Giáo dục kỹ năng mềm thông qua công tác giáo viên chủ nhiệm cho học sinh trường THCS Linh Đông, Quận Thủ Đức, Tp. Hồ Chí Minh

Nội dung đề tài gồm có 3 phần: Chương 3: Đề xuất phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục KNM cho HS lớp 8 thông qua công tác GVCN tại trường THCS Linh Đông.. Kết quả nghiên c

LUẬN VĂN THẠC SĨ

VÕ NGỌC NỮ

GIÁO DỤC KỸ NĂNG MỀM THÔNG QUA CÔNG TÁC GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM CHO HỌC SINH TRƯỜNG THCS LINH ĐÔNG, QUẬN THỦ ĐỨC, TP.HCM

NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 601401

Tp Hồ Chí Minh, tháng 10/2014

S K C0 0 4 3 7 4

LÝ LỊCH KHOA HỌC

I LÝ LỊCH SƠ LƢỢC

Chức vụ, đơn vị công tác trước khi học tập, nghiên cứu: Giáo viên trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh

Chỗ ở riêng hoặc địa chỉ liên lạc: 64 đường 13, KP1, phường Linh Tây, quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh

4 Trình độ ngoại ngữ khác: Anh văn – B

III QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN KỂ TỪ KHI TỐT NGHIỆP

Từ 9/2003 đến nay Trường THCS Linh Đông Giáo viên

Ngày 01 tháng 10 năm 2014 Người khai ký tên

Võ Ngọc Nữ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác

Tp.Hồ Chí Minh, ngày 01 tháng 10 năm 2014

Ký tên

Võ Ngọc Nữ

LỜI CẢM ƠN

Xin chân thành cảm ơn!

Người nghiên cứu xin chân thành cám ơn:

TS Phan Long đã tận tình hướng dẫn, định hướng và hết lòng giúp đỡ để người nghiên cứu hoàn thành đề tài

Quý Thầy Cô trong Hội đồng báo cáo chuyên đề 2 đã nhận xét, góp ý và khuyến nghị cho người nghiên cứu hoàn thiện đề tài

Quý Thầy, Cô Viện Sư phạm Kỹ thuật trường Đại học Sư Phạm

Kỹ thuật TP.HCM đã giảng dạy, truyền đạt những kiến thức quý báu

Ban Giám hiệu, quý Thầy Cô và các em học sinh trường THCS Linh Đông đã nhiệt tình hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho người nghiên cứu trong quá trình thực hiện đề tài

Các Anh, Chị học viên lớp Cao học Giáo dục học 12B của trường Đại học Sư Phạm Kỹ thuật TP.HCM đã đóng góp ý kiến chân thành cho

đề tài của người nghiên cứu

VÕ NGỌC NỮ

Ở Việt Nam, để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ, đáp ứng nhu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học, giáo dục KNM

đã được đưa vào trường học thông qua việc lồng ghép, tích hợp trong các môn học

và những năm gần đây đã đưa vào trong công tác giáo viên chủ nhiệm Tuy nhiên,

do nội dung, phương pháp, cách thức truyền tải chưa phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi HS nên hiệu quả giáo dục còn chưa cao Điều này cho thấy giáo viên chủ nhiệm có vai trò rất quan trọng trong việc tổ chức các hoạt động phù hợp để giáo dục KNM cho HS

Nội dung đề tài gồm có 3 phần:

Chương 3: Đề xuất phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục KNM cho

HS lớp 8 thông qua công tác GVCN tại trường THCS Linh Đông

Phần Kết luận và Kiến nghị

Đề tài được thực nghiệm sư phạm phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục KNM theo các chủ đề: kỹ năng xác định giá trị, kỹ năng thấu cảm, kỹ năng xác định mục tiêu và kỹ năng lựa chọn nghề nghiệp

Đề tài góp phần làm phong phú hơn cơ sở lý luận về giáo dục KNM cho HS THCS thông qua công tác giáo viên chủ nhiệm tại trường THCS Linh Đông

Kết quả nghiên cứu của đề tài đã thể hiện được tính khả thi và hiệu quả của việc đề xuất phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục KNM cho HS lớp 8 thông qua công tác GVCN tại trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức

of integrating in subjects and in the recent years it has applied in the task of form teachers However, the contents, the methods as well as the procedures haven’t been suitable for the students’ ages, the effect of education isn’t good This shows that the form teacher plays an important role in organizing proper activities to educate soft skills for students

The thesis is divided into three sections:

The first section: Introduction

The second section:

Chapter 1: Rationale for educating soft skills for secondary students by means of the task of form teachers

Chapter 2: Reality of educating soft skills for students of grade 8 at Linh Dong Secondary school in Thu Duc District

Chapter 3: Proposing methods and forms to organize activities of educating soft skills for students of grade 8 by means of the task of form teachers at Linh Dong Secondary school

