Thiết kế bộ điều khiển thích nghi để ổn định áp suất trong hệ thống mức nước bao hơi của nhà máy nhiệt điện

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KỸ THUẬT CÔNG NGHIỆPBÙI VĂN TÂN THIẾT KẾ BỘ ĐIỀU KHIỂN THÍCH NGHI ĐỂ ỔN ĐỊNH ÁP SUẤT TRONG HỆ THỐNG MỨC NƯỚC BAO HƠI CỦA NHÀ MÁY NHIỆT ĐIỆN LUẬN VĂ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP

BÙI VĂN TÂN

THIẾT KẾ BỘ ĐIỀU KHIỂN THÍCH NGHI ĐỂ ỔN ĐỊNH

ÁP SUẤT TRONG HỆ THỐNG MỨC NƯỚC BAO HƠI

CỦA NHÀ MÁY NHIỆT ĐIỆN

LUẬN VĂN THẠC SỸ KỸ THUẬT

Chuyên ngành: Kỹ thuật điều khiển và Tự động hóa

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ LÕ HƠI VÀ ĐIỀU

KHIỂN THÍCH NGHI ĐỂ ỔN ĐỊNH ÁP SUẤT CỦA HỆ THỐNG

BÌNH BAO HƠI TRONG NHÀ MÁY NHIỆT ĐIỆN NÓI CHUNG

9

1.1.1 Nguyên lý hoạt động của nhà máy nhiệt điện 9 1.1.2 Chu trình nhiệt trong nhà máy nhiệt điện 10

1.2.3.1 Lò hơi là một đối tượng điều khiển 13 1.2.3.2 Giới thiệu chung hệ thống điều khiển lò hơi 14 1.3 Nghiên cứu về hệ thống điều chỉnh áp suất bao hơi trong nhà

máy nhiệt điện

15

CHƯƠNG 2: MÔ TẢ TOÁN HỌC CHO ĐỐI TƯỢNG ĐIỀU

KHIỂN ỔN ĐỊNH ÁP SUẤT TRONG HỆ THỐNG BÌNH BAO

HƠI NHÀ MÁY NHIỆT ĐIỆN

20

2.2 Mô tả toán học cho các thành phần trong hệ thống điều khiển

ổn định áp suất trong hệ thống mức nước bao hơi nhà máy nhiệt

2.2.2.3 Bình bao hơi 29

CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ BỘ ĐIỀU KHIỂN PID ĐỂ ĐIỀU KHIỂN

ỔN ĐỊNH ÁP SUẤT TRONG HỆ THỐNG BÌNH BAO HƠI BẰNG

MÔ PHỎNG VÀ THỰC NGHIỆM

33

3.2.1 Thiết kế bộ điều khiển trên cơ sở hàm quá độ h(t) 34

3.2.1.2 Phương pháp Chien – Hrones – Reswick 35 3.2.1.3 Phương pháp hằng số thời gian tổng của Kuhn 36 3.2.2 Thiết kế điều khiển ở miền tần số 36

3.3 Thiết kế điều khiển áp suất bao hơi 39 3.4 Đánh giá chất lượng hệ thống bằng mô phỏng trên Matlab –

CHƯƠNG 4: THIẾT KẾ BỘ ĐIỀU KHIỂN THÍCH NGHI ĐỂ ỔN

ĐỊNH ÁP SUẤT TRONG HỆ THỐNG BÌNH BAO HƠI

49

4.1.1 Tổng quan về điều khiển thích nghi 49 4.1.2 Tổng hợp hệ điều khiển thích nghi trên cơ sở lý thuyết tối ưu

cục bộ (phương pháp Gradient)

51 4.1.3 Tổng hợp hệ thống điều khiển thích nghi dùng lý thuyết 56

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Hình1.4: Một số bộ phận chính của lò hơi đốt than phun 13

Hình 1.5: Cấu trúc chung của hệ thống điều khiển lò hơi 15

Hình 2.1: Sơ đồ khối một vòng của hệ thống điều khiển quá trình 22 Hình 2.2: ấu tr c cơ n của một thi t đo qu trình 23 Hình 2.3: Một số hình nh thi t b đo công nghiệp 24 Hình 2.4: Cấu tr c cơ n của thi t b chấp hành 26

Hình 2.5: ấu tr c ti u iểu của một van c u kh n n 26

Hình 2.6: iểu tượng v k hiệu cho kiểu t c động của van điều khiển 28

Hình 2.8:Cấu trúc mô t toán học của toàn hệ thống 32

Hình 3.1: Sơ đồ khối bộ điều khiển tuy n tính (PID) 33

Hình 3.5: Sơ đồ cấu trúc hệ thống điều khiển áp suất ao hơi nh m y

nhiệt điện

39

Hình 3.6: Cấu trúc mô phỏng điều khiển mức nước cấp ao hơi 40

Hình 3.7: Đ p ứng của hệ thống áp suất với lượng đặt P dat = 1,5at 41

Hình 3.8: Đ p ứng của hệ thống áp suất với lượng đặt nh y bậc từ

P dat = 1,5at lên 2at

41

Hình 3.9: Cấu trúc thí nghiệm điều khiển mức nước cấp ình ao hơi 42

Hình 3.11: Giao diện trong thí nghiệm điều khiển áp suất bình bao hơi 43

Hình 3.12: Giao diện k t qu thí nghiệm điều khiển áp suất bình bao hơi 43

Hình 3.13: K t qu thí nghiệm điều khiển áp suất với

Hình 4.2: Điều chỉnh hệ số khu ch đại 50

Hình 4.6: Sơ đồ khối hệ thống điều khiển thích nghi theo mô hình mẫu

Hình 4.9: Sơ đồ khối hệ MRAS dựa trên lý thuy t Liapunov 58

Hình 4.10: Đ p ứng hệ thống th ch nghi kinh điển kiểu Liapunov:

hình a, với K=5, T= 0.5s; hình b, với K=7, T=0.8s 59 Hình 4.11: Sơ đồ mô phỏng theo phương ph p th ch nghi Gradient 59

Hình 4.12: Sơ đồ mô phỏng so s nh phương ph p th ch nghi v PID 60

Hình 4.13: Đ p ứng áp suất ình ao hơi theo phương ph p đk th ch

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Công nghiệp năng lượng có vai trò hết sức quan trọng trong công cuộc xây dựng phát triển nền kinh tế quốc dân, góp phần rất lớn vào việc ổn định phát triển của xã hội, an ninh, quốc phòng Cùng với sự phát triển kinh tế của đất nước, hiện nay nước ta đã và đang xây dựng nhiều nhà máy nhiệt điện công nghệ hiện đại để phục vụ cho nhu cầu xây dựng, phát triển của xã hội và quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Có rất nhiều nhà máy nhiệt điện đã và đang được xây dựng, cũng như các nhà máy đang được khai thác như nhà máy nhiệt điện Phả Lại Cũng như một số các lò hơi công nghiệp khác đang rất cần có sự thay đổi bộ điều khiển PĐ cũ (do Liên Xô cũ sản xuất) bằng các bộ điều khiển mới hiện đại hơn

