Vận dụng tư tưởng hồ chí minh về đảng cầm quyền trong công tác xây dựng đảng tại đảng bộ thành phố mỹ tho, tỉnh tiền giang thời kỳ đổi mới (từ 1986 đến 2011)

Trong cuộc đời hoạt động của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên quan tâm vấn đề xây dựng đảng cầm quyền - Đảng Cộng sản Việt Nam, xây dựng mối quan hệ máu thịt giữa Đảng với nhân dâ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

BÙI THỊ LỆ TRINH

VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

VỀ ĐẢNG CẦM QUYỀN TRONG CÔNG TÁC

XÂY DỰNG ĐẢNG TẠI ĐẢNG BỘ THÀNH PHỐ MỸ THO, TỈNH TIỀN GIANG THỜI KỲ ĐỔI MỚI (TỪ 1986 ĐẾN 2011)

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành Hồ Chí Minh học

HÀ NỘI – 2013

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

BÙI THỊ LỆ TRINH

VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

VỀ ĐẢNG CẦM QUYỀN TRONG CÔNG TÁC

XÂY DỰNG ĐẢNG TẠI ĐẢNG BỘ THÀNH PHỐ MỸ THO, TỈNH TIỀN GIANG THỜI KỲ ĐỔI MỚI (TỪ 1986 ĐẾN 2011)

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Hồ Chí Minh học

Mã số: 60 31 02 04

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Hữu Vượng

HÀ NỘI – 2013

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu và trích dẫn trong luận văn là trung thực Kết quả nghiên cứu của luận văn không trùng với các công trình khác

Tác giả

Bùi Thị Lệ Trinh

LỜI CÁM ƠN

Luận văn này được hoàn thành dưới sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của thầy Tiến sĩ Nguyễn Hữu Vượng Thầy đã tận tình hướng dẫn để em hoàn thành luận văn này Xin chân thành cám ơn !

Xin chân thành cám ơn quý thầy, cô trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Hà Nội và trường Đại học Sài Gòn đã tạo điều kiện thuận lợi cho em hoàn thành khoá học cũng như làm luận văn./-

Tác giả

Bùi Thị Lệ Trinh

MỤC LỤC

Trang

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẢNG CẦM QUYỀN TRONG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

8

1.1.2.1 Bản chất giai cấp của đảng trong mối quan hệ với tính dân

tộc và tính nhân dân

11

1.1.3.1 Lý luận chung của chủ nghĩa Mác-Lênin về Đảng Cộng sản

1.2.1 Đảng cầm quyền phải thực sự là tổ chức chính trị trong sạch,

vững mạnh của giai cấp và dân tộc

25

1.2.2 Đảng cầm quyền có nghĩa đảng phải lãnh đạo, xây dựng được

một nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân

28

1.2.3 Tư cách của đảng cầm quyền 29 1.2.4 Đảng cầm quyền có nghĩa đảng phải biết hoàn thiện mình để

đủ năng lực và có phương thức đúng để định ra đường lối và các

quyết sách chiến lược đúng đắn, lãnh đạo cách mạng vượt qua mọi

khó khăn, giành thắng lợi

33

1.3.1 Phương thức cầm quyền trong điều kiện một đảng duy nhất

cầm quyền

36

1.3.2 Phương thức cầm quyền của đảng hiện nay được đặt ra trong

bối cảnh xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa

40

1.3.3 Phương thức cầm quyền của đảng được đặt ra trong điều kiện

xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và

vì dân

41

Chương 2: VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẢNG

CẦM QUYỀN TẠI ĐẢNG BỘ THÀNH PHỐ MỸ THO, TỈNH

TIỀN GIANG TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI ( TỪ 1986 ĐẾN

2011)

45

2.1 Đảng bộ thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang vận dụng tư tưởng

Hồ Chí Minh về đảng cầm quyền trong công tác xây dựng Đảng thời

kỳ đổi mới (từ 1986 đến 2011)

45

2.1.1 Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội thành phố Mỹ Tho, tỉnh

Tiền Giang hiện nay

45

2.1.3 Những thành tựu và hạn chế trong công tác xây dựng Đảng tại

Đảng bộ thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang thời kỳ đổi mới (từ

48

1986 đến 2011)

2.1.3.1 Những thành tựu trong công tác xây dựng Đảng tại Đảng bộ

thành phố Mỹ Tho tỉnh Tiền Giang thời kỳ đổi mới

48

2.1.3.2 Những hạn chế trong công tác xây dựng Đảng tại Đảng bộ

thành phố Mỹ Tho tỉnh Tiền Giang thời kỳ đổi mới

51

2.1.4 Nguyên nhân và bài học kinh nghiệm trong công tác xây dựng

Đảng tại Đảng bộ thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang thời kỳ đổi

mới (từ 1986 đến 2011)

53

2.1.4.1 Nguyên nhân của những thành tựu trong công tác xây dựng

Đảng tại Đảng bộ thành phố Mỹ Tho tỉnh Tiền Giang thời kỳ đổi mới

(từ 1986 đến 2011)

53

2.1.4.2 Nguyên nhân của những hạn chế trong công tác xây dựng

Đảng tại Đảng bộ thành phố Mỹ Tho tỉnh Tiền Giang thời kỳ đổi mới

(từ 1986 đến 2011)

55

2.1.4.3 Bài học kinh nghiệm trong công tác xây dựng Đảng tại Đảng

bộ thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang thời kỳ đổi mới (từ 1986 đến

2011)

57

2.2 Một số khiến nghị về nâng cao chất lượng công tác xây dựng

Đảng tại Đảng bộ thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang theo tư tưởng

Hồ Chí Minh

58

2.2.1 Nhận thức đúng về vai trò hạt nhân lãnh dạo chính trị trong

điều kiện duy nhất một Đảng cầm quyền ở Đảng bộ thành phố Mỹ

Tho theo tư tưởng Hồ Chí Minh

58

2.2.2 Đổi mới phương thức cầm quyền của Đảng đối với chính

quyền, Mặt trận tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong Đảng

bộ thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang

59

2.2.3 Đổi mới công tác cán bộ theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong

Đảng bộ thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang

61

2.2.4 Kiện toàn hệ thống tổ chức cơ sở đảng, nâng cao chất lượng

đội ngũ đảng viên trong Đảng bộ thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang

theo tư tưởng Hồ Chí Minh

64

2.2.5 Tiếp tục thực hiện cuộc vận động xây dựng chỉnh đốn Đảng,

ngăn chặn và đẩy lùi nguy cơ suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức

lối sống trong Đảng bộ thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang theo tư

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh người sáng lập, lãnh đạo và rèn luyện Đảng ta Người

đã dâng trọn đời mình cho sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc và của nhân dân Việt Nam Con người, cuộc đời và sự nghiệp cáchmạng của Người đều là tấm gương sáng cho toàn Đảng, toàn dân ta học tập suốt đời

Trong cuộc đời hoạt động của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên quan tâm vấn đề xây dựng đảng cầm quyền - Đảng Cộng sản Việt Nam, xây dựng mối quan hệ máu thịt giữa Đảng với nhân dân, xây dựng Đảng trong sạch vững mạnh; đồng thời xây dựng đội ngũ cán bộ đảng viên thật sự cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư là công bộc của nhân dân Trước khi qua đời, Người còn căn dặn:

“Đảng ta là một đảng cầm quyền Mỗi đảng viên và cán bộ thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm, liêm chính, chí công vô tư Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung

Chí Minh, trong quá trình lãnh đạo của mình Đảng luôn xác định vai trò cầm quyền không phải để giành đặc quyền, đặc lợi mà trái lại, xác định trách nhiệm nặng nề của Đảng trước dân tộc, vì nhân dân mà phục vụ

Trong tiến trình cách mạng Việt Nam, Đảng ta luôn giữ vai trò lãnh đạo độc tôn, không một lực lượng chính trị nào có thể thay thế, bởi lẽ Đảng thường xuyên đổi mới, xây dựng và chỉnh đốn để Đảng luôn trong sạch, vững mạnh đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ mà thực tiễn phát triển đất nước đặt ra Sau mỗi lần chỉnh đốn, xây dựng, đặc biệt là trong những thời kỳ lịch sử có tính chất bước ngoặt, càng thể hiện

rõ bản lĩnh chính trị tiên phong, năng lực và hiệu quả lãnh đạo của Đảng

Xác định xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt, Đảng ta đã đề ra những nghị quyết, những biện pháp vừa cấp bách, vừa lâu dài và đã đạt được nhiều thành tựu