The third section: Conclusion and Petition

The thesis was experimented by using methods and forms to organize activities of educating soft skills according to the topics: the skill of defining value, the skill of sympathy, the skill of defining aim and the skill of choosing career

The thesis contributes the variety to rationale for educating soft skills for secondary students by means of the task of form teachers at Linh Dong Secondary school

The result of thesis research expresses the realizability and the effect on proposing methods and forms to organize activities of educating soft skills for students of grade 8 by means of the task of form teachers at Linh Dong Secondary school in Thu Duc District

MỤC LỤC

TRANG

Lý lịch khoa học i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

Tóm tắt iv

Mục lục viii

Danh mục các chữ viết tắt xii

Danh mục các bảng xiii

Danh mục các hình xv

Danh mục các biểu đồ xvi

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Đối tượng - Khách thể nghiên cứu 3

5 Giả thuyết nghiên cứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Cấu trúc luận văn 4

NỘI DUNG Chương 1 - CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG MỀM CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ THÔNG QUA CÔNG TÁC GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM 5

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 5

1.1.1 Trên thế giới 5

1.1.2 Tại Việt Nam 8

1.2 Một số khái niệm 12

1.2.1 Kỹ năng 12

1.2.2 Kỹ năng mềm (soft skills) 12

1.2.3 Giáo dục kỹ năng mềm 14

1.2.4 Công tác chủ nhiệm 14

1.3 Phân biệt kỹ năng sống và kỹ năng mềm 16

1.4 Giáo dục kỹ năng mềm 17

1.4.1 Cơ sở khoa học 17

1.4.2 Công tác giáo viên chủ nhiệm trong giáo dục phổ thông 20

1.5 Giáo dục KNM cho HS THCS 22

1.5.1 Mục tiêu của giáo dục KNM cho HS THCS 22

1.5.2 Nguyên tắc giáo dục KNM 23

1.5.3 Con đường hình thành KNM 24

1.5.4 Nội dung giáo dục KNM 25

1.5.5 Hình thức và phương pháp sử dụng trong giáo dục KNM cho HS THCS 27

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 35

Chương 2 - THỰC TRẠNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG MỀM CHO HỌC SINH LỚP 8 TẠI TRƯỜNG THCS LINH ĐÔNG, QUẬN THỦ ĐỨC 36

2.1 Giới thiệu về trường THCS Linh Đông, quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh 36

2.2 Giới thiệu về GV trong tổ Chủ nhiệm 37

2.3 Nội dung tích hợp giáo dục KNM cho HS THCS trong tiết SHCN và NGLL 38

2.4 Thực trạng giáo dục KNM tại trường THCS Linh Đông 39

2.4.1 Mục tiêu khảo sát 39

2.4.2 Phạm vi khảo sát 39

2.4.3 Đối tượng khảo sát 39

2.4.4 Phương pháp khảo sát 39

2.4.5 Thời gian khảo sát 39

2.4.6 Nội dung 39

2.5 Kết quả khảo sát 40

2.5.1 Kết quả tổng quát các tham số nghiên cứu của giáo viên và học sinh 40

2.5.2 Về nhận thức KNM và giáo dục KNM 41

2.5.3 Về xác định mục tiêu giáo dục KNM cho học sinh THCS 44

2.5.4 Công tác giáo dục KNM trong nhà trường 44

2.5.5 Mức độ rèn luyện KNM của học sinh THCS 48

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 50

Chương 3 - ĐỀ XUẤT PHƯƠNG PHÁP VÀ HÌNH THỨC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG MỀM CHO HỌC SINH LỚP 8 THÔNG QUA CÔNG TÁC GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM 51

3.1 Cơ sở khoa học của việc đề xuất phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục KNM cho HS lớp 8 thông qua công tác GVCN 51

3.1.1 Cơ sở pháp lý 51

3.1.2 Cơ sở thực tiễn của kết quả khảo sát thực trạng giáo dục KNM cho HS lớp 8 tại trường THCS Linh Đông 52

3.2 Kiểm nghiệm sư phạm không đối chứng các phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục KNM cho HS lớp 8 tại trường THCS Linh Đông 53

3.2.1 Mục đích kiểm nghiệm 53

3.2.2 Đối tượng kiểm nghiệm 54

3.2.3 Kế hoạch kiểm nghiệm 54

3.2.4 Quy trình và nội dung kiểm nghiệm 54

3.3 Thiết kế hình thức tổ chức hoạt động bằng các phương pháp đã đề xuất trong giáo dục KNM cho HS THCS thông qua công tác GVCN 54