Trong các nhà máy nhiệt điện, lò hơi sản xuất ra hơi để làm quay tuôc- bin, phục vụ cho việc sản xuất điện năng và cũng là thiết bị lớn nhất và vận hành phức tạp nhất, là một hệ thống có nhiều đầu vào và nhiều đầu ra Hệ thống điều khiển lò hơi là một hệ thống điều khiển phức tạp, giám sát và điều khiển hàng trăm tham

số Hệ thống có cấu trúc phức tạp với hàng trăm mạch vòng điều khiển khác nhau

Nhiệm vụ của công tác vận hành lò hơi là đảm bảo sao cho lò hơi làm việc ở trạng thái kinh tế nhất, an toàn nhất trong một thời gian lâu dài

Việc tự động hóa lò hơi chủ yếu tập trung vào vấn đề điều khiển tự động các quá trình trong lò để đảm bảo cho lò làm việc ổn định và kinh tế nhất bằng cách điều chỉnh năm quan hệ: phụ tải – nhiên liệu, phụ tải – không khí, phụ tải – khói thải, phụ tải – mức nước bao hơi và phụ tải – xả liên tục

Từ những chỉ tiêu đặt ra, hệ thống điều khiển lò hơi phải được cấu thành từ một số bộ điều chỉnh tương đối độc lập với nhau gồm:

- Hệ thống điều chỉnh mức nước bao hơi

- Hệ thống điều chỉnh nhiệt độ hơi quá nhiệt

- Hệ thống điều chỉnh quá trình cháy

- Hệ thống điều chỉnh sản lượng hơi

- Hệ thống điều chỉnh áp suất hơi

Trong đó hệ thống điều chỉnh áp suất bao hơi là một trong những khâu trọng yếu của hệ điều khiển lò hơi, đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng hệ thống điều khiển lò hơi

Việc đưa ra phương pháp điều khiển hiện đại áp dụng cho một hệ thống điều khiển quá trình, cụ thể là điều khiển áp suất bao hơi của nhà máy nhiệt điện, đảm bảo khả năng hoạt động tốt trong mọi chế độ làm việc đòi hỏi các nhà khoa học không ngừng phát triển nghiên cứu Vì vậy nghiên cứu thiết kế bộ điều khiển thích nghi nhằm nâng cao chất lượng cho hệ thống ổn định áp suất bao hơi là cấp thiết

Xuất phát từ thực tiễn đó, việc “Thiết kế bộ điều khiển thích nghi để ổn định áp

suất trong hệ thống mức nước bao hơi của nhà máy nhiệt điện” sẽ tiết kiệm

được nhiên liệu, nâng cao chất lượng điều khiển, từ đó góp phần nâng cao hiệu

suất sản xuất và năng suất thúc đẩy phát triển kinh tế

2 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

2.1 Ý nghĩa khoa học

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần củng cố bổ sung cho cơ sở lý thuyết về điều khiển thích nghi để ổn định áp suất trong hệ thống mức nước bao hơi của nhà máy Nhiệt điện

2.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể ứng dụng vào điều khiển và ổn định áp

suất mức nước trong hệ thống mức nước bao hơi của nhà máy Nhiệt điện

3 Nội dung nghiên cứu

- Tổng quan về lò hơi và điều khiển thích nghi để ổn định áp suất trong hệ thống mức nước bao hơi nói chung

- Giới thiệu, phân tích công nghệ điều khiển thích nghi để ổn định áp suất, hệ thống mức nước bao hơi của nhà máy Nhiệt điện

- Nhận dạng đối tượng điều khiển, phần điều khiển và ổn định áp suất từ mô hình lò hơi của nhà máy nhiệt điện tại Trung tâm Thí nghiệm Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp

- Thiết kế bộ điều khiển PID cho hệ điều khiển thích nghi để ổn định áp suất trong hệ thống mức nước bao hơi của nhà máy Nhiệt điện

- Thiết kế bộ điều khiển thích nghi để ổn định áp suất trong hệ thống mức nước bao hơi của nhà máy Nhiệt điện

- So sánh kết quả thu được với các phương pháp đang được ứng dụng để rút

ra kết luận và ý kiến đề xuất

- Nghiên cứu điều khiển hệ thống bằng mô phỏng

- Nghiên cứu bằng thực nghiệm

4 nội dung của luận văn

Với mục tiêu đặt ra, nội dung luận văn bao gồm các chương sau:

Chương 1: Giới thiệu tổng quan về lò hơi và điều khiển thích nghi để ổn định áp suất của hệ thống bình bao hơi trong nhà máy nhiệt điện nói chung

Chương 2: Mô tả toán học cho đối tượng điều khiển ổn định áp suất trong hệ

thống bình bao hơi nhà máy nhiệt điện

Chương 3: Thiết kế bộ điều khiển PID để điều khiển ổn định áp suất trong

hệ thống bình bao hơi bằng mô phỏng và thực nghiệm

Chương 4: Thiết kế bộ điều khiển thích nghi để ổn định áp suất trong hệ thống bình bao hơi

Kết luận và kiến nghị

Chương 1 GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ LÕ HƠI VÀ ĐIỀU KHIỂN THÍCH NGHI

ĐỂ ỔN ĐỊNH ÁP SUẤT CỦA HỆ THỐNG BÌNH BAO HƠI

TRONG NHÀ MÁY NHIỆT ĐIỆN NÓI CHUNG

1.1 Tổng quan về nhà máy nhiệt điện

Nhà máy nhiệt điện chiếm một thị phần quan trọng trong ngành sản xuất điện năng của đất nước Nhà máy nhiệt điện hoạt động dựa trên nguyên tắc chuyển hóa nhiệt năng thành cơ năng rồi sau đó thành điện năng

Ở đây nhiệt năng được tạo thành từ việc đốt cháy các nhiên liệu: than đá, khí thiên nhiên, dầu mỏ tại buồng đốt làm nước trong lò hơi nóng lên chuyển hóa thành hơi nước Hơi nước (với các điều kiện về áp suất, nhiệt độ, lưu lượng) được đưa tới tuabin sinh công Điện năng thu được ở đầu ra của máy phát sẽ được đưa qua hệ thống các trạm biến áp để nâng lên cấp điện áp thích hợp trước khi hòa vào lưới điện quốc gia

1.1.1 Nguyên lý hoạt động của nhà máy nhiệt điện

Nguyên lý sản xuất điện của nhà máy nhiệt điện là chuyển hoá nhiệt năng từ đốt cháy các loại nhiên liệu trong lò hơi “như than và khí thiên nhiên,…” thành cơ năng làm quay tuabin, rồi chuyển cơ năng của tuabin thành năng lượng điện trong máy phát điện

Nhiệt năng được dẫn đến tuabin qua môi trường dẫn nhiệt là hơi nước Hơi nước chỉ là môi trường truyền tải nhiệt năng đi nhưng hơi nước vẫn phải đảm bảo chất lượng ( như phải đủ áp suất, đủ độ khô,…) trước khi đưa vào tuabin để sinh công Nhiệt năng cung cấp càng nhiều thì năng lượng điện phát ra càng lớn và ngược lại Điện áp phát ra ở đầu cực máy phát điện sẽ được đưa qua hệ thống trạm biến áp để nâng lên và đạt cấp điện áp phù hợp trước khi hoà vào mạng lưới điện quốc gia

Quá trình chuyển hoá năng lượng từ năng lượng hoá năng chứa trong nhiên liệu thành nhiệt năng bởi quá trình đốt cháy nhiên liệu Nhiệt năng của quá trình đốt cháy nhiên liệu được cấp cho quá trình tạo hơi bão hoà mang nhiệt năng Hơi bão hoà là môi trường truyền nhiệt từ lò đến tuabin Tại tuabin nhiệt năng biến đổi thành cơ năng, sau đó từ cơ năng chuyển hoá thành điện năng Quá trình chuyển hoá năng lượng đó có thể được thể hiện qua mô hình sau:

