiêu, sử dụng các nguồn vốn Nhà nước sao cho hiệu quả vàchống thất thoát lãng phí; chống các hành vi gian lận, tham nhũng vàlãng phí trong việc chi tiêu các nguồn tiền của Nhà nước; thúc đẩychuyển giao công nghệ Chính vì vậy, Nhà nước ta đã ban hành nhiềuvăn bản pháp luật như: Luật Đấu thầu, Luật sửa đổi, Luật Quản lý, sửdụng tài sản nhà nước và các văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫnthi hành Luật Đấu thầu nhằm quản lý hoạt động này

Trong những năm qua trên cơ sở qui định chung của Nhà nước,

Bộ Quốc phòng đã có nhiều quy định về công tác quản lý đấu thầu,mua sắm hàng hóa cho quốc phòng góp phần thực hiện nhiệm vụ xâydựng quân đội chính qui, hiện đại Tuy nhiên, trong quá trình thựchiện vẫn còn nhiều bất cập, do việc cập nhật các quy định pháp luật vềđấu thầu vẫn chưa được đồng bộ và đầy đủ cả về trình tự, nội dung,thời gian và thẩm quyền trong quá trình lựa chọn nhà thầu; bị động,lúng túng trong xử lý tình huống vi phạm các quy định của pháp luật

và hiệu quả đấu thầu chưa cao

Tình hình chính trị và quan hệ quốc tế có nhiều diễn biến khólường, đất nước còn nghèo vẫn dành phần ngân sách nhất định để xâydựng quân đội Bởi vậy, vấn đề nâng cao hiệu quả của công tác quản

lý Nhà nước đối với đấu thầu mua sắm hàng hóa nhập khẩu cho BQPcàng trở nên cấp thiết hơn Góp phần đáp ứng đòi hỏi đó, đề tài:

“Nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước về hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩu của Bộ Quốc phòng”

được lựa chọn làm đề tài luận văn thạc sỹ

2 Mục đích nghiên cứu của luận văn

- Hệ thống hóa lý luận cơ bản về hiệu quả quản lý nhà nước đốivới công tác đấu thầu mua sắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩucho quốc phòng,

- Phân tích hiệu quả của hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóatheo hình thức nhập khẩu cho quốc phòng trong thời gian qua, rút rakết luận đánh giá

- Đề xuất những giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước

về đấu thầu mua sắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩu cho quốcphòng trong thời gian tới

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận văn

* Đối tượng nghiên cứu

Những vấn đề lý luận và thực tiễn hiệu quả quản lý nhà nước vềđấu thầu mua sắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩu của Bộ Quốcphòng (ở tầm vĩ mô)

* Phạm vi nghiên cứu của luận văn

Thứ nhất, nghiên cứu hiệu quả của quản lý nhà nước về đấu

thầu mua sắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩu phục vụ công táchuấn luyện và sẵn sàng chiến đấu ở Bộ Quốc phòng Không đề cậpđến hàng hóa mà các doanh nghiệp Quốc phòng và các đơn vị dùng đểsản xuất hàng hóa tiêu dùng (làm chức năng kinh tế)

Thứ hai, về thời gian nghiên cứu tập trung vào thời kỳ từ năm 2000

đến năm 2011 và đề xuất các giải pháp đến năm 2015

4 Phương pháp nghiên cứu.

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng,duy vật lịch sử, luận văn sử dụng phương pháp thống kê, phân tích tối

ưu và phương pháp chuyên gia để làm rõ mục đích nghiên cứu

5 Kết cấu của luận văn.

Ngoài phần mục lục, mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu thamkhảo, phụ lục luận văn gồm 3 chương

Chương 1: Những vấn đề cơ bản về hiệu quả quản lý nhà nước

đối với hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩu của Bộ Quốc phòng

Chương 2: Thực trạng hiệu quả quản lý nhà nước về hoạt động

đấu thầu mua sắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩu của Bộ Quốc phòng

Chương 3: Phương hướng và giải pháp chủ yếu nâng cao hiệu

quả quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩu của Bộ Quốc phòng

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NHÀ

NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG ĐẤU THẦU MUA SẮM HÀNG HÓA

THEO HÌNH THỨC NHẬP KHẨU CỦA BỘ QUỐC PHÒNG

1.1 Sự cần thiết và nội dung quản lý nhà nước đối với hoạt

động đấu thầu mua sắm hàng hoá theo hình thức nhập khẩu của Bộ Quốc phòng.

1.1.1.Sự cần thiết quản lý Nhà nước đối với mua sắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩu của Bộ Quốc phòng

1.1.1.1 Khái niệm và phân loại hàng hóa nhập khẩu của Bộ Quốc

phòng

a Khái niệm hàng hóa nhập khẩu quốc phòng

Hàng quốc phòng là hàng đảm bảo cho Quân đội thực hiện cácnhiệm vụ huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu gồm vũ khí, trang bị kỹthuật, các dây chuyền công nghệ, sản phẩm công nghệ, dịch vụ, vật tư

và các loại hàng hóa khác Hàng hóa dùng cho quốc phòng có thể muasắm trong nước hoặc nhập khẩu từ nước ngoài

Hàng quốc phòng nhập khẩu là những hàng hóa được nhập khẩutrực tiếp từ nước ngoài đảm bảo thực hiện các nhiệm vụ quân sự củaQuân đội bằng các nguồn ngân sách Nhà nước giao cho Bộ Quốc phòngquản lý

Có nhiều quan niệm về hàng hóa quốc phòng nhập khẩu, nhưngtheo chúng tôi khái niệm hàng hóa quốc phòng nhập khẩu là hàng hóađược mua sắm từ thị trường nước ngoài thông qua nhập khẩu để hìnhthành nên các loại tài sản đặc biệt, chuyên dùng và phục vụ công tácquân đội bằng nguồn ngân sách Nhà nước giao cho Bộ Quốc phòngquản lý

b Phân loại hàng hóa nhập khẩu quốc phòng:

Hàng hóa nhập khẩu cho quốc phòng có thể phân loại theo các quyđịnh sau:

* Theo tính chất sử dụng của hàng hóa chia thành: hàng chuyên

dùng quân sự và hàng hóa sử dụng cho quốc phòng và mục đích kinh tế

[17;7]

Hàng quốc phòng được chia làm 2 loại: hàng chuyên dùng quân

sự và hàng lưỡng dụng, trong đó:

- Hàng chuyên dùng quân sự là hàng quốc phòng đặc biệt bao gồm

vũ khí, đạn dược, vật liệu nổ, trang thiết bị kỹ thuật, dịch vụ, vật tư chuyêndùng quốc phòng

- Hàng lưỡng dụng là hàng quốc phòng gồm trang thiết bị kỹ thuậtdịch vụ, vật tư, hàng hóa có thể sử dụng cho quốc phòng và cả trong lĩnhvực kinh tế xã hội

* Theo nguồn gốc hàng hóa hình thành tài sản [39;1].

Theo nguồn gốc hàng hóa hình thành tài sản trong lĩnh vực quốcphòng, gồm 03 loại gồm: tài sản đặc biệt, tài sản chuyên dụng và tàisản phục vụ công tác quản lý, trong đó:

- Tài sản đặc biệt: là tài sản chỉ sử dụng trong chiến đấu, huấnluyện sẵn sàng chiến đấu và nghiệp vụ của Bộ Quốc phòng gồm:

+ Vũ khí, khí tài, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ đặc biệt; phương tiệnđặc chủng, phương tiện kỹ thuật nghiệp vụ;

+ Công trình chiến đấu

- Tài sản chuyên dùng: là tài sản sử dụng thường xuyên phục vụhoạt động quốc phòng của Bộ Quốc phòng không thuộc loại tài sảnđặc biệt gồm:

+ Nhà và các tài sản khác gắn liền với đất thuộc doanh trại, trụ sởđóng quân, kho tàng, trường đào tạo nghiệp vụ quốc phòng, an ninh,trường bắn, thao trường, bãi tập, cơ sở giam giữ của các đơn vị vũtrang nhân dân;

+ Phương tiện vận tải chuyên dùng quốc phòng, an ninh;

+ Công cụ hỗ trợ khác (ngoài công cụ hỗ trợ đặc biệt) và các tàisản khác là loại tài sản có cấu tạo đặc biệt phục vụ công tác, chiến đấucủa đơn vị vũ trang nhân dân

- Tài sản phục vụ công tác quản lý: là tài sản sử dụng trong côngtác, huấn luyện, nghiệp vụ, học tập của đơn vị vũ trang nhân dân,gồm:

+ Nhà và các tài sản khác gắn liền với đất thuộc nhà trường (trừcác học viện, trường đào tạo nghiệp vụ quốc phòng, an ninh); cơ sởkhám, chữa bệnh, nhà an dưỡng, nhà điều dưỡng; nhà khách, nhà côngvụ; nhà thi đấu, nhà tập luyện thể dục, thể thao và các cơ sở kháckhông thuộc khuôn viên doanh trại, trụ sở đóng quân của các đơn vị

vũ trang nhân dân;

+ Xe ô tô chỉ huy, xe ô tô phục vụ công tác, các loại phương tiệngiao thông vận tải khác;

+ Máy móc, trang thiết bị, phương tiện làm việc

* Ngoài ra hàng hóa nhập khẩu quốc phòng cũng có thể được

phân loại theo khâu sử dụng, theo tính chất bảo đảm kỹ thuật (nhóm 1,2).

Trên cơ sở nghiên cứu các cách phân loại đã hình thành từ trướcđến nay để tiện cho việc phân tích, nghiên cứu hoạt động đấu thầu

mua sắm hàng hóa nhập khẩu, luận văn phân loại theo nguồn gốc hình

thành tài sản trong Bộ Quốc phòng Theo cách này hàng hóa nhập

khẩu của Bộ Quốc phòng gồm 03 nhóm

- Nhóm 1: loại hàng hóa đặc biệt (gọi tắt là nhóm 1) bao gồm:

+ Vũ khí, khí tài, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ đặc biệt; phươngtiện đặc chủng, phương tiện kỹ thuật nghiệp vụ.