đáng kể, đồng thời cũng rút ra nhiều bài học quan trọng Tuy nhiên, giai đoạn hiện nay đất nước ta đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa Trong bối cảnh hội nhập, toàn cầu hóa, quốc tế hóa trên hầu khắp mọi lĩnh vực của đời sống xã hội; trong bối cảnh mà thế giới có nhiều biến động, đổi thay trong đời sống chính trị - xã hội; bối cảnh mà toàn xã hội đang bị tác động của nền kinh tế thị trường, đang phải đối mặt với những nguy cơ trong đó có âm mưu “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch Một số tổ chức đảng ở các cấp chưa được chỉnh đốn, dân chủ bị vi phạm, kỷ luật, kỷ cương lỏng lẽo, nội bộ mất đoàn kết, chất lượng sinh hoạt đảng giảm sút Công tác tư tưởng, công tác lý luận còn yếu kém, bất cập; công tác tổ chức, cán bộ còn nhiều biểu hiện trì trệ Việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng còn lúng túng, chưa đi sâu làm rõ đặc điểm và yêu cầu về sự lãnh đạo của Đảng trong điều kiện Đảng cầm quyền, chưa phát huy hiệu lực quản lý của các cơ quan nhà nước, tính tích cực của các đoàn thể và quyền làm chủ của nhân dân Việc

tổ chức chỉ đạo thực hiện và kiểm tra thực hiện các nghị quyết của Đảng, pháp luật nhà nước còn yếu Đồng thời những mặt trái của những yếu tố đó cũng tác động, làm suy thoái tư cách, phẩm chất đạo đức lên một bộ phận không nhỏ cán bộ đảng viên Vẫn còn một bộ phận cán bộ, đảng viên chưa thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh, có tư tưởng trung bình chủ nghĩa, hữu khuynh, né tránh trong đấu tranh, ý thức tổ chức kỷ luật kém, đạo đức, lối sống sa sút; vì những cám dỗ vật chất đã có hành vi tham ô, tham nhũng, nhận hối lộ; có thái độ cửa quyền, hách dịch, gây phiền hà nhân dân Những khuyết điểm, yếu kém đó, tuy chỉ là số ít nhưng luôn là vấn đề gây bức xúc trong dư luận nhân dân, gây ảnh hưởng đến uy tín và lòng tin của nhân dân đối với Đảng Tình hình đó đặt ra một yêu cầu cấp thiết là cần phải xây dựng và đổi mới phương thức hoạt động của Đảng theo tư tưởng của Chủ tịch

Hồ Chí Minh để làm cho Đảng ngày càng trong sa ̣ch , vững mạnh

Đảng bộ thành phố Mỹ Tho, là Đảng bộ trực thuộc và đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Tỉnh uỷ Tiền Giang, trong suốt chặng đường phát triển của mình đã lãnh đạo nhân dân thành phố Mỹ Tho vượt qua mọi khó khăn để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị, chăm lo công tác xây dựng Đảng gắn với xây dựng chính quyền

và các đoàn thể chính trị-xã hội trong sạch, vững mạnh, góp phần quan trọng đưa tỉnh Tiền Giang phát triển toàn diện trên tất cả các lĩnh vực

Bên cạnh đó, Đảng bộ thành phố Mỹ Tho không tránh khỏi những hạn chế nhất định trong phương thức lãnh đạo và tổ chức thực hiện các nghị quyết của Đảng

bộ Đặc biệt, tổ chức cơ sở đảng nhiều nơi còn yếu kém, phương thức lãnh đạo và sinh hoạt còn lúng túng bị động, có tình trạng vừa thiếu dân chủ vừa thiếu kỷ luật,

kỷ cương Một số cán bộ và cấp ủy chưa tôn trọng và thực hiện đúng nguyên tắc tập trung dân chủ, bệnh quan liêu hách dịch, độc đoán chuyên quyền, kèn cựa địa vị, cá nhân chủ nghĩa còn nặng nề; một số nơi còn mất đoàn kết nghiêm trọng Sức chiến đấu, năng lực lãnh đạo của một bộ phận tổ chức cơ sở đảng chưa theo kịp đòi hỏi của tình hình phát triển kinh tế - xã hội ở cơ sở Tình hình đó đòi hỏi cần phải nghiên cứu nghiêm túc, đánh giá đúng thực trạng để đề xuất các giải pháp góp phần khắc phục những tồn tại, yếu kém, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, tạo ra những chuyển biến mới trong công tác xây dựng Đảng qua đó góp phần xây dựng Đảng bộ trong sạch, vững mạnh, để xứng đáng là một Đảng cầm quyền

Với những lý do nêu trên, tôi chọn đề tài: “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh

về đảng cầm quyền trong công tác xây dựng Đảng tại Đảng bộ thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang thời kỳ đổi mới ( từ 1986 đến 2011)” làm đề tài luận văn tốt

nghiệp

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Tư tưởng Hồ Chí Minh về đảng cầm quyền và công tác xây dựng đảng là vấn đề cốt lõi trong công tác lý luận của Đảng ta Vì thế, nó đã trở thành đối tượng nghiên cứu của rất nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước Nhiều công trình, tài liệu nghiên cứu có liên quan đến đề tài đã được công bố có giá trị cả về lý luận và thực tiễn, trong đó có thể kể đến một số công trình, tài liệu sau:

- Đảng Cộng sản cầm quyền nội dung và phương thức cầm quyền của Đảng,

tác giả GS.TS Nguyễn Văn Huyên [24];

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về Đảng cầm quyền, tác giả Trần Đình Huỳnh -

Ngô Kim Ngân [25];

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng trong điều kiện Đảng cầm quyền, tác giả Lê Văn Lý [42];

- Mấy vấn đề về xây dựng Đảng vững mạnh đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới,

Một số đề tài khoa học, luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ và các bài viết của các vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu có liên quan đến đề tài, như:

- Nâng cao sức chiến đấu và vai trò lãnh đạo của Đảng, tăng cường mối quan hệ máu thịt với nhân dân, Đảng - dân một ý chí, bài của Tổng bí thư Lê Khả

Phiêu đăng trên Tạp chí Cộng sản, 4/2000 [49];

- Nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, phát huy sức mạnh toàn dân tộc đẩy mạnh công cuộc đổi mới, sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém

phát triển, bài của Tổng bí thư Nông Đức Mạnh đăng trên Tạp chí Xây dựng Đảng,

Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội [6];

- Phương thức Đảng lãnh đạo Nhà nước, của PGS Trần Đình Huỳnh, Đề tài

cấp Bộ, Học viện Hành chính Quốc gia, Hà Nội [26];

- Vị trí vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong hệ thống chính trị Việt Nam, của Nguyễn Văn Giang, luận văn thạc sĩ, chuyên ngành chính trị học,

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh [20]

Ngoài ra còn có hệ thống giáo trình, tài liệu giáo khoa, sách chuyên khảo, tham khảo, nhiều bài viết, bài nói liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh về đảng cầm quyền và công tác xây dựng đảng

Phần lớn các công trình, đề tài, bài viết này có liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu của đề tài đề cập các nội dung dưới nhiều góc độ và phương diện tiếp cận khác nhau, qua đó cung cấp cho tác giả nguồn tư liệu rất bổ ích, làm cơ sở lý luận cho việc triển khai nghiên cứu đề tài Tuy nhiên, nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đảng cầm quyền với tư cách là một nội dung khoa học, có tính hệ thống và việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đảng cầm quyền trong công tác xây dựng Đảng tại Đảng bộ thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang thời kỳ đổi mới cho đến nay chưa có

tác giả nào đề cập Chính vì vậy, tác giả chọn đề tài này với mong muốn góp phần luận giải những vấn đề mà lý luận và thực tiễn cấp bách đang đặt ra đối với công tác xây dựng Đảng tại Đảng bộ thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang trong giai đoạn hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu: Mục đích của luận văn là làm rõ tư tưởng Hồ Chí

Minh về đảng cầm quyền; đánh giá đúng thực trạng và đưa ra các kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả công tác xây dựng Đảng tại Đảng bộ TP Mỹ Tho, tỉnh Tiền

Giang

- Nhiệm vụ nghiên cứu: Để đạt được mục đích trên, luận văn sẽ tập trung

giải quyết những nhiệm vụ chủ yếu sau:

+ Phân tích làm rõ cơ sở lý luận về đảng cầm quyền theo tư tưởng Hồ Chí

Minh

+ Làm rõ thực trạng việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đảng cầm

quyền tại Đảng bộ thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang

+ Đề xuất một số kiến nghị về nâng cao chất lượng công tác xây dựng đảng tại Đảng bộ thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tƣợng nghiên cứu: Các nhân tố bảo đảm sự lãnh đạo của của đảng; hệ

thống tổ chức đảng trong Đảng bộ thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang

- Phạm vi nghiên cứu: Phạm vi nghiên cứu của đề tài: Vận dụng tư tưởng

Hồ Chí Minh về công tác xây dựng đảng tại Đảng bộ thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền

Giang từ năm 1986 đến năm 2011

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở lý luận: Cơ sở lý luận là chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và

các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về đảng cầm quyền và công tác xây dựng đảng

- Phương pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu

liên ngành như: Điều tra, khảo sát, phân tích và tổng hợp; lôgíc và lịch sử, khai thác

và xử lý số liệu, tổng kết thực tiễn…

6 Đóng góp của luận văn

- Luận văn góp phần hệ thống hoá và làm rõ nội dung lý luận về đảng cầm quyền trong tư tưởng Hồ Chí Minh

- Làm rõ thực trạng công tác xây dựng đảng và đưa ra một số kiến nghị có tính khả thi nhằm nâng cao chất lượng công tác xây dựng đảng tại Đảng bộ thành phố Mỹ Tho, góp phần xây dựng Đảng bộ tỉnh Tiền Giang vững mạnh

- Ngoài ra, luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy ở các trường Chính trị tỉnh, góp phần xây dựng chỉnh đốn Đảng ở nước ta hiện nay

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận mục lục, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung luận văn được kết cấu thành 02 chương

- Chương 1: Một số vấn đề lý luận về đảng cầm quyền trong tư tưởng Hồ Chí Minh

- Chương 2: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đảng cầm quyền tại Đảng

bộ thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang trong thời kỳ đổi mới (từ 1986 đến 2011)

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẢNG CẦM QUYỀN

TRONG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 1.1 Lý luận chung về đảng cầm quyền

1.1.1 Khái niệm về đảng cầm quyền

Theo cách hiểu phổ biến trên thế giới hiện nay, đảng cầm quyền là đảng giành chiến thắng trong các cuộc bầu cử dân chủ và cạnh tranh Trên cơ sở đó, đảng đứng ra thành lập chính phủ và đưa ra các quyết định chính sách dưới danh nghĩa quyền lực nhà nước, đại diện cho nhân dân

