Dạy học tích cực môn Công nghệ may trang phục 2 tại trường Đại học Công nghiệp Thực phẩm Tp. Hồ Chí Minh

TÓM TẮT Nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghề cũng như định hướng quá trình tổ chức dạy học theo phương pháp dạy học tích cực, đề tài “ Dạy học tích cực môn Công nghệ may trang phục 2 tạ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

DẠY HỌC TÍCH CỰC MÔN CÔNG NGHỆ MAY

TRANG PHỤC 2 TẠI TRỪỜNG ĐẠI HỌC

CÔNG NGHIỆPTHỰC PHẨM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

S KC 0 0 4 2 0 8

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC – 601401

Hướng dẫn khoa học:

GVC.TS VÕ THỊ NGỌC LAN

LÝ LỊCH KHOA HỌC

I LÝ LỊCH SƠ LƯỢC:

Họ & tên: NGUYỄN MAI THANH THẢO Giới tính: Nữ

Chỗ ở riêng hoặc địa chỉ liên lạc: 9M/86, đường Hà Chương, khu phố 6, phường Trung Mỹ Tây, quận 12, TP Hồ Chí Minh

II QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO:

1 Cao đẳng:

Nơi học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh

Ngành học: Công nghệ May

2 Đại học:

Hệ đào tạo: Chính quy (chuyển tiếp)

Thời gian đào tạo từ 09/2005 đến 08/ 2007

Nơi học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh

- Công tác đối ngoại và xuất nhập khẩu

Ngày & nơi thi tốt nghiệp: tháng 7 năm 2007 tại Trường Đại học Sư Phạm Kỹ Thuật TP Hồ Chí Minh

III QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN KỂ TỪ KHI TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC:

Thời gian Nơi công tác Công việc đảm nhiệm

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tp Hồ Chí Minh, ngày … tháng … năm 2014

Người nghiên cứu

Nguyễn Mai Thanh Thảo

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, tôi xin chân thành cảm ơn TS Võ Thị Ngọc Lan đã tận tình hướng dẫn và định hướng cho tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám Hiệu, phòng Đào tạo sau đại học, khoa

Sư Phạm Kỹ Thuật và viện Sư Phạm Kỹ Thuật trường Đại học Sư phạm kỹ thuật

TP Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành khóa học

Xin chân thành cảm ơn quý Thầy Cô, những người đã tham gia giảng dạy lớp Cao học ngành Giáo dục học khóa 2011 – 2013B

Tôi cũng xin cảm ơn các bạn học viên Cao học ngành Giáo dục học, gia đình bạn bè đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện

đề tài

NGUYỄN MAI THANH THẢO

TÓM TẮT

Nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghề cũng như định hướng quá trình tổ chức dạy học theo phương pháp dạy học tích cực, đề tài “ Dạy học tích cực môn Công nghệ may trang phục 2 tại trường Đại học Công Nghiệp Thực Phẩm TP.Hồ Chí Minh” là thiết thực, mang tính thực tiễn cao cho Khoa Công nghệ may – thiết kế thời trang và Da giày nói riêng và cho Trường Đại học Công Nghiệp Thực Phẩm TP.Hồ Chí Minh nói chung

Cuối cùng là phần kết luận và kiến nghị: Nêu những thành quả đạt được sau quá trình thực nghiệm, đồng thời đề tài cũng nêu lên một số kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng dạy học, đáp ứng được nhu cầu của nhà s dụng lao động, phù hợp với

sự phát triển của xã hội

ABSTRACT

In order to improve the quality of vocational training as well as process-oriented learning organizations active teaching methods, titled "Actived teaching for Sewing technique 2 at Ho Chi Minh University Food Industry " is a practical, highly practical garment for Science technology - design and fashion Leather particular and University Food Industry in general Ho Chi Minh City

Content of the topic is developed in three part:

Part 1: Introduction, clearly states reason, goals, missions, objects, content scope, and methodology of research