+ Trang, thiết bị sử dụng cho công trình chiến đấu

+ Hàng hóa thuộc danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhậpkhẩu trong trường hợp được Thủ tướng quyết định cho phép nhậpkhẩu [41;44]

+ Công nghệ sản xuất các loại vũ khí, khí tài, vật liệu nổ quân

sự, trang thiết bị kỹ thuật quân sự, công cụ hỗ trợ, phương tiện vô hiệuhóa các thiết bị phát hiện việc truy cập mạng máy tính điện tử phục

vụ nhu cầu quốc phòng; Công nghệ vô hiệu hóa thiết bị kiểm tra, pháthiện vũ khí, vật liệu nổ, ma túy và đồ vật nguy hiểm khác phục vụ nhucầu an ninh; Công nghệ vô hiệu hóa các thiết bị ghi âm, ghi hình, đo,đếm, tính tải trọng, tốc độ phương tiện giao thông phục vụ nhu cầu anninh [42;3]

+ Công nghệ thuộc Danh mục bí mật nhà nước [71;4]

- Nhóm 2: loại hàng hóa chuyên dùng (gọi tắt là nhóm 2) bao

gồm:

+ Hàng hóa là phương tiện vận tải chuyên dùng quốc phòng; + Sản phẩm, hàng hóa là công cụ hỗ trợ khác (ngoài công cụ hỗtrợ đặc biệt) và các tài sản khác là loại tài sản có cấu tạo đặc biệt phục

vụ công tác, chiến đấu của đơn vị vũ trang nhân dân

+ Công nghệ sản xuất phục vụ quốc phòng không thuộc nhóm 1, vật tư kỹ thuật sử dụng cho quốc phòng

- Nhóm 3: loại hàng hàng hóa thông thường (gọi tắt là Nhóm 3)

bao gồm:

+ Xe ô tô chỉ huy, xe ô tô phục vụ công tác, các loại phương tiệngiao thông vận tải khác phục vụ công tác quản lý là tài sản sử dụngtrong công tác, huấn luyện, nghiệp vụ, học tập; máy móc, trang thiết

bị, phương tiện làm việc của các cơ quan, đơn vị trong Bộ Quốcphòng

+ Các loại nguyên, vật liệu, trang thiết bị kỹ thuật thông thường,dịch vụ sử dụng cho tất cả các ngành kinh tế, kỹ thuật của nền kinh tếquốc dân mua sắm phục vụ cho hoạt động của Bộ Quốc phòng

Mỗi nhóm hàng hóa quốc phòng trên đều có đặc điểm riêng và có

cơ chế mua sắm, đấu thầu riêng, các thủ tục nhập khẩu riêng

Phân loại hàng hóa quốc phòng tạo cơ sở quản lý, chỉ đạo, điềuhành, tổ chức thực hiện hoạt động mua sắm, đấu thầu phù hợp theoyêu cầu mua sắm của từng loại tài sản trong toàn quân

1.1.1.2 Sự cấp thiết của quản lý nhà nước đối với hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩu cho quốc phòng

Hàng hóa quốc phòng là hàng hóa phục vụ cho nhiệm vụ quốcphòng, đặc biệt là loại hàng hóa nhóm 1, 2 có vai trò to lớn đối vớihiện đại hóa quân đội, vì vậy nhập khẩu hàng hóa cho quốc phòng làđối tượng quản lý của Nhà nước Điều này xuất phát từ chức năngquản lý của Nhà nước xã hội chủ nghĩa Nhập khẩu hàng hóa quốcphòng là một lĩnh vực quan trọng cung cấp hàng hóa để đảm bảo anninh chính trị và quốc phòng Đứng trước yêu cầu và nhiệm vụ tìnhhình mới, nhập khẩu hàng hóa cho quốc phòng có tác động quyết địnhđến chất lượng và trình độ tác chiến của Quân đội, vì vậy càng cầnphải quản lý chặt chẽ hơn do các lý do sau:

- Nhà nước xã hội chủ nghĩa (XHCN) có chức năng quản lý kinh tế

Về bản chất Nhà nước là một thiết chế quyền lực chính trị củagiai cấp này đối với giai cấp khác trong xã hội và là quyền lực côngđại diện cho lợi ích chung của cộng đồng xã hội nhằm duy trì và pháttriển xã hội [89;61]

Nhà nước quản lý toàn bộ nền kinh tế quốc dân bằng quyền lựccủa Nhà nước, thông qua pháp luật, chính sách, môi trường, lực lượngvật chất và tài chính trên tất cả các mặt, các lĩnh vực của đời sống xãhội và các thành phần kinh tế

Như vậy nhập khẩu hàng hóa nói chung và nhập khẩu VTKTQP

là một hoạt động kinh tế, là đối tượng quản lý của Nhà nước XHCN

- Xuất nhập khẩu nói chung và nhập khẩu hàng hóa quốc phòng nói riêng là một lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế quốc dân đòi hỏi Nhà nước phải quản lý chặt chẽ để giảm nhập siêu

Hiện nay về nhập khẩu hàng hóa còn nhiều tồn tại Trước hết là

cơ cấu nhập khẩu giữa máy móc, thiết bị với nguyên nhiên vật liệu vàhàng tiêu dùng chưa phù hợp Trong số hàng thiết bị máy móc nhữngmặt hàng có hàm lượng công nghệ cao chiếm tỷ lệ còn ít Hàng tiêudùng chiếm tỷ lệ không nhỏ kể cả mặt hàng trong nước đã sản xuấtđược, hàng xa xỉ phẩm và hàng nhập lậu lên đến mức báo động, gâytác động lớn về nhiều mặt và trở nên nghiêm trọng

Nguyên nhân của tình trạng trên có nhiều như thiếu chiến lượcnhập khẩu dài hạn, nghiên cứu xúc tiến thị trường nhập khẩu còn yếu

cả tầm vĩ mô và vi mô, trong đó có cả nguyên nhân về phía quản lýNhà nước còn yếu kém sai sót Điều này đòi hỏi phải có giải phápđồng bộ trên tất cả các mặt đồng thời tăng cường quản lý Nhà nướcđối với nhập khẩu nói chung và nhập khẩu hàng hóa cho quốc phòngnói riêng

- Đảm bảo đủ vũ khí trang bị đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa quân đội để quân đội thực sự trở thành công cụ sắc bén bảo đảm an ninh chính trị là yêu cầu buộc Nhà nước phải quản lý nhập khẩu hàng hóa quốc phòng

Hiện nay thế giới vừa có nhân tố ổn định vừa có những nhân tốmất ổn định, vừa hợp tác, vừa đấu tranh gay gắt để phát triển Nguy cơchiến tranh thế giới hủy diệt bị đẩy lùi, nhưng xung đột vũ trang cục

bộ, xung đột sắc tộc, tôn giáo, việc sản xuất và buôn bán vũ khí, chạyđua vũ trang, can thiệp, bạo loạn lật đổ vẫn xảy ra Vì vậy, "Cần tiếptục nắm vững hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng CNXH và bảo vệ Tổquốc, đẩy mạnh Công nghiệp hóa - hiện đại hóa" Kết hợp thực hiệnđồng thời hai nhiệm vụ chiến lược là yêu cầu khách quan, là qui luậttồn tại và phát triển của xã hội ta

Nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc là bảo vệ đất nước với mọi thành quả,các cộng đồng dân cư gắn bó với đất nước tạo nên theo chiều sâu và

bề dầy lịch sử cho đến nay Tầm quan trọng của sự nghiệp bảo vệ tổquốc là sự tồn vong của Tổ quốc, sự sống còn của chế độ Để thựchiện tốt nhiệm vụ trên phải có trang bị kỹ thuật, vũ khí đạn dược

với tính năng tiên tiến hiện đại, đủ về số lượng, tốt về chất lượng, kịpthời đồng bộ cho các lực lượng vũ trang.

Yêu cầu nhiệm vụ hiện đại hóa Quân đội càng trở nên cấp thiếtthì vai trò của hoạt động nhập khẩu hàng hóa cho quốc phòng ngàycàng trở nên quan trọng và hoạt động nhập khẩu hàng hóa quốc phòngtrở thành đối tượng quản lý của Nhà nước

- Nhà nước quản lý nhập khẩu hàng hóa quốc phòng để sử dụng Ngân sách nhà nước tiết kiệm và hiệu quả

Trong hoàn cảnh đất nước ta còn nghèo nhưng hàng năm Nhànước vẫn phải dành một khoản ngân sách nhất định cho quốc phòng

an ninh trong đó có vấn đề nhập khẩu trang thiết bị, phụ tùng kỹ thuật.Việc chuyển đổi cơ chế từ kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thịtrường khiến cho đảm bảo các thiết bị kỹ thuật thay đổi cơ bản Nếunhư trước kia việc đảm bảo vật tư thiết bị phụ tùng kỹ thuật quốcphòng chủ yếu từ nguồn viện trợ, đến nay chúng ta phải bỏ tiền ramua Do đó hoạt động nhập khẩu phải có những bước chuyển đổi phùhợp với cơ chế thị trường nhằm đảm bảo sử dụng Ngân sách nhà nướctiết kiệm, có hiệu quả đối với việc nhập khẩu để xây dựng quân độitừng bước chính qui hiện đại là một nhu cầu cần thiết Từ những điềutrình bày ở trên cho thấy phải có một cơ chế quản lý phù hợp với nhậpkhẩu hàng quốc phòng, đảm bảo được các quy định quản lý của Nhànước và tính đặc thù của hàng hóa nhập khẩu cho quân đội

- Mua sắm hàng hóa cho quốc phòng là mua sắm hàng hóa công cộng cần phải quản lý chặt chẽ để giảm đầu tư công góp phần kiềm chế lạm phát

Đối với những quốc gia đang phát triển như Việt Nam, việc chitiêu giành cho khu vực công là rất lớn (chẳng hạn như chi cho xâydựng kết cấu hạ tầng cơ sở, quốc phòng, khống chế lũ, lụt…) Đểtrang trải cho các khoản chi nói trên, ngoài việc sử dụng nguồn vốn từthu ngân sách trong nước, Nhà nước còn phải tận dụng từ các nguồnvốn khác như trái phiếu chính phủ, ODA (hỗ trợ phát triển chínhthức), FDI (đầu tư trực tiếp nước ngoài)…

Do vậy, việc mua sắm cho quốc phòng bản chất là mua sắmhàng hóa công cộng bởi bản chất hàng hóa sử dụng cho quốc phòng làhàng hóa công cộng sử dụng các nguồn lực của Nhà nước cho mua

sắm để giảm đầu tư công góp phần kiềm chế lạm phát.

- Đấu thầu là một phương thức quản lý chủ yếu để mua sắm công hiệu quả

Đấu thầu với tư cách là một công cụ quản lý trong nền kinh tếthị trường có mục tiêu nhằm đạt h iệu quả kinh tế trong sử dụnghiệu quả các nguồn lực công, công khai, minh bạch, công bằng, bảođảm cạnh tranh đã trở thành một công cụ chủ yếu để thực hiện muasắm công trên thế giới và tại hầu hết các quốc gia Đấu thầu muasắm công lành mạnh là một trụ cột chính để quản lý chi tiêu côngtốt trong kinh tế thị trường Một hệ thống đấu thầu mua sắm côngminh bạch, công bằng và hiệu quả đóng vai trò quan trọng trongviệc đảm bảo đạt được các mục tiêu phát triển và mua sắm đượchàng hóa và dịch vụ đúng giá trị đồng tiền bỏ ra và theo dự toánngân sách Một hệ thống đấu thầu mua sắm công yếu kém sẽ gâychi phí cao cho Chính phủ và công chúng, tăng cơ hội cho thamnhũng, không khuyến khích tạo thị trường cạnh tranh, trì hoãn thựchiện ngân sách, ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế và mục tiêuphấn đấu giảm nghèo

Tóm lại, quản lý nhà nước đối với nhập khẩu hàng hóa cho quốc

phòng không chỉ có ý nghĩa về quân sự, chính trị, văn hóa, xã hội màcòn mang ý nghĩa kinh tế sâu sắc Vì vậy cần phải nắm được nội dung,những yêu cầu nhất định trong tổ chức, quản lý

1.1.2 Nội dung quản lý Nhà nước về hoạt động đấu thầu mua

sắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩu dùng cho quốc phòng.