Trong hệ thống nghị viện, đảng cầm quyền là đảng chính trị hoặc liên minh chính trị chiếm đa số ghế trong nghị viện Trong hệ thống này, đảng chiếm đa số ghế trong cơ quan lập pháp cũng đồng thời là đảng kiểm soát nhánh hành pháp của chính phủ Các đảng còn lại sẽ trở thành đảng đối lập Trong trường hợp không có đảng nào chiếm đa số ghế, một số đảng sẽ hợp tác với nhau để hình thành chính phủ liên minh Do vậy, hiếm khi diễn ra tình trạng tranh chấp giữa đa số ghế trong quốc hội với nhánh hành pháp, bởi vì đảng chiếm đa số ghế trong cơ quan lập pháp cũng đồng thời là đảng của thủ tướng, hoặc nằm trong liên minh với đảng của thủ tướng

Trong hệ thống tổng thống, ứng cử viên tổng thống của đảng nào được người dân lựa chọn thông qua cuộc bầu cử, thì đảng đó được gọi là đảng cầm quyền Như vậy đảng cầm quyền là đảng của tổng thống, của người đứng đầu cơ quan hành pháp, chứ không phải đảng chiếm đa số trong quốc hội Hai chủ thể quyền lực này được bầu ra theo những cách thức khác nhau Trong tương quan quyền lực đó thì quyền lực của tổng thống trội hơn so với quyền lực của quốc hội Đảng của tổng thống có thể chiếm đa số trong quốc hội, nhưng cũng có thể không

Đảng cầm quyền cũng là thuật ngữ dùng để chỉ các Đảng Cộng sản ở những nước có duy nhất một đảng cầm quyền, đang nắm chính quyền để lãnh đạo cách

mạng của các nước đó, như Đảng cộng sản Trung Quốc (dù nhiều đảng nhưng thực chất là một đảng cầm quyền), Đảng Cộng sản Việt Nam

Như vậy, khái niệm đảng cầm quyền được hiểu theo các nghĩa sau:

Một là, nói tới đảng cầm quyền tức là nói tới vị thế của đảng trong sự so sánh

với các đảng chính trị khác - những đảng không cầm quyền Khi cuộc bầu cử kết thúc, đảng chiếm đa số ghế trong quốc hội (trong hệ thống đại nghị), hoặc ứng cử viên trúng cử chức tổng thống (là thủ lĩnh của đảng trong hệ thống tổng thống) sẽ đứng ra thành lập chính phủ; còn các đảng thiểu số (trong hệ thống đại nghị), hoặc đảng thất cử (trong hệ thống tổng thống) sẽ trở thành những đảng đối lập

Ở Việt Nam, Chủ Tịch Hồ Chí Minh là người đầu tiên sử dụng thuật ngữ

“đảng cầm quyền” Đảng Cộng sản Việt Nam trở thành Đảng cầm quyền là do:

Đảng đi tiên phong trong sự nghiệp đấu tranh của nhân dân và dân tộc, đưa đến cách mạng thành công, giành chính quyền; Đảng có đựơc sự tín nhiệm, ủng hộ của quần chúng nhân dân, mà nòng cốt là liên minh giữa công nhân, nông dân và trí thức

Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền, trong thực chất cũng là nhân dân nắm quyền Khi có chính quyền, nhân dân lao động từ địa vị làm thuê trở thành người chủ xã hội Mọi quyền lực lúc này đều thuộc về nhân dân Đảng Cộng sản được nhân dân tín nhiệm giao trách nhiệm lãnh đạo nhà nước và toàn xã hội, Đảng trở thành người chịu trách nhiệm trước vận mệnh của dân tộc Mục đích cầm quyền của đảng là lãnh đạo sự nghiệp cách mạng nhằm mục tiêu bảo vệ độc lập của Tổ quốc, đem lại tự do, hạnh phúc, dân chủ cho nhân dân, bảo đảm cho nhân dân làm chủ, đưa đất nước đi lên chủ nghĩa xã hội Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: Đảng cầm quyền là để đảng vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân; Đảng không có mục đích nào khác ngoài mục đích phục vụ Tổ quốc

và nhân dân

Hai là, đảng cầm quyền là đảng nắm giữ những vị trí chủ chốt của bộ máy

nhà nước để kiểm soát quá trình hoạch định và thực thi chính sách quốc gia Thủ lĩnh của đảng sẽ trở thành thủ tướng chính phủ (hoặc tổng thống), các nhân vật cao cấp trong đảng sẽ trở thành các bộ trưởng trong chính phủ

Ba là, đảng cầm quyền là lãnh đạo người của chính mình trong bộ máy nhà

nước thực hiện các mục tiêu phát triển của đảng thông qua các chính sách của nhà nước Nắm giữ quyền lực nhà nước nhưng các đảng cầm quyền không bao giờ làm thay công việc nhà nước , hay can thiệp một cách trực tiếp vào công việc của nhà nước Điều đó là bất hợp pháp, vì thế bất kỳ đảng chính trị nào cũng chỉ có quyền lực chính trị, chứ không có quyền lực nhà nước Các đảng chỉ có quyền lực nhà nước khi

nó trở thành đảng cầm quyền, và khi đó các quyết định của đảng phái được đưa ra dưới danh nghĩa quyền lực nhà nước (quyền lực do người dân uỷ nhiệm), thông qua các thủ tục, các quá trình đã được pháp luật quy định, chứ không phải đưa ra các quyết định nhân danh đảng

Như vậy, khái niệm đảng cầm quyền được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau

nhưng có thể hiểu theo một cách tổng quát như sau: “Đảng cầm quyền” là một khái niệm của khoa học chính trị, có nội dung xác định, cho biết đảng chính trị nào là lực lượng nắm chính quyền, quản lý nhà nước, điều hành mọi hoạt động của xã hội phù hợp với lợi ích của giai cấp mình

Khái niệm “đảng cầm quyền” chứa dựng trong nó cả “đảng lãnh đạo” – đảng lãnh đạo thuận lợi hơn, có công cụ mạnh mẽ hơn trong điều kiện cầm quyền; đảng cầm quyền để lãnh đạo, và chính sự cầm quyền như đã nêu trên, thực chất đã mang nghĩa lãnh đạo Đồng thời được dùng như là “đảng lãnh đạo”; và “nội dung và phương thức cầm quyền của đảng”, vì vậy, cũng được dùng như là nội dung và phương thức lãnh đạo của đảng đối với nhà nước và xã hội

1.1.2 Bản chất, nguyên tắc tổ chức và hoạt động của đảng cầm quyền

1.1.2.1 Bản chất giai cấp của đảng trong mối quan hệ với tính dân tộc và tính nhân dân

Bất cứ một đảng chính trị nào cũng là sản phẩm của đấu tranh gia cấp và mang bản chất của một giai cấp, bênh vực và bảo vệ lợi ích của một giai cấp nhất định Bản chất giai cấp của đảng là nguyên lý cơ bản nhất trong học thuyết Mác - Lênin về Đảng Cộng sản, là vấn đề cốt lõi trong xây dựng đảng, nhất là đối với những đảng ra đời ở các nước chậm phát triển, giai cấp công nhân chiếm tỷ lệ nhỏ

bé như Việt Nam

Về vấn đề bản chất giai cấp, Đảng ta đã khẳng định: Đảng mang bản chất của giai cấp công nhân, đồng thời Đảng đại biểu cho lợi ích của nhân dân lao động và của

cả dân tộc, chứ không riêng của giai cấp công nhân Ở nước ta, lợi ích giai cấp công nhân thống nhất với lợi ích của dân tộc Cương lĩnh năm 1991 và điều lệ Đảng ghi:

Đảng “ là đội tiên phong của giai cấp công nhân Việt Nam, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc” [17, tr.21] hoàn

toàn là đúng

Đối với Đảng Cộng sản Việt Nam, bản chất giai cấp công nhân không loại trừ, đối lập với tinh thần dân tộc, trái lại nó quyện chặt nhuần nhuyễn với tính dân tộc Thực tiễn cách mạng Việt Nam đã chỉ rõ: Giai cấp công nhân có quan hệ máu thịt với giai cấp nông dân và toàn thể dân tộc; lợi ích của gia cấp công nhân thống nhất với lợi ích nhân dân lao động và của toàn dân tộc; từng cá nhân và cả cộng đồng xã hội đều được giải phóng, phát triển Đấu tranh giai cấp và đấu tranh giải phóng dân tộc gắn chặt với nhau Đảng ta không những đại biểu cho lợi ích giai cấp,

mà còn đại biểu lợi ích của nhân dân lao động và của cả dân tộc, thực tế là Đảng đã

và đang đấu tranh vì lợi ích giai cấp, của nhân dân lao động và cả dân tộc Đảng chẳng những thường xuyên giữ vững và nâng cao bản chất giai cấp công nhân, mà còn chú ý phát huy tinh hoa truyền thống dân tộc, giữ gìn và phát huy bản sắc dân

tộc Việt Nam, Đảng không ngừng vươn lên một tầm cao mới cả về trí tuệ và đạo đức, xứng đáng với vị trí tiên phong, là trí tuệ, danh dự và lương tâm của thời đại

Bản chất giai cấp công nhân của Đảng thấm sâu vào tất cả các mặt chính trị, tư tưởng và tổ chức, tức là cả trong nền tảng tư tưởng, đường lối chính trị, nguyên tắc tổ chức và mọi hoạt động của Đảng Trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, bản chất giai cấp công nhân, Đảng có thể và cần phải kết nạp vào hàng ngũ của mình nhưng người ưu tú thuộc các tầng lớp nhân dân lao động khác nếu họ từ bỏ quan điểm thành phần giai cấp xuất thân, giác ngộ và tự nguyện đứng trên lập trường giai cấp công nhân, tuân thủ Điều lệ Đảng và phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ Đảng giao