Part 2: Maintain content includes 3 chapters such as: the rationale system of active teaching methods; survey and analysis real of the active teaching methods in Sewing technique 2 at Ho Chi Minh University Food Industry; Organizing empirical teaching trials with Sewing technique 2 at Ho Chi Minh University Food Industry, conduct experiments and evaluating achieved results

Part 3: Conclusion and Recommendation, presenting achievements after the experiments; the research proposes recommendations for University, teachers and students which need consideration and implementation

MỤC LỤC

LÝ LỊCH KHOA HỌC i

LỜI CAM ĐOAN iii

TÓM TẮT v

ABSTRACT vi

MỤC LỤC vii

DANH MỤC CÁC CHỮ VI T TẮT xi

DANH MỤC CÁC ẢNG xii

DANH MỤC CÁC HÌNH xiv

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3

5 Giả thuyết nghiên cứu 3

6 Giới h n đề tài 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Ý nghĩa đóng góp của đề tài về mặt lý luận và thực tiễn 5

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC TÍCH CỰC 7

1.1 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 7

1.1.1 Trên thế giới 7

1.1.2 Tại Việt Nam 8

1.2 CÁC KHÁI NIỆM 14

1.2.1 Tính tích cực 14

1.2.2 Tính tích cực học tập 14

1.2.3 Phương pháp dạy học 15

1.2.4 Phương pháp dạy học tích cực 16

1.2.5 Tổ chức dạy học 17

1.3 CÁC LÝ THUY T HỌC TẬP THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HOÁ NGƯỜI

HỌC 18

1.3.1 Thuyết hoạt động 18

1.3.2 Thuyết nhận thức 19

1.3.3 Thuyết kiến tạo 21

1.3.4 Lý thuyết thang bậc nhu cầu của con người 22

1.4 TIÊU CHÍ LỰA CHỌN PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ĐẠI HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HOÁ NGƯỜI HỌC 23

1.5 KHÁI QUÁT VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC 24

1.5.1 Phân biệt quan điểm dạy học, phương pháp dạy học và kỹ thuật dạy học 24

1.5.2 Điều kiện áp dụng phương pháp dạy học tích cực 26

1.5.2.1 Giáo viên 27

1.5.2.2 Học sinh 27

1.5.2.3 Mục tiêu dạy học 27

1.5.2.4 Nội dung dạy học 27

1.5.2.5 Phương pháp dạy học 28

1.5.2.6 Phương tiện dạy học và cơ sở vật chất của trường 28

1.5.3 Các phương pháp dạy học tích cực 28

1.5.3.1 Phương pháp diễn giảng 29

1.5.3.2 Phương pháp thảo luận 30

1.5.3.3 Phương pháp đàm thoại 32

1.5.3.4 Dạy học hợp tác 33

1.5.4 Các kỹ thuật dạy học tích cực 36

1.5.4.1 Động não (công não) 36

1.5.4.2 Kỹ thuật đặt câu hỏi 37

1.5.4.3 Kỹ thuật 3 lần 3 39

1.5.4.4 Kỹ thuật học tập hợp tác 39

1.5.4.5 Sơ đồ tư duy 40

K T LUẬN CHƯƠNG 1 42

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ MAY TRANG PHỤC 2 TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM TP.HCM43 2.1 TỔNG QUAN VỀ TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 43

2.2 GIỚI THIỆU KHOA CÔNG NGHỆ MAY – THI T K THỜI TRANG VÀ DA GIÀY 45

2.3 GIỚI THIỆU MÔN HỌC CÔNG NGHỆ MAY TRANG PHỤC 2 46

2.3.1 Vị trí, chương trình môn học 46

2.3.2 Mục tiêu môn học 46

2.3.3 Đặc điểm môn học 46

2.3.3.1 Tính cụ thể 46

2.3.3.2 Tính trừu tượng 47

2.3.3.3 Tính hiện đại 47

2.3.3.4 Tính thực tiễn 47

2.4 THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ MAY TRANG PHỤC 2 TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM TP HỒ CHÍ MINH48 2.4.1 Xác định mục tiêu, phạm vi, đối tượng và thời gian khảo sát 49