Có nhiều quan điểm khác nhau về QLNN là do giác độ nghiêncứu khác nhau Luận văn lựa chọn các tiếp cận theo quá trình và theochức năng QLNN là các công việc phải thực hiện, thẩm quyền vàtrách nhiệm của các bên tham gia khi tổ chức đấu thầu theo trình tựtrên cơ sở đặc điểm của hoạt động nhập khẩu, hoạt động đấu thầu đãđược Nhà nước, Bộ Quốc phòng qui định

Quản lý nhà nước về đấu thầu mua sắm hàng hóa nhập khẩu của Bộ Quốc phòng là hệ thống hiện hành những quy định pháp luật

về chế độ, chính sách quản lý, tổ chức bộ máy và phương thức điều hành hoạt động đấu thầu do Nhà nước định ra trên cơ sở nhận thức các quy luật kinh tế để quản lý hoạt động đấu thầu nhằm thực hiện nhiệm vụ hiện đại hóa quân đội đáp ứng yêu cầu hiệu quả, bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch.

Theo cách tiếp cận này QLNN đối với hoạt động đấu thầu muasắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩu dùng cho quốc phòng baogồm các nội dung:

1.1.2.1.Xác định mục tiêu QLNN đối với hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa nhập khẩu

Các mục tiêu QLNN đối với hoạt động đấu thầu mua sắm hàng

hóa nhập khẩu cho quốc phòng có thể là:

- Đầy đủ và kịp thời theo kế hoạch: để hoàn thành nhiệm vụĐảng và nhà nước giao cho quân đội bắt buộc phải có lượng hàng hóatương ứng theo kế hoạch Nhu cầu hàng hóa quốc phòng là để duy trìhoạt động của các vũ khí, phương tiện trong huấn luyện và sẵn sàngchiến đấu vì vậy yêu cầu đầy đủ và đúng thời hạn là quan trọng nhất

Trong cơ chế thị trường hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóanhập khẩu cho quốc phòng cần đạt được các mục tiêu kinh tế theo 5tiêu chí đúng sau: đúng số lượng đối với hàng hóa, đúng con ngườiđối với tư vấn và xây lắp; đúng chất lượng; đúng giá cả; đúng địađiểm; đúng thời gian (tiến độ)

- Đảm bảo hàng hóa đồng bộ về cơ cấu và có chất lượng tốt:Đặc trưng phương tiện thiết bị của Việt Nam là nhiều nước sản xuất,chủng loại phong phú, vốn đã không đồng bộ do nguồn kinh phí cóhạn nên hàng nhập khẩu là nguồn duy nhất để đảm bảo, bởi vậy cầncân đối, đồng bộ hơn Ngoài ra chất lượng hàng hóa cũng quyết địnhtới chất lượng các phương tiện cung cấp cho quân đội và ảnh hưởngtới chất lượng công tác của bộ đội

- Hợp lý và tiết kiệm: Quân đội hàng năm cần lượng hàng hóalớn để thực hiện huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu, trong điều kiện đấtnước còn nghèo việc nhập khẩu cần hợp lý và tiết kiệm.

1.1.2.2 Quyết định kim ngạch nhập khẩu và xét duyệt kế hoạch nhập khẩu

Kế hoạch hoá phát triển kinh tế xã hội là công cụ điều tiết củaChính phủ thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về kinh tế, nhất làtrong hoạt động đấu thầu mua sắm đặc biệt mua sắm hàng hóa công

Hàng năm Quốc hội giao chỉ tiêu ngân sách và Chính phủ phêduyệt kế hoạch nhập khẩu hàng hóa cho quốc phòng, bởi vậy QLNNtrước hết là quản lý kế hoạch: kế hoạch nhập khẩu hàng hóa quốcphòng và kế hoạch đấu thầu của các gói thầu mua sắm

+ Kế hoạch nhập khẩu hàng hóa quốc phòng

Căn cứ vào chủ trương đường lối phát triển của quân đội, BộQuốc phòng phải xác định: Các mặt hàng nhập khẩu, số lượng và thờigian cần phải có; kim ngạch nhập khẩu để bố trí, cân đối vốn; xác định

cơ quan tổng hợp và cân đối kế hoạch nhập khẩu giữa nhập khẩu vớimua trong nước, giữa các quân binh chủng; qui định trình tự lập và xétduyệt kế hoạch nhập khẩu của các đơn vị trong Bộ quốc phòng Côngtác xây dựng kế hoạch nhập khẩu hàng hóa là khâu đầu tiên quantrọng phải tiến hành tốt để làm cơ sở cho thực hiện, kiểm tra đánh giá

ở các bước tiếp

+ Kế hoạch đấu thầu của các gói thầu

Kế hoạch đấu thầu là văn bản phê duyệt của người có thẩm quyềnsau khi phê duyệt quyết định đầu tư hoặc phê duyệt đồng thời với quyếtđịnh đầu tư trong trường hợp đủ điều kiện để làm cơ sở pháp lý cho chủđầu tư tổ chức lựa chọn nhà thầu, trừ gói thầu cần thực hiện trước khi

có quyết định đầu tư đối với mua sắm theo dự án và người có thẩmquyền quyết định trong mua sắm tài sản Kế hoạch đấu thầu gồm cácnội dung của từng gói thầu bao gồm: Tên gói thầu; Giá gói thầu; Nguồnvốn; Hình thức lựa chọn nhà thầu; phương thức đấu thầu; Thời gianlựa chọn nhà thầu; Hình thức hợp đồng; Thời gian thực hiện hợp đồng

Người phê duyệt kế hoạch đấu thầu phải chịu trách nhiệm trước phápluật về quyết định của mình.

1.1.2.3 Ban hành luật pháp và chính sách cho hoạt động đấu thầu mua sắm hàng nhập khẩu dùng cho quốc phòng

Đó là hệ thống những quy định pháp luật về chế độ, chính sáchquản lý đấu thầu nhằm thực hiện các mục tiêu đề ra, các quy định hiệnnay có:

- Luật Đấu thầu - Quy định chung về hoạt động đấu thầu lựachọn nhà thầu cung cấp dịch vụ tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắpđối với gói thầu thuộc các dự án sử dung vốn nhà nước

- Quy định về đăng tải thông tin trong đấu thầu

- Quy định về các mẫu hồ sơ mời thầu

- Quy định về các mẫu báo cáo đánh giá kết quả lựa chọn nhàthầu, thẩm định kết quả lựa chọn nhà thầu

- Quy định về năng lực đối với tổ chức, cá nhân tham gia hoạtđộng đấu thầu

- Quy định về xử lý kiến nghị trong đấu thầu

- Quy định về đấu thầu qua mạng

- Quy định về xử phạt hành chính trong lĩnh vực đấu thầu

- Quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước

- Quy định về hàng hóa đã sản xuất được trong nước

- Quy định về các hình thức hợp đồng trong đấu thầu

- Quy định thực hiện đấu thầu mua sắm tài sản nhằm duy trìhoạt động thường xuyên của cơ quan Nhà nước bằng vốn nhà nước

- Các Luật Ngân sách, Thương mại, Cạnh tranh, Luật công nghệ.Chuyển giao công nghệ, Sở hữu trí tuệ, Chất lượng hàng hóa, Xây dựng

- Các Luật thuế liên quan đến đấu thầu mua sắm hàng hóa trongđấu thầu: thuế doanh thu, thuế thu nhập doanh nghiệp, giá trị gia tăng,Xuất, nhập khẩu, Doanh nghiệp

- Các cam kết của Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thếgiới (WTO)

- Các Thông tư liên bộ, của các Bộ, ngành có liên quan như BộCông Thương, Bộ Khoa học Công Nghệ, Bộ Tài chính hướng dẫn thi

hành Luật Đấu thầu, Thương mại , Nghị định, Quyết định, Chỉ thị củaChính phủ liên quan đến đấu thầu.

Nhà nước thông qua các cơ quan chức năng khác nhau để banhành luật pháp, chính sách và qui trình đấu thầu mua sắm hàng hóa nóichung và hàng hóa cho quốc phòng nói riêng

Hình1.1.Trình tự đấu thầu tổng quát (theo Luật Đấu thầu)

1.1.2.4 Tụ̉ chức bộ mỏy và xõy dựng đội ngũ cụng chức điều hành hoạt động đấu thõ̀u mua sắm hàng húa dựng cho quốc phũng

a Tụ̉ chức bộ mỏy quản lý, điều hành hoạt động đấu thõ̀u

Cỏc hoạt động quản lý Nhà nước được chuyờn mụn húa, tạothành những cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực nhằm thực hiện chứcnăng điều hành nền kinh tế Trờn cơ sở của sự phõn định theo chứcnăng bộ mỏy quản lý Nhà nước ở Trung ương (Chớnh phủ) chia thànhcỏc Bộ; bộ mỏy quản lý Nhà nước ở cỏc tỉnh, nhằm thực hiện hiệu quảhoạt động đấu thầu trong nền kinh tế, hướng dõ̃n cỏc đối tượng thựchiện đảm bảo thống nhất trong toàn bộ phạm vi và đối tượng ỏp dụng

Dưới đõy là sơ đồ mụ hỡnh quản lý Nhà nước về hoạt động đấuthầu và mua sắm cụng của Việt Nam

Sơ đồ 1.1: Quản lý Nhà nước về hoạt động đấu thầu và mua

sắm công của Việt Nam.

b Xây dựng đội ngũ công chức thực hiện công tác quản lý, điều hành hoạt động đấu thầu

Việc mua sắm công thường chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng chitiêu toàn xã hội Chủ đầu tư (bên mua) thường do Nhà nước bổ nhiệmhoặc giao trọng trách (được dùng tiền của Nhà nước để chi tiêu chocác mục tiêu công cộng) Xây dựng đội ngũ công chức được đào tạocác nghề chuyên môn để thực hiện nhiệm vụ Nhận thức của các cán

bộ mua sắm về chính sách đầu tư và đấu thầu cũng rất khác nhau Nênviệc cần phải đào tạo, hướng dẫn, đồng thời yêu cầu họ thực hiệnđúng các quy định đã ban hành cho các cấp để quản lý, thực hiện hoạtđộng đấu thầu thống nhất nhằm bảo đảm đạt được các mục tiêu đã đặt

Thủ tướng chính phủ

Bộ Kế hoạch và Đầu tư ( Cục quản lý đấu

thầu)

Các Bộ, cơ quan ngang

bộ, cơ quan thuộc chính phủ (cơ quan giúp việc đấu thầu)

UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương(cơ quan đấu thầu thuộc sở kế hoạch và

và DNNN

Các ban quản

lý dự án

Nguồn: www.mpi.gov.vn

Chủ đầu tư

là DNNN

UBNN quận, huyện, thị xã (bộ phận quản

lý đấu thầu)

ra của công tác đấu thầu là một đòi hỏi khách quan đối với việc quản lýhoạt động đấu thầu.