Hồ Chí Minh chỉ ra rằng: “Đảng phải thật sự là đội tiên phong dũng cảm và

bộ tham mưu sáng suốt của giai cấp vô sản, của nhân dân lao động và của cả dân tộc” [38, tr.608] Theo Hồ Chí Minh tính tiên phong của Đảng phải thể hiện trên cả

ba mặt: chính trị, tư tưởng và tổ chức Tính tiên phong của Đảng thể hiện ở những điểm sau:

- Có lý luận cách mạng và khoa học dẫn đường Đó là chủ nghĩa Mác - Lênin

và tư tưởng Hồ Chí Minh, là những sáng tạo lý luận bắt nguồn từ chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, từ tổng kết hoạt động thực tiễn của Đảng và nhân dân Lý luận cách mạng và khoa học là cở sở cho việc đề ra và hoàn thiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, thâm nhập vào phong trào cách mạng, hướng dẫn cuộc sống hằng ngày của quần chúng

- Các đảng viên phải là chiến sĩ cách mạng trong đội tiên phong của giai cấp công nhân, mẫu mực trong tư tưởng, đạo đức, lối sống, luôn luôn hăng hái đi đầu thực hiện đường lối, chính sách, nghị quyết của Đảng và pháp luật của Nhà nước, luôn đặt lợi ích của Tổ quốc, của giai cấp công nhân và nhân dân lao động lên trên lợi ích cá nhân, từ đó ra sức cổ vũ và tổ chức nhân dân thực hiện tốt các nhiệm vụ cách mạng

- Các tổ chức Đảng được tổ chức chặt chẽ, tập hợp và phát huy được trí tuệ của đảng viên và nhân dân, hành động theo một ý chí thống nhất, có tác dụng rèn luyện đảng viên, cổ vũ và lôi cuốn toàn thể địa phương, đơn vị hoàn thành mọi nhiệm vụ chính trị

1.1.2.2 Nguyên tắc tổ chức, sinh hoạt và hoạt động của Đảng

Nguyên tắc tổ chức, sinh hoạt Đảng chính là những nguyên tắc áp dụng trong nội

bộ Đảng, cũng là nguyên tắc xây dựng Đảng Đảng tồn tại là để lãnh đạo cách mạng, do vậy nguyên tắc xây dựng Đảng bao hàm cả nguyên tắc trong hoạt động lãnh đạo của Đảng

Trong điều kiện Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền, những nguyên tắc cơ bản nhất trong tổ chức, sinh hoạt và hoạt động của Đảng đó là:

Thứ nhất, nguyên tắc tập trung dân chủ

Đây là nguyên tắc chỉ đạo toàn bộ công tác tổ chức, sinh hoạt và hoạt động của Đảng, là nguyên tắc cơ bản nhất có ý nghĩa sống còn của Đảng Quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về khái niệm tập trung dân chủ không tách rời quá trình hình thành và phát triển tư tưởng về Đảng và xây dựng Đảng

Theo Hồ Chí Minh, nguyên tắc tập trung dân chủ nghĩa là “có đảng chương thống nhất, kỷ luật thống nhất, cơ quan lãnh đạo thống nhất Cá nhân phải phục tùng toàn thể, số ít phải phục tùng đa số, cấp dưới phải phục tùng cấp trên, địa phương phải phục tùng Trung ương”[33, tr.275] Bên cạnh đó tập trung trên nền

tảng dân chủ Cơ quan lãnh đạo của Đảng phải có uy tín và quyền lực chân chính Mọi đảng viên nhất định phải chấp hành các phương châm, chính sách, nghị quyết của Đảng, phải tuân theo kỹ luật Đảng Thế là tập trung nhưng tập trung ấy không phải là cá nhân độc đoán; nó là xây dựng trên nền dân chủ Nghĩa là:

- Các cơ quan lãnh đạo đều do quần chúng đảng viên bầu cử lên

- Phương châm, chính sách, nghị quyết của Đảng đều do quần chúng, đảng viên tập trung kinh nghiệm và ý kiến lại mà thành Rồi lại do các cuộc hội nghị của Đảng thảo luận giải quyết, chứ không ai được tự ý độc đoán

- Quyền lực của cơ quan lãnh đạo là do quần chúng đảng viên giao phó cho, chứ không phải tự ai tranh giành được Vì vậy, người lãnh đạo phải gần gũi và học hỏi quần chúng, đảng viên lắng nghe ý kiến của họ Nếu lên mặt với quần chúng, lạm dụng quyền lực - thế là sai lầm

- Trật tự của Đảng là: cá nhân phải phục tùng tổ chức; số ít phải phục tùng số nhiều; cấp dưới phải phục tùng cấp trên, các địa phương phải phục tùng Trung ương

Còn đối với dân chủ dưới sự chỉ đạo tập trung, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: Ở trong Đảng, mọi đảng viên có quyền nêu ý kiến, đặt đề nghị, tham gia giải quyết vấn đề Nhưng quyết không được trái sự lãnh đạo tập trung của Đảng, trái nghị quyết và trái kỹ luật của Đảng

Đảng Cộng sản Việt Nam trước sau như một kiên trì thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ Trong điều kiện Đảng ta là Đảng duy nhất cầm quyền nguyên tắc này càng được chú trọng thực hiện nghiêm túc hơn bao giờ hết Để Đảng thực sự là biểu tượng về dân chủ, đoàn kết thống nhất cần phải:

- Đẩy mạnh nghiên cứu thực tiễn, tổng kết kinh nghiệm: Để khắc phục quan liêu, mở rộng dân chủ, đoàn kết nội bộ, trước hết mọi cán bộ, nhất là người lãnh đạo, cần đi sâu đi sát thực tế, hiểu thấu tâm trạng nhân dân, tổng kết thực tiễn, xây dựng và hoàn thiện đường lối, chủ trương, chính sách phù hợp với đòi hỏi khách quan của cuộc sống

- Mở rộng sinh hoạt dân chủ và nâng cao chất lượng lãnh đạo tập thể, từ hội nghị cấp ủy cho tới đại hội Đảng ở các cấp: Các hội nghị cấp ủy từ Trung ương đến

cơ sở phải là mẫu mực về sinh hoạt dân chủ nội bộ và về chất lượng lãnh đạo tập thể Khắc phục triệt để tình trạng lãnh đạo tập thể một cách hình thức

- Tăng cường kiểm tra và xử lý triệt để nếu có dấu hiệu vi phạm tránh tình trạng nể nang, dĩ hòa di qúy Trong điều kiện Đảng ta là Đảng duy nhất cầm quyền đặc biệt coi trọng công tác kiểm tra phát huy dân chủ trong Đảng

- Dân chủ hóa trong công tác quản lý cán bộ mới có thể tìm hiểu, đánh giá cán bộ đúng, mới có thể phát hiện và sử dụng nhân tài, tránh được kẻ cơ hội chui luồn vào Đảng cầm quyền Đồng thời tăng cường đoàn kết nội bộ, tạo không khí tích cực và tin cậy của đội ngũ cán bộ với cấp lãnh đạo, cần khắc phục quan niệm không đúng khi coi công tác cán bộ là việc bí mật chỉ một ít người lãnh đạo được biết, được bàn

Như vậy, toàn Đảng phải nhận thức sâu sắc và thực hiện nghiêm nguyên tắc tập trung dân chủ Đây là nguyên tắc thuộc về bản chất của Đảng Cộng sản chân chính; là nguyên tắc tổ chức cơ bản nhất, có ý nghĩa sống còn đối với Đảng; là thước đo của mỗi tổ chức Đảng và đảng viên Tập trung dân chủ là nguyên tắc chỉ đạo việc xây dựng tổ chức và mọi hoạt động của Đảng chứ không chỉ là nguyên tắc sinh hoạt Đảng Nguyên tắc tập trung dân chủ đảm sự thống nhất ý chí và hành động, tập hợp được trí tuệ, sức mạnh của tập thể, đoàn kết được nội bộ Khi trở thành Đảng cầm quyền, nguyên tắc tập trung dân chủ còn trở thành nguyên tắc trong xây dựng tổ chức và hoạt động của Nhà nước Kinh nghiệm thực tiễn cũng khẳng định sự thành công hay thất bại của các Đảng cộng sản trên thế giới đều có nguyên nhân từ nhận thức việc thực hiện đúng hay sai nguyên tắc tập trung dân chủ

Vì vậy, phải thực hiện đúng nguyên tắc tập trung dân chủ; xa rời nguyên tắc này Đảng sẽ mở đường cho chủ nghĩa cơ hội, bè phái vô chính phủ phát triển Nội bộ Đảng sẽ chia rẽ, cuối cùng đưa đến Đảng tan rã

Thứ hai, nguyên tắc tự phê bình và phê bình

Chủ Tịch Hồ Chí Minh coi tự phê bình và phê bình là vũ khí sắc bén để Đảng thường xuyên trở nên trong sạch, vững mạnh Đây được coi là “quy luật” phát triển của Đảng, cũng có khi được coi là nguyên tắc, là một chế độ trong sinh hoạt Đảng

Trong nhiều tác phẩm của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề cập toàn diện

về vấn đề tự phê bình và phê bình Người nhấn mạnh vai trò, tác dụng nhiều mặt của tự phê bình và phê bình, coi đó là vũ khí sắc bén để làm cho Đảng luôn trong sạch, vững mạnh Về mục đích tự phê bình và phê bình, Hồ Chí minh chỉ rõ: cốt

