Trong đó, Đảng là hạt nhân lãnh đạo HTCT và lãnh đạo toàn xã hội, MTTQ Việt Nam là tổ chức LMCT, liên hiệp tự nguyện rộng lớn của tổ chức chính trị, các tổ chức CTXH, tổ chức CTXH - nghề
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
BÙI NHÂN SÂM
TIẾP TỤC ĐỔI MỚI SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM QUA NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN Ở TỈNH HÀ TĨNH
LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành Chính trị học
Hà Nội – 2013
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
BÙI NHÂN SÂM
TIẾP TỤC ĐỔI MỚI SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM QUA NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN Ở TỈNH HÀ TĨNH
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Chính trị học
Mã số: 60 31 02 01
Người hướng dẫn khoa học: TS Hoàng Hải
Hà Nội – 2013
Trang 33 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4
5 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu 5
Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG ĐỐI
VỚI MTTQ VIỆT NAM
6
1.1 Sự lãnh đạo của Đảng với MTTQ Việt Nam trong hệ thống chính trị 6 1.1.1 Vai trò, vị trí của Đảng và MTTQ Việt Nam trong HTCT 6 1.1.2 Sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam 14 1.2 Chủ trương đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam 19 1.2.1 Những chủ trương đổi mới sự lãnh đạo của ĐCS Việt Nam đối với
MTTQ Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới từ năm 1986 đến nay 19 1.2.2 Những vấn đề thực tiễn đặt ra trong đổi mới sự lãnh đạo của Đảng
đối với MTTQ Việt Nam trong giai đoạn mới 25 1.3 Tính tất yếu và yêu cầu tiếp tục đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với
1.3.4 Nội dung đối mới sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam 45
Trang 4Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG ĐỔI MỚI
SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI MTTQ VIỆT NAM
Ở TỈNH HÀ TĨNH
49
2.1 Thực trạng sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam ở Hà Tĩnh
trong sự nghiệp đổi mới từ ngày tái lập tỉnh đến nay 49 2.1.1 Đặc điểm chung về tỉnh Hà Tĩnh 49 2.1.2 Tình hình, kết quả sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam
ở tỉnh Hà Tĩnh trong thời kỳ đổi mới từ ngày tái lập tỉnh đến nay
54
2.2 Tính tất yếu và yêu cầu thực tiễn cần phải tiếp tục đối mới sự lãnh
đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam ở tỉnh Hà Tĩnh
2.2.3 Những vấn đề đặt ra cho việc hoàn thiện sự lãnh đạo của Đảng đối
với MTTQ Việt Nam ở tỉnh Hà Tĩnh
75
2.3 Một số khuyến nghị về đối mới sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ
Việt Nam
78
2.3.1 Đổi mới tư duy, nhận thức về vai trò, vị trí, sự lãnh đạo của Đảng
đối với MTTQ Việt Nam
78
2.3.2 Đổi mới về nội dung, phương thức lãnh đạo của Đảng đối với
2.3.3 Giải quyết tốt mối quan hệ giữa Đảng lãnh đạo với nâng cao vai trò,
vị trí của MTTQ Việt Nam trong HTCT 84
Trang 5DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
ĐTND : Đoàn thể nhân dân
ĐBQH : Đại biểu Quốc hội
ĐLDT : Độc lập dân tộc
GCCN : Giai cấp công nhân
HĐND : Hội đồng nhân dân
LMCLLDTDCVHB : Liên minh các lực lượng dân tộc, dân chủ
Trang 6LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi,
thực hiện từ năm 2012 và hoàn thành vào tháng 10 năm 2013 Các số liệu và
trích dẫn trong Luận văn là trung thực Các kết quả nghiên cứu của Luận văn
không trùng với bất kỳ công trình nào khác
Tác giả
Bùi Nhân Sâm
Trang 7Hồ Chí Minh, là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội”
Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước thời kỳ quá độ tiến lên CNXH của Đảng cũng khẳng định HTCT nước ta bao gồm: ĐCS Việt Nam, Nhà nước, MTTQ Việt Nam và các tổ chức CTXH Trong đó, Đảng là hạt nhân lãnh đạo HTCT và lãnh đạo toàn xã hội, MTTQ Việt Nam là tổ chức LMCT, liên hiệp tự nguyện rộng lớn của tổ chức chính trị, các tổ chức CTXH, tổ chức CTXH - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp và các tầng lớp xã hội, các dân tộc, các tôn giáo và người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tập hợp đông đảo các thành viên để thực hiện các nhiệm vụ chính trị dưới sự lãnh đạo của ĐCS Việt Nam; đồng thời MTTQ Việt Nam là tổ chức đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của các tầng lớp nhân dân, là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân ĐCS Việt Nam vừa là thành viên, vừa là người lãnh đạo Mặt trận
Tuy sự lãnh đạo của Đảng và mối quan hệ giữa Đảng với Mặt trận về mặt lý luận đã được thể chế hóa bằng các văn bản chính trị, pháp lý, nhưng trong thực tiễn, vai trò, phương thức lãnh đạo của Đảng, mối quan hệ giữa
Đảng với Mặt trận vẫn còn nhiều vấn đề bất cập liên quan đến xác định vai
trò lãnh đạo và vị trí tổ chức thành viên của Đảng, tổ chức bộ máy, xây dựng đội ngũ, tạo điều kiện, phát huy vai trò thực sự của MTTQ Việt Nam
Trang 8trong HTCT và trong đời sống xã hội để MTTQ Việt Nam thực sự là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân (nhất là vai trò giám sát, phản biện xã hội, đại diện quyền làm chủ của các thành viên, đoàn viên, hội viên và các tầng lớp nhân dân) Cho đến nay, theo tác giả, những nghiên cứu về sự lãnh đạo của Đảng, mối quan hệ đặc biệt giữa ĐCS Việt Nam với MTTQ Việt Nam trong thời kỳ mới còn chưa nhiều, chủ yếu mang tính chất lý luận, chưa đi sâu làm rõ một số vấn đề thực tiễn đang đặt ra
Dưới góc độ Chính trị học, sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam, mối quan hệ giữa Đảng với MTTQ Việt Nam trong HTCT thời kỳ mới cần được làm sáng tỏ trên tư duy mới gắn với thực tiễn chính trị trong quá trình đổi mới, CNH, HĐH đất nước và hội nhập quốc tế sâu rộng
Từ những vấn đề lý luận và từ thực tiễn về sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận ở tỉnh Hà Tĩnh trong thời kỳ đổi mới, bản thân công tác tại cơ quan MTTQ tỉnh cũng có những suy nghĩ về sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam, nhất là mong muốn tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam, làm rõ và phát huy vai trò của MTTQ trong HTCT Vì vậy, khi được tham gia khoá học Cao học về chuyên ngành Chính trị học, thì
đây là cơ hội để lựa chọn đề tài: Tiếp tục đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối
với MTTQ Việt Nam qua nghiên cứu thực tiễn ở tỉnh Hà Tĩnh làm đề tài
luận văn tốt nghiệp thạc sỹ Thông qua luận văn hy vọng góp một phần vào việc cải thiện nhận thức, đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam hiệu quả và thiết thực hơn trong thời kỳ mới
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Sự lãnh đạo của ĐCS Việt Nam và mối quan hệ giữa ĐCS Việt Nam với MTTQ Việt Nam là những vấn đề đặc biệt, hết sức quan trọng và nhận được nhiều sự quan tâm nghiên cứu cả trong lý luận chính trị và thực tiễn, nhất là trong giai đoạn đổi mới hiện nay Có thể lược kê ra đây một số nghiên cứu liên quan như sau:
Trang 9- Đổi mới quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và các tổ chức CTXH trong HTCT ở Việt Nam, Nxb CTQG, Hà Nội, 2008 do GS.TS Lê Hữu Nghĩa,
GS.TS Hoàng Chí Bảo, PGS TSKH Bùi Đình Bôn (đồng chủ biên)
- Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận và các ĐTND – nhìn từ Ban Dân vận cấp uỷ, Tạp chí Mặt trận, số tháng 3- 2009 của
Vũ Ngọc Lân
- Đảng và các tổ chức CTXH trong HTCT Việt Nam hiện này, Nxb
CTQG, Hà Nội, 2010 do Nguyễn Hữu Đổng chủ biên
- Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ, Tạp chí xây
dựng Đảng số 11-2010 của TS Hoàng Hải
- Làm gì để đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam, Diễn đàn Mặt trận TP Hồ Chí Minh của Nguyễn Văn Hùng
Những nghiên cứu trên đã góp phần làm sáng tỏ về mặt lý luận và thực tiễn về vai trò lãnh đạo của Đảng, mối quan hệ của Đảng với MTTQ Việt Nam và các tổ chức CTXH Tuy nhiên, các nghiên cứu trên chưa luận giải sâu
về nội dung, phương thức lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam, bản chất mối quan hệ giữa Đảng với MTTQ Việt Nam trong thời kỳ đổi mới; đặc biệt chưa chỉ ra thực chất vai trò của Đảng với tư cách vừa là hạt nhân lãnh đạo, vừa là thành viên Mặt trận, đồng thời cũng chưa chỉ ra trách nhiệm của MTTQ Việt Nam là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, là đại diện dân chủ của các thành viên, đoàn viên, hội viên và các tầng lớp nhân dân trước Đảng và Nhà nước; Chưa có các công trình nghiên cứu cụ thể về đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam ở tỉnh Hà Tĩnh