3.3.1 Chủ đề 1: Kỹ năng xác định giá trị 55

3.3.2 Chủ đề 2: Kỹ năng thấu cảm 62

3.3.3 Chủ đề 3: Kỹ năng xác định mục tiêu 68

3.3.4 Chủ đề 4: Kỹ năng lựa chọn nghề nghiệp 73

3.4 Đánh giá kết quả kiểm nghiệm sư phạm 79

3.4.1 Đánh giá thái độ và tính tích cực rèn luyện KNM của HS sau quá trình kiểm

nghiệm 80

3.4.2 Khảo sát ý kiến GV về tính khả thi của việc áp dụng các phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục KNM cho HS lớp 8 tại trường THCS Linh Đông 84 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 88

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 89

1 Kết luận 89

2 Đóng góp của đề tài 89

3 Hướng phát triển của đề tài 89

4 Kiến nghị 90

TÀI LIỆU THAM KHẢO 92 PHỤ LỤC

15 UNESCO Tổ chức Giáo dục – Khoa học – Văn hóa quốc tế

16 UNICEF Quỹ Nhi đồng Liên hiệp quốc

7 Bảng 2.7: Kết quả khảo sát của GV và HS về hình thức cần thiết để tổ

chức hoạt động giáo dục KNM cho HS THCS đạt hiệu quả cao 46

8 Bảng 2.8: Mức độ thích các hoạt động trong việc tổ chức giáo dục

9 Bảng 2.9: Phương pháp sử dụng để giáo dục KNM cho học sinh

10

Bảng 2.10: So sánh về nhận định của giáo viên và tự nhận định của

học sinh về mức độ tham gia rèn luyện các KNM của học sinh trong

nhà trường

48

11 Bảng 3.1: Mức độ tham gia các hoạt động trong việc tổ chức

12 Bảng 3.2: Mức độ thay đổi về nhận thức rèn luyện KNM 81

13 Bảng 3.3: Mức độ thay đổi thái độ rèn luyện KNM 81

14 Bảng 3.4: Mức độ hình thành KNM 82

15 Bảng 3.5: Mức độ cần thiết của việc vận dụng KNM trong cuộc

16

Bảng 3.6: Mức độ phù hợp của việc vận dụng phương pháp và

hình thức tổ chức hoạt động giáo dục KNM trong tiết SHCN và

NGLL

85

17

Bảng 3.7: Mức độ phù hợp của việc vận dụng phương pháp và

hình thức tổ chức hoạt động giáo dục KNM đối với đặc điểm lứa

Bảng 3.9: Mức độ phù hợp của việc áp dụng các phương pháp và

hình thức tổ chức hoạt động giáo dục KNM đối với điều kiện

thực tế và HS tại trường THCS Linh Đông

86

DANH MỤC CÁC HÌNH

1 Hình 1.1: Vai trò, các mối quan hệ của GVCN 21

2 Hình 2.1: Tập thể cán bộ, GV trường THCS Linh Đông 37

3 Hình 2.2: Học sinh trả lời phiếu khảo sát

9 Hình 3.4: Các tổ thảo luận nội quy tổ 61

10 Hình 3.5: Học sinh tham gia trò chơi – Vượt qua tăm tối 66

11 Hình 3.6: Học sinh trình bày sơ đồ tư duy về sự thấu cảm 66

12

Hình 3.7: Học sinh tham gia sắm vai “Người hành hương bất

13 Hình 3.8: Học sinh tham gia thảo luận nhóm và trình bày ý kiến 67

14 Hình 3.9: Học sinh tham gia trò chơi – Phóng phi tiêu 73

15 Hình 3.10: Học sinh tham gia sắm vai trả lời tình huống 73

16 Hình 3.11: Học sinh động não suy nghĩ về dự định nghề nghiệp 79

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

1 Biểu đồ 2.1: Nhận thức của GV và HS về khái niệm KNM 41

2 Biều đồ 2.2: Mức độ cần thiết phải rèn luyện KNM cho HS 42

3 Biểu đồ 2.3: Mục tiêu giáo dục KNM của GV và HS 44

4 Biểu đồ 2.4: Mức độ tích hợp giáo dục KNM cho HS THCS 45

5 Biểu đồ 2.5: Khó khăn khi tổ chức hoạt động giáo dục KNM cho

6 Biểu đồ 2.6: Hình thức tổ chức hoạt động giáo dục KNM cho HS

7 Biểu đồ 2.7: Mức độ thích tổ chức hoạt động trong giáo dục

11 Biểu đồ 3.2: Mức độ thay đổi về nhận thức rèn luyện KNM 81

12 Biểu đồ 3.3: Mức độ thay đổi thái độ rèn luyện KNM 82

13 Biểu đồ 3.4: Mức độ hình thành KNM 82

14

Biểu đồ 3.5: Mức độ cần thiết của việc vận dụng KNM trong

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Sinh thời Bác Hồ dành nhiều tình yêu thương, sự chăm sóc cho thế hệ trẻ Bác đã nói: "Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người" Câu nói của Bác thể hiện tầm nhìn sâu rộng của một người vĩ đại Quả thực sự hưng thịnh tồn vong của đất nước bao giờ cũng gắn với thế hệ trẻ Thế hệ trẻ khỏe mạnh thì đất nước vững bền, thế hệ trẻ yếu ớt thì đất nước suy vong Thế hệ trẻ chính là nguồn lực quý giá của đất nước Để có thể đưa đất nước phát triển thì thế hệ trẻ cần được trang bị các kỹ năng để đáp ứng nhu cầu của môi trường sống, học tập và làm việc cũng như thích ứng với cuộc sống nhiều thay đổi ngày nay