để giúp nhau sửa chữa, giúp nhau tiếu bộ, cốt để sửa đổi cách làm việc cho tốt hơn, đúng hơn, cốt đoàn kết và thống nhất nội bộ Do đó, mỗi cán bộ, đảng viên ngày phải tự kiểm điểm, tự phê bình, tự sửa chữa như mỗi ngày phải tự rửa mặt Được như thế thì trong Đảng sẽ không còn bệnh tật nên Đảng sẽ mạnh khỏe vô cùng Để đạt mục đích đó, thái độ tự phê bình và phê bình phải triệt để thật thà, không nể nang

Người luôn quan tâm đến việc duy trì thành nề nếp tự phê bình và phê bình như việc mỗi người phải rửa mặt hàng ngày, đó là yếu tố quan trọng để Đảng phát

triển, để cách mạng thu được thắng lợi Người dạy “Một Đảng mà dấu diếm khuyết điểm của mình là một đảng hỏng Một đảng có gan thừa nhận khuyết điểm của mình, vạch rõ những cái sai đó, vì đâu mà có khuyết điểm đó, xét rõ hoàn cảnh sinh

ra khuyết điểm đó, rồi tìm kiếm mọi cách để sữa chữa khuyết điểm đó Như thế là một đảng tiến bộ, mạnh dạn, chắc chắn, chân chính”[30, tr.301]

Tự phê bình và phê bình là quy luật tất yếu để xây dựng và phát triển Đảng ta Nhận thức đúng về ý nghĩa, vai trò của tự phê bình và phê bình, đồng thời vận dụng vào xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên; xây dựng và phát triển Đảng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong giai đoạn hiện nay Đảng ta cần phải tập trung làm tốt các vấn

đề sau:

- Các tổ chức đảng và từng cán bộ, đảng viên trong toàn Đảng tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm, tư tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình Từng cán

bộ, đảng viên thường xuyên, nghiêm túc kiểm điểm, bản thân mình nhận thức về các vấn đề trong cuộc sống, học tập, công tác với mục tiêu vì sự hoàn thiện của cá nhân

và tổ chức

- Các tổ chức đảng đổi mới, nâng cao chất lượng việc thực hiện các chế độ sinh hoạt và hoạt động Thực hiện sinh hoạt và hoạt động theo nguyên tắc dân chủ, công khai, minh bạch, đoàn kết, thống nhất trên cơ sở giải quyết hài hòa các mối quan

hệ lợi ích Giải quyết các mâu thuẫn nội bộ thông qua phương thức tự phê bình và phê bình Gắn chặt việc thực hiện tự phê bình và phê bình với thực hiện các chế độ khác Mỗi tổ chức đảng và từng cán bộ, đảng viên phải xây dựng phương hướng, kế hoạch, nội dung, biện pháp khắc phục, sữa chữa những hạn chế, khuyết điểm, yếu kém theo lộ trình rõ ràng

- Coi trọng việc nêu gương, biểu dương, khen thưởng người tốt, việc tốt Cán

bộ lãnh đạo, chỉ huy các cấp phải tự giác, gương mẫu tự phê bình và phê bình trước thái độ nghiêm túc, trung thực, chân thành tiếp thu ý kiến đóng góp, phê bình của cấp dưới Tự phê bình và phê bình phải kết hợp hai chiều từ trên xuống và từ dưới lên

- Tự phê bình và phê bình nhằm xây dựng, củng cố, hoàn thiện con người và

tổ chức; nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng Phê bình là một nghệ thuật và khoa học, đòi hỏi người phê bình phải có kiến thức, phương pháp, phê bình đúng cách, phù hợp với tâm lý, cá tính, trình độ tiếp thu của người được phê bình Phê bình phải đúng lúc, đúng người, đúng việc, thẳng thắn, chân tình khách quan Người được phê bình phải cầu thị, khiêm tốn, chân thành tiếp thu sự phê bình Cần phê phán việc lợi dụng phê bình để mưu cầu lợi ích cá nhân

- Phát huy sức mạnh tổng hợp trong thực hiện tự phê bình và phê bình Kết hợp cá nhân với gia đình, đơn vị, các tổ chức chính trị - xã hội, nhân dân Tự phê bình không chỉ dừng lại là huấn thị, diễn thuyết mà còn cần được gắn với công tác kiểm tra, kỷ luật Đảng, phải xử lý nghiêm minh kịp thời những trường hợp vi phạm

Bước vào thực hiện công cuộc đổi mới, thực hiện kinh tế nhiều thành phần, cơ chế thị trường, mở rộng quan hệ với các nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, một nhiệm vụ nặng nề, khó khăn, phức tạp và mới mẽ, vấn đề tự phê bình và phê bình của Đảng trước những đổi mới và thử thách quyết liệt Không ít người đã lên tiếng phủ nhận vai trò, ý nghĩa của nó trong điều kiện mới Song, Đảng ta vẫn khẳng định sự cần thiết tự phê bình và phê bình Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI “ Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay”của Đảng đã đặt nhiệm vụ vai trò chỉnh đốn Đảng lên hàng đầu

Thứ ba, nguyên tắc Đảng gắn bó máu thịt với nhân dân

Quan hệ giữa Đảng với nhân dân là quan hệ xã hội đặc biệt, được hình thành

và phát triển qua các thời kỳ cách mạng Đảng là một thực thể chính trị, nhân dân là một thực thể xã hội, giữa hai thực thể này có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau

Để thoát khỏi thân phận nô lệ, trở thành người chủ đất nước, nhân dân ta đứng lên làm cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng Về phần mình, Đảng muốn tồn tại, Đảng phải khẳng định vai trò của mình đối với xã hội, với nhân dân Có dựa vào nhân dân, gắn bó chặt chẽ với nhân dân thì Đảng mới có cơ sở xã hội, mới có sinh khí và sức mạnh.Tính thống nhất giữa Đảng và nhân dân thể hiện:

- Đảng Cộng sản không có mục đích tự thân Đảng ra đời do đòi hỏi khách quan, đòi hỏi tự nhiên của cuộc sống, do nhu cầu được giải phóng nhân dân

- Sự gắn bó giữa Đảng và dân có cơ sở sâu xa từ sự thống nhất về những lợi ích căn bản Mục tiêu, lý tưởng của Đảng là phụng sự những lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc

- Đảng cũng ở trong xã hội và từ nhân dân mà ra; do đó Đảng mạnh hay yếu

là ở dân Đảng anh hùng vì có nhân dân anh hùng Dân là gốc của nước, nhân dân chính là cội nguồn sức mạnh của Đảng, là nguồn gốc tạo nên thắng lợi của cách mạng

- Đảng là bộ phận ưu tú nhất của giai cấp công nhân, người đại diện cho lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, đồng thời đại biểu cho trí tuệ của nhân dân Sự gắn bó trong quan hệ giữa Đảng và nhân dân là sự cộng lực của trí tuệ

và lực lượng Chủ tịch Hồ Chí Minh ý thức sâu sắc rằng, vấn đề quan hệ giữa Đảng với dân không chỉ dừng lại ở các giai cấp công nhân, nông dân, tầng lớp trí thực, mà còn mở rộng quan hệ đoàn kết, tập hợp với một biên độ rộng Nhờ vậy, khối đại đoàn kết toàn dân tộc kiểu Hồ Chí Minh vừa rộng, vừa chắc, không xóa vai trò giai cấp, nhưng ai cũng thấy vị trí của mình dưới ngọn cờ đại nghĩa Hồ Chí Minh Do

đó, vấn đề đoàn kết kết rộng rãi toàn dân là vấn đề chiến lược mà Đảng quan tâm hàng đầu

Thấm nhuần lời Bác dạy trong toàn bộ hoạt động của mình Đảng phải quán triệt tư tưởng “lấy dân làm gốc”, xây dựng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân lao động; trong điều kiện Đảng cầm quyền, phải chăm lo củng cố sự liên hệ giữa Đảng và nhân dân; toàn bộ hoạt động của Đảng phải xuất phát từ lợi ích và nguyện vọng chân chính của nhân dân Sức mạnh của Đảng là ở sự gắn bó mật thiết với nhân dân

1.1.3 Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về đảng cầm quyền

1.1.3.1 Lý luận chung của chủ nghĩa Mác-Lênin về Đảng Cộng sản cầm quyền

Vấn đề Đảng Cộng sản cầm quyền nói chung và nội dung, phương thức cầm quyền của Đảng nói riêng là một trong những nội dung quan trọng được chủ nghĩa Mác-Lênin đề cập

Trong thời kỳ lãnh đạo giành chính quyền và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Nga, Lênin đã nhiều lần sử dụng trong các bài nói, bài viết của mình các thuật ngữ, khái niệm như “Đảng cầm quyền”, “Đảng chấp chính”, “Đảng nắm chính quyền”, “Đảng lãnh đạo chính quyền”…Theo ông, đảng cầm quyền có nghĩa là

đảng lãnh đạo nhà nước khi đã cầm quyền Lênin khẳng định, ở nước Nga “chỉ có

một đảng cầm quyền duy nhất đang lãnh đạo”[74, tr.136] Trong các luận điểm về

Đảng Cộng sản cầm quyền, Lênin đã đề cập đến nhiều vấn đề về sự cầm quyền của đảng, trong đó cốt lõi là nội dung và phương thức cầm quyền của Đảng Cộng sản đối với nhà nước và xã hội Đảng Cộng sản lãnh đạo nhà nước chính là nói lên các đặc điểm mang tính bản chất của nền chuyên chính vô sản Trong nền chuyên chính

vô sản, nhà nước phải chịu sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản

Trong vấn đề đảng cầm quyền, trước hết Lênin đã đề cập đến mối quan hệ giữa đảng và nhà nước và vai trò cầm quyền, lãnh đạo của Đảng Cộng sản đối với nhà nước Chỉ có Đảng Cộng sản lãnh đạo, nhà nước mới đáp ứng đúng mục tiêu của đảng là xây dựng được một xã hội mới - xã hội chủ nghĩa, giai đoạn đầu của chủ nghĩa cộng sản Và để giải quyết được các mối quan hệ giữa đảng và nhà nước, đáp ứng được vai trò lãnh đạo của đảng đối với nhà nước trong chế độ xã hội mới thì vấn đề quan trọng hàng đầu là phải có sự phân định rõ chức năng, nhiệm vụ lãnh đạo của đảng với chức năng quản lý nhà nước Vấn đề này đã được Lênin chỉ ra vào thời kỳ trước khi Đảng Cộng sản nhân dân chủ xã hội Nga giành được chính quyền

Lênin cũng chỉ ra rằng, “Đảng Cộng sản Nga cầm quyền tức là Đảng không chỉ lãnh đạo Nhà nước mà là lãnh đạo cả xã hội, và việc nhất thể hoá một số bộ phận, hoặc cán bộ lãnh đạo của Đảng và chính quyền, sẽ không ảnh hưởng đến hiệu quả công việc của cả Đảng và chính quyền” [73, tr.17] Như vậy, Lênin đã khẳng định rất

rõ vai trò cầm quyền, lãnh đạo của đảng đối với nhà nước Quản lý của nhà nước mang tính chất hành chính, có lúc cần thiết phải sử dụng cả sự cưởng bức, còn lãnh đạo của đảng cần đến uy tín và có sức thuyết phục cao, từ đó mới giữ vững được vai trò cầm quyền của mình

1.1.3.2 Nội dung đảng cầm quyền theo quan điểm của chủ nghĩa Lênin

Mác-Sự lãnh đạo của đảng cầm quyền đối với nhà nước được thể hiện trước hết ở nội dung lãnh đạo Lênin đã chỉ ra những nội dung cầm quyền, lãnh đạo của đảng khi đã nắm chính quyền và có những điểm khác so với nội dung lãnh đạo khi đảng

chưa nắm được chính quyền Chỉ khi đảng nắm được chính quyền, những nội dung lãnh đạo mới được hiểu và biểu hiện là những nội dung cầm quyền

Nội dung cầm quyền, lãnh đạo của đảng cầm quyền đối với nhà nước thể hiện chủ yếu và trước hết ở việc đảng xác định các mục tiêu mang tính chất định hướng trong các chủ trương, đường lối, cương lĩnh, nghị quyết của mình Mục tiêu, lý tưởng của đảng cũng chính là mục tiêu xác định cho nhà nước phải đạt tới, vì lợi ích của giai cấp công nhân và toàn thể nhân dân lao động Các mục tiêu hay những định hướng đường lối, chủ trương đó của đảng cần phải được xây dựng một cách khoa học, tức là phải tuân theo những quy luật khách quan và xuất phát từ thực tiễn để đảm bảo sự đúng đắn của chúng

Việc xác định các nhiệm vụ của đảng và nhà nước trong các cương lĩnh, nghị quyết của đảng cần phải có sự định hướng vào các nhiệm vụ cấp thiết và mấu chốt Tức là cần xác định các nhiệm vụ trọng yếu và phải tập trung vào giải quyết chúng

Theo Lênin: “Chuyên chính vô sản là sự lãnh đạo chính của giai cấp vô sản Giai cấp vô sản với tư cách là giai cấp lãnh đạo, thống trị, phải biết hướng chính sách vào việc giải quyết trước tiên vấn đề cấp thiết nhất, “mấu chốt nhất”[73, tr.263]

Trong các cương lĩnh, nghị quyết của mình, đảng cần xác định các nhiệm vụ chủ yếu và đề ra các biện pháp chỉ đạo thực hiện trong thực tiễn

Theo quan điểm của Lênin, trong nội dung lãnh đạo của đảng đối với nhà nước, đảng không nên đề ra các nhiệm vụ quá chi tiết, nội dung giải quyết các công việc quá cụ thể Đảng chỉ cần định ra các phương hướng nhiệm vụ chung về các mặt

và nguyên tắc chung về tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước

1.1.3.3 Phương thức cầm quyền của đảng theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin

Sự cầm quyền, lãnh đạo của đảng không chỉ bao hàm mặt nội dung, mà để lãnh đạo hiệu quả, điều vô cùng quan trọng khác là phương thức cầm quyền, lãnh

đạo Phương thức cầm quyền, lãnh đạo của đảng đối với nhà nước và xã hội được Lênin đề cập một cách khá rõ nét, qua các phương thực chủ yếu như sau:

Thứ nhất, đảng cầm quyền, lãnh đạo nhà nước bằng việc đề ra các chủ trương, đường lối, cương lĩnh, chỉ thị, nghị quyết của đảng

Ở vị trí cầm quyền, đảng có trọng trách là lãnh đạo nhà nước và toàn xã hội Với tư cách đảng cầm quyền, những nội dung được đề ra bao hàm các vấn đề về đường lối, quan điểm chính trị và nguyên tắc tổ chức liên quan tới chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, phát triển văn hóa, giáo dục, quốc phòng - an ninh, đối ngoại, truyền bá hệ tư tưởng cũng như đào tạo cán bộ, xây dựng bộ máy nhà nước là thuộc

về trách nhiệm của đảng, còn giải quyết và thực hiện cụ thể như thế nào là trách nhiệm của nhà nước Điều này cũng tức là phải có sự phân định rõ chức năng lãnh đạo của đảng và chức năng quản lý, giải quyết các công việc cụ thể của nhà nước

Lênin cũng chỉ rõ: “Nhiệm vụ của chúng ta chỉ là định ra những đường lối, nguyên tắc và nêu ra khẩu hiệu Đảng ta là một đảng cầm quyền và những quyết định do đại hội của đảng thông qua là những điều mà toàn nước Cộng hòa phải tuân theo”

Xôviết toàn Nga, Lênin cũng viết rằng: “Chừng nào một Đảng cầm quyền còn quản

lý, chừng nào Đảng ấy còn phải giải quyết tất cả mọi vấn đề về những sự bổ nhiệm khác nhau, thì anh không thể để có tình trạng là việc bổ nhiệm các chức vụ nhà

nước quan trọng nhất lại do một đảng không lãnh đạo tiến hành”[72, tr 204-205]

Theo quan điểm của Lênin, chỉ có thông qua đội ngũ đảng viên của đảng cầm quyền trong bộ máy nhà nước, mọi hoạt động của nhà nước mới bảo đảm theo đúng mục tiêu cả đảng cầm quyền đã vạch ra

Như đã nêu ở trên, đảng lãnh đạo nhà nước trước hết là bằng việc đề ra đường lối, cương lĩnh, chỉ thị, nghị quyết của đảng Tuy nhiên, việc thực hiện chúng

là công việc rất khó khăn và đòi hỏi phải có đội ngũ cán bộ của đảng Đó là những đảng viên của đảng, những cán bộ ủng hộ, phục tùng đường lối của đảng Chỉ có thông qua đội ngũ cán bộ này, các chỉ thị, nghị quyết mới của đảng mới được thể hiện trên thực tế Theo quan điểm của Lênin, những cán bộ, đảng viên trong bộ máy nhà nước phải hoạt động làm sao đảm bảo với tư cách là người đại diện cho đảng cầm quyền, vừa với tư cách là người đại biểu của dân, tức người đại diện cho chính quyền

Thứ ba, đảng cầm quyền, lãnh đạo nhà nước bằng công tác kiểm tra

Đây là phương thức lãnh đạo của đảng cầm quyền đã được Lênin đề cập ở nhiều tác phẩm Kiểm tra được coi là công việc mấu chốt trong lãnh đạo của đảng đối với nhà nước và xã hội Lênin còn chỉ thị: Hãy dành thời gian để tiến hành kiểm

tra công việc, kiểm tra công tác, “kiểm tra nhân viên công tác và kiểm tra việc chấp hành thực tế công tác-mấu chốt của toàn bộ công tác, của toàn bộ chính sách hiện nay là ở đấy, vẫn ở đấy và chỉ có ở đấy”[ 74, tr.19] Theo quan điểm của Lênin, các

cơ quan và cá nhân của người lãnh đạo phải hết sức coi trọng công tác kiểm tra; tổ chức tốt việc kiểm tra để một mặt tác động tới bộ máy nhà nước, coi đây là điểm xuất phát và khâu trung tâm của phương thức lãnh đạo của đảng đối với các cơ quan nhà nước; mặt khác thông qua công tác kiểm tra mà xem lại tính đúng đắn, tính phù hợp của các chủ trương, chỉ thị, nghị quyết của đảng so với thực tiễn, từ đó có những sửa đổi, bổ sung, phát triển sáng tạo các chủ trương, đường lối, chỉ thị, nghị quyết của đảng

Theo Lênin, kiểm tra là công việc thường xuyên trong lãnh đạo của đảng Do vậy, đảng cần phải thường xuyên tổ chức cho quần chúng nhân dân thực hiện công việc kiểm tra, tham gia đóng góp phê bình, kiểm soát hoạt động của các cơ quan và cán bộ, công chức trong bộ máy nhà nước