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục đích
Trên cơ sở tư duy mới, được hình thành sau hơn 25 năm đổi mới, phân tích rõ cơ sở lý luận, thực chất, nội dung và hình thức thể hiện sự lãnh đạo của ĐCS Việt Nam đối với Mặt trận trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế;
Trang 10luận văn đề xuất và kiến nghị về đổi mới phương thức, nội dung, cơ chế thực hiện sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận
3.2 Nhiệm vụ
- Làm rõ thực chất, nội dung sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt nam; mối quan hệ giữa Đảng với MTTQ Việt nam trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế từ thực tiễn của tỉnh Hà Tĩnh sau 25 năm đổi mới, những điểm mạnh, sáng tạo và những tồn tại, hạn chế, khó khăn vướng mắc và hướng khắc phục
- Kiến nghị, đề xuất cơ chế đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam; mối quan hệ giữa Đảng lãnh đạo và MTTQ Việt Nam trong hiệp thương thực hiện nhiệm vụ của HTCT trong thời kỳ mới
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài: Tập trung vào việc phân tích lý luận
và thực tiễn về sự sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam; mối quan
hệ giữa Đảng cầm quyền với MTTQ Việt Nam trong giai đoạn hiện nay gắn với thực tiễn của tỉnh Hà Tĩnh (thời kỳ đổi mới từ ngày tái lập tỉnh năm 1991 đến nay)
4.2 Phạm vi nghiên cứu
+ Giới hạn phạm vi lý thuyết: Đề tài nghiên cứu về sự lãnh đạo của Đảng đới với MTTQ Việt Nam và mối quan hệ của Đảng đối với MTTQ Việt Nam
+ Giới hạn phạm vi thực tiễn: Đề tài nghiên cứu về sự lãnh đạo và mối quan hệ của Đảng đối với MTTQ Việt Nam chủ yếu từ thực tiễn của tỉnh Hà Tĩnh trong gần 30 năm đối mới
+ Giới hạn thời gian nghiên cứu : Từ năm 1991 đến năm 2013 (từ khi chia tách, tái lập tỉnh Hà Tĩnh đến nay)
+ Giới hạn về không gian nghiên cứu: Tại tỉnh Hà Tĩnh
Trang 115 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu
+ Kế thừa kết quả nghiên cứu của các nhà nghiên cứu khác về phương thức lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam và mối quan hệ giữa Đảng cầm quyền với MTTQ Việt Nam trong giai đoạn hiện nay
5.3 Phương pháp nghiên cứu:
Luận văn sử dụng những phương pháp nghiên cứu cụ thể như: lịch sử,
lo gic, điều tra, phân tích, tổng hợp, thống kê, hệ thống
6 Đóng góp của luận văn
- Kết quả nghiên cứu của luận văn đóng góp thêm vào vốn lý luận về đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam dưới góc nhìn chính trị học
- Những kiến giải và khuyến nghị trong luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho cán bộ nghiên cứu và cán bộ hoạt động thực tiễn làm công tác Đảng, Mặt trận và các tổ chức CTXH các cấp
7 Kết cấu của luận văn
Kết cấu của luận văn ngoài phần mục lục, danh mục các từ viết tắt, gồm phần mở đầu, 2 chương, 6 tiết, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo
Trang 12Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG
ĐỐI VỚI MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM 1.1 Sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam trong HTCT
1.1.1 Vai trò, vị trí của Đảng và MTTQ Việt Nam trong HTCT
1.1.1.1 Khái niệm, vai trò, vị trí của ĐCS Việt Nam trong HTCT
HTCT nước ta hiện nay về mặt tổ chức bao gồm ba bô ̣ phâ ̣n cấu thành : ĐCS Viê ̣t Nam, Nhà nước và MTTQ Viê ̣t Nam và các tổ chức CTXH Trong HTCT, các thành viên đó có địa vị pháp lý vững chắc , được khẳng định trong Hiến pháp và các văn bản pháp luật của nước Cộng hoà XHCN Viê ̣t Nam Viê ̣c xác đi ̣nh rõ vi ̣ trí , vai trò, chức năng của từng thành tố trong HTCT Viê ̣t Nam sẽ giúp chúng ta hiểu rõ và giải quyết tốt mối quan hê ̣ giữa các thành viên trong HTCT đó, bảo đảm cho cả HTCT của nước ta tồn tại, vâ ̣n đô ̣ng và phát triển
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lê nin, Đảng chính trị là bộ phận
ưu tú, tích cực nhất của một giai cấp, hoặc một tầng lớp nào đó, được tổ chức chặt chẽ và được hình thành bởi mục tiêu giành, giữ và thực thi quyền lực nhà nước Đảng chính trị là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng xã hội, là hình thức tổ chức cao nhất của giai cấp nhưng không phải là tổ chức quyền lực có những phương tiện cưỡng chế, mà Đảng chính trị chỉ đề ra chủ trương, đường lối, vận động, thuyết phục, truyền bá những quan điểm của mình, tập hợp những người cùng chí hướng nhằm thực hiện mục tiêu, lý tưởng của tổ chức mình Khi giai cấp có ý thức tự giác về bản thân mình, về vị trí, thân phận và
sứ mệnh lịch sử của mình, thì giai cấp sẽ tổ chức ra đảng, tập hợp những thành viên ưu tú của tổ chức mình để đảm đương sứ mệnh lịch sử đó ĐCS là kết quả của sự kết hợp giữa lý luận cộng sản với phong trào công nhân; là đội tiên phong có tổ chức của GCCN và các lực lượng cách mạng Đảng cần tiên
Trang 13phong cả về ý thức cách mạng, tinh thần cách mạng và cả về trí tuệ để lãnh đạo xoá bỏ chế độ cũ, xây dựng chế độ mới
Kế tục Mác - Ăngghen, V.I Lênin cho rằng: ĐCS là đội tiên phong chính trị có tổ chức và là đội ngũ có tổ chức chặt chẽ nhất, cách mạng nhất và giác ngộ nhất của GCCN Vai trò tiên phong của Đảng thể hiện trên lĩnh vực
lý luận, về mặt tổ chức và hành động gương mẫu của đảng viên trong thực tiễn V.I Lênin đã đưa ra một số luận điểm: “chỉ đảng nào được một lý luận tiền phong hướng dẫn thì mới có khả năng làm tròn vai trò người chiến sĩ tiền phong” Đảng phải là “trí tuệ, danh dự và lương tâm của thời đại chúng ta”
Phát triển sáng tạo lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về Đảng chính trị, Chủ tịch Hồ Chí Minh - Người sáng lập, lãnh đạo và rèn luyện ĐCS Việt Nam đã rất coi trọng nhiệm vụ xây dựng Đảng của GCCN Việt Nam Người cho rằng, đây là một nhiệm vụ cực kỳ quan trọng, có tính chất quyết định trước hết đối với mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam Theo Nguyễn Ái Quốc: “Cách mệnh trước hết phải có cái gì? Trước hết phải có đảng cách mệnh, để trong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi Đảng có vững mạnh thì cách mạng mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy Đảng muốn vững thì phải có chủ nghĩa làm cốt, trong đảng ai cũng phải hiểu, ai cũng phải theo chủ nghĩa ấy”[44; tr.267 - 268]
Theo Hồ Chí Minh, ĐCS Việt Nam được xây dựng trên nguyên tắc về đảng vô sản kiểu mới, lấy chủ nghĩa Mác - Lê nin làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho mọi hoạt động của Đảng Với đặc thù của một nước thuộc địa nửa phong kiến như Việt Nam, Người đã khái quát được "quyền lợi của GCCN và NDLĐ và của cả dân tộc là một" [45; tr.175] Chính vì vậy, ĐCS Việt Nam mang bản chất của GCCN, là Đảng của GCCN nhưng cũng đồng thời là Đảng của dân tộc Việt Nam
Trang 14Đa ̣i hô ̣i lần thứ XI của Đảng (tháng 01/2011) đã thông qua Điều lê ̣ củ a Đảng (sửa đổi) – trong đó, phần giới thiệu về Đảng đã xác định rõ:
“ ĐCS Việt Nam là đội tiên phong của GCCN, đồng thời là đội tiên phong của của NDLĐ và của dân tộc Việt Nam; đại biểu trung thành lợi ích của GCCN, NDLĐ và của cả dân tộc Mục đích của Đảng là xây dựng nước Việt Nam độc lập, dân chủ, giàu mạnh, xã hội công bằng, văn minh, không còn người bóc lột người, thực hiện thành công CNXH và cuối cùng là CNCS Đảng lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho mọi hành động, phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa trí tuệ của nhân loại, nắm vững quy luật khách quan,
xu thế thời đại và thực tiễn của đất nước để đề ra CLCT, đường lối cách mạng đúng đắn, phù hợp với nguyện vọng của nhân dân
ĐCS Việt Nam là đảng cầm quyền, tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân; dựa vào nhân dân để xây dựng Đảng; đoàn kết và lãnh đạo nhân dân tiến hành sự nghiệp cách mạng Đảng lãnh đạo HTCT, đồng thời là một bộ phận của HTCT ấy Đảng lãnh đạo, tôn trọng và phát huy vai trò của Nhà nước, MTTQ Việt Nam và các đoàn thể CTXH Đảng kết hợp chủ nghĩa yêu nước chân chính với chủ nghĩa quốc tế trong sáng của GCCN, góp phần tích cực vào sự nghiệp hoà bình, ĐLDT, dân chủ và tiến bộ xã hội của nhân dân thế giới ĐCS Việt Nam được xây dựng vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức, thường xuyên tự đổi mới, tự chỉnh đốn, không ngừng nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên, sức chiến đấu và năng lực lãnh đạo cách mạng của Đảng”
Vai trò, vị trí của ĐCS Việt Nam đã được khẳng định trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH (bổ sung, phát triển năm 2011): “ĐCS Việt Nam là đội tiên phong của GCCN, đồng thời là đội tiên phong của NDLĐ và của dân tộc Việt Nam; đại biểu trung thành lợi ích của
