Tài nguyên thiên nhiên Việt Nam_Bắc Trung Bộ

Tài nguyên thiên nhiên Bắc Trung Bộ là bài giảng về các tài nguyên có trong khu vực này, cũng như phân tích hiện trạng các yếu tố cấu thành nên điểm mạnh điểm yếu của từng vùng trong khu vực. Thực trạng, giải pháp và ý nghĩa của các loại tài nguyên với vấn đề kinh tế.

Bài giảng

TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN

VIỆT NAM

BẮC TRUNG BỘ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

KHOA ĐỊA CHẤT

Hà Nội, 2016

PHẠM VI HÀNH CHÍNH

• Vùng Bắc Trung bộ bao gồm:

 Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng

Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế

 Tổng diện tích trên đất liền là 51.501km 2

Vị trí địa lý

• “Dải đất hẹp ngang (nơi hẹp nhất tại Quảng Bình là 50km), kéo dài vĩ tuyến 20°B đến 16°B.

• Phía Tây là dải núi Trường Sơn Bắc, giáp nước CHDCND Lào với liều dài đường biên giới là 1294km;

• Phía đông là biển Đông với đường biển dài 700km từ Nga Sơn (Thanh Hoá) tới mũi Chân Mây (chân đèo Hài Vân).

• Với vị trí địa lí như vậy, Bắc Trung Bộ là cầu nối giữa phần phía Bắc phần phía Nam nước ta nhờ hệ thông đường xuyên Việt bao gồm đường sắt Thống Nhất và quốc lộ 1A.

Địa hình

• Địa hình hẹp ngang của sườn đông dãy

Trường Sơn Bắc đổ dốc xuống vịnh Bắc

Bộ và biển Đông, với các dãy núi lan sát ra

biển, tạo nên các dải đồng bằng hẹp và

cảnh quan thiên nhiên kì thú

• Theo hướng từ đông sang tây, lát cắt địa

hình Bắc Trung Bộ bắt đầu từ các cồn cát

ven biển, tiếp đến là các dải đồng bằng

nhỏ, hẹp ở giữa, và cuối cùng ở phía tây là

vùng đồi gò và miền núi Trường Sơn Bắc

Tài nguyên khí hậu

• Nằm ở khoảng giữa vĩ tuyến 16°B - 20° B, một bên là sườn đông Trường Sơn, một bên là biển Đông, hàng năm Bắc Trung Bộ phải hứng chịu nhiều nhất các đợt hoạt động của khối khí áp thấp Tây Thái Bình Dương

• Từ tháng 4 đến tháng 8 hàng năm, gió Tây vượt qua dãy Trường Sơn, do hiệu ứng fơn, tạo ra thời tiết khô nóng ở các vùng đồng bằng và ven biển gây nên nguy cơ khô hạn cho mùa màng, cháy rừng, thiếu nước cho sản xuất, cho sinh hoạt, đặc biệt ở các tỉnh từ Nghệ An đến Quảng Trị

• Thời gian nửa năm còn lại, từ tháng 10 năm trước đến tháng 3 năm sau, hầu hết các địa bàn trong vùng đều chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc

Tài nguyên nước

• Hệ thông sông ngòi ở Bắc Trung Bộ bắt nguồn chủ yếu từ dãy núi Trường Sơn Bắc, trắc diện dọc dốc, thường gây nguy cơ lũ quét vào mùa mưa bão nhưng kiệt nước vào mùa khô

• Hai lưu vực sông có diện tích lớn là sông Mã 17,6 nghìn km2, sông cả 17,7 nghìn km2, tổng cộng chiếm 66,6% diện tích toàn vùng Trữ năng thuỷ điện tương đối khá

• Các dòng sông Gianh, sông Bến Hải gắn với các sự kiện lịch sử của dân tộc Sông Hương gắn bó hình bóng với thành phố Huế.

Tài nguyên đất

• Bắc Trung Bộ có 3 loại đất chính: đất feralit đỏ vàng trên vùng đồi núi thấp; đất phù

sa chua có nguồn gôc sông - biển; đất cát hoặc cát pha ven biển

• Ngoài ra còn có đất xám mùn trên núi ở các vùng núi tương đối cao giáp với Lào, đất xói mòn trơ sỏi đá, núi đá

• Đất feralit trên đá bazan chiếm diện tích nhỏ nhưng thích hợp vổi trồng cây công nghiệp như cà phê, cao su, cây ăn quả

• Bắc Trung Bộ có quỹ đất tự nhiên hơn 5 triệu ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 13,5%, chất đất xấu, độ phì kém, phần lổn bạc màu, trơ sỏi đá, đòi hỏi đầu tư lớn về thuỷ lợi và phân bón

Tài nguyên rừng

• Với 2,4 triệu ha đất lâm nghiệp có rừng, trong đó có 1,9 triệu ha rừng tự nhiên (sô' liệu năm 2004), Bắc Trung Bộ có tài nguyên rừng còn khá lớn, cung cấp một phần quan trọng gỗ, tre, luồng hàng năm cho ĐBSH và xuất khẩu