1.1.2.5 Kiểm tra, kiểm soát hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa nhập khẩu cho quốc phòng

Thanh tra, kiểm tra giải quyết các kiến nghị, khiếu nại, tố cáo và

xử lý các vi phạm thị trường trong đấu thầu là một chức năng quantrọng của Nhà nước trong nền kinh tế Thực hiện chức năng kiểm soáttheo định hướng kế hoạch của hoạt động đấu thầu mua sắm công.Trong hoạt động đấu thầu việc kịp thời phát hiện và xử lý những saisót, ách tắc, đổ vỡ và những khó khăn, vướng mắc cũng như cơ hộiphát triển, đảm bảo bình thường theo đúng kế hoạch nói chung và uốnnắn những sai phạm, ngăn chặn những biểu hiện tiêu cực, tham nhũngtrong đấu thầu mua sắm công nói riêng Thông qua cơ chế thanh tra,kiểm tra giải quyết các kiến nghị, khiếu nại, tố cáo và xử lý các viphạm trong đấu thầu là việc làm không thể thiếu trong quản lý nhànước đối với hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa nhập khẩu choquốc phòng

Hàng năm theo định kỳ, trên cơ sở các qui định, các định mức đãban hành, cơ quan QLNN giám sát hoạt động của các đơn vị nhằmbảo đảm tính công khai minh bạch trong thực hiện những nhiệm vụ đã

đề ra và có những điều chỉnh cần thiết

1.2 Hiệu quả quản lý Nhà nước về hoạt động đấu thầu mua

sắm hàng hoá theo hình thức nhập khẩu của Bộ Quốc phòng.

1.2.1 Hiệu quả của đấu thầu mua sắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩu

Thực hiện đấu thầu mua sắm hàng hóa nhằm tận dụng lợi thế của

các quy luật kinh tế khách quan trong cơ chế thị trường Thông quađấu thầu, chủ đầu tư sẽ có nhiều cơ hội hơn hết để chọn được hànghóa đảm bảo chất lượng mong muốn với giá cả hợp lý nhất có thể.Như vậy, đấu thầu không những đem lại lợi ích cho các bên tham gia,

mà còn thúc đẩy xã hội phát triển, đồng thời ngày càng hoàn thiệnpháp lý một sân chơi bình đẳng cho các nhà thầu Mua sắm hàng hóa

quốc phòng là một bộ phận của mua sắm công Do đó đấu thầu muasắm hàng hóa quốc phòng là một phương thức để quản lý chi tiêuquốc phòng tốt trong kinh tế thị trường

Như vậy Hiệu quả của đấu thầu mua sắm hàng hóa theo hình

thức nhập khẩu là đem lại lợi ích kinh tế cho bên mời thầu, đồng thời không ngừng nâng cao năng lực cạnh tranh cho các nhà thầu trong

sự hoàn thiện về pháp lý của các quy định trong đấu thầu.

Hiệu quả đấu thầu phải được xem xét trên cả 2 phương diện

về kinh tế xã hội như sau:

- Hiệu quả về kinh tế:

Hiệu quả của hoạt động mua sắm nói chung được biểu hiệnthông qua số tiền tiết kiệm được sau khi thực hiện việc lựa chọn nhàthầu và ký kết hợp đồng Đó chính là hiệu số giữa giá trị dự toán banđầu và số tiền thực tế ký hợp đồng với nhà thầu

Trước đây, nền kinh tế vận hành theo cơ chế kế hoạch hóa tậptrung việc mua sắm dựa hoàn toàn theo giá trị dự toán được tính theonhững định mức cứng nhắc, không thực tế, nên vô cùng lãng phí vàkhông có hiệu quả kinh tế Trong quá trình hội nhập, việc mua sắmbuộc phải tuân thủ theo một số Điều ước quốc tế, nhất là sau khi Luậtđấu thầu năm 2005 ra đời và các Nghị định hướng dẫn thực hiện củachính phủ được ban hành các hoạt động mua sắm sử dụng vốn nhànước buộc phải áp dụng các hình thức áp dụng các hình thức chọn nhàthầu theo quy định của pháp luật Nhờ có sự cạnh tranh của nhà thầu

mà hầu hết các gói thầu đều có giá ký hợp đồng (giá trúng thầu) thấphơn so với dự toán ban đầu, như trong bảng số liệu thống kê về kếtquả đấu thầu mua sắm công sử dụng vốn nhà nước sau đây:

Bảng 1.1: Kết quả đấu thầu mua sắm công sử dụng vốn nhà n

Đơn vị: triệu USD

trị dự toán

Tổng giá trị trúng thầu

Mức độ giảm sau đấu thầu

Tỷ lệ giảm sau đấu thầu (%)

- Hiệu quả xã hội:

Công tác đấu thầu tạo ra sự cạnh tranh để làm động lực cho sựphát triển Nếu trước đây (khi chưa có quy định pháp luật về đấu thầumua sắm công) một công ty có được hợp đồng nhờ vào những mốiquan hệ Nhưng kể từ khi có khung khổ pháp luật về đấu thầu muasắm công (đặc biệt là sau khi có Luật Đấu thầu năm 2005), công tynày phải chứng minh là có đủ kinh nghiệp và năng lực; có giải phápđược đánh giá là khả thi và giá cả phải cạnh tranh với các nhà thầukhác mới có thể có được hợp đồng Chính vì thế, nếu như các nhà thầu

không tự cải thiện mình, tăng cường phát triển để cạnh tranh và tồn tạithì sẽ tự đào thải mình ra khỏi cuộc chơi.

Nhờ có sự cạnh tranh mà môi trường kinh doanh ngày càng hoànthiện về chính sách Thực tế hoạt động của các doanh nghiệp trênthương trường tạo nên bức tranh sinh động nhất giúp cho các nhàhoạch định chính sách, các nhà quản lý đưa ra các giải pháp kịp thờinhằm tạo ra môi trường kinh doanh bình đẳng, công bằng và minhbạch Như vậy, hoạt động mua sắm công chỉ có hiệu quả khi áp dụngcác quy định về đấu thầu

Hiệu quả mua sắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩu phục vụcho Quốc phòng còn có nhiều ý kiến khác nhau

Về lý luận hiệu quả hoạt động kinh doanh nhập khẩu nói chung

là sự so sánh giữa kết quả thu được so với chi phí bỏ ra

Kết quả đầu ra Hiệu quả nhập khẩu = - [53;41] Chi phí đầu vào

Khi đề cập đến hiệu quả kinh tế của nhập khẩu người ta thườngnói đến hiệu quả kinh tế cá biệt và hiệu quả kinh tế xã hội Trong đóhiệu quả kinh tế cá biệt là hiệu quả thu được từ hoạt động nhập khẩucủa từng doanh nghiệp, từng thương vụ, từng mặt hàng nhập khẩu.Còn hiệu quả kinh tế xã hội mà nhập khẩu đem lại cho nền KTQD là

sự đóng góp vào việc phát triển sản xuất, đỏi mới cơ chế, tăng năngsuất lao động xã hội, tăng thu ngân sách, giải quyết việc làm, cải thiệnđời sống nhân dân Trong nhập khẩu còn xét đến hiệu quả chi phí bộphận và chi phí tổng hợp; hiệu quả tuyệt đối và hiệu quả so sánh Hiệuquả tuyệt đối là hiệu quả được tính toán cho từng phương án cụ thểbằng cách xác định mức lợi ích thu được với lượng chi phí bỏ ra Hiệuquả so sánh được xác định bằng cách so sánh các chỉ tiêu hiệu quảtuyệt đối của các phương án với nhau

Những lý luận cơ bản trên về hiệu quả kinh tế của hoạt độngnhập khẩu thông thường đề cập ở trên làm cơ sở để đánh giá hiệu quảcủa hoạt động nhập khẩu hàng hóa cho Bộ Quốc phòng, một lĩnh vực

khó khăn phức tạp và có nhiều quan điểm khác nhau giữa các nhàkinh tế và các nhà quân sự, hơn nữa đây còn là lĩnh vực nhạy cảm dotính đặc thù hàng hóa và cơ chế quản lý nhập khẩu hàng hóa cho quốcphòng.

Trước hết từ giác độ kinh tế có thể phân loại hoạt động nhậpkhẩu cho quốc phòng chia thành hai dạng cơ bản: phục vụ các hoạtđộng phi sản xuất và phục vụ hoạt động sản xuất quốc phòng Cáchoạt động phi sản xuất như huấn luyện sẵn sàng chiến đấu và chiếnđấu Đây là những hoạt động cơ bản tất yếu của quân đội Các hoạtđộng này chịu sự chi phối của các quy luật quân sự, quy luật chiếntranh Còn các hoạt động sản xuất quân sự chủ yếu diễn ra trong cácdoanh nghiệp quốc phòng nhằm tạo ra các sản phẩm phục vụ hoạtđộng quốc phòng, sản xuất tư liệu sinh hoạt cho quân đội và các dịch

vụ quốc phòng Các hoạt động sản xuất, dịch vụ quốc phòng chịu sựchi phối của các quy luật kinh tế quân sự Chỉ tiêu tổng hợp nhất phảnánh trình độ vận dụng các quy luật khách quan nói trên là hiệu quả

Điểm chung nhất giữa hoạt động nhập khẩu cho sản xuất vànhập khẩu trong lĩnh vực quốc phòng là sự hao phí lao động sống vàlao động vật hoá nhưng hình thức thể hiện lại hoàn toàn khác nhau:Nhập khẩu cho sản xuất thì tạo ra sản phẩm xã hội còn nhập khẩu choquốc phòng lại thuần tuý tiêu dùng sản phẩm xã hội Nếu tiêu dùngquốc phòng tăng lên thì các tiêu dùng khác của xã hội giảm xuống vàngược lại Bởi vậy V I Lênin đã viết "hồng quân công nông cũng cầnđược xây dựng với chi phí ít nhất về lực lượng và phương tiện mà đạtkết quả cao nhất" Tư tưởng của Lênin đưa ra một vấn đề quan trọngcủa tư duy kinh tế và đánh giá hoạt động quốc phòng nói chung vànhập khẩu hàng hóa cho quốc phòng nói riêng là phải thực hành tiếtkiệm ở mức tối đa các loại chi phí [57;45]

Đối với các nước phát triển và các nước trong khu vực thì chỉtiêu cho quốc phòng là khoản chi tiêu lớn nhất của Chính phủ, trong

đó chi tiêu cho mua sắm, nhập khẩu vũ khí trang bị đảm bảo hoạtđộng của quân đội chiếm tỷ lệ khá lớn Thực chất sản phẩm dùng choquốc phòng là một trong số ít các ví dụ về hàng hóa công cộng thuần

tuý Đa số mọi người sẽ không biết chúng ta sẽ bảo vệ tổ quốc đượcthêm bao nhiêu khi chi thêm 1 triệu hoặc 1 tỷ đồng cho quân sự Việcđánh giá lợi ích hay kết quả thu được của các khoản chi tiêu thêmthường dựa vào các nhà quân sự Song các chuyên viên này thườngthiên vị nghiêng về việc tăng chi tiêu cho các công việc mà họ đảmnhiệm.