Trang 15GCCN, NDLĐ và của dân tộc Đảng lấy chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng
Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động, lấy tập trung dân chủ làm nguyên tắc tổ chức cơ bản…
ĐCS Việt Nam là Đảng cầm quyền, lãnh đạo Nhà nước và xã hội Đảng lãnh đạo bằng cương lĩnh, chiến lược, các định hướng về chính sách và chủ trương lớn; bằng công tác tuyên truyền, thuyết phục, vận động, tổ chức, kiểm tra, giám sát và bằng hành động gương mẫu của đảng viên Đảng phải thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ, giới thiệu những đảng viên ưu tú có đủ năng lực và phẩm chất vào hoạt động trong các cơ quan lãnh đạo của HTCT Đảng lãnh đạo thông qua tổ chức đảng và đảng viên hoạt động trong các tổ chức của HTCT, tăng cường chế độ trách nhiệm cá nhân, nhất là người đứng đầu Đảng thường xuyên nâng cao năng lực cầm quyền và hiệu quả lãnh đạo, đồng thời phát huy mạnh mẽ vai trò, tính chủ động, sáng tạo và trách nhiệm của các tổ chức khác trong HTCT
Đảng lãnh đạo HTCT, đồng thời là bộ phận của hệ thống ấy Đảng gắn
bó mật thiết với nhân dân, tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, dựa vào nhân dân để xây dựng Đảng, chịu sự giám sát của nhân dân, hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật
Để đảm đương được vai trò lãnh đạo, Đảng phải vững mạnh về chính trị,
tư tưởng và tổ chức; thường xuyên tự đổi mới, tự chỉnh đốn, ra sức nâng cao trình độ trí tuệ, bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và năng lực lãnh đạo Giữ vững truyền thống đoàn kết thống nhất trong Đảng, tăng cường dân chủ
và kỷ luật trong hoạt động của Đảng Thường xuyên tự phê bình và phê bình, đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa cơ hội, tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí và mọi hành động chia rẽ, bè phái Đảng chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên trong sạch, có phẩm chất, năng lực, có sức chiến đấu cao theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; quan tâm bồi dưỡng, đào tạo
lớp người kế tục sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc”[22; tr.89 - 91]
Trang 16Thực tiễn cách ma ̣ng nước ta đã chứng minh sự lãnh đa ̣o của Đảng đối với xã hô ̣i là mô ̣t tất y ếu khách quan Ngay từ khi mới ra đời , ĐCS Việt Nam đã là người duy nhất lãnh đa ̣o cách ma ̣ng Bởi, “ ngoài lợi ích của giai cấp công nhân và NDLĐ, Đảng ta không có lợi ích nào khác”; bởi đó là Đảng của dân, do dân, dựa vào dân và vì dân Nhờ đó Đảng đã phát huy được sức ma ̣nh
to lớn của nhân dân để làm nên những chiến công vĩ đa ̣i , đưa đất nước Viê ̣t Nam từ một dân tộc thuộc địa nửa phong kiến đã anh dũng đấu tranh giành ĐLDT, đánh thắng mọi kẻ thù xâm lược thống nhất Tổ quốc, toàn vẹn lãnh thổ và xây dựng đất nước vươn lên ngang tầm thờ i đa ̣i , vai trò vị thế trên trường quốc tế ngày càng được nâng cao
Từ lý luận và thực tiễn, có thể khẳng định rằng: ĐCS Việt Nam là đảng chính trị duy nhất hợp hiến của nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, là lực lượng tinh tú nhất của GCCN Việt Nam, là đại biểu trung thành quyền lợi của GCCN và của NDLĐ và của cả dân tộc ĐCS Việt Nam lấy chủ nghĩa Mác -
Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm kim chỉ nam cho mọi hành động cách mạng, là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội thực hiện công cuộc xây dựng CNXH và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN ĐCS Viê ̣t Nam
là đội tiên phong chính trị của toàn xã hội, là hạt nhân lãnh đạo HTCT
1.1.1.2 Khái niệm, vai trò, vị trí của MTTQ Việt Nam trong HTCT
MTTQ Việt Nam - một hình thức, tên gọi của MTDTTN Việt Nam ở giai đoạn hiện nay do ĐCS Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, lãnh đạo, được thành lập ngày 18/11/1930 Hơn 80 năm qua, trong từng thời kỳ cách mạng, MTTQ Việt Nam đã có nhiều hình thức và tên gọi khác nhau: Hội Phản đế đồng minh (1930), Mặt trận dân chủ Đông Dương (1936), MTDTTN Phản đế Đông Dương (1939), Mặt trận Việt Minh (1941), Hội Liên hiệp quốc dân Việt Nam (1946), Mặt trận Liên Việt (1951), MTTQ Việt Nam (1955), MTDTGPMN (1960), LMCLLDTDC và hòa bình Việt Nam (1968) Từ năm
Trang 171977, MTTQ Việt Nam, MTTDGPMN Việt Nam và LMCLLDTDC và hòa bình Việt Nam được thống nhất lại với tên gọi là MTTQ Việt Nam Sự thay đổi hình thức, tên gọi ở từng giai đoạn của MTTQ Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ cụ thể của từng giai đoạn, nhưng tựu trung lại đều nhằm mục tiêu tập hợp lực lượng to lớn của toàn dân tộc trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng, BVTQ XHCN, vì ĐLDT, vì hạnh phúc của nhân dân
Sự ra đời, tồn tại và phát triển của MTTQ Việt Nam gắn liền với sự ra đời và phát triển của ĐCS Việt Nam Ngay từ khi mới thành lập, ĐCS Việt Nam, đứng đầu là lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, đã quan tâm đến việc đoàn kết, tập hợp lực lượng cách mạng để đấu tranh giải phóng dân tộc MTTQ Việt Nam trở thành tổ chức quần chúng rộng rãi nhất, tập hợp, đoàn kết các thành viên khác nhau của dân tộc Việt Nam Các thành viên có thể khác nhau về lợi ích cụ thể; về chính kiến, văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo nhưng cùng thống nhất hành động theo một cương lĩnh chung vì lợi ích chung nhất, cao cả nhất
là lợi ích của dân tộc
Trải qua các thời kỳ hoạt động với những hình thức và tên gọi khác nhau, Mặt trận không ngừng phát huy tinh thần yêu nước, truyền thống đoàn kết dân tộc Việt Nam, MTDTN Việt Nam đã không ngừng phát triển và trưởng thành,
đã có những đóng góp to lớn vào thắng lợi vĩ đại của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định thắng lợi của sự nghiệp cách mạng giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng và BVTQ Kế tục và phát huy vai trò lịch sử của MTDTTN Việt Nam qua các thời kỳ, MTTQ Việt Nam ngày nay
là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức CTXH, các tổ chức xã hội, các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, các tầng lớp xã hội, các dân tộc, các tôn giáo, người Việt Nam sinh sống ở nước ngoài
Trang 18MTTQ Việt Nam chủ trương phát huy truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc, ý chí tự lực, tự cường, doàn kết mọi người Việt Nam ở trong và ngoài nước, không phân biệt thành phần xã hội, dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng, quá khứ, ý thức hệ và chính kiến, miễn là tán thành công cuộc đổi mới, nhằm mục tiêu giữ vững độc lập, thống nhất chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ, thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước vì dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, góp phần tích cực vào sự nghiệp hoà bình, ĐLDT, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới
Khoản 1, Điều 1 Luật MTTQ Việt Nam quy định: "MTTQ Việt Nam là
tổ chức LMCT, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức CTXH,
tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp và tầng lớp xã hội,
các dân tộc, các tôn giáo và người Việt Nam định cư ở nước ngoài"
MTTQ Việt Nam không chỉ là tổ chức LMCT, mà còn là liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức CTXH, tổ chức CTXH - nghề nghiệp, các tổ chức xã hội, các tổ chức xã hội - nghề nghiệp, các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, các tầng lớp xã hội, các dân tộc, các tôn giáo, người Việt Nam sinh sống ở nước ngoài Tính liên hiệp tự nguyện thể hiện ở chỗ MTTQ Việt Nam không có hội viên, chỉ có các thành viên bao gồm thành viên tổ chức và thành viên cá nhân, các thành viên tham gia Mặt trận theo nguyên tắc liên hiệp tự nguyện, độc lập về tổ chức và có địa vị bình đẳng trong mọi sinh hoạt của Mặt trận
Về vị trí, vai trò, chức năng nhiệm vụ của MTTQ Việt Nam được quy định cụ thể tại Điều 1, Điều 2 trong Luật MTTQ Việt Nam năm 1999 như sau:
“MTTQ Việt Nam là tổ chức LMCT, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức CTXH, các tổ chức xã hội, các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, các tầng lớp xã hội, các dân tộc, các tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài
Trang 19MTTQ Việt Nam là một bộ phận của HTCT của nước Cộng hoà XHCN Việt Nam do ĐCS Việt Nam lãnh đạo, là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, đại diện cho quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, nơi thể hiện ý chí, nguyện vọng, tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, nơi hiệp thương, phối hợp và thống nhất hành động của các thành viên, góp phần giữ vững ĐLDT, chủ quyền quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ, thực hiện thắng lợi sự nghiệp CNH, HĐH đất nước