Quần chúng nhân dân là những người ngoài đảng, đảng lôi cuốn họ vào kiểm soát hoạt động của các cơ quan nhà nước tức là đảng, đồng thời sử dụng họ kiểm soát ngay chính các đảng viên của đảng đang nắm giữ các vị trí trong bộ máy nhà nước Trong Huấn thị của Hội đồng lao động và quốc phòng gửi các cơ quan Xô viết địa

phương vào tháng 5-1921, Lênin viết “Cần phải duy trì sự kiểm soát và sự lãnh đạo của những người cộng sản Mặt khác, những người ngoài đảng cũng phải kiểm soát các đảng viên: muốn vậy cần phải lôi kéo những nhóm công nhân, nông dân ngoài đảng, đã được thử thách về phương diện trung thực của minh, vào Bộ dân ủy thanh tra công nông, và không kể họ ở chức vụ nào, lôi cuốn họ tham gia một cách không chính thức vào việc kiểm tra và nhận xét công tác” [73, tr.336] Như vậy, theo quan

điểm của Lênin, trong quá trình lãnh đạo, đảng không được chủ quan, thỏa mãn với các quyết định, chủ trương của mình mà luôn phải tổ chức sự kiểm tra tính đúng đắn của các chủ trương, quyết định đó Thông qua công tác kiểm tra mà phát hiện, sáng tạo ra cái mới, cái tốt hơn, đề ra nội dung và phương thức lãnh đạo sát hợp hơn với thực tiễn cuộc sống

Thứ tư, đảng cầm quyền, lãnh đạo nhà nước thông qua công tác vận động quần chúng nhân dân tham gia quản lý nhà nước

Theo Lênin, “quần chúng nhân dân có vai trò cực kỳ quan trọng trong việc giành, giữ và thực thi quyền lực nhà nước Sự thắng lợi của cách mạng xã hội chủ nghĩa, đảm bảo cho một nhà nước vững mạnh đáp ứng yêu cầu lãnh đạo của đảng phụ thuộc rất lớn vào lòng tin và khả năng vận động, tập hợp, giáo dục, thuyết phục quần chúng nhân dân đi theo đảng và tiến hành các hành động cách mạng dưới sự lãnh đạo của đàng” [73, tr.68-69] Tuy nhiên, nếu không hiểu quần chúng, không

đáp ứng các nguyện vọng chính đáng của quần chúng thì đảng chẳng những không lôi cuốn được quần chúng nhân dân tham gia vào quản lý nhà nước, mà đảng cũng không lãnh đạo được nhà nước, ngay bản thân bộ máy của đảng và của nhà nước cũng khó tồn tại được

Để vận động, lôi cuốn quần chúng nhân dân tham gia các công việc quản lý nhà nước, Lênin còn cho rằng, đảng cần phải sử dụng phương thức thuyết phục và nêu gương chứ không phải bẳng mệnh lệnh, bằng sự cưỡng bức Khi phê phán các quan điểm sai lầm trong lãnh đạo quần chúng nhân dân thực hiện chủ trương, chính

sách của đảng và nhà nước, Lênin đã viết: “Trước hết phải thuyết phục và sau đó mới cưỡng bức Dù thế nào đi nữa thì trước hết chúng ta cũng phải thuyết phục rồi sau mới cưỡng bức Chúng ta đã không phá rối mối quan hệ đúng đắn giữa đội tiền phong và quần chúng” [73, tr.68] Để lôi cuốn được quần chúng nhân dân tham gia

quản lý nhà nước, chấp hành các đường lối, chính sách của đảng và nhà nước, đảng cần phải lấy những thực tế sinh động, những tấm gương điển hình trong cuộc sống

mà thuyết phục

1.2 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về đảng cầm quyền

1.2.1 Đảng cầm quyền phải thực sự là tổ chức chính trị trong sạch, vững mạnh của giai cấp và dân tộc

Đảng với tư cách là một tổ chức chính trị giữ vai trò lãnh đạo xã hội và là một đảng cầm quyền thì vấn đề bảo đảm cho đảng luôn luôn trong sạch, vững mạnh có ý nghĩa sống còn

Hồ Chí Minh không chỉ khẳng định tính chất giai cấp công nhân của đảng mà

Người còn chỉ rõ đảng có những tính chất khác nữa như tính nhân dân, tính quần chúng, tính dân tộc Đảng không chỉ là đội tiên phong chính trị của giai cấp công

nhân mà còn là đội tiên phong chính trị của cả dân tộc Chỉ có thể là một đảng Mác-

Lênin đích thực, mang trong mình nó bản chất cách mạng và khoa học khi nó bao

gồm một số tính chất nói trên trong đó tính chất giai cấp công nhân giữ vị trí cơ bản

Quan niệm của Hồ Chí Minh về xây dựng đảng cầm quyền trong sạch vững mạnh có những nội dung quan trọng như sau:

Một là, đảng đó phải bảo vệ hệ tư tưởng của giai cấp công nhân trong xây dựng đường lối, chiến lược và sách lược

Theo Hồ Chí Minh là phải chỉnh đốn nội bộ đảng để cán bộ trong đảng hiểu

rõ lợi ích của đảng luôn gắn với lợi ích của nhân dân lao động và của dân tộc, hiểu

rõ hơn nhiệm vụ của chính mình và mối quan hệ giữa việc thực hiện nhiệm vụ đó với sự hoàn thành sự nghiệp của đảng Để xây dựng được một đảng cầm quyền trong sạch vững mạnh, theo Hồ Chí Minh cần phải thực hiện được các yêu cầu sau:

Trước hết, cần phải nhất quán sự lựa chọn và khẳng định hệ tư tưởng, thế

giới quan và mục tiêu cần hướng tới của đảng trong toàn bộ quá trình lãnh đạo cách mạng trong đó, mục tiêu này cần thống nhất với mục tiêu của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc

Thứ hai, thực hiện nhận thức sâu sắc, đầy đủ việc xây dựng và bảo vệ hệ tư

tưởng của đảng chính là bảo vệ những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác -Lê nin, vận dụng sáng tạo những nguyên lý này theo từng giai đoạn cụ thể, tình hình cụ thể Làm cho chủ nghĩa Mác - Lênin thấm sâu vào từng đảng viên, tổ chức cơ sở đảng, thực sự là cơ sở tư tưởng cho hành động

Thứ ba, xác định những nhận thức, quan điểm lệch lạc, sai trái, để đấu tranh

bảo vệ hệ tư tưởng của đảng, qua đó từng bước nâng cao nhận thức, củng cố vững chắc quan điểm, lập trường tư tưởng, bản lĩnh chính trị, phương pháp đấu tranh cho đội ngũ cán bộ đảng viên và cho các tổ chức đảng

Thứ tư, thực hiện tốt phê và tự phê bình trong học tập lý luận chính trị của

đảng viên, chỉnh đảng, chỉnh huấn để giáo dục, nâng cao nhận thức cho đảng viên

Hai là, Xây dựng tổ chức, bộ máy của đảng đáp ứng yêu cầu và nhiệm vụ trong mỗi giai đoạn cách mạng

Khi nói về vai trò của tổ chức, theo Người, một khi đã có chính sách đúng, song để chính sách này thành công hay thất bại trong thực hiện thì việc tổ chức thực hiện có vai trò rất quan trọng, việc này cũng cần có một tổ chức phù hợp

- Việc xây dựng, kiện toàn tổ chức bộ máy của đảng phải giữa gìn sự thống nhất của Đảng, bảo đảm sự đoàn kết trong nội bộ đảng

- Cần chỉnh đốn, kiện toàn bộ máy của đảng từ trên xuống dưới một cách gọn gàng, hợp lý, ít người mà làm được nhiều việc có lợi cho nhân dân

- Thực hiện tốt nguyên tắc “dân chủ tập trung” trong xây dựng và kiện toàn

bộ máy tổ chức của đảng; thực hiện nghiêm chỉnh kỷ luật của đảng

- Kiện toàn tổ chức, bộ máy của đảng được thực hiện một cách thận trọng, vững chắc, tránh nóng vội

Ba là, xây dựng đội ngũ vừa hồng vừa chuyên, đáp ứng yêu cầu của tình hình mới

Hồ Chí Minh coi “cán bộ là cái gốc của mọi công việc” nên Người xem trọng việc xây dựng, kiện toàn bộ bộ máy tổ chức của Đảng thông qua việc xây dựng đội ngũ vừa hồng vừa chuyên là một trong những việc được đặt lên hàng đầu Đây là một quá trình vừa cấp bách, vừa lâu dài, với những nội dung hết sức phong phú, đa dạng, từ tuyển chọn cán bộ, đến đào tạo, bố trí, sử dụng, đánh giá và đãi ngộ cán bộ…

Tóm lại, quan niệm của Hồ Chí Minh về việc xây dựng một đảng cầm quyền trong sạch, vững mạnh thể hiện ở nhiều nội dung, từ bảo vệ hệ tư tưởng của giai cấp công nhân trong xây dựng đường lối, chiến lược và sách lược đến xây dựng tổ chức,

bộ máy của đảng và xây dựng đội ngũ cán bộ vừa hồng vừa chuyên, đáp ứng yêu cầu và nhiệm vụ trong mỗi giai đoạn cách mạng Mỗi nội dung trên lại bao gồm nhiều nội dung nhỏ, chi tiết hơn Song, về tổng thể các nội dung này đều nằm trong mối quan hệ biện chứng, chế định khắng khít lẫn nhau, tạo thành tổng thể thống nhất trong mục tiêu xây dựng đảng cầm quyền trong sạch, vững mạnh, có đầy đủ khả năng lãnh đạo cách mạng đi tới mục tiêu chung của dân tộc

1.2.2 Đảng cầm quyền có nghĩa đảng phải lãnh đạo, xây dựng được một nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân

Theo Hồ Chí Minh đảng cầm quyền không phải là đảng trị Sứ mệnh cao cả của đảng là lãnh đạo để giành lại cho nhân dân quyền làm chủ Vì vậy, sau khi giành chính quyền vấn đề then chốt có ý nghĩa quyết định là xây dựng được chính quyền thực sự cho nhân dân, nó là công cụ sắc bén, thiết yếu để tổ chức nhân dân xây dựng xã hội mới và bảo vệ thành quả cách mạng

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh một nhà nước dân chủ do nhân dân làm chủ Chính quyền ấy là do nhân dân, của nhân dân và vì nhân dân Là một cơ quan quyền lực được ủy thác, làm việc chung cho nhân dân, phải phục vụ lợi ích cho nhân dân

Do đó mà nhân dân, người chủ sở hữu quyền lực xã hội “có quyền đuổi Chính phủ” khi Chính phủ đó không còn xứng đáng là người đại diện chân chính của nhân dân

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng Cộng sản Việt Nam chủ trương lãnh đạo xây dựng Nhà nước pháp quyền ở nước ta Quan điểm về nhà nước pháp quyền

là một bộ phận hợp thành tổng thể lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội Đảng phải xây dựng Nhà nước theo kiểu:

- Tồn tại và hoạt động vì lợi ích của nhân dân

- Là bộ máy thể hiện quyền lực của nhân dân

- Do nhân dân tổ chức xây dựng

- Nhà nước quản lý bằng pháp luật,

- Tổ chức bộ máy Nhà nước gọn nhẹ, trong sạch, hoạt động có hiệu lực và hiệu quả

- Có đội ngũ cán bộ, công chức có năng lực, thực sự là người đầy tớ trung thành của nhân dân

Trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa có một số nguyên tắc cần phải được đảm bảo như sau:

- Trong Nhà nước pháp quyền thì pháp luật giữ vai trò tối thượng Mọi cá nhân,

tổ chức trong xã hội không loại trừ một ai đều tuân thủ pháp luật và đặt mình dưới pháp luật

-Tính ổn định của quy trình đưa ra các quyết định chính trị Sự ổn định của quy trình này là hết sức cần thiết để bảo vệ hệ thống khỏi sự toan tính của các cá nhân, không để các cá nhân lợi dụng quyền lực công để tư lợi cho lợi ích cá nhân

- Tính có thể quy trách nhiệm Trong nhà nước pháp quyền, người được giao quyền và trách nhiệm luôn phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình Việc chịu trách nhiệm có thể cụ thể hóa tới mức có thể qui được trách nhiệm của các cá nhân

- Tính minh bạch Nhà nước pháp quyền sẽ mất đi ý nghĩa của nó nếu thiếu

sự minh bạch trong các hoạt động của Nhà nước Nếu không phát triển theo hướng minh bạch các điều luật có thể sẽ được thực hiện một cách hoàn toàn khác so với mục đích mà chúng được thiết kế để đạt tới

1.2.3 Tƣ cách của đảng cầm quyền

Hồ Chí minh là người đề cập một cách cặn kẽ vấn đề tư cách của Đảng Người đã đặt ra vấn đề: Đảng phải là đạo đức, là văn minh Đảng phải là một tổ chức chính trị tiêu biểu về đạo đức cách mạng, biểu tượng của lương tâm và danh

dự của dân tộc

Hồ Chí Minh đã đưa ra 12 chuẩn mực tạo thành tư cách để xây dựng một Đảng chân chính cách mạng như sau:

1- Đảng không phải là một tổ chức “vì mình”, tức là không phải vì lợi ích của một giai cấp, một đẳng cấp, một bộ phận dân cư trong xã hội mà vì lợi ích của cả

một quốc gia - dân tộc: “Đảng không phải là một tổ chức để làm quan phát tài Nó phải làm tròn nhiệm vụ giải phóng dân tộc, làm cho Tổ quốc giàu mạnh, đồng bào sung sướng”[30, tr 289] Đây là vấn đề cốt lõi quyết định tính tất yếu khách quan

của vai trò lãnh đạo xã hội của Đảng, quyết định sự gắn bó giữa giai cấp và dân tộc

5- Không phải mọi việc đảng làm là hoàn toàn đúng đắn chính xác Vì vậy

“phải luôn luôn xem xét lại tất cả công tác của đảng”[30, tr 289]

6- Đảng có tư cách, cũng tức là Đảng có bản lĩnh, phải giữ vững nguyên tắc và

phải liên hợp chặt chẽ với quần chúng Chỉ có như vậy Đảng mới: “lãnh đạo được dân chúng” “biết ý kiến dân chúng” và “nâng cao được dân chúng” [30, tr 289]

7- Tư cách của đảng còn thể hiện ở việc giữ vững các nguyên tắc “cách mạng như lại “Khéo dùng những cách thức thi hành cho hoạt bát” “Liên hiệp lợi ích ngày thường và lợi ích lâu dài của dân chúng” phải coi là phương thức hoạt

động cơ bản của Đảng ”[30, tr 289] Phải từ phương thức đó mà suy nghĩ, định ra cách tranh đấu, cách tổ chức…cho phù hợp với từng thời kỳ, từng đối tượng cụ thể

8- Tư cách đảng được xã hội bình xét khi đảng mắc sai lầm khuyết điểm Nhân dân không đòi hỏi đảng phải “trong như pha lê”, nhưng nhân dân nghiêm khắc đòi hỏi đảng phải mau chóng nhận ra khuyết điểm và cố gắng sửa chữa Nhiều lần Hồ Chí Minh đã khẳng định: một đảng mạnh là một đảng dám công khai nhận khuyết điểm và quyết tâm khắc phục Đảng mà che giấu khuyết điểm là một đảng hỏng, nghĩa là đảng từ chỗ của dân trở thành xa dân, tách khỏi nhân dân và cuối cùng là tự mình trở thành cực đối lập với nhân dân Vì vậy tư cách của một đảng

chân chính cách mạng là ở chỗ “Đảng không che giấu khuyết điểm của mình mà tự sữa chữa để tiến bộ và để dạy bảo cán bộ đảng viên” [30, tr 290]

9- Chức năng của đảng là lãnh đạo xã hội Để làm được việc đó đòi hỏi đảng phải có tổ chức và có người xứng đáng để lãnh đạo Ở tất cả các cấp, nhất là cấp trên, nếu bộ phận lãnh đạo mà thiếu nhiệt tình cách mạng, không trung thành tận tụy với lý tưởng, với Tổ quốc và nhân dân, mất đoàn kết, thì đảng sẽ không còn đủ tư

cách là một đảng chân chính cách mạng Do đó “Đảng phải chọn những người rất trung thành và rất hăng hái đoàn kết họ thành nhóm trung kiên lãnh đạo” [30, tr

290]

10- Đảng là một tổ chức chính trị đi tiên phong dẫn dắt quần chúng trong tất cả mọi lĩnh vực đời sống xã hội Đảng viên của đảng luôn luôn phải là những người tiên tiến Trong Đảng không có chỗ đứng cho những kẻ ươn hèn, vị kỷ, bất chính, tư túng,

sa đọa…Đảng ở trong xã hội mà xã hội luôn vận động và phát triển, do đó tư cách của

đảng đòi hỏi: “Đảng phải luôn luôn tẩy bỏ những phần tử hủ hóa ra ngoài” [30, tr

290]

11- Sức mạnh của đảng là ở chính ngay lòng tự giác của mỗi đảng viên Mỗi người đến với đảng là do thôi thúc nội tâm, do ý thức được trách nhiệm xã hội và do tìm thấy ở đó ánh sáng của lý tưởng cách mạng, một lý tưởng mà ở đó làm thỏa mãn lòng khát khao cống hiến cho con người, cho dân tộc và đồng loại của mình Lý tưởng đem đến cho người đảng viên sức mạnh và niềm tin, họ sẵn sàng chiến đấu

hy sinh vì mục tiêu lý tưởng đó Lòng tự giác đó tạo thành sức mạnh của đảng, thành kỷ luật sắt của đảng Hồ Chí Minh đòi hỏi một đảng có tư cách là một đảng

phải có kỷ luật tự giác và “ Đảng phải giữ kỷ luật rất nghiêm từ trên xuống dưới”

[30, tr 290]

12- Ngày nay chúng ta quen gọi vấn đề Đảng phải tự xét lại mình là kiểm

điểm và tổng kết và thường thì đề ra nhưng không thực hiện được bao nhiêu Đảng

sẽ không còn đủ tư cách là người lãnh đạo nếu nghị quyết của đảng chỉ còn là những lời nói rỗng tuếch nói nhưng không làm hoặc không thể làm như thế được, không có hiệu quả Vì vậy khi nói về tư cách của đảng cách mạng chân chính, Hồ

Chí Minh đã nhấn mạnh “Đảng phải luôn luôn xét lại những Nghị quyết và những chỉ thị đã thi hành như thế nào Nếu không vậy thì những Nghị quyết và chỉ thị đó

sẽ hóa ra lời nói suông mà còn hại đến lòng tin cậy của nhân dân đối với Đảng

Muốn cho Đảng được vững bền

Mười hai điều đó chớ quên điều nào” [30, tr 290]

Tóm lại, đối với một Đảng Cộng sản mẫu mực về đạo đức, cũng giống như một con người vĩ đại, một vĩ nhân, bao giờ cũng là lực hướng tâm đối với toàn xã hội, là nơi thu hút được trái tim mọi lớp người, hướng họ vào hành động cao thượng, dũng cảm vì sự nghiệp độc lập, tự do, dân giàu, nước mạnh hạnh phúc, văn minh của nhân dân Theo Hồ Chí Minh tư cách hay đạo đức đều là sự thống nhất biện chứng giữa “hồng” và “chuyên”, đức và tài; tư tưởng; phong cách và phương pháp…