Luận văn nhất trí với phương pháp đánh giá hiệu quả của nhậpkhẩu, chi tiêu của quốc phòng thông qua phương pháp phân tích hiệuquả - chi phí do nhà kinh tế học William Kaufman thuộc viện côngnghệ Masschussett và viện Brookings đưa ra đã được Bộ Quốc phòng

Mỹ và các nước Tây Âu sử dụng và đánh giá chỉ tiêu hiệu quả Đó là

sự so sánh một cách chi tiết các phương thức khác nhau để đạt nhữngmục tiêu tương tự [49;372]

Phương pháp đánh giá này dựa trên đặc điểm riêng của nhậpkhẩu Quốc phòng bởi vì phần lớn những hoạt động nhập khẩu tronglĩnh vực này không được thực hiện trên thị trường cạnh tranh hoànhảo Ở đó có nhiều người mua và người bán Còn ở đây chỉ có mộtngười mua tầm cỡ Đó là chính phủ (Bộ Quốc phòng) Có một số ítngười (và luôn chỉ có một số ít) có khả năng cung cấp và họ đang cạnhtranh với nhau Để có được kết quả tốt nhất Bộ Quốc phòng thườngphải nhờ vào việc đấu thầu, những người cung cấp đặt giá bán củamình và Bộ Quốc phòng sẽ chọn mua của người nào có giá bán thấpnhất Trong thực tế thường xảy ra tình trạng giá lên cao hơn mức chiphí mà người cung cấp dự tính ban đầu, nhất là đối với loại vũ khí mớihoặc trong quá trình đấu thầu các nhà thầu phải có giá thấp nhất đểthắng thầu, trong khi đó Chính phủ không thể đưa ra mức phạt với cácnhà cung cấp khi họ không đảm bảo thực hiện cung cấp đúng yêu cầu,sau khi họ đặt giá thấp để trúng thầu hoặc để chuyển sang nhà cungcấp khác thì khi họ đặt họ đặt giá thấp để trúng thầu hoặc để chuyểnsang nhà cung cấp khác thì khi đó mọi việc đã rất tốn kém rồi Ngoài

ra có thể còn có sự "thoả thuận ngầm" giữa người nhập khẩu vớingười cung ứng trên nhiều phương diện khác nhau Mặc dù còn nhiềuđiều không hoàn hảo và khó khăn, nhưng phương pháp phân tích hiệu

quả - chi phí đã tính đến sự so sánh, cạnh tranh trong nhập khẩu hànghóa quốc phòng Cạnh tranh là một thuật ngữ với nghĩa chủ yếu làphản ánh sự đấu tranh, so sánh giữa các đối tượng cùng loại, đồng giátrị nhằm đạt được những ưu thế, những lợi ích theo mục tiêu xác định.Cạnh tranh là sự kiểm tra, là giới hạn đối với tính phí hiệu quả của cácdoanh nghiệp trong lĩnh vực công cộng, là biện pháp khuyến khích cácdoanh nghiệp cạnh tranh nhau khi thu hút khách hàng về phía mình,

cố gắng tìm ra sự kết hợp trong dịch vụ của mình để có thể đáp ứngmột cách tốt nhất nhu cầu của khách hàng Đây chính là cơ sở lý luận

để thực hiện đấu thầu trong nhập khẩu

Hoạt động nhập khẩu hàng hóa cho quốc phòng ở Việt Nam thựchiện theo nguyên tắc "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Bộ Quốcphòng tổ chức thực hiện" đồng thời đảm bảo hiệu quả kinh tế trongđiều kiện ngân sách eo hẹp, vẫn phải "đi tắt, đón đầu" tăng cường tiềmlực cho quốc phòng trong hoàn cảnh khu vực hoá, toàn cầu hoá Theotác giả cần dựa trên phân loại hàng hóa theo tính chất và cơ chế bảođảm, nghĩa là đối với hàng hóa nhập khẩu hình thành nên tài sản đặcbiệt là hàng hóa đặc biệt, có độ nhạy cảm cao, hơn nữa lại hạn chếnguồn cung cấp và do ngân sách thì chỉ cần hạn chế tính phi hiệu quảcủa nhập khẩu sau khi được tư vấn hoặc xem xét chào hàng cạnhtranh Còn các loại hàng hóa khác như hàng hóa hình thành tài sảnchuyên dụng, phục vụ công tác quản lý, thông dụng, dụng cụ phụ tùngnguyên vật liệu và các loại vật tư kỹ thuật phục vụ cho các dự án vớinguồn cung cấp nhập khẩu từ nước ngoài do nguồn ngân sách thườngxuyên trang trải cần đặt mục tiêu hiệu quả thông qua tiết kiệm ngânsách, tiết kiêm các loại chi phí bằng đấu thầu Hiệu quả nhập khẩuhàng hóa cho quốc phòng đồng nghĩa với tiết kiệm, cần phải tiết kiệmtất cả các loại chi phí: chi phí cá biệt, chi phí lao động xã hội, chi phítrong nước và chi phí quốc tế, chi phí nghiên cứu, triển khai và chi phíbảo hành Phải thực hành tiết kiệm trong tất cả các khâu, từ khâu phâncông, phân cấp, lập kế hoạch nhập khẩu; giao dịch đàm phán ký kếthợp đồng; Tổ chức thực hiện và theo dõi quản lý sử dụng các loạihàng hóa nhập khẩu ở các quân binh chủng Những cán bộ hoạt động

nhập khẩu đòi hỏi phải tinh thông các loại vũ khí trang bị, xác địnhđúng mục tiêu của từng hợp đồng, xây dựng các phương án nhập khẩu

để lựa chọn so sánh, thẩm định chất lượng và đặc biệt rất cần "Cáitâm" của cán bộ chiến sĩ trong thực hành tiết kiệm

1.2.2 Hiệu quả quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩu của Bộ Quốc phòng.

Như đã đề cập ở trên quản lý Nhà nước về đấu thầu mua sắmnhập khẩu hàng hàng hóa cho quốc phòng thực chất là quản lý nhànước đối với hoạt động đấu thầu mua sắm công, trong đó nhà nướcthông qua Bộ Quốc phòng dùng quyền lực của mình để quản lý hoạtđộng mua sắm dùng vốn nhà nước trong Bộ để hoạt động mua sắmnày đạt được hiệu quả cao, chúng ta phải làm rõ hiệu quả quản lý nhànước đối với hoạt động đấu thầu mua sắm công

- Hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động đấu thầu mua

sắm công

Hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động đấu thầu mua sắmcông là hiệu quả của sự tác động của nhà nước vào hoạt đấu thầuthông qua việc xây dựng, ban hành, thực hiện các quy định pháp luậtlàm cho hệ thống được vận hành đúng cách, giảm thiểu thủ tục hànhchính nhưng vẫn đạt được các mục tiêu cơ bản của đấu thầu là côngbằng, công khai minh bạch hiệu quả kinh tế và bảo đảm cạnh tranhtrong mua sắm các hàng hóa, dịch vụ và xây dựng các công trình

Việc tác động đúng cách được xác định là xây dựng một khungpháp lý chung, thống nhất và rõ ràng trong hoạt động đấu thầu muasắm công, trong đó việc tổ chức soạn thảo, ban hành các văn bản quyphạm pháp luật quy định về chính sách chế độ về đấu thầu mua sắmcông thống nhất, ổn định phù hợp với các văn bản pháp luật khác cóliên quan và thông lệ quốc tế tạo hành lang pháp lý minh bạch, cụ thểcho việc lựa chọn nhà thầu và ký kết hợp đồng trong quá trình muasắm nhằm đạt được các chỉ tiêu là mua sắm được hàng hóa và dịch vụđáp ứng được yêu cầu của mình về số lượng, chất lượng, tiến độ vớichi phí thấp nhất; đảm bảo được tính thống nhất trong toàn bộ quátrình thực hiện trên cơ sở hướng dẫn và tổ chức thực hiện các chính

sách về đấu thầu mua sắm công cho những tổ chức, cá nhân liên quanđến hoạt động đấu thầu mua sắm công và kịp thời uốn nắn những saiphạm, những biểu hiện tiêu cực, tham nhũng trong quá trình đấu thầumua sắm công thông qua hoạt động thanh tra, kiểm tra, giải quyết cáckhiếu nại, tố cáo và xử lý các vi phạm trong đấu thầu mua sắm công

- Hiệu quả của quản lý nhà nước đối với hoạt động đấu thầu

mua sắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩu của Bộ Quốc phòng

Như trên đã phân tích hiệu quả của quản lý nhà nước đối vớihoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa nhập khẩu của Bộ Quốc phòngthực chất là hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động đấu thầumua sắm công Tuy vậy, do đặc điểm, tính chất của hoạt động nhậpkhẩu cho quốc phòng Hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt độngđấu thầu mua sắm hàng hóa nhập khẩu của Bộ Quốc phòng còn phảiđược xem xét chung với hiệu quả của hoạt động nhập khẩu và hoạtđộng đấu thầu mua sắm hàng hóa của Bộ Quốc phòng, các nội dungnày đan xen, hỗ trợ, bổ sung lẫn nhau, và là tổng hợp của các loạihiệu quả trên

Tóm lại, hiệu quả QLNN đối với hoạt động đấu thầu mua sắm

hàng hóa theo hình thức nhập khẩu của Bộ Quốc phòng là thực hiện

nhiệm vụ đề ra với chi phí thấp nhất hoặc tiết kiệm nhất.

1.3 Nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hoá theo hình thức nhập khẩu của Bộ Quốc phòng.

Nhân tố ảnh hưởng hiệu quả QLNN đối với hoạt động đấu thầumua sắm nhập khẩu hàng hóa quốc phòng bao gồm các nhân tố chủquan và khách quan sau:

1.3.1 Sự hoàn thiện mục tiêu và hệ thống văn bản QLNN về hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩu của BQP.

Xuất phát từ hai nhiệm vụ chiến lược của Quân đội cần phảiđược trang bị vũ khí, các phương tiện kỹ thuật hiện đại để nâng caosức chiến đấu, sẵn sàng đập tan ý đồ tiến công từ bên ngoài, tạo thế

phòng thủ vững chắc của quốc gia, bảo đảm ổn định chính trị, giữvững chủ quyền an ninh quốc gia.

Như vậy mục tiêu, chủ trương phát triển quốc phòng, tiến trìnhhiện đại hóa quân đội trong từng thời kỳ là nhân tố chủ yếu quyết địnhmục tiêu mua sắm hàng quốc phòng cả về số lượng danh mục mặthàng và chất lượng hàng hóa ảnh hưởng tới hiệu quả QLNN

QLNN về hoạt động đấu thầu thực chất là quản lý lựa chọn nhàthầu (lựa chọn người bán) trong việc mua sắm trên cơ sở tuân theo mộtquy định chung Quy định đó được ban hành dưới dạng văn bản quyphạm pháp luật theo các hình thức khác nhau ở nước ta dưới hình thứcLuật Đấu thầu và các văn bản dưới luật Trên cơ sở các quy định phápluật, người mua tổ chức các cuộc lựa chọn người bán (các nhà thầu)phù hợp nhất đáp ứng yêu cầu của mình dưới sự giám sát của các cơquan có trách nhiệm liên quan và của công luận Như vậy, hoạt độngđấu thầu bị ảnh hưởng và chi phối bởi sự hoàn thiện hệ thống văn bảnquy phạm pháp luật về đấu thầu của BQP

Một hệ thống văn bản hoàn chỉnh có thể bao gồm từ Luật và cácvăn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn có liên quan hoặc là một Bộluật thống nhất và các mẫu chuẩn về đấu thầu (mẫu hồ sơ mời thầu,mẫu hợp đồng…) là cơ sở pháp lý để thực hiện hoạt động đấu thầu,quy định các đối tượng phải áp dụng, trình tự, thủ tục thực hiện trongquá trình lựa chọn nhà thầu Mặt khác, cũng là cơ sở để xử lý các saiphạm trong quá trình thực hiện đấu thầu từ phía người mua đến cácnhà thầu cũng như các tổ chức, cá nhân sai phạm có liên quan Đây làyếu tố quan trọng nhất chi phối QLNN đối với hoạt động đấu thầu.Thông qua việc bắt buộc phải thực hiện các quy định pháp luật đấuthầu các mục tiêu cơ bản của hoạt động đấu thầu là sự cạnh tranh côngbằng, công khai, minh bạch và hiệu quả kinh tế sẽ được thực hiện

1.3.2 Trình độ nhận thức và năng lực thực hiện của các đơn

vị trong đấu thầu mua sắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩu của BQP.