MTTQ Việt Nam có nhiệm vụ tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, tăng cường sự nhất trí về chính trị và tinh thần trong nhân dân; tuyên truyền, động viên nhân dân phát huy quyền làm chủ, thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, nghiêm chỉnh thi hành Hiến pháp và pháp luật; PBXH đối với dự thảo chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, đại biểu dân cử và cán bộ, công chức nhà nước, tập hợp ý kiến, kiến nghị của nhân dân để phản ánh, kiến nghị với Đảng và Nhà nước; tham gia xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân; cùng Nhà nước chăm lo bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân; tham gia phát triển tình hữu nghị, hợp tác giữa nhân dân Việt Nam với nhân dân các nước trong khu vực và trên thế giới”[59; tr.5-6]
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH (bổ sung, phát triển năm 2011) cũng đã khẳng định: “MTTQ Việt Nam, các ĐTND có vai trò quan trọng trong sự nghiệp đại đoàn kết toàn dân tộc xây dựng và BVTQ; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, chăm lo lợi ích của các đoàn viên, hội viên; thực hiện dân chủ và xây dựng xã hội lành mạnh; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước; giáo dục lý tưởng và đạo đức cách mạng, quyền và nghĩa vụ công dân, tăng cường mối liên hệ giữa nhân dân với Đảng, Nhà nước
Trang 20ĐCS Việt Nam vừa là thành viên vừa là người lãnh đạo Mặt trận… Đảng tôn trọng tính tự chủ, ủng hộ mọi hoạt động tự nguyện, tích cực, sáng tạo và chân thành lắng nghe ý kiến đóng góp của Mặt trận và các đoàn thể Đảng, Nhà nước có cơ chế, chính sách, tạo điều kiện để Mặt trận và các ĐTND hoạt động có hiệu quả, thực hiện vai trò giám sát và PBXH” [22; tr.86 - 87]
Như vậy, ĐCS Việt Nam là Đảng cầm quyền, là lực lượng duy nhất lãnh đạo Nhà nước và xã hội; Đảng lãnh đạo MTTQ Việt Nam và các đoàn thể CTXH MTTQ Việt Nam là tổ chức LMCT do ĐCS Việt Nam, Đảng của GCCN nước ta thực hiện sự liên minh với giai cấp nông dân và các tầng lớp
xã hội khác thành lập nên nhằm liên kết các lực lượng với nhau thành một khối thống nhất để thực hiện mục tiêu chính trị chung là giành chính quyền, giữ chính quyền và sử dụng chính quyền để BVTQ, bảo vệ thành quả cách mạng, xây dựng cuộc sống ấm no hạnh phúc cho nhân dân ĐCS Việt Nam là hạt nhân của khối liên minh, là thành viên giữ vai trò hạt nhân lãnh đạo của Mặt trận Đảng vừa là người lãnh đạo Mặt trận, vừa là thành viên của Mặt trận
1.1.2 Sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
1.1.2.1 Sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
Mối quan hệ giữa ĐCS Việt Nam với MTTQ Việt Nam có một đặc điểm đáng chú ý: Đảng vừa là thành viên, vừa là người lãnh đạo Mặt trận
"MTQ Việt Nam là một bộ phận của HTCT, là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân ĐCS Việt Nam vừa là thành viên, vừa là người lãnh đạo Mặt trận" [22 ; tr.87]
MTTQ Việt Nam là thực thể của tư tưởng đại đoàn kết dân tộc, là nơi quy tụ mọi tổ chức và cá nhân yêu nước của người Việt Nam ở trong và ngoài nước Đó là một khối đại đoàn kết có tổ chức trên nền tảng liên minh công - nông - trí thức, do ĐCS Việt Nam lãnh đạo ĐCS Việt Nam đội tiền phong
Trang 21của GCCN, mang bản chất của GCCN; MTTQ Việt Nam là khối đại đoàn kết toàn dân tộc Việt Nam, đại diện cho các giai tầng, các dân tộc, các tôn giáo của nhân dân Việt Nam
Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận là vấn đề mang tính nguyên tắc, là một tất yếu bảo đảm cho Mặt trận tồn tại, phát triển và có hiệu lực trong thực tiễn; chỉ có chính đảng của GCCN được
vũ trang bằng chủ nghĩa Mác - Lê nin mới đánh giá đúng được vai trò của quần chúng nhân dân trong lịch sử, mới chỉ ra được đường lối chiến lược và sách lược đúng đắn để lôi kéo, tập hợp quần chúng trong Mặt trận để làm cách mạng Người cũng luôn xác định: “mối quan hệ giữa Đảng và Mặt trận
là mối quan hệ máu thịt Không có Mặt trận, Đảng không có lực lượng, không thể thực hiện được những nhiệm vụ cách mạng; không có sự lãnh đạo của Đảng, Mặt trận không thể hình thành, phát triển và không có phương hướng hoạt động đúng đắn” Bởi vậy, ĐCS Việt Nam vừa là một thành viên của MTTQ, vừa là lực lượng lãnh đạo Mặt trận Sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận thể hiện ở năng lực nắm bắt thực tiễn, phát hiện các quy luật khách quan của sự vận động lịch sử để vạch ra đường lối và phương pháp cách mạng phù hợp Mặc dù vậy, quyền lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận chỉ có được khi có sự thừa nhận của nhân dân “Đảng không thể đòi hỏi Mặt trận thừa nhận quyền lãnh đạo của mình mà phải tỏ ra là một bộ phận trung thành nhất, hoạt động nhất và chân thực nhất Chỉ trong đấu tranh và công tác hằng ngày, khi quần chúng rộng rãi thừa nhận chính sách đúng đắn và năng lực lãnh đạo của Đảng, thì Đảng mới giành được địa vị lãnh đạo” [44; tr.3, tr.139]
Quan hệ giữa Đảng với Mặt trận trong HTCT là mối quan hệ giữa lãnh đạo và bị lãnh đạo, trong đó, Đảng là Người lãnh đạo, và Mặt trận chịu sự lãnh đạo của Đảng Sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận được thể chế hóa ngay trong Hiến pháp (Điều 4, Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam
Trang 22năm 1992) và tại Khoản 2, Điều 1, Luật MTTQ Việt Nam cũng quy định:
"MTTQ Việt Nam là một bộ phận của HTCT nước Cộng hòa XHCN Việt Nam do ĐCS Việt Nam lãnh đạo "
Đảng lãnh đạo Mặt trận toàn diện về chính trị, tư tưởng, tổ chức cán bộ
và kiểm tra Để lãnh đạo Mặt trận, Đảng phải ở trong Mặt trận, là một bộ phận của Mặt trận Đảng lập ra Mặt trận là kết quả tuyên truyền vận động tổ
chức của Đảng, nhưng Mặt trận là một tổ chức độc lập; Mặt trận hoạt động theo mục đích, Điều lệ đã được xác định của mình
Đảng lãnh đạo Mặt trận bằng cách đề ra đường lối, chủ trương, chính sách đúng đắn, đáp ứng yêu cầu nguyện vọng và lợi ích chính đáng của các tầng lớp nhân dân Đảng tiến hành công tác tuyên truyền, vận động, thuyết phục, tổ chức kiểm tra, giám sát và bằng sự gương mẫu của đảng viên Đảng lãnh đạo Mặt trận thông qua Đảng đoàn Mặt trận và đại diện của cấp uỷ Đảng tham gia Uỷ ban Mặt trận cùng cấp Đảng chăm lo bồi dưỡng cán bộ và giới thiệu những đảng viên có phẩm chất, có tín nhiệm trong các tầng lớp nhân dân, có năng lực làm công tác Mặt trận để Mặt trận chọn cử theo đúng Điều
lệ Đảng lãnh đạo sự phối hợp và thống nhất hành động giữa các thành viên,
sự phối hợp giữa Mặt trận với chính quyền
ĐCS Việt Nam là Đảng cầm quyền, Đảng lãnh đạo MTTQ Việt Nam
và các tổ chức thành viên của Mặt trận Đồng thời, Đảng là thành viên của Mặt trận Thực tiễn lịch sử từ ngày thành lập Mặt trận đến nay đã chứng tỏ các thành viên tham gia Mặt trận đều tự giác thừa nhận vai trò lãnh đạo của Đảng Với tư cách là người lãnh đạo, để lãnh đạo được Mặt trận, Đảng phải ở trong Mặt trận, là một thành viên của Mặt trận Đảng thực hiện vai trò lãnh đạo đối với Mặt trận bằng cách đề ra các chủ trương, đường lối, chính sách đúng đắn, xuất phát từ thực tế, tôn trọng quy luật khách quan, đáp ứng yêu cầu nguyện vọng và lợi ích hợp pháp, chính đáng của các tầng lớp nhân dân
Trang 23Đảng tiến hành công tác tuyên truyền, vận động, giáo dục, thuyết phục, tổ chức, kiểm tra và bằng sự gương mẫu của cán bộ, đảng viên
Đảng lãnh đạo Măt trận thông qua Đảng đoàn MTTQ Việt Nam và Đảng đoàn, BTV các tổ chức thành viên của Mặt trận Đảng cử đại diện Thường vụ cấp uỷ trực tiếp tham gia Phó Chủ tịch Mặt trận không chuyên trách (ở cấp TW là một đồng chí trong Ban Bí thư tham gia Đoàn Chủ tịch Uỷ ban TW MTTQ Việt Nam), phụ trách công tác Mặt trận; trực tiếp trình bày những chủ trương của Đảng cho Mặt trận, kiến nghị những vấn đề liên quan đến MTTQ Việt Nam để Uỷ ban MTTQ thảo luận, thống nhất chương trình phối hợp thống nhất hành động để thực hiện các chủ trương, nghị quyết của Đảng Đồng thời, Đảng chăm lo bồi dưỡng và giới thiệu những cán bộ, đảng viên có phẩm chất, trình độ, có năng lực, kinh nghiệm làm công tác Mặt trận,