Hình 1.1 Quá trình chuyển hóa năng lượng

1.1.2 Chu trình nhiệt trong nhà máy nhiệt điện

Nhà máy nhiệt điện hoạt động dựa trên nguyên tắc chuyển hóa nhiệt năng thành cơ năng rồi sau đó thành điện năng; nhiệt năng được tạo thành từ việc đốt cháy các nhiên liệu: than đá, khí thiên nhiên, dầu mỏ tại buồng đốt làm nước trong lò hơi chuyển hóa thành hơi nước Nước ngưng từ các bình ngưng tụ được bơm ngưng, bơm vào các bình gia nhiệt hạ áp đến 140o

C Tại đây, nước ngưng được gia nhiệt bởi hơi nước trích ra từ các cửa trích hơi qua tuabin Sau khi đi qua các bộ gia nhiệt hạ áp, nước ngưng được đưa lên bình khử khí 6at để khử hết các bọt khí có trong nước, chống ăn mòn kim loại Nước sau khi được khử khí, được các bơm cấp nước đưa qua các bình gia nhiệt cao áp để tiếp tục được gia nhiệt bởi hơi nước trích ra từ các cửa trích hơi ở xilanh cao áp của tuabin đạt đến nhiệt độ

230oC Sau khi được gia nhiệt ở gia nhiệt cao áp, nước được đưa qua bộ hâm nước

ở đuôi lò rồi vào bình bao hơi

Nước ở bình bao hơi theo vòng tuần hoàn tự nhiên chảy xuống các giàn ống sinh hơi, nhận nhiệt năng từ buồng đốt của lò biến thành hơi nước và trở về bình bao hơi Trong bình bao hơi phần trên là hơi bão hòa ẩm, phía dưới là nước ngưng Hơi bão hòa ẩm trong bình bao hơi không được đưa ngay vào tuabin mà được đưa qua các bộ sấy hơi, tại đây hơi được sấy khô thành hơi quá nhiệt, rồi được đưa vào tuabin Tại tuabin, động năng của dòng hơi được biến thành cơ năng quay trục hệ thống Tuabin-Máy phát Hơi sau khi sinh công ở các tầng cánh của tuabin được ngưng tụ thành nước ở bình ngưng tụ Công do tuabin sinh ra làm quay máy phát

điện Như vậy, nhiệt năng của nhiên liệu đã biến đổi thành cơ năng và điện năng, còn hơi nước là môi chất trung gian được biến đổi theo một vòng tuần hoàn kín

Hình1.2: Sơ đồ chu trình nhiệt của một tổ máy

1.2 Lò hơi nhà máy nhiệt điện

1.2.1 Nhiệm vụ của lò hơi

Trong nhà máy nhiệt điện, lò hơi là thiết bị lớn nhất sinh hơi và vận hành phức tạp nhất Nó có trình độ cơ khí hóa và tự động hóa khá cao, làm việc đảm bảo và hiệu suất cũng tương đối cao Trong đó xảy ra quá trình đốt cháy nhiên liệu, nhiệt lượng tỏa ra sẽ biến nước thành hơi, biến năng lượng của nhiên liệu thành nhiệt năng của dòng hơi Lò hơi có các nhiệm vụ chính sau:

- Chuyển hóa năng lượng của nhiên liệu hữu cơ như than đá, dầu mỏ, khí đốt… trong buồng đốt nhiên liệu thành điện năng

- Truyền nhiệt năng sinh ra cho môi chất tải nhiệt hoặc môi chất và thông qua hệ thống dẫn đưa môi chất đi làm quay tua bin Thường trong lò hơi chất tải nhiệt là nước có nhiệt độ thông thường được đưa lên nhiệt độ cao hoặc nhiệt độ sôi, biến thành hơi bão hòa hoặc hơi quá nhiệt

1.2.2 Cấu tạo của lò hơi

Nguyên lý và cấu tạo của lò hơi được biểu diễn trên hình 1.3 Cấu tạo chung của lò hơi là nhằm thực hiện 2 nhiệm vụ chính: Một là chuyển hóa năng của nhiên liệu thành nhiệt năng của sản phẩm cháy, nghĩa là đốt nhiên liệu thành sản phẩm cháy có nhiệt độ cao, nước sôi, hơi bão hòa hoặc hơi quá nhiệt có áp suất và nhiệt

độ thỏa mãn yêu cầu sử dụng

1- Buồng đốt; 2- dàn ống sinh hơi; 3- vòi phun nhiên liệu + không khí

4- ống nước xuông; 5- bao hơi; 6- ống dẫn hơi trên trần; 7- bộ quá nhiệt hơi; 8-

Bộ quá nhiệt trung gian hơi; 9- bộ hâm nước; 10- khoảng trống để vệ sinh và sửa chữa; 11- bộ sấy không khí

Như vậy cấu tạo của lò hơi gồm các hệ thống chính như sau:

- Hệ thống cung cấp và đốt cháy nhiên liệu

- Hệ thống cung cấp không khí và thải sản phẩm cháy

- Hệ thống sử lí nước và cấp nước làm mát

- Hệ thống sản xuất và cấp nước nóng cho quá trình sinh hơi

- Hệ thống đo lường điều khiển

- Hệ thống an toàn

- Hệ thống lò: Khung lò, tường lò, cách nhiệt…

Với lò đốt phun là loại lò hơi được sử dụng với công suất trung bình và lớn, dùng phổ biến hiện nay trong các nhà máy nhiệt điện ở nước ta, có thể đốt nhiên liệu khí, nhiên liệu lỏng phun thành hạt hoặc nhiên liệu rắn nghiền thành bột mịn

Hình 1.3: Nguyên lí cấu tạo của lò hơi

Hình1.4: Một số bộ phận chính của lò hơi đốt than phun

Lò hơi đốt phun gồm các bộ phận chính sau: Bao hơi, van hơi chính, đường nước cấp, vòi phun nhiên liệu, buồng lửa là không gian để đốt cháy tất cả nhiên liệu phun vào lò, phễu tro lạnh để làm nguội các hạt tro xỉ trước khi thải ra ngoài trong trường hợp thải xỉ khô, giếng xỉ để hứng tất cả xỉ ra ngoài, bơm nước cấp, ống khói, bộ sấy không khí, quạt gió, bộ hâm nước, dàn ống nước xuống, dàn ống nước lên, dãy festoon dàn ống sinh hơi và bộ quá nhiệt, bộ lọc bụi để chống mài mòn cánh quạt khói

1.2.3 Hệ thống điều khiển lò hơi

1.2.3.1 Lò hơi là một đối tƣợng điều khiển

Đầu ra của hệ thống điều khiển lò hơi là điện năng, được cung cấp lên lưới điện tiêu thụ quốc gia Chính vì vậy, giá trị công suất phát của nhà máy điện thay đổi tùy thuộc nhu cầu sử điện Giá trị công suất công suất này được yêu cầu từ trung tâm điều độ quốc gia Đối với hệ thống điều khiển lò hơi, công suất điện phát ra phụ thuộc vào lưu lượng hơi đưa đến tuabin của máy phát, lưu lượng hơi dẫn vào tuabin nhiều thì nhiệt được truyền theo và sinh công càng nhiều, do vậy điện năng sản xuất ra càng lớn (chuyển hóa năng lượng từ nhiệt năng thành cơ năng và thành điện năng) làm cho công suất của máy phát tăng lên và ngược lại Nên khi có yêu cầu về công suất điện phát ra thay đổi thì phải thay đổi lưu lượng hơi đưa vào tuabin, kéo theo đó là yêu cầu nhiệt năng tăng lên, nhiên liệu đưa vào

lò phải tăng lên và nước cấp vào bao hơi cũng phải tăng lên để có được sản lượng hơi yêu cầu