Đơn vị thực hiện mua sắm là các cơ quan, đơn vị được Chínhphủ và BQP giao cho trách nhiệm thực hiện công việc của Bên Mua

trong việc sử dụng các nguồn tiền của Nhà nước nhằm đạt được cácyêu cầu đặt ra với chi phí thấp nhất Các cơ quan đơn vị được giaocông việc mua sắm là đối tượng đầu tiên, trực tiếp cần thông hiểu vàquán triệt các quy định về đấu thầu Các cơ quan, đơn vị cấp trên cầnphải có đủ năng lực và trách nhiệm trước công việc được giao do các

cơ quan đơn vị cấp trên tham gia vào tất cả các khâu của quá trình đấuthầu (bắt đầu từ xây dựng kế hoạch đấu thầu, xây dựng các yêu cầutrong hồ sơ mời thầu – kể cả tiêu chuẩn đánh giá hồ sơ dự thầu, đánhgiá hồ sơ dự thầu, trình duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu và thươngthảo hoàn thiện, ký kết hợp đồng) Sự thành công của một cuộc đấuthầu xét về khía cạnh người mua phụ thuộc vào năng lực của đơn vịmua sắm Tính khách quan (không thiên vị) của cơ quan, đơn vị muasắm (các thành viên của cơ quan, đơn vị mua sắm) cũng là một yếu tốcấu thành năng lực của cơ quan, đơn vị mua sắm và có ảnh hưởngkhông nhỏ đến hoạt động đấu thầu

1.3.3 Khả năng ngân sách quốc phòng của đất nước.

Ngân sách quốc phòng quốc gia sử dụng cho các hoạt động quân

sự gồm có chi phí xây dựng quân đội thời bình và cho các hoạt độngthời chiến

Nếu đường lối phát triển quốc phòng của Đảng và Nhà nước quatừng thời kỳ và quá trình hiện đại hóa là biểu hiện của nhu cầu nhậpkhẩu hàng quốc phòng nói chung thì ngân sách quốc phòng của đấtnước là khả năng thanh toán thực tế hàng nhập khẩu đó

Nguồn vốn thanh toán hàng nhập khẩu quốc phòng ở nước ta từtrước tới nay dựa vào:

+ Ngân sách nhà nước chi phí cho quốc phòng

+ Viện trợ của các nước

Từ năm 1991 trở lại đây nguồn viện trợ không còn nữa chỉ cònlại chủ yếu là nguồn ngân sách Nhà nước dành cho quốc phòng Trongtình hình nhiệm vụ quốc phòng an ninh đặt ra rất nặng nề và khẩntrương, sự mất cân đối giữa nhu cầu quốc phòng an ninh và khả năngcung cấp của ngân sách nhà nước cho quốc phòng vẫn còn khoảngcách lớn đòi hỏi chúng ta phải sử dụng thật hợp lý và tiết kiệm

1.3.4 Nhân tố của thị trường cung cầu của vũ khí trên thế giới.

Thị trường cung cầu vũ khí trên thế giới mang tính chất độcquyền quốc gia vì có các nước có nền khoa học kỹ thuật phát triển vàkhông bị hạn chế ràng buộc nào trên thế giới mới có khả năng cungcấp vũ khí Vì vậy trên thế giới các nước cung cấp nhiều vũ khí là Mỹ,Nga, Anh, Pháp, Israel…

Thị trường cung cấp các vũ khí chỉ hạn chế ở một số nước Hơnnữa việc buôn bán các hàng quốc phòng lại phụ thuộc khá chặt chẽvào quan hệ chính trị, quan hệ ngoại giao, kinh tế, văn hóa… và chínhsách thương mại của hai quốc gia với nhau Bởi vậy trong những nămqua thị trường nhập khẩu vũ khí chủ yếu đối với Việt Nam là Nga vàmột số quốc gia khác

Ảnh hưởng chính trị, tư tưởng phe phái, các khối kinh tế

Xu hướng khu vực hóa và toàn cầu hóa là sản phẩm của sự pháttriển khoa học công nghệ và lực lượng sản xuất trên quy mô thế giới.Một mặt thúc đẩy sản xuất trên quy mô thế giới; thúc đẩy mở rộng thịtrường nhằm chuyển dịch hàng hóa thông thoáng, vốn đầu tư, dịch vụgiữa các quốc gia ngày càng to lớn, nhưng mặt khác các nước cũngdựng nên hàng rào thuế quan, phi thuế quan và các cản trở khác nhằmngăn cản sự thông thương quốc tế cùng với tư tưởng chính trị, phephái và các khối kinh tế cũng có những chính sách riêng

1.4 Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hoá công của các quốc gia và các tổ chức quốc tế.

Như chúng ta đã biết quy định QLNN về đấu thầu ở mỗi nước,mỗi tổ chức quốc tế rất đa dạng Có những nội dung cũng được đề cậptới song quy định chi tiết lại khác nhau Đồng thời, lại có những quyđịnh riêng theo đặc thù của phạm vi áp dụng Ngay cả luật đấu thầumẫu của WTO trong đó cũng bỏ trống một số nội dung để từng nướctuỳ theo điều kiện của mình mà bổ sung cho phù hợp Bởi vậy, các bàihọc kinh nghiệm là rất phong phú Trong phạm vi nghiên cứu của luậnvăn chỉ xin nêu những nội dung cơ bản nhất, những bài học sâu sắc

mà xét thấy là hữu ích cho mục tiêu nghiên cứu Các bài học rút ra chủyếu thông qua quy định về đấu thầu của một số nước cũng như một sốtổ chức tài trợ mà chúng ta đã có dịp tiếp cận.

1.4.1 Kinh nghiệm quản lý đấu thầu mua sắm của Ngân hàng thế giới (WB).

Ngân hàng Thế giới là một tổ chức quốc tế quản lý các khoảncho vay với 185 nước thành viên Để quản lý các hoạt động mua sắm,Ngân hàng Thế giới ban hành hai văn bản quy định riêng rẽ Nhữngquy định này được các nhà lập pháp Việt Nam tham khảo nhiều trongquá trình xây dựng quy chế đấu thầu và điều hành hoạt động đấu thầu

ở Việt Nam từ những ngày đầu tiên cho đến nay

Thứ nhất, ban hành các qui định về các hoạt động mua sắm, gồm

hai quy định riêng rẽ:

- Hướng dẫn mua sắm bằng vốn vay IBRD Ngân hàng Tái thiết

và Phát triển quốc tế và tín dụng IDA Hiệp hội Phát triển quốc tế củaNgân hàng Thế giới đối với hàng hoá và xây lắp

- Hướng dẫn của Ngân hàng Thế giới về tuyển dụng chuyên gia

Việc ban hành riêng rẽ hai loại hoạt động đấu thầu có nhiều

điểm riêng biệt của Ngân hàng Thế giới cũng là một trong những kinh nghiệm đầu tiên có thể xem xét trong điều kiện của nước ta vì những

quy định về đấu thầu của nước ta hiện nay quá dài, hơn nữa các quyđịnh đó lại thay đổi thường xuyên nên có thể gây nhiễu khi áp dụng

Thứ hai, quy định rõ tính hợp lệ của Nhà thầu

Một trong những nhân tố quan trọng để Nhà thầu được phéptham dự thầu với tư cách một Nhà thầu độc lập là nó phải tự chủ về tàichính Có như vậy các Nhà thầu khi tham gia đấu thầu mới tránh được

sự chỉ đạo, điều hành của các cơ quan quản lý trực tiếp hoặc tránh bị

lệ thuộc vào một cấp quản lý nhất định Từ đó đặt ra câu hỏi lớn ởViệt Nam là các Công ty, doanh nghiệp trực thuộc ngành của một Bộchủ quản có được tham gia đấu thầu các gói thầu do các Bộ đó tổchức, giám sát, quản lý hay không? Điều này có ảnh hưởng rất lớn đếnviệc bảo đảm yêu cầu vô tư, công bằng, bình đẳng giữa các Nhà thầu

Ngân hàng Thế giới quy định rõ các hình thức đấu thầu gồmđấu thầu cạnh tranh Quốc tế ICB và các cách mua sắm khác, như Đấuthầu Quốc tế hạn chế LIB, Đấu thầu cạnh tranh trong nước NCB,Chào hàng cạnh tranh Quốc tế và trong nước; Hợp đồng trực tiếp hoặc

tự làm Việc lựa chọn hình thức nào phải trên nguyên tắc đảm bảophát huy khả năng có cạnh tranh đủ rộng về giá, gồm các Nhà thầu có

đủ khả năng kết hợp, kinh tế và hiệu quả các hình thức đấu thầu được

áp dụng cho từng gói thầu được xác định theo thoả thuận giữa ngânhàng và bên vay

Thứ ba, Ban hành quy định chung và thực hành đấu thầu

Ngân hàng Thế giới yêu cầu việc đấu thầu cạnh tranh quốc tếICB phải thông báo mời thầu công khai trên tờ báo "Kinh doanh pháttriển’’ của Liên Hợp Quốc ( Development Business ) Ngân hàng Thếgiới quy định: Việc thông báo đúng lúc về các cơ hội đấu thầu cực kỳquan trọng trong đấu thầu cạnh tranh Đối với các dự án mua sắm theothể thức ICB, bên vay phải chuẩn bị và nộp cho Ngân hàng một dựthảo Thông báo chung về mua sắm General Procurement Notice.Ngân hàng sẽ thu xếp việc đăng thông báo đó trên báo ‘’Kinh doanhPhát triển ‘’ của LHQ Hướng dẫn này còn quy định rõ: Mọi người dựthầu đều phải được cung cấp những thông tin như nhau và phải cùngđược bảo đảm cơ hội bình đẳng trong việc nhận thông tin bổ sung kịpthời Bên vay phải tạo điều kiện thuận lợi cho những người có thể dựthầu đến thăm địa điểm dự án