có tín nhiệm trong các tầng lớp nhân dân để tham gia công tác Mặt trận, để Mặt trận hiệp thương chọn cử theo đúng quy định của Điều lệ MTTQ Việt Nam Đảng lãnh đạo Mặt trận còn thể hiện ở việc Đảng lãnh đạo phối hợp thống nhất hành động giữa các thành viên của Mặt trận, giữa Mặt trận với chính quyền, tôn trọng tính độc lập về mặt tổ chức và khuyến khích mọi hoạt động sáng tạo của Mặt trận vì lợi ích của đất nước và của nhân dân Đảng lắng nghe ý kiến đóng góp của Mặt trận đối với sự lãnh đạo của Đảng và đối với cán bộ đảng viên Sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận là vấn đề có tính nguyên tắc, đảm bảo cho Mặt trận không ngừng được củng cố và mở rộng Mặt trận có nhiệm vụ truyên truyền, giáo dục chính trị tư tưởng và đạo đức mới, động viên các tầng lớp nhân dân thực hiện thắng lợi sự nghiệp CNH, HĐH đất nước Mặt trận có trách nhiệm tổ chức, vận động nhân dân thực hiện chính sách của Đảng và Nhà nước, trong việc xây dựng mối quan hệ mật thiết giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân Vì mối liên hệ mật thiết giữa nhân dân với Đảng và Nhà nước là yếu tố cực kỳ quan trọng bảo đảm sự đoàn kết, thống nhất, vững mạnh của chế độ
Trang 241.1.2.2 ĐCS Việt Nam với tư cách là thành viên của MTTQ Việt Nam
MTTQ Việt Nam là tổ chức LMCT, ĐCS Việt Nam là thành viên hạt nhân của khối liên minh, là thành viên giữ vai trò hạt nhân lãnh đạo của Mặt trận Đảng vừa là người lãnh đạo Mặt trận, vừa là thành viên của Mặt trận Với tư cách là thành viên, Đảng tham gia Mặt trận bình đẳng và có nghĩa vụ như mọi hành viên khác và phải làm tròn trách nhiệm thành viên Mặt trận của mình Không những thế, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng phải là thành viên gương mẫu nhất Đảng cử đại diện của mình tham gia tổ chức của Mặt trận Đại diện cấp ủy Đảng tham gia Ủy ban Mặt trận có trách nhiệm sinh hoạt đầy
đủ, chủ động trình bày các chủ trương và những kiến nghị của Đảng đối với Mặt trận, đồng thời lắng nghe ý kiến, tâm tư, nguyện vọng của các thành viên, đối thoại, thuyết phục, thực hiện hiệp thương dân chủ và thống nhất hành động
Là một thành viên bình đẳng trong tổ chức Mặt trận, ĐCS Việt Nam thực hiện vai trò lãnh đạo của mình bằng cách phát huy vai trò hạt nhân chính trị, làm cho ảnh hưởng chính trị của mình lan tỏa đến mọi thành viên khác trong Mặt trận Nguyên tắc hoạt động của Mặt trận là hiệp thương dân chủ và phối hợp thống nhất hành động Nguyên tắc này đòi hỏi mọi vấn đề của Mặt trận đều phải được đem ra để tất cả các thành viên trong Mặt trận cùng nhau bàn bạc công khai, đi đến nhất trí, loại trừ mọi sự áp đặt hoặc dân chủ hình thức Đảng là lực lượng lãnh đạo Mặt trận, nhưng cũng là thành viên của Mặt trận, vấn đề của Đảng cũng là vấn đề của Mặt trận Vì vậy, đối với mọi chủ trương, chính sách của mình, Đảng cũng cần và có trách nhiệm phải đem ra trình bày trước Mặt trận, cùng với các thành viên khác của Mặt trận bàn bạc, hiệp thương một cách dân chủ để tìm kiếm được giải pháp tích cực và thống nhất trong Mặt trận cùng hành động, hướng phong trào quần chúng thực hiện thắng lợi các mục tiêu mà Đảng đã đề ra
Trang 25Đại diện cấp uỷ Đảng tham gia Uỷ ban Mặt trận có trách nhiệm tham gia đầy đủ các sinh hoạt của Mặt trận, thực hiện đúng nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Mặt trận là tự nguyện, hiệp thương dân chủ và phối hợp thống nhất hành động Cấp uỷ Đảng phải giáo dục, vận động cán bộ đảng viên gương mẫu thực hiện chương trình hành động chung của Mặt trận đã được các tổ chức thành viên hiệp thương dân chủ, thống nhất thoả thuận và tích cực tham gia các họat động của Mặt trận, tham gia công tác Mặt trận tại khu dân cư
1.2 Chủ trương đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam
1.2.1 Những chủ trương đổi mới sự lãnh đạo của ĐCS Việt Nam đối với MTTQ Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới đất nước từ năm 1986 đến nay
Chủ trương đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới được bắt nguồn từ sau khi giải phóng hoàn toàn Miền Nam thống nhất đất nước, thống nhất các tổ chức Mặt trận trong cả nước thành MTQ Việt Nam; chuyyển hướng cách mạng Việt Nam sang một giai đoạn mới, thời kỳ xây dựng và BVTQ Việt Nam XHCN Đặc biệt là từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng vào tháng 12 năm 1986, Đại hội đánh dấu sự mở đầu cho đường lối đổi mới của Đảng, xó bỏ trình trạng quản lý tập trung quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước và hội nhập quốc tế
Báo cáo chính trị của BCH TW Đảng khoá V trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI đã chỉ rõ: “MTTQ Việt Nam, Đảng dân chủ, Đảng xã hội và các đoàn thể quần chúng, trước hết là Công đoàn, Hội liên hiệp nông dân tập thể, đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh và Hội liên hiệp phụ nữ,
có vai trò to lớn trong việc động viên các tầng lớp nhân dân tham gia xây dựng, quản lý kinh tế và quản lý xã hội
Trang 26Cấp uỷ đảng phải lãnh đạo chặt chẽ các đoàn thể, căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ cụ thể của từng đoàn thể mà đề ra nhiệm vụ, mục tiêu hành động và đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ các đoàn thể Nhưng cấp uỷ đảng phải tôn trọng tính độc lập về tổ chức của các đoàn thể, khuyến khích tính chủ động, sáng tạo trong việc thực hiện các nhiêm vụ cách mạng Các đoàn thể cũng phải mau chóng đổi mới nội dung và phương thức hoạt động của mình cho phù hợp với những cuộc cải cách về quản lý kinh tế, xã hội Hoạt động đoàn thể phải chuyển mạnh về cơ sở, thu hút đông đảo quần chúng vào các phong trào cách mạng” [17; tr.114 - 115]
Tiếp đó, sau 5 năm thực hiện công cuộc đổi mới, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng năm 1991 đã đề ra Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ tiến lên CNXH, xác định rõ hơn vai trò, vị trí và yêu cẩu đổi mới về tổ chức và hoạt động của MTTQ và các ĐTND cũng như tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận và các ĐTND trong giai đoạn cách mạng mới Báo cáo chính trị của BCHTW Đảng khoá VI đã chỉ rõ:
“Đổi mới và nâng cao hiệu quả lãnh đạo của cấp uỷ đảng đối với công tác quần chúng và các ĐTND Đặc biệt quan tâm xây dựng giai cấp công nhân, giáo dục bồi dưỡng thế hệ trẻ Mỗi đảng viên đều phải làm công tác vận động quần chúng, hoạt động tích cực trong các đoàn thể, các tổ chức xã hội.”
[18; tr.94]
Thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng
và Nghị quyết số 8B – NQ/TW ngày 27 tháng 3 năm 1990 BCHTW Đảng khoá VI về đổi mới công tác quần chúng của Đảng, công tác Mặt trận và các ĐTND tiếp tục có nhiều chuyển biến tích cực, sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác dân vận, Mặt trận ngày càng được nâng cao, đáp ứng được yêu cầu của việc xây dựng khối đại đoàn kết và công tác vận động quần chúng của cả HTCT Tuy nhiên, trước tình hình thế giới có những biến động sâu sắc, sự sụp
Trang 27đổ của chế độ XHCN ở Liên Xô và các nước Đông Âu đặt ra cho Đảng ta những thách thức mới trước âm mưu diễn biến hoà bình, bạo loạn lật đổ và các hoạt động chống phá quyết liệt của các thế lực thù địch đối với cách mạng nước ta Trước tình hình đó, ngày 17/11/1993 Bộ Chính trị BCHTW Đảng khoá VII đã ban hành Nghị quyết số 07- NQ/TW về đại đoàn kết dân tộc và tăng cường MTDTTN Nghị quyết nêu rõ:
"Với trách nhiệm vừa là thành viên, vừa là người lãnh đạo Mặt trận, Đảng phải thực hiện đúng vai trò tiên phong của mình; cán bộ, đảng viên của Đảng phải gương mẫu chấp hành chủ trương, chính sách và pháp luật, gắn bó mật thiết với nhân dân, thường xuyên tự phê bình và lắng nghe ý kiến phê bình của nhân dân, của Mặt trận Đảng lãnh đạo Mặt trận thông qua Đảng đoàn Mặt trận và đảng đoàn các tổ chức thành viên của Mặt trận Các cấp uỷ đảng cử phó bí thư hoặc uỷ viên thường vụ tham gia Uỷ ban Mặt trận cùng cấp và trực tiếp làm bí thư đảng đoàn; đại diện cấp uỷ đảng tham gia Uỷ ban Mặt trận trình bày các chủ trương của Đảng và kiến nghị những vấn đề cần thiết với Mặt trận; cùng bàn bạc dân chủ, phối hợp và thống nhất hành động giữa các thành viên; tranh thủ ý kiến của Mặt trận tham gia xây dựng chủ trương, chính sách của Đảng liên quan đến khối đại đoàn kết toàn dân Quy định thành nền nếp chế độ làm việc của cấp uỷ đảng với Đảng đoàn Mặt trận Cán bộ, đảng viên cần nhận rõ tầm quan trọng của chính sách và công tác Mặt trận, khắc phục những quan điểm, tư tưởng không đúng, nhất là tư tưởng coi nhẹ công tác Mặt trận, thái độ định kiến, hẹp hòi Khắc phục tình trạng bố trí cán bộ Mặt trận một cách tuỳ tiện, áp đặt, không tương xứng với nhiệm vụ Có chính sách thoả đáng đối với cán bộ Mặt trận”.