Lò hơi là một hệ thống có nhiều đầu vào và có nhiều đầu ra Đầu vào của lò hơi bao gồm nhiên liệu (than, dầu), gió đảm bảo cung cấp O2 cho quá trình cháy và lượng nước cấp xuống từ bao hơi Đầu ra của lò bao gồm hơi nước bã hòa thoát ra

từ bao hơi, lượng nước thừa đi xuống, lượng khói thải và xỉ (tro) từ quá trình cháy Như vậy năng lượng đưa vào lò chính là hóa năng có chứa trong nhiên liệu Năng lượng hữu ích đầu ra của lò được mang đi bởi hơi nước bã hòa (nước là môi chất truyền nhiệt năng) Đầu vào và ra có quan hệ mật thiết với nhau, với mỗi yêu cầu thay đổi đầu ra là công suất máy phát điện thì cần phải điều khiển nhiên liệu vào như than, gió đáp ứng được sản lượng hơi mong muốn

1.2.3.2 Giới thiệu chung hệ thống điều khiển lò hơi

Hệ thống điều khiển lò hơi nhà máy nhiệt điện là một hệ thống điều khiển

có cấu trúc phức tạp với hàng trăm mạch vòng điều khiển khác nhau, giám sát và điều khiển hàng trăm tham số Trong lò hơi các quá trình điều khiển gió vào lò, nhiên liệu, quá trình cháy, hơi, nước cấp đều có tác động và ảnh hưởng lẫn nhau,

để đạt được hiệu suất tối đa, đáp ứng yêu cầu tải thì cùng lúc phải phối hợp điều khiển nhiều đối tượng với nhiều thông số Điều này yêu cầu một hệ thống điều khiển tổng thể, điều khiển giám sát và làm giảm được sự xen kênh giữa các hệ điều khiển của các đại lượng trong hệ thống

Các hệ điều khiển đó bao gồm nhiều mạch vòng điều khiển khác nhau nhưng chúng được xếp vào hai loại điều khiển thực hiện hai nhiệm vụ chính sau đây:

- Các mạch vòng điều khiển đảm bảo quá trình chuyển hóa năng lượng

- Các mạch vòng điều khiển đảm bảo chất lượng

* Các mạch vòng điều khiển đảm bảo quá trình chuyển hóa năng lƣợng

Quá trình chuyển đổi năng lượng trong nhà máy nhiệt điện như ta đã đề cập

ở phần trên bao gồm nhiều quá trình chuyển hóa năng lượng: từ hóa năng thành nhiệt năng, nhiệt năng lại chuyển hóa thành hóa năng và cơ năng, từ cơ năng chuyển hóa thành thành điện năng Tuy nhiên trong điều khiển thì quá trình thường đi theo hướng ngược lại, từ yêu cầu của tải quyết định công suất máy phát;

từ công suất máy phát tính toán ra tổng nhiệt năng theo yêu cầu Tổng nhiệt năng yêu cầu sẽ là lượng đặt điều khiển lượng than cấp vào và điều khiển lượng khói gió cần thiết để đảm bảo quá trình cháy cung cung cấp nhiệt năng Ngoài ra, công suất máy phát là lượng đặt điều khiển lượng hơi cấp vào tuabin, đồng thời cũng phải điều khiển nước cấp đảm bảo mức nước cân bằng trong bao hơi Tất cả các

quá trình điều khiển đó đều nhằm mục đích là đảm bảo quá trình chuyển hóa năng trong lò

* Các mạch vòng điều khiển đảm bảo chất lượng

Để hiệu suất lò hơi cao nhất, đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất như tuổi thọ của nhà máy và chất lượng điện phát ra thì phải đảm bảo được hai yêu cầu:

- Chất lượng của quá trình cháy: Nhiên liệu cấp vào lò đủ mịn, lượng không khí cấp vào đảm bảo nhiên liệu cháy hết tạo ra nhiệt năng lớn nhất

- Chất lượng của hơi: Hơi có nhiệt độ, áp suất ổn định và lưu lượng đáp ứng theo yêu cầu tải, ngoài ra hơi nước không được phép lẫn bụi hay các hạt nước li ti tránh gây rỗ và hỏng cánh tuabin

Tất cả các mạch vòng điều khiển đều có sự liên quan ràng buộc lẫn nhau Vì vậy điều khiển lò hơi là điều khiển phức tạp có nhiều đầu vào nhiều đầu ra (MIMO) có tác động xen kênh lớn Cấu trúc chung của hệ thống điều khiển lò hơi được trình bày như hình1.5 dưới:

Lò hơi

Điều khiển nước cấp

Nhiên liệu Yêu cầu

Nhiên Liệu Gió

Điều khiển nhiệt độ lò hơi

+

Hình 1.5: Cấu trúc chung của hệ thống điều khiển lò hơi

1.3 Nghiên cứu về hệ thống điều chỉnh áp suất bao hơi trong nhà máy nhiệt điện

1.3.1 Đặt vấn đề

Lò hơi là thiết bị trong đó xảy ra ra quá trình đốt cháy nhiên liệu, nhiệt lượng tỏa ra sẽ biến nước thành hơi, biến năng lượng của nhiên liệu thành nhiệt

năng của dòng hơi

Trong các nhà máy điện, lò hơi sản xuất ra hơi để làm quay tuôcbin, phục

vụ cho việc sản xuất điện năng và cũng là thiết bị lớn nhất và vận hành phức tạp nhất, là một hệ thống có nhiều đầu vào và nhiều đầu ra Hệ thống điều khiển lò hơi

là một hệ thống điều khiển phức tạp, giám sát và điều khiển hàng trăm tham số Hệ thống có có cấu trúc phức tạp với hàng trăm mạch vòng điều khiển khác nhau

Vận hành lò hơi là một công việc thao tác điều khiển phức tạp Quá trình vận hành lò hơi không tách khỏi quá trình vận hành chung toàn nhà máy Mỗi một

sự thay đổi của một khâu nào đó trong nhà máy đều dẫn đến sự thay đổi chế độ vận hành của lò hơi và đòi hỏi các thao tác điều khiển lò tương ứng

Nhiệm vụ của công tác vận hành lò hơi là đảm bảo sao cho lò hơi làm việc ở trạng thái kinh tế nhất, an toàn nhất trong một thời gian lâu dài Cụ thể trong quá trình vận hành lò hơi không để xẩy ra sự cố và phải đảm bảo lò làm việc có hiệu suất cao nhất, tương ứng là lượng than tiêu hao để sản xuất 1 kg hơi là nhỏ nhất Các thông số của lò hơi như áp suất hơi trong bao hơi hoặc ở ống góp hơi chung, nhiệt độ hơi quá nhiệt, mức nước trong bao hơi, hệ số không khí thừa, chân không buồng lửa, hàm lượng muối trong nước cấp lò hơi và trong bao hơi… phải được giữ cố định và chỉ được phép thay đổi trong một phạm vi giới hạn cho phép tương đối nghiêm khắc