2.4.1.2 Xác định phạm vi và đối tượng khảo sát 49

2.4.1.3 Xác định cách thức và thời gian khảo sát 49

2.4.2 Nội dung khảo sát 49

2.4.3 Công cụ khảo sát 49

2.4.4 Đánh giá kết quả khảo sát thực trạng dạy học môn Công nghệ may trang phục 2 theo phương pháp dạy học tích cực 50

2.4.4.1 Những khó khăn khi giảng viên tham gia giảng dạy môn Công nghệ may trang phục 2 50

2.4.4.2 Về mức độ s dụng phương pháp dạy học và hình thức tổ chức dạy học 51

2.4.3.3 Cách thức lựa chọn phương pháp dạy học và hình thức tổ chức dạy học đối với từng nội dung của môn học 54

2.4.3.4 Về mức độ s dụng phương tiện dạy học 57

2.4.3.5 Về mức độ s dụng kỹ thuật dạy học tích cực 59

2.4.3.6 Đánh giá tiết giảng các giáo viên thuộc bộ môn may trong quá trình người

nghiên cứu đi dự giờ 61

K T LUẬN CHƯƠNG 2 63

CHƯƠNG 3: TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ MAY TRANG PHỤC 2 THEO PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 65

3.1 CƠ SỞ TRIỂN KHAI TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ MAY TRANG PHỤC 2 THEO PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC 65

3.2 VẬN DỤNG QUI TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC MÔN CÔNG NGHỆ MAY TRANG PHỤC 2 66

3.3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 69

3.3.1 Mục đích thực nghiệm 69

3.3.2 Đối tượng thực nghiệm 69

3.3.3 Nội dung thực nghiệm 70

3.3.4 Tổ chức thực nghiệm 71

3.3.5 X lý và đánh giá kết quả thực nghiệm 72

3.3.5.1 Đánh giá bài dạy theo phương pháp dạy học tích cực 72

3.3.5.2 X lý và đánh giá kết quả bài kiểm tra của sinh viên sau thực nghiệm 81

K T LUẬN CHƯƠNG 3 89

PHẦN K T LUẬN - KI N NGHỊ 90

1 K T LUẬN 90

1.1 Tóm tắt đề tài, nhận xét và đánh giá 90

1.2 Hướng phát triển của đề tài 91

2 KI N NGHỊ 91

2.1 Về phía nhà trường: 91

2.2 Đối với giảng viên 91

2.3 Đối với sinh viên 92

TÀI LIỆU THAM KHẢO 93 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC ẢNG

ảng 2.1: Tỷ lệ số phiếu nhận về từ giảng viên và sinh viên sau khảo sát 50 ảng 2.2: Phân bố số lượng sinh viên được khảo sát qua các khoá học 50 ảng 2.3: Ý kiến của giảng viên về những khó khăn khi tham gia giảng dạy môn

cho từng nội dung của môn học 56

ảng 2.7: Ý kiến của giảng viên và sinh viên về mức độ s dụng phương tiện

dạy học 58

ảng 2.8: Ý kiến của GV và SV về việc giảng viên vận dụng kỹ thuật dạy học

tích cực khi giảng dạy môn CNMTP2 59

ảng 2.9: Ý kiến của người nghiên cứu về việc đi dự giờ các giảng viên 62 ảng 3.1: Nội dung và thời gian thực nghiệm của lớp thực nghiệm và lớp đối

viên áp dụng cho từng nội dung của môn học 78

ảng 3.6: Ý kiến của SV về hiệu quả của các phương pháp dạy học mà giảng

viên s dụng cho lớp thực nghiệm 80

ảng 3.7: Bảng phân phối điểm số của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 82

ảng 3.8: Biểu thị sự phân bố điểm của bài kiểm tra số 1 – lớp thực nghiệm và

lớp đối chứng 83

ảng 3.9: Biểu thị sự phân bố điểm của bài kiểm tra số 2 – lớp thực nghiệm và

lớp đối chứng 84

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1: Sơ đồ tổ chức dạy học theo kỹ thuật dạy học tích cực 12