Ngân hàng Thế giới cũng yêu cầu tránh nói đến tên nhãn hiệutrong hồ sơ mời thầu để tăng cường tính cạnh tranh trong đấu thầu: Yêucầu kỹ thuật phải dựa trên cơ sở các đặc tính kỹ thuật và hoặc yêu cầu vềtính năng sử dụng Cần tránh nói đến các tên nhãn hiệu, số catalo hoặccác cách phân loại tương tự Nếu cần phải trích dẫn tên nhãn hiệu hoặc

số catalo của một nhà sản xuất nào đó thì mới nêu rõ và đầy đủ yêu cầu

kỹ thuật được thì phải, nói thêm hoặc tương đương sau đó

Những quy định rõ ràng về ngôn ngữ sử dụng, đồng tiền sửdụng và cách quy đổi từ các loại đồng tiền khác nhau về một đồng tiềnchung theo tỷ giá hối đoái do cơ quan nào phát hành và thời điểm xác

định tỷ giá chung là cơ sở thống nhất cho việc đánh giá các hồ sơ dựthầu Đây được xem là nhân tố quan trọng trong việc bảo đảm tínhcông bằng, minh bạch và hiệu quả

Tiêu chuẩn lựa chọn Nhà thầu trúng thầu để trao hợp đồng dựatrên tiêu chuẩn năng lực và có đơn dự thầu được xác định là: về cơbản đáp ứng hồ sơ mời thầu: và có giá chào thầu được đánh giá là cóchi phí thấp nhất Người dự thầu sẽ không bị đòi hỏi phải chịu tráchnhiệm về các công việc không mâu thuẫn nêu trong hồ sơ mời thầuhay buộc phải sửa đổi đơn dự thầu khác đi so với khi nộp lúc đấu thầunhư là một điều kiện để được trúng thầu

Trong quy định của mình, Ngân hàng Thế giới cũng dành mộtchương cho việc quy định ưu đãi đối với Nhà thầu trong nước và hànghoá sản xuất trong nước Theo Ngân hàng Thế giới, Đối với hợp đồngxây dựng được trao trên cơ sở ICB, khi được Ngân hàng đồng ý, cácbên vay trong điều kiện đủ tiêu chuẩn hợp lệ có thể dành một mức ưuđãi 7,5% cho các Nhà thầu trong nước Điều này có nghĩa là cộngthêm 7,5% vào giá dự thầu của Nhà thầu nước ngoài, với điều kiệncác Nhà thầu trong nước có sở hữu trong nước chiếm đa số

Ngân hàng Thế giới quy định rõ chính sách của Ngân hàng đốivới những mua sắm sai quy định và gian lận tham nhũng trong đấuthầu Chính sách của Ngân hàng là huỷ bỏ phần vốn vay phân bổ chonhững hàng hoá và công trình xây lắp đã mua sắm sai quy định Chính sách của Ngân hàng Thế giới là rất rõ ràng đối với hành độnggian lận và tham nhũng, đó là:

- Ngân hàng sẽ bác bỏ đề nghị trao hợp đồng nếu Ngân hàngxác định được rằng người dự thầu được kiến nghị để trao hợp đồng cóhành vi tham nhũng hoặc gian lận trong khi cạnh tranh giành hợpđồng đó;

- Ngân hàng sẽ huỷ bỏ phần vốn vay đã phân cho hợp đồnghàng hoá hoặc công trình nếu bất kỳ khi nào xác định được rằng đạidiện của Bên vay hoặc người hưởng lợi từ vốn vay có hành động thamnhũng hoặc gian lận trong quá trình mua sắm hoặc thực hiện hợp đồng

mà Bên vay không có hành động kịp thời và phù hợp để chấn chỉnh tìnhhình thoả mãn được yêu cầu của Ngân hàng

1.4.2.Quản lý đấu thầu mua sắm của Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB).

Cũng giống như Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng Phát triểnchâu Á ADB cũng có hai quy định riêng rẽ cho hai lĩnh vực mua sắm

là tuyển dụng tư vấn và mua sắm hàng hoá và công trình xây lắp :

- Hướng dẫn của Ngân hàng Phát triển châu Á về tuyển dụngchuyên gia tư vấn ( Guidelines on the use of consultants by AsianDevelopment Bank and its Borrowers )

- Hướng dẫn của Ngân hàng Phát triển châu Á về mua sắm(Guidelines for Procurement under Asian Development Bank Loans)

Ngân hàng Phát triển châu Á cũng quy định rõ việc chống thamnhũng và gian lận trong đấu thầu Ngân hàng Phát triển châu Á cũng

sẽ từ chối trao hợp đồng nếu bị phát hiện có hành động tham nhũng vàgian lận trong quá trình cạnh tranh giành hợp đồng Ngân hàng Pháttriển châu Á cũng đình chỉ cấp vốn đối với phần vốn vay đã phân bổcho hợp đồng ở bất kỳ thời gian nào phát hiện ra có tham nhũng vàgian lận trong suốt quá trình mua sắm và thực hiện hợp đồng xây dựngcông trình sau khi đã nhận được ý kiến góp ý của Ngân hàng nhưngvẫn không có gì thay đổi nhằm đáp ứng những đòi hỏi của Ngân hàng.Ngân hàng cũng sẽ thực hiện việc tuyên bố công khai danh tính củacác công ty không đủ tư cách hợp lệ vĩnh viễn hoặc trong một thời hạn

về thời gian nhất định

Nhưng khác với Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng Phát triển châu

Á không có chương trình mục tiêu riêng cho việc thực hiện ưu đãi đốivới Nhà thầu trong nước khi tham gia đấu thầu, nhưng việc ưu đãi cácNhà thầu vẫn được áp dụng cho từng trường hợp và được quy định rõtrong Hồ sơ mời thầu của các trường hợp đó

Về quảng cáo và thông báo mời thầu phải đảm bảo cơ hội cạnhtranh cho các Nhà thầu thuộc tất cả các nước thành viên của ADB và

do đó phải được thu xếp để đăng tải công khai trên tạp chí ‘’Cơ hộikinh doanh ADB ‘’của Ngân hàng ADB ( business Opportunties) cũnggiống như một tờ báo lưu hành rộng rãi trong nước của Bên vay ítnhất trên một tờ báo tiếng Anh, nếu có.

1.4.3 Quản lý đấu thầu của Ngân hàng hợp tác Quốc tế Nhật Bản ( JBIC).

Điểm giống nhau cơ bản giữa hướng dẫn đấu thầu của Ngânhàng Hợp tác Quốc tế Nhật Bản JBIC và Ngân hàng WB và ngânhàng ADB là đều ban hành hai loại văn bản tách rời nhau:

- Hướng dẫn tuyển dụng tư vấn của Ngân hàng Hợp tác Quốc tếNhật Bản JBIC (Guidelines for the Employment of Consultants underJBIC ODA Loans)

- Hướng dẫn mua sắm của Ngân hàng Hợp tác Quốc tế NhậtBản JBIC (Guidelines for Procurement under JBICODA Loans)

Một trong những kinh nghiệm quan trọng nhất được quy địnhthành điều khoản trong hướng dẫn mua sắm hàng hoá và công trình làcủa Ngân hàng Hợp tác Quốc tế Nhật Bản JBIC là: Ngân hàng chorằng trong hầu hết các trường hợp đấu thầu, Hình thức Đấu thầu cạnhtranh Quốc tế ICB là giải pháp tốt nhất để thoả mãn các yêu cầu muasắm hàng hoá và dịch vụ cho các dự án Quy định đấu thầu của Ngânhàng hợp tác quốc tế Nhật Bản (JBIC) với mục đích nguồn tiền tài trợcủa JBIC có tính quốc tế cao, phải được sử dụng sao cho bảo đảm tínhkinh tế, tính hiệu quả, đồng thời đảm bảo sự minh bạch trong quá trìnhđấu thầu, không phân biệt đối xử đối với các nhà thầu hợp lệ nên đấuthầu cạnh tranh quốc tế ICB được ưu tiên sử dụng

Sự khác biệt cơ bản giữa nguồn tài trợ của JBJC và WB, ADB

là JBJC là ngân hàng của riêng Nhật Bản, còn WB và ADB là một tổchức ngân hàng có nhiều thành viên Tài trợ của JBJC được coi là tàitrợ song phương Một số điểm khác biệt chính trong quy định về đấuthầu của JBIC so với quy định của WB và ADB là:

- Không có quy định ưu đãi nhà thầu thuộc nước là Bên vay donguồn tiền của JBIC là của riêng nước Nhật, là nguồn tiền mà trong

đó có việc nộp thuế của các công ty Nhật Nhờ quy định này, các nhàthầu của Nhật có điều kiện cạnh tranh nhiều hơn trong các cuộc đấuthầu quốc tế sử dụng vốn của JBIC

- Trong quy định của JBJC, việc thực hiện thi công các côngtrình được coi là dịch vụ không phải là dịch vụ tư vấn Với quy địnhnày phạm vi đấu thầu dịch vụ bao quát hơn so với phạm vi đấu thầuxây lắp

1.4.4 Quản lý đấu thầu mua sắm của Hàn Quốc.

Quy định về đấu thầu của Hàn Quốc được ban hành dưới dạngLuật Hợp đồng mà Nhà nước là một bên tham gia

Về cơ bản Luật hợp đồng không khác gì các quy định về đấuthầu trên thế giới, đều đưa ra các mục tiêu đối với đấu thầu là cạnhtranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế

Tuy nhiên, điều khác biệt trong Luật đấu thầu của Hàn Quốc là

hệ thống mua sắm của Hàn Quốc là hệ thống tập trung cao Một cơquan chuyên môn tổ chức các cuộc đấu thầu có tên viết tắt là SAROK(Supply Administration the Republic of Korea ) thực hiện giá trị muasắm đến hàng chục tỷ USD/năm Nhờ có sự tập trung này, SAROK đã

là một cơ quan chuyên nghiệp trong mua sắm để thực hiện các dự ánlớn nhỏ của Hàn Quốc Chỉ đối với các nội dung mua sắm có giá trịnhỏ thì phân cấp cho các cơ quan có thẩm quyền ngoài SAROK

1.4.5 Quản lý đấu thầu mua sắm của Ba Lan.

Ba Lan là quốc gia có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam.Quy định về mua sắm của Ba Lan có thể tóm tắt như sau:

- Qúa trình hình thành các hệ thống văn bản pháp lý

Trước đại chiến thế giới lần thứ 2 Ba Lan đã có các quy địnhpháp lí về đấu thầu mua sắm công Từ cuối năm 1989, khi Ba Lanchuyển sang kinh tế thị trường thì những yêu cầu về sự công bằng vàminh bạch trong việc chi tiêu mua sắm công trở nên bức xúc Trướctình hình đó với sự giúp đỡ của WB, OECD, tổ chức Uncitra, Ba Lan

đã tiến hành dự thảo các văn bản về đấu thầu mua sắm công Luật muasắm công của Ba Lan được ban hành vào tháng 7/1997 và 4/1999 luậtnày đã được sửa đổi bổ sung một số nội dung, mặc dù vậy, Ba Lanvẫn tiếp tục nghiên cứu, điều chỉnh để dần phù hợp với các quy địnhcủa các nước trong liên minh châu Âu.