Việc tự động hóa lò hơi chủ yếu tập trung vào vấn đề điều khiển tự động các quá trình trong lò để đảm bảo cho lò làm việc ổn định và kinh tế nhất bằng cách điều chỉnh năm quan hệ: phụ tải – nhiên liệu, phụ tải – không khí, phụ tải – khói thải, phụ tải – mức nước bao hơi và phụ tải – xả liên tục

Do nhiệt độ hơi quá nhiệt phụ thuộc rất ít đến phụ tải lò hơi nên việc điều chỉnh nó được thực hiện độc lập chủ yếu bằng các bộ giảm ôn hỗn hợp

Từ những chỉ tiêu đặt ra, hệ thống điều khiển lò hơi phải được cấu thành từ một số bộ điều chỉnh tương đối độc lập với nhau gồm:

- Hệ thống điều chỉnh mức nước bao hơi

- Hệ thống điều chỉnh nhiệt độ hơi quá nhiệt

- Hệ thống điều chỉnh quá trình cháy

- Hệ thống điều chỉnh sản lượng hơi

- Hệ thống điều chỉnh áp suất bao hơi

1.3.2 Hệ điều khiển bao hơi

Hơi nước chính là đối tượng mang nhiệt năng, hơi được dẫn đến tuabin để sinh công (nhờ sự chuyển hoá năng lượng từ nhiệt năng thành cơ năng) Bao hơi là

thiết bị gom hơi nước sau đó đưa đến tuabin

Nước từ bao hơi được đưa xuống quanh lò bởi các ống dẫn (bao hơi đặt phía trên lò, ở vị trí cao nhất) Buồng đốt được cấu tạo từ các dàn ống sinh hơi, các dàn ống sinh hơi được đốt nóng trực tiếp bởi ngọn lửa trong lò, nước trong các dàn ống sinh hơi sẽ sôi và sinh hơi Hỗn hợp hơi nước bốc lên từ các dàn ống sinh hơi thường hai bên lò tập trung vào các ống góp phía trên hai bên sườn trần lò Từ các ống góp này, hỗn hợp hơi nước đi vào bao hơi bằng các đường ống lên Hơi nước vào bao hơi sẽ qua máy lọc hơi để lọc đi phần nước trong hỗn hợp hơi nước rồi được đưa vào bộ quá nhiệt để khử ẩm cho hơi và đảm bảo chất lượng hơi trước khi

đi vào tuabin

Hơi nước là môi chất truyền năng nượng, để đảm bảo hiệu suất biến đổi năng lượng được tốt cần phải quan tâm tới các thông số cơ bản của hơi nước là:

lưu lượng hơi, nhiệt độ hơi và áp suất sinh hơi

 Lưu lượng hơi:

Lưu lượng hơi là thông số biến đổi theo phụ tải Lưu lượng hơi dẫn vào tuabin càng nhiều thì công sinh ra càng lớn và công suất máy phát càng tăng lên và ngược lại Ở mỗi giá trị công suất điện phát ra cần có một lưu lượng hơi tương ứng Để điều chỉnh lưu lượng hơi phải điều chỉnh nhiên liệu đầu vào cho quá trình cháy trong lò hơi và điều chỉnh van tuabin Khi điều chỉnh nhiên liệu thì đồng thời tác động lên bộ điều khiển không khí cho phù hợp với lợi ích kinh tế nhất Hệ thống điều chỉnh phụ tải nhiệt nhằm duy trì ổn định sản lượng hơi ứng với giá trị yêu cầu

Tuy nhiên lưu lượng hơi có thể bị thay đổi so với giá trị yêu cầu do nhiều nguyên nhân như: sự thay đổi độ ẩm và nhiệt trị của nhiên liệu, nhiệt độ nước cấp, cũng như sự biến động của nhiên liệu, … Những thay đổi đó là tín hiệu tác động trở lại bộ điều chỉnh nhiên liệu để thay đổi lượng nhiên liệu từ đó duy trì lượng hơi

ổn định theo yêu cầu

 Nhiệt độ hơi:

Nhiệt độ hơi quá nhiệt là thông số quan trọng, thông số này cần được điều chỉnh giữ ổn định tại mọi giá trị tải Nhiệt độ hơi được duy trì ở một giá trị cố định nhằm tiết kiệm năng lượng, tránh gây hư hại đường ống do dao động về nhiệt, và tránh tổn thất nhiệt năng do có sự trao đổi nhiệt giữa hơi và đường ống dẫn hơi Hơi bão hoà ra khỏi bao hơi có nhiệt độ không ổn định do nhiều nguyên nhân như

sự thay đổi tải lò, sự biến đổi của bề mặt truyền nhiệt,…

Khi áp suất ổn định chứng tỏ lượng hơi tiêu thụ và lượng hơi sinh ra cân bằng nhau Áp suất hơi giảm tức là hơi tiêu thụ đang tăng lên, nên cần phải tăng thêm nhiêu liệu để tăng sản lượng hơi, còn khi áp suất hơi tăng lên thì quá trình xảy ra ngược lại

Tóm lại nhiệt độ, lưu lượng và áp suất hơi quá nhiệt trước khi vào tuabin là các thông số quan trọng của hệ thống điều khiển hơi Việc tối ưu hoá các giá trị này như một giải pháp nâng cao hiệu suất của nhà máy và chất lượng điện phát ra, ngoài ra giảm thiểu tối đa về nguyên – vật liệu, tăng tính cạnh tranh

Hệ thống điều khiển hơi có hai hệ điều khiển được phân ly: hệ điều khiển nhiệt độ và hệ điều khiển áp suất – lưu lượng

“Hệ điều khiển áp suất và lưu lượng hơi: Đại lượng yêu cầu điều khiển ở đây là áp suất hơi phải giữ không đổi với mọi giá trị tải yêu cầu, trong khi đó lưu lượng lại luôn thay đổi phụ thuộc vào công suất tải yêu cầu Để thực hiện điều khiển được hai đại lượng đó thì phải điều khiển tới yêu cầu nhiên liệu”

1.3.3 Mục tiêu của nghiên cứu

Vấn đề quan trọng của các hệ thống điều khiển quá trình là bộ điều khiển Với các bộ điều khiển cho hệ thống điều khiển quá trình có chất lượng thấp như không thích nghi, không bền vững, tín hiệu điều khiển không bị chặn

Trên cơ sở các tín hiệu vào là lưu lượng nước cấp, lưu lượng hơi và mức nước bao hơi, bộ điều chỉnh mức nước sẽ làm thay đổi độ mở van cấp nước một cách tương ứng để duy trì ổn định áp suất trong bao hơi Áp suất hơi cũng là một thông số của hệ điều khiển, với mọi giá trị yêu cầu của tải thì áp suất hơi được điều chỉnh ở một giá trị ổn định Do đó, yêu cầu đối với bộ điều chỉnh áp suất bao hơi là phải có độ tác động nhanh phù hợp Khi áp suất trong bao hơi thay đổi thì mức nước bao hơi thay đổi theo quan hệ nghịch Nếu áp suất tăng thì mức nước bao hơi giảm và nếu áp suất giảm thì mức nước bao hơi sẽ tăng