Tiếp tục từng bước hoàn thiện chủ trương đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam và các ĐTND, nâng cao vai trò, vị thế và chất lượng hoạt động của Mặt trận và các ĐTND, Báo cáo chính trị của BCHTW
Trang 28Đảng khoá VII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng năm 1996
đã xác định:
“Tiếp tục đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của MTTQ và các đoàn thể CTXH Củng cố, mở rộng tổ chức và hoạt động của MTTQ Việt Nam, một tổ chức LMCT, liên hiệp tự nguyện của các đoàn thể CTXH và các
cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp và tầng lớp xã hội, các dân tộc, các tôn giáo Mặt trận và các tổ chức thành viên là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, nơi phối hợp thống nhất hành động của các tầng lớp nhân dân thực hiện đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; tham gia với Đảng và Nhà nước thực hiện và giám sát việc thực hiện dân chủ, chăm lo và bảo vệ lợi ích chính đáng của các tầng lớp nhân dân; bảo vệ Đảng và chính quyền, thực hiện các nhiệm vụ kinh tế, văn hoá, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại; góp phần tăng cường mối liên hệ mật thiết giữa nhân dân với Đảng
cơ quan nhà nước; giải quyết những mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân
Trang 29Tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động của MTTQ Việt Nam và các ĐTND, khắc phục tình trạng hành chính hoá, phô trương, hình thức, quan liêu, xa dân Thực hiện tốt Luật MTTQ Việt Nam Tổ chức các phong trào nhân dân thi đua yêu nước, đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư, xây dựng đời sống văn hoá, bảo đảm trật tự an toàn xã hội, gắn liền với các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của cả nước, từng địa phương và địa bàn dân cư Hướng mạnh các hoạt động về cơ sở, cộng đồng dân cư và từng gia đình”[20;tr.130- 131]
Tiếp tục quán triệt quan điểm đổi mới sự lãnh đạo của Đảng và nâng cao vai trò, vị trí, chất lượng hoạt động của MTTQ và các tổ chức CTXH, Báo cáo chính trị của BCHTW khoá IX trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng tiếp tục xác định: “Nhà nước ban hành cơ chế để Mặt trận và các ĐTND thực hiện tốt vai trò giám sát và PBXH Các cấp uỷ đảng và cấp chính quyền có chế độ tiếp xúc, đối thoại trực tiếp với nhân dân; thường xuyên lắng nghe ý kiến của Mặt trận và các ĐTND phản ánh với Đảng, Nhà nước những vấn đề mà nhân dân quan tâm, tham gia xây dựng chủ trương, chính sách, pháp luật Thực hiện tốt Luật MTTQ Việt Nam, Quy chế dân chủ
ở mọi cấp để Mặt trận, các đoàn thể và các tầng lớp nhân dân tham gia xây dựng Đảng, chính quyền và HTCT” [21; tr 124]
Đồng thời, Đại hội cũng xác định việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ và các đoàn thể CTXH là:
“Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ và các ĐTND, tạo điều kiện để Mặt trận và các đoàn thể xác định đúng mục tiêu, phương hướng hoạt động; đồng thời, phát huy tinh thần tự chủ, sáng tạo trong xây dựng, đổi mới tổ chức và hoạt động của mình
Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ trong HTCT, thực hiện luân chuyển cán bộ, khắc phục tình trạng khép kín,
Trang 30cục bộ về cán bộ Tăng cường trách nhiệm của cán bộ, đảng viên là thủ trưởng cơ quan nhà nước Cơ quan nào vi phạm chính sách, pháp luật, để xảy ra tình trạng tiêu cực, mất đoàn kết nội bộ thì người đứng đầu phải chịu trách nhiệm
Đổi mới phương thức lãnh đạo gắn với đổi mới phong cách và lề lối làm việc thật sự dân chủ, thiết thực, nói đi đôi với làm” [21; tr.138 - 139]
Báo cáo chính trị của BCHTW Đảng khoá X tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng đã tiếp tục xác định 8 nhiệm vụ trọng tâm trong thời kỳ mới, trong đó đã chỉ rõ:
“Tập trung rà soát, bổ sung, điều chỉnh, ban hành mới, đồng bộ hệ thống các quy chế, quy định, quy trình công tác để tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động của HTCT Khắc phục tình trạng Đảng bao biện, làm thay hoặc buông lỏng lãnh đạo các cơ quan quản lý nhà nước Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ và các ĐTND, tôn trọng nguyên tắc hiệp thương dân chủ trong tổ chức và hoạt động của MTTQ Việt Nam Đổi mới phong cách, lề lối làm việc của các cơ quan lãnh đạo của Đảng từ TW đến địa phương, cơ sở Thực hiện tốt chế độ lãnh đạo tập thể đi đôi với phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo và trách nhiệm cá nhân, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu Phát huy vai trò, trách nhiệm của các tổ chức đảng, đảng viên, cấp uỷ viên hoạt động trong các cơ quan nhà nước, MTTQ và các ĐTND Đổi mới cách ra nghị quyết, tập trung vào lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiện, kiểm tra, sơ kết, tổng kết việc thực hiện nghị quyết của Đảng Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính trong Đảng, khắc phục tình trạng rườm rà, bất hợp lý về thủ tục, giảm bớt giấy tờ, hội họp; sâu sát thực tế, cơ sở; nói đi đôi với làm” [22, tr.264 - 265]
Báo cáo chính trị của BCHTW Đảng khoá X cũng chỉ rõ nhiệm vụ của MTQ và các ĐTND trong thời kỳ mới là: “MTTQ và các ĐTND tiếp tục tăng
Trang 31cường tổ chức, đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, khắc phục tình trạng hành chính hoá, phát huy vai trò nòng cốt tập hợp, đoàn kết nhân dân xây dựng cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; thực hiện dân chủ, giám sát và PBXH; tham gia xây dựng Đảng và Nhà nước trong sạch vững mạnh;
tổ chức các phong trào thi đua yêu nước, vận động các tầng lớp nhân dân thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, tăng cường quốc phòng,
an ninh, đối ngoại” [22; tr.246]
1.2.2 Những vấn đề thực tiễn đặt ra trong đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam trong giai đoạn mới
Đại đoàn kết dân tộc là một truyền thống quý báu và lâu đời của dân tộc ta Nhờ luôn luôn coi trọng, củng cố và mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy sức mạnh của cả cộng đồng dân tộc, kết hợp với sức mạnh của thời đại, Đảng ta đã lãnh đạo nhân dân ta giành nhiều thắng lợi vẻ vang trong
sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất nước nhà, trong xây dựng
và phát triển cũng như trong công cuộc đổi mới toàn diện đất nước ngày nay MTDTTN Việt Nam do ĐCS Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, lãnh đạo Trải qua các thời kỳ cách mạng Mặt trận đã không ngừng lớn mạnh,
đã có những đóng góp to lớn vào thắng lợi vĩ đại của dân tộc và cùng với Đảng, Nhà nước hợp thành những trụ cột cơ bản và quan trọng trong HTCT nước ta Là một tổ chức thành viên trong Mặt trận, Đảng vừa có quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm bình đẳng như các thành viên khác, đồng thời Đảng vừa là người lãnh đạo Mặt trận Sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận không phải là sự áp đặt mà là đòi hỏi khách quan từ thực tiễn lịch sử đấu tranh cách mạng, từ tổ chức và hoạt động của Mặt trận Đây là một tất yếu, xét cả về phương diện thực tiễn lịch sử lẫn phương diện pháp lý Trong điều kiện Đảng cầm quyền, Đảng lãnh đạo tốt công tác Mặt trận cũng chính là lãnh đạo tốt đối với toàn xã hội và làm cho Đảng luôn gắn bó mật thiết với nhân dân
Trang 32Trong công cuộc đổi mới hiện nay, việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam là đòi hỏi cấp thiết từ nhiều phía Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng đã chỉ rõ: “Nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, phát huy sức mạnh toàn dân tộc, đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển” Để thực hiện tốt Văn kiện Đại hội X, Đảng phải tăng cường sự lãnh đạo của mình đối với Mặt trận, một tổ chức LMCT, liên hiệp tự nguyện rộng rãi, tiêu biểu cho khối đại đoàn kết toàn dân tộc Mặt trận là một bộ phận của HTCT nước Cộng hoà XHCN Việt Nam Hoạt động của Mặt trận là một trong những phương thức để tập hợp các giai tầng xã hội, các dân tộc, các tôn giáo, người Việt Nam sinh sống ở nước ngoài nhằm thực hành và phát huy dân chủ XHCN, dưới sự lãnh đạo của Đảng Đây là quá trình phức tạp, gian khổ và lâu dài, nếu Mặt trận không giữ vững mục tiêu và các nguyên tắc trong thực thi dân chủ thì dễ mắc phải những lúng túng, sai lầm, thậm chí chệch hướng Do vậy, tiếp tục đổi mới, tăng cường sự lãnh đạo của ĐCS Việt Nam - một Đảng dầy dạn kinh nghiệm đấu tranh chính trị và có bản lĩnh chính trị vững vàng đối với MTTQ Việt Nam là một tất yếu khách quan và cấp thiết
