Câu 1 : Khái niệm hình thái kinh tế xã hội ? Tại sao nói sự phát triển của hình thái kinh tế xã hội là một quá trình lịch sử tự nhiên? a) Khái niệm hình thái kinh tế xã hội: Hình thái kinh tế xã hội là : một phạm trù cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử dùng để chỉ xã hội ở từng giai đoạn lịch sử nhất định, với một kiểu quan hệ sản xuất đặc trưng cho xã hội đó phù hợp với một trình độ nhất định của lực lượng sản xuất và với một kiến trúc thượng tầng tương ứng được xây dựng trên những quan hệ sản xuất ấy. Theo khái niệm trên thì kết cấu của hình thái kinh tế xã hội bao gồm:lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng. b) Sự phát triển của hình thái kinh tế xã hội là một qui luật lịch sử tự nhiên vì : Lịch sử phát triển xã hội qua nhiều giai đoạn từ thấp tới cao tương ứng với mỗi giai đoạn ấy là một hình thái kinh tế xã hội Sự vận động thay thế nhau của các hình thái kinh tế xã hội trong lịch sử đều do tác động của các qui luật khách quan đó là quá trình lịch sử tự nhiên của xã hội. Các qui luật khách quan của xã hội là : Qui luật và sự phù hợp của quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ của LLSX Qui luật CSHT quyết định KTTT Các qui luật xã hội khác: đấu tranh giai cấp, chính do tác động của qui luật khách quan đó mà các hình thái xã hội vận động phát triển thay thế nhau từ thấp đến cao trong lịch sử không phụ thuộc vào ý chí nguyện vọng chủ quan của con người Quá trình phát triển khách quan của xã hội có nguồn gốc sâu xa của sự phát triển LLSX. Do đó xét đến cùng LLSX quyết định quá trình vận động và phát triền của hình thái kinh tế xã hội như quá trình lịch sử tự nhiên.
Trang 1CÂU HỎI ÔN TẬP MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ
Câu 1 : Khái niệm hình thái kinh tế xã hội ? Tại sao nói sự phát triển của hình thái kinh tế xã hội là một quá trình lịch sử tự nhiên?
a) Khái niệm hình thái kinh tế xã hội:
Hình thái kinh tế - xã hội là : một phạm trù cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử dùng để chỉ
xã hội ở từng giai đoạn lịch sử nhất định, với một kiểu quan hệ sản xuất đặc trưng cho xã hội
đó phù hợp với một trình độ nhất định của lực lượng sản xuất và với một kiến trúc thượng tầng tương ứng được xây dựng trên những quan hệ sản xuất ấy Theo khái niệm trên thì kết cấu của hình thái kinh tế - xã hội bao gồm:lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng
b) Sự phát triển của hình thái kinh tế xã hội là một qui luật lịch sử tự nhiên vì :
Lịch sử phát triển xã hội qua nhiều giai đoạn từ thấp tới cao tương ứng với mỗi giai đoạn ấy
là một hình thái kinh tế xã hội
Sự vận động thay thế nhau của các hình thái kinh tế xã hội trong lịch sử đều do tác động của các qui luật khách quan đó là quá trình lịch sử tự nhiên của xã hội
Các qui luật khách quan của xã hội là :
- Qui luật và sự phù hợp của quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ của LLSX\
- Qui luật CSHT quyết định KTTT
Các qui luật xã hội khác: đấu tranh giai cấp, chính do tác động của qui luật khách quan đó mà các hình thái xã hội vận động phát triển thay thế nhau từ thấp đến cao trong lịch sử không phụ thuộc vào ý chí nguyện vọng chủ quan của con người
Quá trình phát triển khách quan của xã hội có nguồn gốc sâu xa của sự phát triển LLSX Do
đó xét đến cùng LLSX quyết định quá trình vận động và phát triền của hình thái kinh tế xã hội như quá trình lịch sử tự nhiên
Câu 2 : Vai trò quyết định của lực lượng sản xuất đối với quan hệ sản xuất ?
*) khái niệm llsx: LLSX biểu hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, là sự thể hiện trình độ chinh phục tự nhiên của con người trong từng giai đoạn lịch sử nhất định
*) khái niệm qhsx: QHSX là những quan hệ cơ bản giữa người với người trong quá trình sx
xã hội, là mặt xh của ptsx, tồn tại khách quan độc lập với ý thức
*) Vai trò quyết định của lực lượng sản xuất đối với quan hệ sản xuất:
Trang 2- LLSX quyết định sự hình thành và biến đổi qhsx:
+ Nếu không có LLsx thì không có quá trình sx, do đó, không có quan hệ giữa người với người trong quá trình sx, tức là không có qhsx
+ Trong mỗi PTSX có hai mặt la llsx và qhsx, trong đó llsx là nội cung vật chất-kỹ thuật, còn qhsx là hình thức xh của ptsx, do đó nội dung quyết định hình thức Nó diễn ra như sau: LLSX va QHSX phát triển không đồng bộ, vì llsx bao giờ cũng pt nhanh hơn, do trong yếu tố LLSX có yếu tố động là công cụ sản xuất trong quá trình sx, người ld luôn tìm cách cải tạo công cụ ld để người ld bớt nặng nhọc và có năng suất cao hơn
Công cụ lđ biến đổi pt làm cho các yếu tố của tlsx phát triển Mặt khác khi con người cải tạo
và sử dụng công cụ ld mới sẽ tích luỹ được kinh nghiệm và kỹ năng ld, nhờ vậy trình độ của người ld cũng được nâng cao
Như vậy: Tlsx phát triển, người ld nâng cao trình độ thì llsx được nâng lên một trình độ mới Trong khi đó qhsx phát triển chậm hơn vì nó gần với các thiết chế xã hội, với lợi ích giai cấp thống trị (giai cấp thống trị luôn muốn duy trì kiểu qhsx có lợi cho mình), với tập quán, thói quen ld…
Khi llsx phát triển lên một trình độ mới dẫn đến tất yếu mâu thuẫn với qhsx cũ, và một đòi hỏi khách quan xảy ra là phải xoá bỏ qhsx cũ, thiết lập một qhsx mới phù hợp với tính chất và trình độ mới của llsx, llsx mới và qhsx mới tạo thành một ptsx mới Tương ứng với nó là chế
độ xh mới ra đời
*KL: Quy luật về sự phù hợp của qhsx với trình độ của llsx là quy luật chung nhất của sự phát triển xh Sự tác động của quay luật này đã đưa xh loài người trải qua các ptsx kế tiếp nhau từ thấp lên cao: CXNT, CHNL, PK, TBCN và phương thức SX CSCN tương lai
Câu 3 : Sự tác động trở lại của quan hệ sản xuất đối với lực lượng sản xuất ? Vận dụng quy luật này trong đường lối đổi mới của đảng ta?
a) kn:
*) khái niệm llsx: LLSX biểu hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, là sự thể hiện trình độ chinh phục tự nhiên của con người trong từng giai đoạn lịch sử nhất định
*) khái niệm qhsx: QHSX là những quan hệ cơ bản giữa người với người trong quá trình sx
xã hội, là mặt xh của ptsx, tồn tại khách quan độc lập với ý thức
b) Sự tác động trở lại của qhsx đối với llsx:
- Qhsx không phụ thuộc hoàn toàn vào llsx mà nó wuy định mục đích của sx,có tác động đến thái độ của người lao động ,đến tổ chức phân công lao động xã hội,đến sự phát triển và ứng dụng của khoa học và công nghệ…nên từ đó tác động đến sự phát triển của llsx
- Nếu qhsx phù hợp với trình độ của llsx thì nó trở thành động lực để thúc đẩy llsx phát triển.ngược lại nếu qhsx nỗi thời,lạc hậu,hay “tiên tiến” một cách giả tạo so với trình độ phát triển của llsx thì nó kìm hãm sự phát triển của llsx, thậm chí phá hoại llsx
- Tuy nhiên việc giải quyết mâu thuẫn giữa llsx và qhsx không phải giản đơn mà phải thông qua nhận thức và hoạt động cải tạo xhcuar con người,trong xh có giai cấp thì phải thông wua đấu tranh giai cấp ,thông qua cách amngj xã hội
Trang 3*KL: Quy luật về sự phù hợp của qhsx với trình độ của llsx là quy luật chung nhất của sự phát triển xh Sự tác động của quay luật này đã đưa xh loài người trải qua các ptsx kế tiếp nhau từ thấp lên cao: CXNT, CHNL, PK, TBCN và phương thức SX CSCN tương lai
c) Vận dụng quy luật này trong đường lối đổi mới của đảng ta:
- Nước ta là một nước lạc hậu tiến lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN, cho nên ngay từ đầu chúng ta phải xây dựng ca llsx lẫn qhsx mới
- Căn cứ vào thực trạng trình độ của llsx ở nước ta tồn tại nhiều trình độ (thô sơ, thủ công, cơ khí, bán tự động…) và có nhiều tính chất (cá thể, xã hội)
- đảng ta đã chủ trương:
+ Về LLSX: Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoã để đến 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp Đây là yếu tố có ý nghĩa quyết định chống lại”nguy cơ tụt hậu xa hơn
về kinh tế với các nước trong khu vực và trên thế giới” Trong đó llsx phát triển tương đối cao ld thủ công được thay thế bằng ld cơ khí, máy móc
+ Về QHSX cần xác lập cũng phải đa dạng, phong phú về hình thức sở hữu, quản lý, phân phối Đại hội đảng lần thứ IX đã xác định có 6 thành phần kinh tế cơ bản “phát triển kt hàng hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước theo quy định hướng XHCN; đó chính là nên kinh tế thị trường định hướng XHCN”
+ Trong thời đại ngày nay, vấn đề toàn cầu hoá đang diễn ra mạnh mẽ đảng ta chủ trương mở rộng quan hệ đa phương hoá, đa dạng hoá các quan hệ quốc tế nhằm phát triển LLSX và QHSX
Câu 4 : Mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng với kiến trúc thượng tầng ? Sự vận dụng của Đảng CSVN trong công cuộc đổi mới ?
a) Khái niệm cơ sở hạ tầng( CSHT):
Cơ sở hạ tầng là :toàn bộ những quan hệ sx hợp thành sơ cấu kinh tế của một chế độ xh nhất định
b) Khái niệm kiến trúc thượng tầng(KTTT):
Kiến trúc thượng tầng là: toàn bộ những quan điểm chính trị,pháp quyền, đạo đức, nghệ thuật, tôn giáo, triết học …cùng với những thiết chế xh tương ứng như nhà nước, đảng phái, giáo hội, các đoàn thể xã hội…được hình thành trên một cơ sở hạ tầng nhất định và phản ánh cơ sở hạ tầng đó
c) Mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng:
*) Cơ sở hạ tầng quyết định đối với kiến trúc thượng tầng:
- Mỗi CSHT sẽ hình thành lên một KTTT tương ứng với nó Mọi hiện tượng của KTTT đều
do nguyê nhân sâu xa nằm trong cơ cấu kinh tế xh gây ra Tính chất của KTTT là do tính chất của CSHT quyết định
+) Trong xã hội có giai cấp, giai cấp nào thống trị về kinh tế thì cũng chiếm địa vị thống trị
về đời sống tinh thần của xh
+) Các yếu tố của kiến trúc thượng tầng(nhà nước,pháp quyền…)đều trực tiếp hay gián tiếp phụ thuộc vào CSHT, Do CSHT quyết định
+) Khi CSHT biến đổi thì sớm hay muộn thì KTTT cũng biến đổi theo
Trang 4+) Sự thay đổi của CSHT dẫn đến KTTT thay đổi theo không phải chỉ từ hình thái kt-xh này sang hình thái kt-xh khác mà còn diễn ra ngay trong chính 1 hình thái kt-xh
+) sự phát triển của LLSX trực tiếp làm thay đổi QHSX tù đó làm tha đổi CSHT và thông qua
đó làm thay đổi KTTT
- Sự thay đổi CSHT dẫn đến làm thay đổi KTTT diễn ra phức tạp, có những yếu tố của KTTT thay đổi nhanh chóng cùng với sự thay đổi của CSHT( chính trị,pháp luật) nhưng cũng có những yếu tố thay đổi chậm( nghệ thuật, tôn giáo) hoặc có những yếu tố vẫn được
kế thừa trong xh mới
*) Kiến trúc thượng tầng tác động trở lại cơ sở hạ tầng:
- Tuy CSHT có vau trò quyết định đối với KTTT nhưng toàn bộ KTTT cũng như các yếu tố cấu thành nó đều có tính độc lập tương đối và tác động mạnh mẽ đối với CSHT
+) Sự tác động của KTTT đối với CSHT thể hiện chức năng XH của KTTT là bảo vệ, duy trì, củng cố và phát triển CSHT sinh ra nó: Đấu tranh xoá bỏ CSHT và KTTT cũ
+) Sự tác động của KTTT đối với CSHT diễn ra theo 2 chiều:
Nếu KTTT tác động phù hợp với quy luật kinh tế khách quan thì nó sẽ sẽ thúc đẩy mạnh mẽ
sự phát kinh tế, XH tiến lên
Ngược lại, nếu KTTT là sản phẩm của cơ sở kinh tế đã lỗi thời thì nó kìm hãm sự phát triển kinh tế và tiến bộ xh.Nhưng tác dụng kìm hãm đó chỉ là tạm thời, sớm muộn nó phải thay đổi phù hợp với yêu cầu của CSHT
Tuy KTTT có tác động mạnh mẽ đối với sự pháy triển kinh tế nhưng xét đến cùng thì không làm thay đổi được tiến trình phát triển khách quan của xh
d) * Sự vận dụng của Đảng CSVN trong công cuộc đổi mới là:
- VN trong sự phát triển của đông á và đông nam á hay nói rộng hơn là vòng cung châu á thái bình dương, hiện nay đang thu hút được nhiều người trong giới lãnh đạo và giới kinh doanh trên thế giới Trong quá trình phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo định hướng xã hội
ở nước ta, cần vận dụng và quán triệt quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng
- Cơ sở hạ tầng là kết cấu kinh tế đa thành phần trong đó có thành phần kinh tế quốc doanh, tập thể và nhiều thành phần kinh tế khác nhau Tính chất đan xen về kết cấu của cơ sở kinh tế vừa làm cho nền kinh tế sôi động, phong phú, vừa mang tính phức tạp trong quá trình phát triển nền kinh tế Đây là một kết cấu kinh tế năng động, phong phú được phản chiếu trên nền kiến trúc thượng tầng và đặt ra đòi hỏi khách quan là nền kiến trúc thượng tầng cũng phải đổi mới
- Đáng ta khẳng định: Phải tập trung nguồn vốn đầu tư nha nước cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội và một số công trình cong nghiệp then chốt đã được chuẩn bị vốn và công nghệ Nâng cấp và xây dựng mới hệ thống giao thông, sân bay, bến cảng, thông tin liên lạc, giáo dục và đào tạo, y tế Đồng thời phải quan tâm đến công nghiệp hóa HĐH nông nghiệp và kinh tế nông thôn, phát triển toàn diện nông lâm, ngư nghiệp gắn với công nghiệp chế biến nông lâm thủy sản, công nghiệp SX hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu
Câu 5 : Bản chất, đặc trưng và chức năng của Nhà nước ? Tại sao nói Nhà nước vô sản là nhà nước kiểu mới ?
Trang 5a) Nhà nước là gì :
Nhà nước là tổ chức chính trị của giai cấp thống trị về kinh tế nhằm bảo vệ trật tự hiện hành
và đàn áp sự phản kháng của giai cấp khác
b) Bản chất của Nhà nước:
trong lịch sử triết học có nhiều quan điểm khác nhau về bản chất của nhà nước :
- các nhà xã hội học tư sản cho rằng : nhà nước là người trọng tài công minh bảo vệ lợi ích cho mọi người, là tổ chức phi giai cấp và mãi cần cho xã hội
- triết học mac_lenin khẳng định rằng : nhà nước là 1 bộ máy xã hội do giai cấp thống trị lập nên nhằm hợp pháp hóa và củng cố sự áp bức của mình đối với giai cấp đối lập.về bản chất nhà nước chẳng qua chỉ là 1 bộ máy của 1 giai cấp này dùng để chấn áp 1 giai cấp khác.như vậy bản chất của nhà nước mang bản chất của giai cấp thống trị xã hội đó là bản chất của nhà nước theo nguyên nghĩa,nhà nước của giai cấp thống trị
c) đặc trưng của Nhà nước:
Bất kì nhà nước nào cũng có 3 đặc trưng cơ bản sau:
- Nhà nước quản lý dân cư trên một vùng lãnh thổ nhất định :
+)Nhà nước được hình thành trên cơ sở phân chia dân cư theo lãnh thổ mà họ cư trú
+)Quyền lực của nhà nước có hiệu lực với mọi thành viên trên lãnh thổ không phân biệt huyết thống
+) Mỗi nhà nước được xác định bằng một biên giới quốc gia nhất định
- Nhà nước có một bộ máy quyền lực chuyên nghiệp mang tính cưỡng chế đối với mọi thành viên trong xã hội như :quân đội, cảnh sát, tòa án, nhà tu và bộ máy hành chính quan liêu
- Nhà nước hình thành hệ thống thuế khóa để duy trì và tăng cường bộ máy cai trị :
Nhà nước không thể tồn tại nếu không dựa vào thuế khóa ,quốc trái và các hình thức bóc lột khác.đó là những chế độ đóng góp có tính cưỡng bức để nuôi sống bộ máy cai trị
Tóm lại : Nhà nước của giai cấp bóc lột không những là công cụ trấn áp giai cấp mà còn
là công cụ thực hiện sự bóc lột các giai cấp bị áp bức
d) chức năng của Nhà nước:
Bất kì nhà nước nào trong lịch sử cũng có hai chức năng Tùy theo góc độ khác nhau, chức năng của nhà nước được phân chia khác nhau
*)Dưới góc độ tính chất của quyền lực hính trị nhà nước có chức năng thống trị chính trị của giai cấp và chức năng xã hội:
+ Chức năng thống trị của giai cấp: Thực hiện quyền lực của giai cấp thống trị với xã hội + Chức năng xã hội : Nhà nước làm các nghĩa vụ duy trì giải quyết các mối quan hệ xã hội như quản lý vĩ mô nên fkinh tế điều chỉnh các quan hệ theo pháp luật, đàn áp sự chống đối của các giai cấp khác hoặc bảo vệ tổ quốc
Trang 6*)Dưới góc độ phạm vi tác động cảu quyền lực nhà nước đối với đời sống xã hội thì nhà nước
có hai chức năng đối nội và đối ngoại:
+ Chức năng đối nội: Là những mặt hoạt động của nhà nước diễn ra ở trong nước Nhà nước
sử dụng công cụ bạo lực và bộ máy thống trị nói chung để duy trì các mặt trật tự về kinh tế, chính trị xã hội và tư tưởng nhằm trấn áp các giai cấp khác vafbaor vệ kinh tế, địa vị thống trị của giai cấp thống trị
+ Chức năng đối ngoại: Giải quyết các mối quan hệ đối ngoại đối với các nước khac như chống xâm lược để bảo vệ lãnh thổ hoặc xâm lược để mở rộng lãnh thổ, thiết lập các quan hệ trao đổi về kinh tế, văn hóa, khoa hoc để phát triển đất nước
Trong hai chức năng trên thì chức năng đối nội quyết định chức năng đối ngoại vì quyền lực thống trị trước hết phải được khẳng định trong phạm vi lãnh thổ quốc gia
Câu 6 : Khái niệm sản xuất hàng hóa ? Ưu thế của sản xuất hàng hóa ?
a)Khái niệm sản xuất hàng hóa:
sản xuất hàng hóa(kinh tế hàng hóa) là: 1 hình thức tổ chức kinh tế mà ở đó sản phẩm làm ra
để trao đổi ,để bán.kinh tế hàng hóa đối lập với kinh tế tự nhiên và là bước tiến bộ so với kinh
tế tự nhiên khi lực lượng sản xuất phát triển đến 1 trình độ nhất định kinh tế hàng hóa ra đời thay thế kinh tế tự nhiên
b) Ưu thế của sản xuất hàng hóa :so với kinh tế tự nhiên, sx hàng hóa có những ưu thế hơn hẳn sau đây:
*) Sản xuất hàng hoá khai thác được những lợi thế về tự nhiên, xã hội, kỹ thuật của từng người, từng cơ sở sản xuất cũng như từng vùng, từng địa phương
*) Tạo điều kiện thuận lợi cho việc ứng dụng những thành tựu khoa học, công nghệ vào sx… thúc đẩy sản xuất phát triển
*)Trong sản xuất hàng hoá, sự tác động của quy luật vốn có của sản xuất và trao đổi hàng hoá như quy luật giá trị, cung-cầu, cạnh tranh v.v Buộc người sản xuất hàng hoá phải luôn năng động, nhạy bén, biết tính toán, cải tiến kỹ thuật, hợp lý hoá sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế; cải thiện hình thức và chủng loại hàng, giảm chi phí sản xuất, đáp ứng ngày càng cao nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng
*) làm cho giao lưu kinh tế văn hóa giữa các địa phương ,các ngành ngày càng phát
triển.phân công lao động phát triển mạnh
*) xóa bỏ tính bảo thủ trì trệ của kinh tế tự nhiên
Câu 7 : Nội dung, tác động của qui luật giá trị ? ý nghĩa của vấn đề này đối với nước
ta hiện nay?
1)Nội dung, tác động của qui luật giá trị:
a.Nội dung của quy luật giá trị:
Trang 7Quy luật giá trị là quy luật kinh tế cơ bản của nền sản xuất hàng hoá ở đâu có sản xuất và trao đổi thì ở đó có quy luật giá trị hoạt động.Quy luật giá trị yêu cầu việc sản xuất và trao đổi hàng hoá phải dựa trên cơ sở thời gian lao động xã hội cần thiết
cụ thể là:
- Trong sản xuất: quy luật này yêu cầu thời gian lao động hao phí cá biệt để sản xuất hàng hoá phải phù hợp với thời gian lao động cần thiết
- Trong lưu thông( trao đổi): phải thực hiện theo nguyên tắc ngang giá: 2 hàng hóa trao đổi với nhau khi cùng kết tinh 1 lượng lao động như nhau ,hoặc trao đổi,mua bán phải thực hiện theo nguyên tắc giá cả phù hợp với giá trị
b.Tác động của quy luật giá trị:
Trong nền sản xuất hàng hoá quy luật giá trị có 3 tác dụng sau:
*)Điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hoá:
- Điều tiết sản xuất:phân phối 1 cách hợp lí TLSX và số lượng lao động vào các ngành,vùng khác nhau.quy luật giá trị điều tiết 1 cách tự phát thông qua sự lên xuống của giá cả hàng hóa
- Điều tiết lưu thông: phân phối hàng hóa 1 cách hợp lý ,hàng hóa bao giờ cũng được đưa từ nơi có giá bán thấp đến nơi có giá bán cao
*) kích thích cải tiến kĩ thuật,hợp lý hóa sx, tăng năng suất lao động, hạ giá thành san phẩm Người sx nào có :hao phí lao động cá biệt nhỏ hơn hao phí lao động xã hội cần thiết sẽ trở lên giàu có,muốn vậy phải cải tiến kỹ thuật, cải tiến tổ chức, quản lý sx, thúc đẩy LLSX của xã hội phát triển
*)Phân hoá những người sản xuất hàng hoá thành người giàu, người nghèo:
- Người nào có giá trị cá biệt nhỏ hơn giá trị xã hội thu được nhiều lãi trở lên giàu có
- Người nào có giá trị cá biệt lớn hơn giá trị xã hội hoặc gặp rủi do sẽ rơi vào tình trạng thua
lỗ, phá sản trở thành lao động làm thuê
Như vậy, quy luật giá trị vừa có tác động tích cực, vừa có tác động tiêu cực Do đó, đồng thời với việc thúc đẩy sản xuất hàng hoá phát triển, nhà nước cần có những biện pháp để phát huy tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của nó, đặc biệt trong điều kiện phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hướng xó hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay
2) ý nghĩa thực tiễn:
a) Cần nhận thức sự tồn tại khách quan và phạm vi hoạt động rộng lớn, lâu dài của quy luật giá trị trong nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần ở nước ta hiện nay
b) Cần vận dụng tốt cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước để phát huy vai trũ tớch cực của cơ chế thị trường và hạn chế mặt tiêu cực của nó để thúc đẩy sản xuất phát triển, đảm bảo sự công bằng xó hội
Trang 8Câu 8 : Phân biệt sự khác nhau giữa kinh tế hàng hóa và kinh tế thị trường ? Phân tích tính tất yếu khách quan của sự phát triển nền kinh tế thị trường ở nước ta ?
Kinh tế hàng hóa là một hình thái của nền sản xuất xã hội nối tiếp và cao hơn nền sản xuất tự cung tự cấp, trong đó sản phẩm được sản xuất ra để trao đổi thông qua mua - bán trên thị trường; hình thái quan hệ kinh tế thống trị của các mối liên hệ kinh tế là quan hệ hàng hoá - tiền tệ Nó đối lập với kinh tế tự nhiên, trong đó hình thái thống trị là các quan hệ hiện vật Theo Mac K (K Marx), KTHH là một giai đoạn phát triển nhất định trong lịch sử phát triển của xã hội theo tiến trình: kinh tế tự nhiên - kinh tế hàng hoá - kinh tế sản phẩm Nền kinh tế
xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn đầu của chủ nghĩa cộng sản về tổng thể là một nền KTHH Điều kiện chung của tồn tại sản xuất hàng hoá là phân công lao động xã hội và sự tách biệt (độc lập) kinh tế giữa những người sản xuất Đặc trưng chung của KTHH trong bất kì chế độ
xã hội nào là sự tồn tại hình thái giá trị và thị trường, trong đó giá trị của hàng hoá - lượng lao động xã hội cần thiết để sản xuất ra hàng hoá đó, được đo bằng tiền tệ và mang hình thái giá cả; quy luật đặc trưng của sản xuất hàng hoá là quy luật giá trị, và những quy luật liên quan như quy luật cung cầu, quy luật lưu thông tiền tệ, quy luật hàng hoá được trao đổi theo nguyên tắc ngang giá
Kinh tế thị trường là nền kinh tế dựa trên nền sản xuất hàng hoá phát triển, và hoạt động theo
cơ chế thị trường ra đời từ trong phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa Trong KTTT, thị trường đóng vai trò, điều tiết mọi quan hệ kinh tế - xã hội trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, sản xuất, thương mại, tài chính, tín dụng, tiền tệ, lao động, kể cả một phần quan trọng trong văn hoá, giáo dục Người sản xuất, người tiêu dùng, mọi thành viên trong
xã hội tự chủ hoạt động trên thị trường, nhưng lại bị chi phối bởi các quan hệ thị trường (lợi ích và sáng kiến cá nhân, cung - cầu, cạnh tranh ) một cách tự phát trong KTTT tư nhân, hay có kế hoạch trong KTTT xã hội chủ nghĩa Nhà nước với tư cách là tổ chức công quyền chỉ can thiệp ở mức hạn chế cần thiết, đóng vai trò người giữ gìn trật tự công và trọng tài, để cho nền kinh tế tự thân vận động theo định hướng của nhà nước và trong khuôn khổ pháp luật Thuyết KTTT hoàn toàn tự do (theo chủ nghĩa kinh tế tự do cổ điển và tân cổ điển) ngày nay không còn thích hợp, mà trong những điều kiện kinh tế - chính trị mới, nhà nước đều phải can thiệp bằng nhiều biện pháp ở những mức độ khác nhau để điều tiết thị trường nhằm phát triển và bảo vệ nền kinh tế quốc gia, chống khủng hoảng kinh tế - xã hội, giành thắng lợi trong cạnh tranh trên thị trường thế giới KTTT không hoàn toàn đồng nhất ở các nước có chế
độ chính trị - kinh tế - xã hội khác nhau; có trình độ phát triển kinh tế xã hội khác nhau; nó chịu sự tác động của các quy luật kinh tế thuộc phương thức sản xuất chủ đạo, và chịu sự chi phối, điều tiết, quản lí của nhà nước và mang những đặc điểm và truyền thống của mỗi nước
Câu 9 : Các giải pháp để phát triển nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay ?
Những giải pháp để phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta, muốn phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp:
1.Thực hiện nhất quán chính sách kinh tế nhiều thành phần:
Trang 9-Thừa nhận trên thực tế sự tồn tại của nhiều thành phần kinh tế trong thời kì quá độ(TKQĐ)
là một trong những điều kiện để thúc đẩy kinh tế hàng hoá phát triển, nhờ đó mà sử dụng có hiệu quả sức mạnh tổng hợp của mọi thành phần kinh tế
-Cùng với việc đổi mới, củng cố KTNN và kinh tế hợp tác Việc thừa nhận và khuyến khích các thành phần kinh tế cá thể, tư nhân phát triển là nhận thức quan trọng về xây dựng XHCN Tất cả các thành phần kinh tế đều bình đẳng trước pháp luật
2.Mở rộng phân công lao động, phát triển kinh tế vùng, lãnh thổ, tạo lập các yếu tố đồng bộ, các yếu tố thị trường:
-Phân công lao động là cơ sở của việc trao đổi sản phẩm Để đẩy mạnh phát triển kinh tế hàng hoá cần phải mở rộng phân công lao động XH, phân bố lại lao động và dân cư theo hướng chuyên môn hoá, hợp thức hoá nhằm khai thác mọi nguồn lực, phát triển nhiều ngành nghề, sử dụng có hiệu quả cơ sở vật chất- kỹ thuật hiện có và tạo việc làm cho người lao động, mở rộng quan hệ kinh tế với nước ngoài gắn phân công trong nước với phân công lao động quốc tế, gắn thị trường trong nước với thị trường ngoài nước
-Cần phải phát triển mạnh thị trường hàng hoá và dịch vụ, hình thành thị trường sức lao động, quản lý chặt chẽ đất đai, nhà cửa, xây dựng thị trường vốn, thị trường chứng khoán
Để khai thác có hiệu quả tiềm năng về vốn, sức lao động, công nghệ tài nguyên thực hiện mở rộng phân công lao động cần phải hoàn thiện đồng bộ các thị trường tiền tệ, vốn, sức lao động, chất xám, thông tin, tư liệu lao động, tư liệu tiêu dùng… điều này sẽ đảm bảo cho việc phân bố và sử dụng yếu tố đầu vào, đầu ra của quá trình sản xuất phù hợp với nhu cầu của sự phát triển kinh tế thị trường theo định hướng XHCN
3.Đẩy mạnh công tác nghiên cứu, ứng dụng KHCN, đẩy mạnh CNH-HĐH:
Trong kinh tế thị trường các doanh nghiệp chỉ có thể đứng vững được trong cạnh tranh nếu thường xuyên thay đổi công nghệ để hạ chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm Muốn vậy phải đẩy mạnh công tác nghiên cứu và ứng dụng KHCN vào sản xuất và lưu thông hàng hoá Muốn vậy cần phải phải đẩy mạnh CNH-HĐH, xây dựng kết cấu hạ tầng cơ sở và dịch vụ hiện đại đồng bộ Trước hết là hệ thống đường xá, cầu cống, bến cảng, sân bay, điện nước… 4.Giữ vững ổn định chính trị, hoàn thiện hệ thống luật pháp, đổi mới các chính sách tài chính tiền tệ giá cả:
-Sự ổn định chính trị là nhân tố quan trọng để phát triển, là điều kiện để các nhà sản xuất kinh doanh trong và ngoài nước yên tâm đầu tư Giữ vững ổn định chính trị ở nước ta hiện nay là giữ vai trò lãnh đạo của ĐCSVN, tăng cường hiệu lực của quản lý nhà nước, phát huy đầy đủ vai trò làm chủ của nhân dân
-Hệ thống pháp luật đồng bộ là công cụ quan trọng để quản lý nền kinh tế nhiều thành phần
Nó tạo nên hành lang pháp lý cho tất cả mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của DN
-Đổi mới chính sách tiền tệ, giá cả nhằm mục đích thúc đẩy sản xuất phát triển, huy động và
sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, đảm bảo quản lý thống nhất nền tài chính quốc gia, giảm
Trang 10bội chi ngân sách, góp phần khống chế và kiểm soát lạm phát, xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa tích luỹ và tiêu dùng
5.Xây dựng và hoàn thiện hệ thống điều tiết kinh tế vĩ mô, đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý kinh tế và các nhà kinh doanh giỏi
-Hệ thống điều tiết kinh tế vĩ mô phải được kiện toàn phù hợp với nhu cầu kinh tế thị trường , bao gồm điều tiết chiến lược, kế hoạch, pháp luật, chính sách và các đòn bẩy kinh tế, bằng biện pháp giáo dục, khuyến khích, hỗ trợ và bằng cả răn đe, trừng phạt, ngăn ngừa, điều tíêt thông qua bộ máy nhà nước và các đoàn thể
-Đẩy mạnh sự nghiệp đào tạo cán bộ quản lý kinh doanh cho phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế trong thời kỳ mới Đồng thời phải có phương hướng sử dụng, bồi dưỡng, đãi ngộ đúng đắn với đội ngũ đó nhằm kích thích họ không ngừng nâng cao trình độ nghiệp bụ, bản lĩnh quản lư
6.Thực hiện chính sách đối ngoại có lợi cho phát triển kinh tế thị trường theo định hướng XHCN
Thực hiện có hiệu quả kinh tế đối ngoại, chúng ta phải đa dạng hoá hình thức, đa dạng hóa đối tác, quán triệt nguyên tắc hai bên cùng có lợi, không can thiệp vào nội bộ của nhau, không phân biệt chế độ chính trị XH, cải cách cơ chế quản lý xuất nhập khẩu thu hút vốn đầu
tư nước ngoài, kỹ thuật nhân tài và kinh nghiệm quản lý
Những giải pháp trên tác động qua lại với nhau sẽ tạo nên sức mạnh thúc đẩy nền kinh tế hàng hoá nước ta theo định hướng XHCN
Câu 10 : Tính tất yếu khách quan phải thực hiện nhiều hình thức phân phối ở nước
ta ?
-Phân phối là một khái niệm rộng, tuỳ theo góc độ xem xét mà có những nội dung phân phối khác nhau như: phân phối tổng sản phẩm, phân phối TLSX, TLTD, theo lao động, theo vốn, giá trị tài sản đóng góp vào sản xuất kinh doanh
-Mỗi một PTSX có 1 quan hệ phân phối khác nhau, phân phối là một mặt của QHSX, do quan hệ tư hữu TLSX chi phối và quyết định
-Phân phối là một khâu của quá trình tái sản xuất, do sản xuất quyết định
*) Tính tất yếu khách quan phải thực hiện nhiều hình thức phân phối ở nước ta là:
- thời kì quá độ(TKQĐ) ở nước ta có nhiều hình thức phân phối:
+) phân phối theo lao động
+) phân phối thông qua các quỹ phúc lợi
+) phân phối theo tài sản, theo vốn…