Việc đưa ra phương pháp điều khiển hiện đại áp dụng cho một hệ thống điều khiển quá trình, cụ thể là điều khiển áp suất bao hơi của nhà máy nhiệt điện, đảm bảo khả năng hoạt động tốt trong mọi chế độ làm việc đòi hỏi các nhà khoa học không ngừng phát triển nghiên cứu Vì vậy nghiên cứu thiết kế bộ điều khiển thích nghi nhằm nâng cao chất lượng cho hệ thống ổn định áp suất bao hơi là cấp thiết Mục tiêu của luận văn là:

- Mô tả toán học cho hệ thống điều khiển áp suất bao hơi

- Thiết kế Bộ điều khiển thích nghi để ổn định áp suất trong hệ thống mức nước bao hơi

1.3.4 Dự kiến các kết quả đạt được

- Xây dựng mô hình toán học của hệ thống

- Thiết kế bộ điều khiển PID để điều khiển thích nghi ổn định áp suất của hệ thống mức nước bao hơi

- thiết kế bộ điều khiển thích nghi để ổn định áp suất của hệ thống mức nước bao hơi nói chung

- Cấu trúc mô phỏng hệ thống trên Matlab/Simulink

- Tiến hành thực nghiệm lấy kết quả so sánh với lý thuyết

1.4 Kết luận chương 1

Chương 1 đã giải quyết được một số vấn đề sau:

- Tổng quan được những nét cơ bản nhất về nhà máy nhiệt điện

- Lựa chọn được đối tượng nghiên cứu là ổn định áp suất bao hơi

- Lựa chọn phương pháp điều khiển thích nghi để ổn định áp suất trong hệ thống mức nước bao hơi nói chung

Trên cơ sở các nghiên cứu bước đầu về áp suất bao hơi, trong chương 2 tác giả sẽ đi sâu nghiên cứu về áp suất bao hơi, làm cơ sở để mô tả toán học

Chương 2

MÔ TẢ TOÁN HỌC CHO ĐỐI TƯỢNG ĐIỀU KHIỂN ỔN ĐỊNH ÁP SUẤT

TRONG HỆ THỐNG BÌNH BAO HƠI NHÀ MÁY NHIỆT ĐIỆN

2.1 Đặt vấn đề

Mô tả toán học của đối tượng là đưa đối tượng về một dạng mô hình toán

nào đó Mô hình là một hình thức mô tả khoa học và cô đọng các khía cạnh thiết

yếu của một hệ thống thực, có thể có sẵn hoặc cần phải xây dựng Một mô hình phản ánh hệ thống thực từ một góc nhìn nào đó phục vụ hữu ích cho mục đích sử dụng Mô hình không những giúp ta hiểu rõ hơn về thế giới thực, mà còn cho phép thực hiện được một số nhiệm vụ phát triển mà không cần sự có mặt của quá trình

và hệ thống thiết bị thực Mô hình giúp cho việc phân tích kiểm chứng tính đúng đắn của một giải pháp thiết kế được thuận tiện và ít tốn kém, trước khi đưa giải pháp vào triển khai

Có thể phân loại thành hai phạm trù là mô hình vật lý và mô hình trừu tượng Mô hình vật lý là một sự thu nhỏ và đơn giản hoá của hệ thống thực, được xây dựng trên cơ sở vật lý - hoá học giống như các quá trình và thiết bị thực

- Mô hình vật lý là một phương tiện hữu ích phục vụ đào tạo cơ bản và

nghiên cứu ứng dụng, nhưng ít phù hợp cho các công việc thiết kế và phát triển của người kỹ sư điều khiển quá trình

- Mô hình trừu tượng được xây dựng trên cơ sở một ngôn ngữ bậc cao,

nhằm mô tả một cách logic các quan hệ về mặt chức năng giữa các thành phần của

hệ thống Việc xây dựng mô hình trừu tượng của một hệ thống được gọi là mô hình hoá Mô hình hoá là một quá trình trừu tượng hoá trong đó thế giới thực được

mô tả bằng một ngôn ngữ mô hình hoá và bỏ qua các chi tiết không thiết yếu Trong kỹ thuật điều khiển, ta quan tâm trước hết tới bốn dạng mô hình trừu tượng sau:

* Mô hình đồ hoạ: Với các ngôn ngữ mô hình hoá đồ họa như lưu đồ công

nghệ, lưu đồ P&ID, sơ đồ khối, mạng Petri, biểu đồ logic, Mô hình đồ hoạ phù hợp cho việc biểu diễn trực quan một hệ thống về cấu trúc liên kết và tương tác giữa các thành phần

* Mô hình toán học: Với ngôn ngữ của toán học như phương trình vi phân

(khả năng biểu diễn mạnh, với mô hình bậc cao thì khó sử dụng cho phân tích thiết

kế hệ thống), phương trình đại số, hàm truyền đạt, phương trình trạng thái (áp

dụng thống nhất cho phân tích, thiết kế hệ đơn biến và đa biến, khó tiến hành nhận dạng trực tiếp, nhạy cảm với sai lệch thông số, ít dùng cho điều khiển quá trình)

Mô hình toán học thích hợp cho mục đích nghiên cứu sâu sắc các đặc tính của từng thành phần cũng như bản chất của các mối liên kết và tương tác

* Mô hình suy luận: Là một hình thức biểu diễn thông tin và đặc tính về hệ

thống thực dưới dạng các luật suy diễn, sử dụng các ngôn ngữ bậc cao

* Mô hình máy tính: Là các chương trình phần mềm mô phỏng đặc tính của

hệ thống theo những khía cạnh quan tâm Mô hình máy tính được xây dựng với các ngôn ngữ lập trình, trên cơ sở sử dụng các mô hình toán học hoặc mô hình suy luận

Mô hình toán học, mô hình suy luận và mô hình máy tính được xếp vào phạm trù mô hình định lượng, trong khi mô hình đồ hoạ thuộc phạm trù mô hình định tính Mô hình định tính thường quan tâm tới cấu trúc và mối liên quan giữa các thành phần hệ thống về mặt định tính Trong khi đó một mô hình định lượng cho phép thực thi các phép tính để xác định rõ hơn quan hệ về mặt định lượng giữa các đại lượng đặc trưng trong hệ thống cũng như quan hệ tương tác giữa hệ thống với môi trường bên ngoài

Mặc dù cả bốn dạng mô hình nói trên đều có vai trò quan trọng nhất định trong lĩnh vực điều khiển quá trình, các mô hình toán học đóng vai trò then chốt trong hầu hết nhiệm vụ phát triển hệ thống Trong các bước thực hiện nhiệm vụ phát triển, mô hình toán học giúp các cán bộ công nghệ cũng như cán bộ điều khiển cho các mục đích sau đây:

- Hiểu rõ hơn về quá trình sẽ cần phải điều khiển và vận hành

- Tối ưu hoá thiết kế công nghệ và điều kiện vận hành hệ thống

- Thiết kế sách lược và cấu trúc điều khiển

- Lựa chọn bộ điều khiển và xác định các tham số cho bộ điều khiển

- Phân tích và kiểm chứng các kết quả thiết kế

- Mô phỏng trên máy tính phục vụ đào tạo vận hành

Xác định rõ mục đích sử dụng của mô hình là một việc hết sức cần thiết, bởi mục đích sử dụng quyết định tới việc lựa chọn phương pháp mô hình hoá cũng như mức độ chi tiết và chính xác của mô hình sau này

2.2 Mô tả toán học cho các thành phần trong hệ thống điều khiển ổn định áp suất trong hệ thống mức nước bao hơi nhà máy nhiệt điện