Mặt khác, trong HTCT, Đảng ta là người duy nhất cầm quyền, do vậy rất dễ nảy sinh các nguy cơ thoái hoá, biến dạng quyền lực trong bộ máy nhà nước như: quan liêu, cửa quyền, độc đoán, đặc quyền đặc lợi, tham nhũng, bè phái, vi phạm quyền làm chủ của nhân dân Để góp phần khắc phục những nguy cơ đó, Đảng phải quan tâm lãnh đạo, đề cao vai trò, vị trí của MTTQ trong xã hội, nhất là vai trò của Mặt trận trong việc giám sát và PBXH đối với các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và hoạt động của các cơ quan nhà nước, các đại biểu dân cử và cán bộ, công chức nhà nước và trong việc phát huy dân chủ, chăm lo đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các tầng lớp nhân dân
Trang 33Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận còn là yêu cầu đòi hỏi cấp bách của việc xây dựng và chỉnh đốn Đảng, trong đó có việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với cả HTCT nói chung và MTTQ Việt Nam nói riêng Để tạo thành sức mạnh chung của cả hệ thống, Đảng cần lãnh đạo, điều hoà, hướng dẫn các tổ chức trong bộ máy Nhà nước, MTTQ và các
tổ chức thành viên của Mặt trận giúp đỡ nhau, phối hợp hoạt động cùng thực hiện các nhiệm vụ chung theo đúng chức năng, nhiệm vụ của từng tổ chức trong HTCT Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam còn nhằm kiểm tra vai trò gương mẫu, tiên phong của các cán bộ, đảng viên và các tổ chức của Đảng, các cơ quan Nhà nước trong việc thực hiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về MTDTTN; phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng những đảng viên có phẩm chất, năng lực, uy tín giới thiệu vào đảm nhận những chức vụ trong bộ máy của hệ thống MTTQ Việt Nam thông qua hiệp thương dân chủ hoặc luân chuyển những cán bộ, đảng viên có năng lực, phẩm chất từ hệ thống Mặt trận sang công tác tại các cơ quan Đảng, Nhà nước Quán triệt tinh thần đó, trong thời kỳ đổi mới, CNH, HĐH đất nước từ năm 1986 đến nay, ĐCS Việt Nam đã thường xuyên quan tâm lãnh đạo, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam, có nhiều chủ trương, quyết sách nhằm nâng cao vai trò, vị thế và tạo mọi điều kiện thuận lợi để MTTQ các cấp phát huy vai trò tập hợp khối đại doàn kết toàn dân tộc, phát huy dân chủ, đại diện chăm lo và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân , tích cực tham gia xây dựng Đảng, củng cố chính quyền nhân dân và đã đạt được nhiều kết quả tích cực
Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tiến bộ, tích cực; trong thực tế hiện nay vẫn tồn tại một số điểm bất cập, đó là:
Thứ nhất, nhận thức của không ít cấp uỷ đảng về vị trí, vai trò, chức
năng, nhiệm vụ của Mặt trận còn chưa đầy đủ, chưa toàn diện và chưa ngang
Trang 34tầm với nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới Không ít cấp uỷ đảng và cán bộ, đảng viên còn coi nhẹ công tác mặt trận, xem tổ chức Mặt trận chỉ là tượng trưng, hình thức hoặc xem như là một tổ chức đoàn thể; lãnh đạo công tác Mặt trận không chặt chẽ, bố trí cán bộ không thích hợp, chưa quan tâm đến việc tạo điều kiện về cơ sở vật chất và các điều kiện đảm bảo để MTTQ các cấp hoạt động… do đó đã hạn chế tác dụng và hiệu quả hoạt động của MTTQ các cấp Trong nhiều nghị quyết, chỉ thị của Đảng đều nêu rõ: Đảng
cử những cán bộ lãnh đạo có uy tín sang phụ trách công tác Mặt trận Tuy nhiên trong thực tế nhiều cấp uỷ đảng ở các địa phương còn “bố trí cán bộ Mặt trận một cách tuỳ tiện, áp đặt, không tương xứng với nhiệm vụ” [3], thường là chuyển những cán bộ năng lực hạn chế, không có uy tín, uy tín thấp hoặc cán bộ “có vấn đề”, chờ đủ tuổi nghỉ công tác sang làm công tác Mặt trận Điều này không những không thúc đẩy được vị trí, vai trò và hiệu quả hoạt động của Mặt trận mà còn làm suy giảm uy tín và hiệu quả lãnh đạo của Đảng cầm quyền
Thứ hai, Đảng tham gia Mặt trận với tư cách vừa là một thành viên vừa
là người lãnh đạo Mặt trận, nhưng trong thực tiễn các cấp uỷ đảng thường chỉ chú trọng đến vai trò, trách nhiệm của người lãnh đạo mà ít chú ý đến vai trò, trách nhiệm của một thành viên Nhiều cấp uỷ đảng chưa quan tâm đến việc giáo dục, kiểm tra, đôn đốc đảng viên gương mẫu thực hiện các Chương trình hành động chung của Mặt trận đã được các thành viên (trong đó có thành viên
là Đảng) đồng thuận thông qua Điều này vô hình chung lại làm hạ thấp vai trò, năng lực và uy tín lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận, đồng thời làm xơ cứng tính độc lập và đặc điểm, sắc thái riêng của công tác Mặt trận
Thứ ba, cùng với quá trình đổi mới, CNH, HĐH đất nước, cơ cấu kinh
tế - xã hội và tính chất của các giai tầng xã hội đã có nhiều thay đổi, đặc biệt
là sự thay đổi trong GCCN, nông dân, đội ngũ trí thức và sự xuất hiện mới đội
Trang 35ngũ các nhà doanh nhân có vai trò, vị trí rất quan trọng trong CNH, HĐH đất nước và xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc Xu hướng công nông hóa trí thức hoá và trí thức hoá công nông, phong trào “Toàn dân thi đua làm kinh tế giỏi”, chủ trương khuyến khích đảng viên làm kinh tế giỏi, cùng với đó là quá trình hội nhập quốc tế của đất nước trong xu thế toàn cầu hoá làm cho ranh giới giữa các giai tầng xã hội có sự thay đổi, biến đổi phức tạp Tuy nhiên,
“Đảng ta chưa phân tích và dự báo đầy đủ những biến đổi trong cơ cấu giai cấp - xã hội và những mâu thuẫn mới nảy sinh trong nhân dân” [24; tr 11]
Do đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc lãnh đạo Nhà nước, thể chế hoá, hoàn thiện các cơ chế, chính sách, pháp luật nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp, chính đáng của các giai tầng xã hội, các thành viên MTTQ Việt Nam
Thứ tư, trong thời kỳ quá độ đi lên CNXH ở nước ta còn tồn tại nhiều
giai cấp, nhiều tầng lớp, các dân tộc, tôn giáo Với nền kinh tế nhiều thành phần, có nhiều hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất; nhiều tổ chức xã hội, xã hội - nghề nghiệp ra đời; sự phát triển của khoa học công nghệ, sự giao lưu văn hoá trong tiến trình hội nhập quốc tế tác động đến lối sống, nếp nghĩ của mọi tầng lớp, mọi người trong xã hội; mặt khác trong tình hình thế giới và khu vực có những biến đổi hết sức phức tạp, khó lường, các thế lực thù địch đang tích cực ráo riết thực nhiện chiến lược diễn biến hoà bình, bạo loạn lật
đổ với nhiều âm mưu và thủ đoạn thâm độc nhằm chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, hòng phá hoại sự nghiệp cách mạng của nước ta Vì vậy, trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước và hội nhập quốc tế với nền dân chủ ngày càng phát triển thì vai trò của Mặt trận và các tổ chức CTXH ngày càng cần được mở rộng và nâng cao Muốn vậy thì Đảng cần phải tiếp tục tăng cường đổi mới phương thức lãnh đạo, phát huy vai trò, vị trí của MTTQ và các đoàn thể hơn nữa để MTTQ và các ĐTND hoàn thành được sứ mệnh lịch
sử của mình trong giai đoạn cách mạng mới
Trang 36Thứ năm, công tác Mặt trận tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính
quyền trong sạch vững mạnh, nhất là nhiệm vụ giám sát và PBXH, giám sát cán bộ, đảng viên, công chức nơi cư trú tuy đã có chủ trương nhưng chưa có các chế tài cụ thể nên còn nhiều khó khăn và lúng túng Đội ngũ cán bộ, cơ sở vật chất và điều kiện làm việc của cơ quan Uỷ ban MTTQ các cấp còn nhiều bất cập so với yêu cầu nhiệm vụ được giao, đòi hỏi phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng về mặt tạo cơ chế và điều hoà mối quan hệ phối hợp giữa Đảng, Nhà nước với MTTQ các cấp để tạo điều kiện thuận lợi cho MTTQ và các tổ chức CTXH hoạt động có hiệu quả, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới
Từ những tồn tại, bất cập nêu trên cùng với những vấn đề đặt ra trong
sự nghiệp đổi mới, hoàn thiện HTCT, xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN
ở nước ta, đòi hỏi phải tiếp tục tăng cường đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam Đó là một tất yếu khách quan trong tiến trình cầm quyền, lãnh đạo Nhà nước và xã hội của ĐCS Việt Nam