Ngày 22 tháng 7 năm 2008 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có chỉ thị 40/2008/CT-BGDĐT về việc phát động phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” ở các trường phổ thông giai đoạn 2008-2013 trong đó

có nội dung rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh Đến tháng 6 năm 2010, Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục ra công văn số 3408/BGDĐT-GDTrH về việc bồi dưỡng cho giáo viên trung học về tổ chức hoạt động giáo dục giá trị sống và kỹ năng sống cho học sinh

Trong những năm gần đây, nền giáo dục nước ta đã chú trọng đến việc giáo dục kỹ năng sống trong các trường học Một trong các nhiệm vụ trọng tâm đến năm

2020 là “Tiếp tục tăng cường đổi mới phương thức giáo dục đạo đức, giáo dục ngoài giờ lên lớp, chú trọng giáo dục đạo đức và giá trị sống, rèn luyện kỹ năng sống, năng lực thực hành, tổ chức các hoạt động trải nghiệm Bên cạnh đó, chú trọng đổi mới sinh hoạt trong các tiết sinh hoạt chủ nhiệm, giáo dục kỹ năng sống theo tinh thần lồng ghép và tích hợp, nâng cao vai trò của giáo viên chủ nhiệm lớp, các tổ chức đoàn thể, phối hợp giáo dục toàn diện cho học sinh”

Thực tế, sau một thời gian thực hiện giáo dục kỹ năng sống cho học sinh vẫn còn khá nhiều rào cản Việc coi trọng dạy chữ hơn dạy người vẫn tồn tại trong nhà trường Điều đó làm nội dung giáo dục nặng về lý thuyết hơn thực hành, vì vậy giáo

dục kỹ năng sống cho học sinh vẫn chưa thật sự được chú trọng Việc lồng ghép tích hợp giáo dục kỹ năng sống thông qua công tác giáo viên chủ nhiệm còn khá mới mẽ nên giáo viên còn nhiều bỡ ngỡ trong việc tiếp cận với nội dung, phương pháp giáo dục và hình thức tổ chức

Qua thực tế 5 năm làm công tác chủ nhiệm lớp 8 tại trường THCS Linh Đông, người nghiên cứu nhận thấy công tác giáo dục kỹ năng sống của nhà trường

đã được lồng ghép thông qua một số hoạt động ngoại khóa, trong một số môn học

và cũng đã đưa vào trong công tác giáo viên chủ nhiệm Tuy nhiên, hình thức tổ chức chưa phong phú, đa dạng, chưa thu hút học sinh tham gia, nội dung giáo dục chưa đi vào chiều sâu, còn mang tính hình thức Bên cạnh đó, một số giáo viên chủ nhiệm chưa có nhiều kinh nghiệm nên còn lúng túng trong việc tổ chức và lựa chọn phương pháp để giáo dục phù hợp với đối tượng học sinh và điều kiện thực tế của nhà trường Không phải ngẫu nhiên mà yêu cầu giáo dục kỹ năng sống phải được lồng ghép trong công tác giáo viên chủ nhiệm vì qua thời gian tìm hiểu và thực tiễn làm công tác giáo viên chủ nhiệm người nghiên cứu đã nhận thấy nếu giáo viên biết khai thác thế mạnh trong tiết sinh hoạt chủ nhiệm và ngoài giờ lên lớp thì việc giáo dục kỹ năng sẽ mang lại hiệu quả cao hơn Thông qua hoạt động sẽ giúp học sinh hình thành nhân cách, giúp các em có sự tự tin, chủ động cũng như khả năng phản ứng đầy chất sáng tạo, xử lý các tình huống trong cuộc sống một cách linh hoạt và nhạy bén

Xuất phát từ những lý do nêu trên, người nghiên cứu chọn đề tài: Giáo dục

kỹ năng mềm thông qua công tác giáo viên chủ nhiệm cho học sinh trường THCS Linh Đông quận Thủ Đức Thành phố Hồ Chí Minh

2 Mục tiêu nghiên cứu

Đề xuất phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục KNM thông qua công tác GVCNcho HS trường THCS Linh Đông quận Thủ Đức

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận về giáo dục KNM cho học sinh THCS và công tác GVCN