2.2.1 Cấu trúc điều khiển hệ thống áp suất bình bao hơi

Hình 2.1: Sơ đồ khối một vòng của hệ thống điều khiển quá trình

Cấu trúc cơ bản của một hệ thống điều khiển quá trình được minh họa như hình 2.1:

2.2.2 Xây dựng hàm truyền các thành phần của hệ thống

2.2.2.1 Thiết bị đo

a Cấu trúc cơ bản:

Một thiết bị đo quá trình có nhiệm vụ cung cấp thông tin về diễn biến của quá trình kỹ thuật và cho đầu ra là một tín hiệu chuẩn Cấu trúc cơ bản của một thiết bị đo quá trình được minh hoạ như trên hình 2.2

Hình 2.2: ấu tr c cơ bản của một thi t bị đo quá trình

Thành phần cốt lõi của một thiết bị đo là cảm biến Một cảm biến có chức năng chuyển đổi một đại lượng vật lý, ví dụ nhiệt độ, áp suất, mức, lưu lượng, nồng độ sang một tín hiệu thông thường là điện hoặc khí nén Một cảm biến có thể bao gồm một hoặc vài phần tử cảm biến, trong đó mỗi phần tử cảm biến lại là một

bộ chuyển đổi từ một đại lượng này sang một đại lượng khác dễ xử lý hơn Tín hiệu ra từ cảm biến thường rất nhỏ, chưa truyền được xa, chứa sai số do chịu ảnh hưởng của nhiễu hoặc do độ nhạy kém của cảm biến, phi tuyến với đại lượng đo

Vì thế sau phần tử cảm biến người ta cần các khâu khuếch đại chuyển đổi, lọc nhiễu, điều chỉnh phạm vi, bù sai lệch và tuyến tính hoá Những chức năng đó được thực hiện trong một bộ chuyển đổi đo chuẩn Một bộ chuyển đo đổi chuẩn đóng vai trò là một khâu điều hoà tín hiệu, nhận tín hiệu đầu vào từ một cảm biến

và cho đầu ra là một tín hiệu chuẩn để có thể truyền xa và thích hợp với đầu vào của bộ điều khiển Trong thực tế nhiều bộ chuyển đổi đo chuẩn được tích hợp luôn

cả phần tử cảm biến, vì vậy khái niệm 'Trasmitter' cũng được dùng để chỉ các thiết

bị đo

Thuật ngữ:

Measurement device: Thiết bị đo

Sensor: Cảm biến

Sensor element: Phần tử cảm biến, đầu đo

Signal conditioning: Điều hoà tín hiệu

Transmitter: Bộ chuyển đổi đo chuẩn

Transducer: Bộ chuyển đổi theo nghĩa rộng

Chất lượng và khả năng ứng dụng của một thiết bị đo phụ thuộc vào nhiều yếu tố mà ta khái quát là các đặc tính thiết bị đo, bao gồm đặc tính vận hành, đặc tính tĩnh và đặc tính động học Đặc tính vận hành bao gồm các chi tiết về khả năng

đo chi tiết vận hành và tác động môi trường Đặc tính tĩnh biểu diễn quan hệ giữa đại lượng đầu vào và giá trị tín hiệu đầu ra của thiết bị đo ở trạng thái xác lập, trong khi đặc tính động học biểu diễn quan hệ giữa biến thiên đầu vào và tín hiệu

ra theo thời gian Đặc tính tĩnh liên quan tới độ chính xác khi giá trị của đại lượng

đo không thay đổi hoặc thay đổi rất chậm Ngược lại, đặc tính động học liên quan tới khả năng phản ứng của thiết bị đo khi đại lượng đo thay đổi nhanh

m m

k y( s )

Hoặc một khâu ổn định:

m

k y( s )

+ Đưa mô hình động học của thiết bị đo vào mô hình quá trình

+ Vẫn chỉ sử dụng mô hình tĩnh của thiết bị đo và coi sai số động gây ra là nhiễu đo

Hàm truyền đạt của bộ chuyển đổi dòng điện-khí nén (I/P)

Bộ chuyển đổi I/P được chọn là PK200 của hãng YOKOGAWA có tín hiệu đầu vào là dòng điện I: 4  20mA và tín hiệu đầu ra là áp suất khí nén P: 0,2 1KG/cm2

Như vậy, thiết bị này có hàm truyền là một khâu khuyếch đại với hệ số khuyếch đại K được xác định như sau:

2 max

van on/off, tiếp điểm, sợi đốt, băng tải Phần tử điều khiển được truyền năng lượng

truyền động từ cơ cấu chấp hành, ví dụ các hệ thống động cơ, cuộn hút và cơ cấu khí nén, thu lực Trong các hệ thống điều khiển quá trình thì hầu hết biến điều khiển là lưu lượng, vì thế van điều khiển là thiết bị chấp hành tiêu biểu nhất và quan trọng nhất Van điều khiển cho phép điều chỉnh lưu lượng của một lưu chất qua đường ống dẫn tỉ lệ với tín hiệu điều khiển Trong nội dung sau đây ta tập trung vào các yếu tố cơ bản của một van điều khiển

a Cấu trúc cơ bản: Một van điều khiển bao gồm thân van được ghép nối với một

cơ chế chấp hành cùng với các phụ kiện liên quan Trên hình 2.5 là hình ảnh mặt

cắt của một van khí nén với cơ chế truyền động màng rung - lò xo

Hình 2.4: Cấu tr c cơ bản của thi t bị chấp hành

Hình 2 : ấu tr c tiêu biểu của một van cầu kh n n

Phần thân van cùng các phụ kiện được gắn với đường ống, đóng vai trò là phần tử điều khiển Độ mở van và lưu lượng qua van được xác định bởi hình dạng và vị trí chốt van Ta có thể phân loại van dựa theo thiết kế và kiểu chuyển động của chốt van như sau:

Van cầu: Chốt trượt có đầu hình cầu hoặc hình nón, chuyển động lên xuống

- Van nút: Chốt xoay hình trụ hoặc một phần hình trụ

- Van bi: Chốt xoay hình cầu hoặc một phần hình cầu

- Van bướm: Chốt xoay hình đĩa

Cơ cấu chấp hành van có nhiệm vụ cung cấp năng lượng và tạo ra chuyển động cho chốt van thông qua cầu van hoặc trục van Phần lớn van điều khiển công nghiệp được cấp nguồn khí nén, song một số nguồn năng lượng khác như điện, điện từ hoặc thu lực cũng có thể được sử dụng Ta có thể phân loại van dựa theo

cơ chế truyền động như sau:

- Van khí nén: Loại phổ biến nhất, truyền động khí nén sử dụng màng chắn/

lò so hoặc piston Tín hiệu đầu vào có thể là khí nén, dòng điện hoặc tín hiệu số Nếu tín hiệu điều khiển là dòng điện, ta cần bộ chuyển đổi dòng điện - khí nén

(I/P) tích hợp bên trong hoặc tách riêng bên ngoài

- Van điện: Cơ chế chấp hành sử dụng động cơ servo hoặc động cơ bước, được điều khiển trực tiếp từ tín tín hiệu đầu ra của bộ điều khiển, thông thường là dòng điện tương tự 4-20m hoặc tín hiệu số Van điện được sử dụng trong những ứng dụng công suất nhỏ đòi hỏi độ chính xác cao