1.3 Tính tất yếu và yêu cầu tiếp tục đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam
1.3.1 Tính tất yếu phải tiếp tục đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam
Như đã trình bày ở trên, trong suốt quá trình hơn 25 năm đổi mới dưới
sự lãnh đạo của ĐCS Việt Nam, Đảng ta đã có nhiều chủ trương, giải pháp đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam và đã đạt được nhiều kết quả quan trọng Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế
Cùng với những điểm bất cập về vai trò lãnh đạo của Đảng và mối quan
hệ giữa Đảng với MTTQ Việt Nam đã nêu ở trên, những tồn tại, hạn chế chủ
Trang 37yếu trong việc thực hiện vai trò lãnh đạo của đảng và việc đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội ở nước ta hiện nay là :
Thứ nhất: Viê ̣c nhâ ̣n thức chưa thực sự đúng và đầ y đủ về HTCT và về
vị trí , vai trò và chức năng của các yếu tố cấu thành - trướ c hết là tổ chức Đảng và các tổ chức CTXH trong HTCT dẫn đến viê ̣c bỏ trống hoă ̣c chưa thực hiê ̣n hết chức năng quan tro ̣ng của mình - như chức năng lãnh đa ̣o của Đảng hoă ̣c chức năng giám sát , phản biện xã hội của Mặt trận, bao biê ̣n hoă ̣c làm thay Nhà nước
Thứ hai: Hê ̣ quả tiếp theo là tổ chức , bô ̣ máy của Đảng cũng như của
các t ổ chức CTXH, trong đó có MTTQ bi ̣ hành chính hóa theo tổ chức bộ máy của các cơ quan hành chính nhà nước, tạo ra sự chồng chéo nhau về chức năng, bô ̣ máy tổ chức cồng kềnh, nhiều tầng nấc, hoạt động kém hiệu quả
Thứ ba: Từ viê ̣c nhâ ̣n thức và thực thi khô ng đúng về vi ̣ trí , vai trò và
chức năng của Đảng cũng như các tổ chức CTXH gây nên sự trì trê ̣ , mâu thuẫn và kém hiê ̣u quả trong thực thi quyền lực nhà nước và trong toàn bô ̣ HTCT nói chung
Thứ tư: Nhiều chủ trương, chính sách về đại đoàn kết toàn dân tộc, về
vị trí, vai trò của MTTQ Việt Nam chưa được cụ thể hoá bằng cơ chế, chính sách cụ thể để thực hiện, nhất là về tổ chức bộ máy và cán bộ Nhiều cán bộ, đảng viên và một số cấp uỷ Đảng chính quyền chưa nhận thức đúng về vị trí, vai trò của tổ chức Mặt trận, còn xem nhẹ công tác mặt trận chưa quan tâm lãnh đạo, tạo điều kiện để Mặt trận hoạt động nên hạn chế đến chất lượng, hiệu quả hoạt động của MTTQ các cấp
Thứ năm: Về yếu tố chủ quan, MTTQ các cấp thiếu chủ động tham
mưu với cấp uỷ đảng, phối hợp với chính quyền, hạn chế về điều kiện và phương tiện làm việc, thiếu chính sách động viên, chăm lo đời sống cán bộ
Trang 38Mặt khác, bệnh hình thức, hành chính hoá trong một số mặt công tác chưa được khắc phục; lúng túng trong việc tìm tòi, đổi mới nội dung và phương thức hoạt động Vì vậy, đã tác động ảnh hưởng tiêu cực đến vai trò, vị trí và kết quả hoạt động của MTTQ các cấp
Quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam của ĐCS cũng như việc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở nước ta hiện nay đòi hỏi chúng ta phải nghiên cứu và giải quyết được những vấn đề cơ bản trong sự lãnh đa ̣o của Đảng cũng như phương thức hoa ̣t đô ̣ng của các tổ chức CTXH nói chung , MTTQ Viê ̣t Nam nói riêng và trong sự vâ ̣n hàn h hoa ̣t đô ̣ng của cả HTCT Đó
là phải xác định đúng chức năng của Đảng , Nhà nước và các tổ chức CTXH; mối quan hê ̣ giữa chúng và cơ chế vâ ̣n hành của hê ̣ thống chính tri ̣ Trên cơ sở đó phân đi ̣nh được không gian hoa ̣t đô ̣ng củ a Đảng, Nhà nước và các tổ chức CTXH nhằm từng bước hoàn thiện vai trò, vị trí, chức năng nhiệm vụ của các
tổ chức trong hệ thống chính trị, thực hiê ̣n tốt chức năng của mỗi mô ̣t thành tố trong hê ̣ thống chính tri ̣ ấy Vì vậy, việc tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện hệ thống chính trị, đổi mới nội dung phương thức hoạt động, đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam là một nhu cầu tất yếu khách quan trong tiến trình lịch sử của cách mạng nước ta
1.3.2 Yêu cầu tiếp tục đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam
Như đã phân tích ở trên, trong quá trình lãnh đạo cách mạng, ĐCS Việt Nam thường xuyên quan tâm đến việc nghiên cứu, từng bước hoàn thiện HTCT của nước ta và luôn tìm tòi các giải pháp để tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với HTCT, trong đó có đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Đặc biệt là trong sự nghiệp đồi mới, CNH, HĐH đất nước và hội nhập quốc tế của nước ta trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có những biến đổi sâu sắc, khó lường và trong điều kiện đất nước ta đi lên
Trang 39CNXH khi chưa có một mô hình cụ thể có hiệu quả mà là quá trình vừa làm, vừa học, vừa điều chỉnh cho phù hợp với định hướng CNXH theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh thì việc tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và xã hội nói chung và đối với MTTQViệt Nam là một yêu cầu cấp thiết và là tất yếu khách quan
Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ chính là làm
rõ hơn vai trò, vị trí của MTTQ Việt Nam trong HTCT; làm rõ hơn mối quan
hệ Đảng vừa là người lãnh đạo Mặt trận, vừa là thành viên của Mặt trận; tăng cường các cơ chế, chính sách cụ thể về đại đoàn kết dân tộc, về phát huy dân chủ và thực thi quyền lực của nhân dân; tạo cơ chế và các điều kiện đảm bảo
để Mặt trận thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ của mình, nhất là việc thực hiện chức năng giám sát và PBXH; Đảng tôn trọng và phát huy tính độc lập, sáng tạo của Mặt trận vì mục tiêu ích nước, lợi dân Vì thế phương hướng tiếp tục đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ trong thời gian tới cần đạt được các yêu cầu cơ bản sau đây:
Một là: Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ chính
là tiếp tục khẳng định rõ vai trò lãnh đạo trực tiếp và toàn diện của ĐCS Việt Nam với MTTQ và các đoàn thể CTXH để đảm bảo sự định hướng XHCN, thực thi quyền lực của nhân dân
Hai là: Phát huy vai trò chủ động, sáng tạo của MTTQ và các đoàn thể
CTXH trong việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị của tổ chức mình, nhất là trong việc thực thi quyền đại diện cho lợi ích chính đáng, hợp pháp của các tầng lớp nhân dân để MTTQ thực sự là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, là cầu nối giữa Đảng và Nhà nước với nhân dân
Ba là: Tiếp tục đổi mới mối quan hệ giữa Đảng với MTTQ coi đây là một trong những hướng ưu tiên của việc đổi mới nội dung và phương thức
hoạt động của cả HTCT nhằm thực hiện mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng và văn minh”
Trang 40Bốn là: Tăng cường đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, rà soát,
hoàn thiện các cơ chế chính sách về đại đoàn kết toàn dân tộc, về vai trò, vị trí của MTTQ và công tác Mặt trận tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền, nhất là nhiệm vụ giám sát và PBXH trong tình hình mới; nâng cao vai trò, vị thế của MTTQ trong HTCT
Năm là: Tập trung giải quyết tốt mối quan hệ giữa Đảng với MTTQ;
với vai trò Đảng là người lãnh đạo Mặt trận thì cần tạo điều kiện thuận lợi để Mặt trận phát huy vai trò trong HTCT; với trách nhiệm Đảng là tổ chức thành viên của Mặt trận thì Đảng thể hiện rõ hơn trách nhiệm thành viên của mình, làm gương cho các tổ chức thành viên khác trong Mặt trận
1.3.3 Cơ sở lý luận và thực tiễn về đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
1.3.3.1 Cơ sở lý luận
Trong tổ chức của HTCT, Đảng vừa là lực lượng lãnh đạo của toàn hệ thống, vừa là thành viên trong HTCT Điều đó cũng đòi hỏi phải xác định rõ vai trò lãnh đạo của Đảng, tư cách thành viên của Đảng và khả năng độc lập của mỗi thành viên thuộc HTCT trong các quan hệ chính trị Vai trò lãnh đạo của ĐCS Việt Nam đối với Nhà nước và xã hội, trong đó có MTTQ Việt Nam không phải là một thực tế lịch sử ngẫu nhiên mà là một thực tế lịch sử có tính quy luật
Trải qua quá trình đấu tranh đầy khó khăn trong lịch sử dân tộc, ĐCS Việt Nam không ngừng lớn mạnh, đồng thời cơ sở pháp lý về vị trí, vai trò lãnh đạo của Đảng trong HTCT cũng đã được khẳng định rõ nét hơn Hiến pháp 1992 cũng đã quy định: “ĐCS Việt Nam, đội tiên phong của GCCN Việt Nam, đại biểu trung thành quyền lợi của GCCN, nhân dân lao động và của cả dân tộc, theo chủ ngihĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội Mọi tổ chức của Đảng hoạt động trong khuôn