- Quản lý công tác đấu thầu

Ba Lan áp dụng 1 hình thức quản lý công tác đấu thầu khá chuẩnmực Cục mua sắm công trực thuộc thủ tướng chính phủ Cơ quan nàyđảm trách chức năng quản lý nhà nước về đấu thầu này và chức năngnày được quy định chi tiết trong luật mua sắm công do quốc hội thôngqua Ngoài việc nghiên cứu, soạn thảo các dự luật và các quy địnhpháp lý, PPO có quyền xem xét, quyết định đối với các trường hợpngoài quy định trong luật mua sắm công

PPO còn chịu trách nhiệm xuất bản tờ Bullentin chuyên đăng tảicác thông tin về đấu thầu Theo đó, các cuộc đấu thầu rộng rãi trongnước có gía trị lên tới 30.000 EU thì được đăng tải trên tờ Bulletin

- Giải quyết khiếu nại:

Việc giải quyết khiến nại về kết quả đấu thầu là hiện tượngthường xảy ra ở bất kì nước nào Theo luật mua sắm công của Ba Lanviệc xử lý khiếu nại được tiến hành như sau:

+ Mỗi bên được quyền chỉ định trọng tài đại diện cho mình.Trọng tài được chỉ định phải thuộc danh sách trọng tài đã vượt qua kìthi sát hạch cấp quốc gia và được chính phủ cấp chứng chỉ hành nghề

+ Người khiếu nại phải nộp một khoản tiền ( khoảng 700 USD)

để sử dụng cho tổ trọng tài gồm 3 thành viên nêu trên

+ Trong vòng không quá 2 tuần, tổ trọng tài sẽ quyết định phầnthắng thuộc về ai Nếu nhà thầu khiếu nại đúng thì bên mua phải đền

bù chi phí mà nhà thầu đã bỏ ra Trường hợp nhà thầu khiếu nại khôngđúng thì nhà thầu không được thu lại số tiền đã bỏ ra

Việc sử dụng trọng tài khi có sự việc xảy ra ở Ba Lan là hết sứcthuận tiện và khoa học

- Đào tạo cán bộ làm công tác mua sắm

Với nhận thức rằng các yếu tố con người đóng vai trò chủ đạo

trong mọi hoạt động của xã hội, nên Ba Lan rất quan tâm đến hoạtđộng đào tạo nhân sự làm công tác đấu thầu.

Ngoài đào tạo của PPO, Ba Lan còn có hệ thống các cơ sở đàotạo về đấu thầu mua sắm công thuộc các thành phần kinh tế khácnhau, hầu hết các giảng viên tại các cơ sở đào tạo này là các chuyêngia có kiến thức rất uyên bác về kinh tế, am hiểu sâu rộng về luậtpháp, đặc biệt là kiến thức về quản lý dự án và đấu thầu mua sắmcông Các khóa đào tạo về đấu thầu thường diễn ra từ 2 tuần tới vàitháng Đây là thời gian tối thiểu để người học có được những kiếnthức sơ đẳng nhất và có thể đảm nhiệm được công việc về đấu thầumua sắm công

1.4.6 Quản lý đấu thầu mua sắm của Trung Quốc.

Tương tự như Ba Lan, nền kinh tế Trung Quốc có nhiều điểmgiống Việt Nam Tuy nhiên, các quy định về mua sắm công thì TrungQuốc có những nét riêng, cụ thể như sau:

- Qúa trình hình thành các văn bản pháp luật về mua sắm công: Trước đây, việc trao hợp đồng ở Trung Quốc thường thông quađàm phán trực tiếp Kể từ khi Trung Quốc tiến hành hội nhập và bắtđầu tiếp nhận các nguồn tài trợ quốc tế, thì việc đấu thầu lựa chọn nhàthầu để thực hiện các dự án sử dụng vốn từ các nguồn tài trợ đã trởnên bắt buộc Thực tế này là tiền đề để thực hiện các quy phạm về đấuthầu mua sắm

Với sự giúp đỡ tận tình của các tổ chức quốc tế, năm 1998 bộ tàichính Trung Quốc đã bắt đầu soạn thảo luật đấu thầu áp dụng cho muasắm thường xuyên sử dụng ngân sách nhà nước

Điểm đặc biệt trong luật đấu thầu của Trung Quốc là chỉ quyđịnh 2 hình thức lựa chọn nhà thầu theo đúng nghĩa đen của từ “ đấuthầu “ là đấu thầu rộng rãi và đấu thầu hạn chế Tuy nhiên, luật nàychỉ áp dụng trong lĩnh vực xây lắp

Trong tương lai của Trung Quốc sẽ bổ sung thêm các hình thứclựa chọn khác vào luật đấu thầu, đồng thời sẽ ban hành thêm luật muasắm chính phủ

- Phân cấp quản lý đấu thầu ở Trung Quốc

Uỷ ban kế hoạch và phát triển nhà nước là cơ quan đầu mối giúpchính phủ quản lý công tác đấu thầu trong lĩnh vực xây dựng, đồngthời tham gia, phối hợp với các cơ quan khác xây dựng luật mua sắmchính phủ.

Bộ Tài chính là cơ quan chủ trì soạn thảo các văn bản hướngdẫn mua sắm thường xuyên đối với các cơ quan nhà nước trong phạm

vi toàn quốc Các bộ, địa phương hướng dẫn việc thực hiện trong điềukiện cụ thể của mình sao không trái với các quy định của bộ tài chính

Bộ tài chính cũng có trách nhiệm thẩm định kết quả đấu thầu theophân cấp

Bộ hợp tác kinh tế và ngoại thương chủ trì hoạch định chínhsách và soạn thảo các văn bản hướng dẫn về đấu thầu mua sắm thiết bịđiện và điện tử, quản lý xuất nhập khẩu, thẩm định kết quả đấu thầucác gói thầu thuộc lĩnh vực này

Bộ xây dựng chủ trì hoạt động chính sách và soạn thảo các vănbản hướng dẫn đấu thầu các công trình giao thông

Như vậy có thể thấy rằng việc quản lý công tác đấu thầu ở TrungQuốc không theo mô hình giống với các nước khác hoặc các tổ chứctài trợ quốc tế là một cơ quan thống nhất quản lý Đây là một nét hoàntoàn riêng biệt mang tích chất đặc thù của Trung Quốc

- Tính hợp lệ của nhà thầu là doanh nghiệp nhà nước: ngay từnhững năm 1980 khi thực hiện cải cách doanh nghiệp nhà nước thìdoanh nghiệp đã được hoạt động độc lập, tách khỏi sự quản lý của các

bộ chủ quản, phù hợp với cơ chế thị trường

- Đấu thầu mua sắm của doanh nghiệp nhà nước được nhà nướcgiao vốn: việc thực hiện mua sắm của các doanh nghiệp này được ủyban thương mại và kinh tế chủ trì hướng dẫn theo nguyên tắc doanhnghiệp tự quyết định và chịu trách nhiệm về kết quả đấu thầu mua sắmtrên cơ sở đảm bảo sự cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quảkinh tế

- Công khai trong đấu thầu

- Đại lý đấu thầu: áp dụng cách làm này làm tính chuyênnghiệp trong đấu thầu ngày càng nâng cao giúp cho hoạt động mua

sắm công nhờ đó mà hiệu quả ngày càng cao.

- Giá sàn trong luật đấu thầu của Trung Quốc: theo quy địnhnày, Trung Quốc cấm các nhà thầu trong lĩnh vực xây dựng bỏ giáthầu dưới giá thành Quy định này cũng có trong luật xây dựng (2003)của Việt Nam Đây cũng là điểm đặc biệt hiếm có trên thế giới

Tuy nhiên, hiện chưa có quy định chi tiết nào về cách thức xácđịnh giá sàn cũng như cơ sở khoa học của việc cấm này Cũng xảy ranhiều tranh luận về việc này, song cho đến nay quan điểm ủng hộ choquy định về giá sàn còn là con số rất khiêm tốn

Do hạn chế thiếu cơ sở tin cậy nên việc quy định giá sàn trongluật đấu thầu của Trung Quốc cần được phân tích kĩ hơn Vì việc nhấnmạnh quá mức vai trò của giá sàn có thể làm giảm đi yếu tố cạnh tranhdẫn đến làm giảm hiệu quả của đấu thầu

Tóm lại, nghiên cứu những kinh nghiệm trong việc xây dựng tổchức hoạt động đấu thầu xây dựng của một số nước, một số tổ chứcquốc tế có ý nghĩa rất lớn để góp phần hoàn thiện Luật Đấu thầu vàcác văn bản pháp luật hướng dẫn đấu thầu ở nước ta cũng như tìm racác biện pháp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động này Qua nhữngkinh nghiệm nêu trên, chúng tôi thấy nổi lên một số điểm chính là:

- Có thể nghiên cứu xây dựng quy định rõ ràng cách quy đổi từcác loại đồng tiền khác nhau về một đồng tiền chung theo tỷ giá hốiđoái do cơ quan nào phát hành và thời điểm xác định tỷ giá chung là

cơ sở thống nhất cho việc đánh giá các hồ sơ dự thầu Đây được xem

là nhân tố quan trọng trong việc bảo đảm tính công bằng, minh bạch

và hiệu quả

- Nên nghiên cứu áp dụng tiêu chuẩn “đạt” và “không đạt” đốivới tiêu chuẩn đánh giá kỹ thuật trong hồ sơ mời thầu gói thầu muasắm do các đặc tính kỹ thuật hàng hóa đã được tiêu chuẩn hóa, yêucầu kỹ thuật mua sắm được xác định ở mức tối thiểu sẽ bảo đảm côngbằng và khách quan hơn phương pháp đánh giá theo thang điểm

- Nghiên cứu áp dụng tổ chức đấu thầu mua sắm tập trungtheo phạm vi Bộ, ngành, Tỉnh, Thành để bảo đảm tính thống nhất, và

tận dụng được quy tắc giảm giá khi mua hàng hóa với số lượng lớn,đồng thời giảm chi phí thời gian tổ chức đấu thầu.

- Tăng cường cơ chế giám sát, kiểm tra thông qua xử phạtnghiêm minh các tổ chức, cơ quan và cá nhân vi phạm trong đấu thầu

và thực hiện các hợp đồng sau đấu thầu

Kết luận chương một

Hệ thống hóa được những vấn đề cơ bản về hiệu quả QLNN vềhoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩu của

Bộ Quốc phòng thông qua các nội dung sau:

Làm rõ sự cần thiết và nội dung QLNN về hoạt động đấu thầumua sắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩu của Bộ Quốc bao gồm:Xác định mục tiêu; Qui định ngân sách và phê duyệt kế hoạch nhậpkhẩu; Tổ chức bộ máy điều hành; Kiểm tra, kiểm soát hoạt động đấuthầu mua sắm hàng hóa nhập khẩu

Đưa ra quan niệm hiệu quả QLNN về hoạt động đấu thầu muasắm hàng hóa theo hình thức nhập khẩu của Bộ Quốc phòng và phântích các nhân tố chủ quan, khách quan ảnh hưởng tới hiệu quả QLNNtrong lĩnh vực này

Về thực tiễn đã nghiên cứu kinh nghiệm QLNN của một số tổchức quốc tế, một số quốc gia có điều kiện tương đồng hoặc quan hệvới Việt Nam và rút ra bài học có thể ứng dụng vào nâng cao hiệu quảQLNN về hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa theo hình thức nhậpkhẩu của Bộ Quốc phòng

Những cơ sở lý luận và thực tiễn trên đây được thiết lập tạo cơ

sở để phân tích tình hình thực tế và đưa ra các giải pháp có cơ sở khoahọc ở các chương tiếp theo