Hình 1.2: Cấu trúc hoạt động (A.N Leonchiep 1903-1979) 18

Hình 1.3: Mô hình học tập theo thuyết nhận thức 19

Hình 1.4: Mô hình học tập theo thuyết kiến tạo 22

Hình 1.5: Sơ đồ 3 bình diện của phương pháp dạy học 25

Hình 1.6: Sơ đồ mối quan hệ giữa khái niệm quan điểm dạy học, phương pháp dạy học và kỹ thuật dạy học 25

Hình 2.1: Ý kiến của giảng viên và sinh viên về mức độ khó của từng nội dung môn học 55

Hình 2.2: Ý kiến của SV về mức độ tiếp thu bài học khi GV áp dụng KTDH vào giảng dạy môn CNMTP2 60

Hình 2.3: Ý kiến của sinh viên về mong muốn cần thay đổi để nâng cao chất lượng dạy và học 61

Hình 3.1: Ý kiến SV lớp thực nghiệm về các kỹ thuật dạy học mà GV áp dụng 79

Hình 3.2: Tần suất phân phối điểm của bài kiểm tra thứ nhất lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 82

Hình 3.3: Tần suất phân phối điểm của bài kiểm tra thứ hai lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 83

Hình 3.4: Phân loại kết quả học tập qua bài kiểm tra thứ nhất 86

Hình 3.5: Phân loại kết quả học tập qua bài kiểm tra thứ hai 86

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nhằm đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực trình độ cao cho công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước, nâng cao năng lực cạnh tranh và hợp tác bình đẳng trong hội nhập quốc tế thì việc đưa lý luận dạy học đại học vào thực tế giảng dạy hiện nay là vấn đề cấp thiết phải làm, và việc đổi mới phương pháp dạy học đại học cũng phải ngang tầm với thời đại Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm Trong Luật Giáo Dục 2005 điều 36b

đã nêu rõ: “Phương pháp giáo dục đại học phải coi trọng việc bồi dưỡng năng lực tự học, tự nghiên cứu, tạo điều kiện cho người học phát triển tư duy sáng tạo, rèn luyện

kỹ năng thực hành, tham gia nghiên cứu, thực nghiệm, ứng dụng” [11]

Theo điều 5.2a của Luật Giáo Dục Đại Học 2012 cũng nêu rõ mục tiêu đối với đào tạo trình độ cao đẳng, đại học là “Đào tạo trình độ cao đẳng để sinh viên có kiến thức chuyên môn cơ bản, kỹ năng thực hành thành thạo, hiểu biết được tác động của các nguyên lý, quy luật tự nhiên - xã hội trong thực tiễn và có khả năng giải quyết những vấn đề thông thường thuộc ngành được đào tạo” [12, tr.2]

Trong Chiến lược phát triển Giáo dục 2011-2020 nhiệm vụ thứ tư trong giai đoạn 1 (2013-2015) cũng nêu lên yêu cầu“Đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, thi, kiểm tra và đánh giá chất lượng giáo dục” Chính vì thế đổi mới phương pháp dạy học là vô cùng quan trọng và cần thiết nhằm đạt được mục tiêu phát triển Giáo dục đại học “… tăng cường năng lực thích ứng với việc làm trong xã hội, năng lực

tự tạo việc làm cho mình và cho xã hội” [1, tr.84]

Nhận thức được tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học, trường Đại học Công Nghiệp Thực Phẩm (CNTP) Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) đã chuyển phương thức đào tạo từ niên chế sang đào tạo theo học chế tín chỉ với mục đích giúp cho người học tự chủ trong quá trình học của bản thân Tuy nhiên để có thể đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội, của ngành cũng như trước những yêu cầu và thách thức về việc phải đổi mới nâng cao chất lượng đào

tạo, trường Đại học CNTP TP.HCM đã và đang từng bước cải tiến, hoàn thiện nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, trong đó khuyến khích việc vận dụng các phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá người học nhằm tăng tính tự giác, chủ động và sáng tạo nơi người học

Việc giảng dạy các môn học thuộc chuyên ngành may nói chung và môn Công nghệ may trang phục 2 nói riêng của Khoa Công Nghệ May – Thiết Kế Thời Trang

và Da Giày (gọi tắt là khoa May) thuộc trường Đại học CNTP TP.HCM cũng được giảng viên trong Khoa áp dụng các phương pháp dạy học tích như phương pháp diễn giảng (phương pháp thuyết trình có minh hoạ), thảo luận, dạy học giải quyết vấn đề, … nhưng chỉ mang tính hình thức Một phần do bản thân các em sinh viên chưa thật sự tự lực trong quá trình học để chiếm lĩnh tri thức Mặt khác, giảng viên chưa biết cách vận dụng một cách khéo léo, nhuần nhuyễn, linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực trong công tác giảng dạy của mình

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn về dạy học tích cực, đồng thời là giảng viên ngành Công nghệ may trường Đại học Công nghiệp thực phẩm TP.HCM, đề tài

“D y học tích cực môn Công nghệ may trang phục 2 t i trường Đ i học Công nghiệp thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh” nhằm góp phần thực hiện tổ chức

quá trình dạy học theo một qui trình hợp lý, nâng cao chất lượng dạy và học các chương của môn học này

2 Mục tiêu nghiên cứu

Tổ chức dạy học môn Công nghệ may trang phục 2 theo phương pháp dạy học tích cực tại trường Đại học Công Nghiệp Thực Phẩm Thành phố Hồ Chí Minh

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để giải quyết mục tiêu nghiên cứu trên, người nghiên cứu tập trung nghiên cứu các vấn đề sau:

 Nhiệm vụ 1: Hệ thống cơ sở lý luận về phương pháp dạy học tích cực

trường Đại học CNTP TP.HCM

pháp dạy học tích cực tại trường Đại học CNTP TP.HCM

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Phương pháp dạy học tích cực

4.2 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động dạy môn Công nghệ may trang phục 2 của giảng viên và hoạt động học của sinh viên tại trường Đại học Công Nghiệp Thực Phẩm TP.HCM

5 Giả thuyết nghiên cứu

Thực trạng dạy học môn Công nghệ may trang phục 2 tại trường Đại học Công Nghiệp Thực Phẩm TP.HCM theo quan điểm tích cực hoá hoạt động nhận thức của sinh viên đã được cải thiện, nhưng mới chỉ thể hiện ở mặt “bên ngoài” thông qua việc tăng cường làm việc nhóm, nhưng việc giải quyết các tình huống có vấn đề của nội dung bài học, các hoạt động và cách thức hành động của giảng viên

và sinh viên vẫn còn nhiều hạn chế, người học chưa thật sự tích cực chủ động trong quá trình học Do đó, nếu áp dụng qui trình tổ chức dạy học theo phương pháp dạy học tích cực mà người nghiên cứu đã đề xuất thì sẽ làm tăng tính tích cực, chủ động sáng tạo cho người học trong quá trình học các chương của môn học này

6 Giới h n đề tài

Chương trình môn học Công nghệ may trang phục 2 gồm có tất cả 4 chương tương ứng 30 tiết lý thuyết, trong đó nội dung của chương 1 – Công nghệ may áo chemise với thời lượng 9 tiết, đây là chương đầu tiên và cũng là nền tảng để triển khai các nội dung tiếp theo của môn học này, nên người nghiên cứu tập trung nghiên cứu và thực nghiệm tổ chức dạy học theo phương pháp dạy học tích cực

cho Chương 1 - Công nghệ may áo chemise hệ cao đẳng chính quy tại trường Đại học

CNTP TP.HCM

Đối tượng khảo sát là sinh viên khoá 10CDCM (đã tốt nghiệp ra trường), sinh viên khoá 11CDCM (đã học xong môn Công nghệ may trang phục 2) và sinh viên khoá 12CDCM hiện đang theo học môn học này

7 Phương pháp nghiên cứu