- Van thu lực: Cơ chế chấp hành sử dụng hệ thống bơm dầu kết hợp màng chắn hoặc piston, bơm dầu được điều khiển bởi tín hiệu ra từ bộ điều khiển Van thu lực được sử dụng cho các ứng dụng công suất lớn

- Van từ: Cơ chế chấp hành cuộn hút kết hợp lò xo, lực nén yếu và độ chính xác kém, chỉ phù hợp với các bài toán đơn giản

Phần lớn van điều khiển công nghiệp được thiết kế để có tính an toàn cơ học, có nghĩa là khi không có tín hiệu điều khiển thì van hoặc phải đóng hoàn toàn hoặc phải mở hoàn toàn để ngăn chặn nguy cơ sảy ra tai nạn Ví dụ, một vạn khí nén có sử lò xo thì chốt van sẽ được kéo về vị trí ban đầu nếu mất nguồn năng lượng cung cấp Nhưng không phải van nào cũng có tính an toàn cơ học, ví dụ van điện hoặc van khí nén không sử dụng lò xo đối lực sẽ giữ nguyên vị trí mở van sau khi mất tín hiệu điều khiển hoặc mất nguồn năng lượng cấp

Chiều mũi tờn chỉ xuống hướng tới thõn van thể hiện kiểu van là đúng an toàn, cũn khi mũi tờn ngược lại chỉ thị kiểu mở an toàn Sự lựa chọn kiểu tỏc động của van thuần tuý dựa trờn nguyờn tắc đảm bảo an toàn trong trường hợp mất tớn hiệu điều khiển hoặc mất nguồn năng lượng cấp Hỡnh 2.6 minh họa van đúng an

toàn (fail-closed FC, hoặc air-to-open AO) và van mở an toàn (fail-open FO, hoặc air-to-close AC) sử dụng trong điều khiển quỏ trỡnh

Sự lựa chọn kiểu tỏc động của van điều khiển ảnh hưởng tới lựa chọn hệ số khuếch đại của bộ điều khiển phản hồi sau này

Van đúng an toàn cú độ mở van lớn hơn khi tớn hiệu điều khiển tăng Lưu ý khỏi niệm „chiều tỏc động‟ của bản thõn van điều khiển được định nghĩa trong cỏc tài liệu chuẩn dựa theo chiều chuyển động của chốt van Chiều tỏc động thuận được định nghĩa là độ mở van tăng lờn khi tớn hiệu điều khiển tăng

Nếu van được định cỡ tốt thỡ quan hệ giữa lưu lượng ra và độ mở van cú thể được coi là tuyến tớnh, ớt ra cũng trong phạm vi quan tõm Trong thực tế hàm truyền của van thường được coi là khõu quỏn tớnh bậc nhất cú trễ, lấy gần đỳng thỡ xem là khõu quỏn tớnh bậc nhất:

( )1

V V

K: hệ số khuyếch đại của van

T: thời gian trễ của van, thường lấy T = 25 ms = 0,025s

Khi tớn hiệu vào thay đổi từ 0,2  1KG/cm2 thỡ độ mở của van thay đổi từ 0

 80%, khi đú hệ số khuyếch đại được xỏc định như sau:

2

%độ ở80

100

V

m K

KG cm

Ta có khi độ mở của van thay đổi từ 5  80% thì lưu lượng nước qua van thay đổi từ 0  40 T/h Từ đó hệ số truyền của sự liên hệ giữa lưu lượng nước qua van và độ mở của van là:

Cơ cấu chấp hành có thể coi là tuyến tính trong toàn bộ dải làm việc, nên

đạo hàm dp/du bằng “1” cho van FC và bằng “-1” cho van FO Vì thế với việc chọn van FC ta có:

v

dF k

Nước từ bao hơi được đưa xuống quanh

lò bởi các ống dẫn (bao hơi đặt phía trên

lò, ở vị trí cao nhất hình 2.7) Buồng đốt

được cấu tạo từ các dàn ống sinh hơi,

các ống sinh hơi được hàn với nhau

bằng các thanh thép dẹt dọc theo hai

bên vách ống tạo thành các dàn ống kín

Các dàn ống sinh hơi tường trước và

tường sau ở giữa tạo thành vai lò, phía

dưới tạo thành các phễu tro lạnh Phía

trên buồng đốt, các dàn ống sinh hơi

tường sau tạo thành phần lồi khí động

Trên bề mặt ống sinh hơi vùng rộng của buồng đốt từ dưới vai lò tới trên phễu lạnh được gắn gạch chịu nhiệt tạo thành vùng đai đốt bảo vệ bề mặt ống Để

ổn định tuần hoàn, các dàn ống sinh hơi được chia thành các vòng tuần

hoàn nhỏ Nước từ bao hơi theo đường ống nước xuống, phân chia đi vào các ống góp dưới trước khi vào các dàn ống sinh hơi Các dàn ống sinh hơi được đốt nóng trực tiếp bởi ngọn lửa trong lò, nước trong các dàn ống sẽ sôi và sinh hơi Hỗn hợp hơi nước bốc lên từ các dàn ống sinh hơi tường hai bên lò tập trung vào các ống góp trên hai bên sườn trần lò, từ các dàn ống sinh hơi tường trước tập trung vào các ống góp trên tường trước và từ các dàn ống sinh hơi tường sau tập trung vào các ống góp trên tường sau của lò Từ các ống góp này hỗn hợp hơi nước đi vào bao hơi bằng các đường ống lên

Hệ thống cấp nước có 3 phần chính: hệ thống bơm nước; hệ thống van, ống dẫn, vòi phun và hệ thống hâm nước Hệ thống thực hiện nhiệm vụ cung cấp nước vào bao hơi đảm bảo quá trình tạo lượng hơi nước theo yêu cầu Hơi nước sau khi phun vào tuabin được ngưng tụ thành nước tại bình ngưng và được đưa trở lại hệ thống cấp nước cho bao hơi Nước cấp cho bao hơi đã được xử lý hoá học để đảm bảo chất lượng nước cấp, sau đó nước được hâm nóng tới gần nhiệt độ sôi rồi bơm vào bao hơi Hệ thống các ống dẫn, vòi phun nối liền các hệ thống cấp nước, hệ thống hâm nước, van và bơm với bao hơi

Trên cơ sở phân tích ở trên, có thể xác định gần đúng hàm truyền đạt đối tương Trong thực tế hàm truyền đạt của đối tượng không có tính tự cân bằng được

mô tả gần đúng như sau:







.( )1

s dt

K e

W s

Ts



Các thông số của đối tượng hoàn toàn có thể xác định được từ hàm quá độ bằng phương pháp thuần túy đồ thị, giải tích hoặc thực nghiệm

Tính hàm truyền đạt của đối tượng áp suất bình bao hơi

Đối tượng điều chỉnh của hệ thống là áp suất bình bao hơi, theo [1, 2, 3] ta

có thể thông qua đặc tính động học hoặc thực nghiệm của hệ điều khiển áp suất bình bao hơi với tác động điều chỉnh là van đóng mở hơi nước để xác định tham số của đối tượng Vậy ta tính chọn được thông số của hàm truyền đối tượng như sau:

K: hệ số khuyếch đại hay hệ số truyền

t h

: hằng số thời gian trễ,  = 18 (s)

T: hằng số thời gian, T = 50 (s) Khi đó hàm truyền của đối tượng là:







180,05

( )

s dt

Ta có sơ đồ khối như sau:

Dựa vào số liệu thực tế, chọn được thông số của hàm truyền của hệ hở như sau: