1. MỞ KẾT BÀI BẰNG MỘT CÂU NÓI ĐOẠN THƠ CÂU CHUYỆN: a. Khái niệm: Đây là một trong những kiểu mở bài và kết bài phổ biến được nhiều bạn học sinh sử dụng hiện nay. Bằng cách đưa một câu nói đoạn thơ câu chuyện có nội dung truyền tải tương tự với vấn đề hiện tượng được đặt ra trong đề làm nhiệm vụ dẫn dắt, bạn khá dễ dàng để làm được một mở bài, kết bài nhanh
Trang 1PHƯƠNG PHÁP VIẾT MỞ BÀI VÀ KẾT BÀI NGHỊ LUẬN XÃ HỘI NHANH
1 MỞ - KẾT BÀI BẰNG MỘT CÂU NÓI/ ĐOẠN THƠ/ CÂU CHUYỆN:
a Khái niệm:
Đây là một trong những kiểu mở bài và kết bài phổ biến được nhiều bạn học sinh sử dụng hiện nay Bằng cách đưa một câu nói/ đoạn thơ/ câu chuyện có nội dung truyền tải tương tự với vấn đề/ hiện tượng được đặt ra trong đề làm nhiệm vụ dẫn dắt, bạn khá dễ dàng để làm được một mở bài, kết bài nhanh
b Ví dụ:
Muốn một ai đó thay đổi,
phải đi từ ý thức và tình
cảm của họ
Tôi từng đắm chìm trong câu thơ của Đinh Vũ Hoàng Nguyên: “Và trong mỗi người Việt mình có một mạch máu nối liền với biển/
Mạch máu này con phải thấy bằng tim”
Phải chăng muốn yêu tổ quốc, muốn thương nhớ đất Việt ông đã dạy con cảm nhận bằng tim, bằng cảm xúc, tức là “ý thức và tình cảm” Phải chăng, “Muốn một ai đó thay đổi, phải đi từ
ý thức và tình cảm của họ.”
Con người chỉ được đánh thức khi được hồi sinh những tế bào cảm xúc, vậy nên, cứ tin rằng “Muốn một
ai đó thay đổi, phải đi từ ý thức và tình cảm của họ.”
c Ưu điểm:
- Dễ sử dụng, nhanh gọn
- Đánh trúng vấn đề
- Dễ hợp “gout” văn học của nhiều người chấm
d Khuyết điểm:
- Phải thuộc một số câu nói, đoạn thơ, câu chuyện làm nền tảng lúc nào cũng có thể
sử dụng được Nếu không thuộc bất cứ câu nói nào thì không có nguồn để làm bài dạng này
- Phải tìm được câu nói/đoạn thơ/ câu chuyện có ý tương tự, nếu có ý sai sẽ dẫn tới việc không hiểu vấn đề
e Lưu ý:
- Do mở bài/ kết bài này khá phổ biết nên khi dẫn câu nói tương đồng vào nên sử dụng các từ ngữ phong phú Ví dụ: “Có ai đó từng nói rằng…”, “Nhà thơ Xuân Diệu từng viết…”, “Tôi từng say mê giai điệu của một bài thơ…”, “Tô Hoài từng nói “…” phải chăng là bởi…?”…
- Nên hạn chế đem một “câu chuyện” vào trong mở bài trừ khi nó quá quen thuộc hoặc ngắn gọn Vì thường câu chuyện rất dài, hoặc không phổ biết làm chúng ta phải viết quá nhiều về nó mà loãng vấn đề trọng tâm cần đặt ra
- Có thể dẫn bằng một lời bài hát
Trang 22 MỞ - KẾT BÀI BẰNG HÌNH ẢNH:
a Khái niệm:
Bằng cách nhân hóa, so sánh và liệt kê, chúng ta tạo ra những hình ảnh liên tưởng có liên quan đến vấn đề để dẫn dắt người đọc vào vấn đề và chúng ta lập luận Có hai dạng hình ảnh: Hình ảnh đơn (Tạo một hình ảnh và xoáy sâu vào hình ảnh đó) và hình ảnh chùm (tạo nhiều hình ảnh liên tiếp tương tự nhau và logic)
b Ví dụ:
Phải chăng
không bao
giờ chán
nản?
Hình ảnh đơn
Ngắm nhìn một hạt mầm vươn lên sống mãnh liệt, không quản ngại những khó khăn cản trở, xuyên qua bao tầng đất đá thô cứng, sần sùi, cựa mình phát triển trong cái
ôm siết chặt của mẹ lòng đất, hạt mầm ngày nào giờ đay mọc ra hai chiếc lá xanh non mơn mởn tiếp tục hành trình với nắng, gió, mưa, giông
Phải chăng vì “sự sống không bao giờ chán nản”
nên vạn vật – kể cả hạt mầm luôn muốn vươn mình tồn tại?
Hạt mầm sẽ tiếp tục vươn mình sống, một ngày nào đó nó sẽ trở thành cây cổ thụ chứa trên mình vạn vạn sự sống của chim muông Sự sống nuôi dưỡng sự sống; cuộc đời nối tiếp cuộc đời, bởi lẽ, “cuộc sống không bao giờ chán nản”!
Sáng tạo
chết?
Hình ảnh chùm
Bông hoa muốn sống phải tỏa hương, con chim muốn tồn tại phải cất cao tiếng hót, biển cả muốn trường tồn phải ngày đêm vỗ song Vạn vật trên đời muốn phải triển lúc nào cũng phải thay đổi, vận động và đổi mới Phải chăng, với văn chương: “Sáng tạo hay là chết”?
Bông hoa sẽ héo nếu không còn hương sắc, mặt biển sẽ khô cằn nếu không vỗ đập vào bờ
và người nghệ sĩ sẽ chết đi nếu không biết sáng tạo
c Ưu điểm:
- Dễ sử dụng
- Có thanh điệu, dễ bắt vào lòng người đọc, người chấm
d Khuyết điểm:
- Phải biết sáng tạo hình ảnh Tìm các hình ảnh hợp lí nếu không sẽ không làm được
- Đôi khi những hình ảnh sẽ làm rối vấn đề cần đề cập
e Lưu ý:
- Với dạng hình ảnh chùm nên lấy 3 hình ảnh Vì 2 hình ảnh thì cụt hơi, 4 hình ảnh thì dài và rối
- Nên chọn hình ảnh hợp lí, xứng tầm
Trang 33 MỞ - KẾT BÀI BẰNG TRẢI NGHIỆM BẢN THÂN:
a Khái niệm:
Bằng cách kể lại những sự việc mình từng trải qua (hoặc tưởng tượng mình từng trải qua) để đề cập đến vấn đề mà đề đặt ra nhưng một cách trầm tư, suy nghĩ về vấn đề
b Ví dụ:
Có nên dẹp
bỏ hàng quán
vỉa hè?
Kí ức tuổi thơ tôi gắn liền với những thức quà dân dã từ gánh hàng rong: một gói xôi, một que kem, một cây kẹo đều được bày bán ngoài ngõ phố Thời gian mang tôi lớn lên nhưng không làm mất đi những gánh hàng rong ấy Bây giờ, chạy ra phố, thấy nhiều hơn hàng quán vỉa hè: phồn tạp quá, nó không còn trong trẻo như những thức quà thưở bé Tôi băn khoăn tự hỏi: Liệu có nên dẹp bỏ hàng quán vỉa hè hay không?
Làm sao để bảo vệ “một gói xôi, một que kem, một cây kẹo” trong thời kì hội nhập Dẹp bỏ hay không dẹp bỏ? – Vẫn còn đó một câu hỏi lớn cho mọi người
“Con người
không phải
để thất bại
Con người có
thể bị hủy
không thể bị
khuất phục”
(Hemingway)
Men theo những câu chuyện cổ tích ngày xưa mẹ kể, tôi nhớ cô tấm dù bị vùi dập vẫn hóa thân bốn lần về làm hoàng hậu;
anh Sọ Dừa dẫu bị hóa kiếp vẫn quay trở lại làm người và cả anh học trò nghèo chịu cảnh khó khăn vẫn tu chí trở thành quan trạng Tôi hỏi mẹ: “Sao họ có thể làm những điều như thế?” Những câu chuyện cổ tích xa dần, lớn lên, bắt gặp câu nói của Hemingway, tôi thấm thía:
“Con người sinh ra không phải để thất bại
Con người có thể bị hủy diệt chứ không thể bị khuất phục”
Những câu chuyện cổ tích cứ
ùa về, tôi nhớ và tôi thấm thía:
Cổ tích dù hư cấu vẫn là một bài học đúng đắn cho tôi; hơn hết “không chịu thất bại” giờ đây không chỉ còn là lời mẹ kể
mà là bài học thực tế cho tôi ghi nhớ cả đời người
c Ưu điểm:
- Dễ đi vào lòng người đọc
- Làm cho người đọc tin vào quan điểm của mình
- Làm người đọc cảm nhận mình có tư duy về vấn đề
d Khuyết điểm:
- Dễ gượng cảm xúc nếu nói không khéo
e Lưu ý:
- Nên viết mượt mà để cảm xúc trở nên chân thật, đáng tin
Trang 44 MỞ - KẾT BÀI KIỂU “TÔI LÀ…”:
a Khái niệm:
Bằng cách giới thiệu bản thân là ai trong thời kì hiện đại và suy ngẫm về các vấn đề
b Ví dụ:
“Màu dân tộc
điệp” (Hoàng
Cầm)
Tôi là một người trẻ của thế kỉ XXI:
năng động, hoạt bát, sôi nổi và nhanh nhạy với tất cả các xu hướng mới nhất trên thế giới Tôi hài lòng với nhịp sống, cách sống của mình cho đến khi cô giáo yêu cầu phân tích câu thơ của Hoàng Cầm “Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp” Tôi không thể định nghĩa nổi ba từ “màu dân tộc” Phải chăng tôi đã quá hời hợt với dân tộc mình, chỉ là một kẻ xu thời hiện đại? Ý thức tìm về “màu dân tộc” trong tôi khơi dậy Tôi băn khoăn: Màu dân tộc trong trái tim mình thật sự là gì? Một màu xanh hiện ra trước mắt tôi…
“Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp” – câu thơ hôm nào của Hoàng Cầm vẫn còn đó – đánh thức suy tư về một màu dân tộc trong tôi Một màu xanh miên viễn lại hiện ra…
c Ưu điểm:
- Tự nhiên, sáng tạo, linh hoạt
- Cho người chấm thấy thái độ khẩn thiết của chúng ta với vấn đề
d Khuyết điểm:
- Viết không khéo sẽ làm “lố” cái “tôi”
e Lưu ý:
- Chuyển thật tinh tế và nhẹ nhàng từ đoạn tôi là ai sang suy ngẫm vầ vấn đề
Trang 55 MỞ - KẾT BÀI KIỂU CẬP NHẬT TIN TỨC THỜI SỰ:
a Khái niệm:
Bằng việc đưa ra những quan sát thực tết đời sống để nói lên suy ngẫm của mình về các vấn đề được đặt ra
b Ví dụ:
nhiều khi cứu
rỗi tất cả
Đã có khi tôi tưởng rằng đài VTV chỉ dành cho những người lớn tuổi khi chỉ toàn những thông tin thời sự, không thể nào đua lại với những kênh truyền thông trên Internet phù hợp cho giới trẻ Tuy nhiên, từ ngày chuyên mục
“Chuyện tử tế” được phát sóng trong chương trình chuyển động 24h Tôi đã dành thời gian ngày ngày theo dõi Tôi đắm chìm trong những câu chuyện cảm động thấm đẫm tình người, sự cho đi, nhận lại và niềm tin “Việc tử tế” như vực dậy lượt xem của VTV, phải chăng
“Niềm tin nhiều khi cứu rỗi tất cả”?
Tôi vẫn đều đặn đón xem những câu chuyện về niềm tin trên “việc tử tế” như cách để cứu rỗi tất cả đời sống tôi vậy
c Ưu điểm:
- Sáng tạo, linh hoạt, đỡ gây nhàm chán
- Sống động và thực tế
d Khuyết điểm:
- Đôi khi dẫn dắt dễ bị vụng
e Lưu ý:
- Nên chọn những sự kiện thực sự hay và có liên quan đến vấn đề
Trên đây là một trong những kiểu mở - kết bài các bạn có thể sử dụng trong qua trình làm văn của mình Tuy nhiên, nó không phải là tất cả, nếu cuộc sống là một vũ trụ dài
vô tận thì với văn chương – những lát cắt của đời sống, có vô số cách dẫn dắt, truyền đạt vào vấn đề Các bạn có thể linh hoạt và sáng tạo trong quá trình viết văn để bộc lộ cái tôi của mình, quan điểm cá nhân và cá tính văn học
Chúc các bạn có nhiều bài học bổ ích sau khi đọc tài liệu này Hy vọng là các bạn có thể
áp dụng nó trong những bài văn tiếp theo
BIÊN SOẠN
Nguyễn Hữu Quỳnh Hương
(SV Năm nhất Đại học Ngoại thương Cựu học sinh Chuyên Toán Lê Quý Đôn Vũng Tàu
Giải Nhì Quốc Gia Ngữ Văn năm 2015)