• Do sự đa dạng sinh học còn khá, ở Bắc Trung Bộ có một số vườn quốc gia như VQG Bến En (Thanh Hóa), VQG Pù Mát (Nghệ An), VQG Vũ Quang (Hà Tĩnh), và đặc biệt nổi tiếng là VQG Phong Nha - Kẻ Bàng, nơi đã được công nhận là di sản thiên nhiên thế giới

Tài nguyên biển

• Nhờ có đường bờ biển kéo dài 670km, với 23 cửa sông, Bắc Trung Bộ có điều kiện xây dựng các cảng biển vừa có chức năng kinh tế vừa là cửa khẩu gần biển nhất cho Lào và Đông Bắc Thái Lan Đáng kể nhất là các cảng Nghi Sơn, Cửa Lò, Vũng áng, Nhật Lệ, Cửa Việt, cửa Thuận An

• Nhiều bãi biển đẹp là điều kiện phát triển du lịch như sầm Sơn (Thanh Hoá), Cửa Lò (Nghệ An), Thiên Cầm (Hà Tĩnh), cảnh Dương (Quảng Bình), Lăng Cô (Thừa Thiên - Huế)

• Bắc Trung Bộ còn có nhiều đầm phá và bãi ngang với khoảng 30 nghìn ha, có khả năng nuôi trồng thuỷ sản nước mặn, nước lợ (nổi tiếng là phá Tam Giang thuộc Thừa Thiên – Huế)

• Dọc bờ biển có 14 cửa lạch lớn nhỏ Ven biển có 10 đảo, trong đó đảo Cồn Cỏ được coi là đảo tiền tiêu trấn giữ cửa ngõ vịnh Bắc Bộ ra biển Đông

• Thềm lục địa rộng khoảng 92.000km2

• Vùng biển Bắc Trung Bộ có một số bãi tôm, mực ven bờ và một số ngư trường Qua điều tra có 30 - 40 loài cá kinh tế, trữ lượng khả năng khai thác khoảng 270 nghìn tấn, trong đó chủ yếu là cá nổi

Tài nguyên khoáng sản

• Trong cơ cấu tài nguyên khoáng sản của cả nước, Bắc Trung Bộ có vai trò quan

trọng:

 100% trữ lượng crôm (mỏ crôm cổ Định,Thanh Hoá, 2.0 triệu tấn),

 60% trữ lượng sắt cả nước (mỏ sắt Thạch Khê, Hà Tĩnh, 556,6 triệu tấn);

 đá vôi làm xi măng ở hầu hết các tỉnh, khoảng 37,8 tỉ tấn, chiếm 44% trữ lượng cả nước

 Một số khoáng sản khác có giá trị kinh tế đáng kể như: titan, cát thuỷ tinh, nhôm, sét làm gạch ngói, đá cát kết

 Ngoài ra, tại các tỉnh Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh có đá ốp lát (362 triệu m3); Quảng Bình, Thừa Thiên - Huế có cao lanh (50 triệu :ấn); Quảng Bình có khoảng 6 triệu tấn đôlômít

 Đất sét làm gạch ngói khoảng 3,09 triệu tấn, có ở nhiều địa phương trong vùng, đặc biệt ở Nghệ An

• Ngoài ra còn có một số nguồn nước khoáng nóng, nổi tiếng là nước khoáng Bang (Quảng Bình)

Vấn đề phát triển vùng

• Đại bộ phần tiềm lực của Bắc Trung Bộ đều tập trung ở các tỉnh phía bắc dãy Hoành Sơn, nơi có đèo Ngang đi qua

• Trong cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ cũng có sự khác biệt đáng kể Mặc dù có nhiều thế mạnh về công nghiệp ở Bắc Hoành Sơn, nhưng tỉ trọng công nghiệp và dịch vụ của tiểu vùng này vẫn thấp hơn so với Nam Hoành Sơn, là do hoạt động kinh tế của

TP Huế, kinh tế cửa khẩu và cảng biển vừa là cửa ngõ của vùng vừa là cửa ngõ của Hành lang Đông Tây

• Bắc Trung Bộ có sự phân hoá lãnh thổ nội thành hai tiểu vùng Bắc Hoành Sơn và Nam Hoành Sơn

 Phía bắc Hoành Sơn có các thành phố vùng như Thanh Hoá, Vinh Thành phố Thanh Hoá là trung tâm công nghiệp lớn phía bắc Bắc Trung Bộ Thành phố Vinh là hạt nhân để hình thành trung tâm công nghiệp, dịch vụ và du lịch của cả Bắc Trung Bộ Tại đây dự kiến sẽ phát triển cả công nghiệp luyện kim đen và màu, cơ khí, dệt may

và chế biến thực phẩm

 Phía nam dãy núi Hoành Sơn có thành phố Huế, được UNESCO công nhận là di sản văn hoá thế giới, đồng thời là trung tâm du lịch dịch vụ lớn ở miền Trung, là thành phố Festival của Việt Nam

Vấn đề phát triển vùng

• Theo hướng từ đông sang tây, Bắc Trung Bộ cũng có sự phân hoá thành vùng núi sườn đông Trường Sơn, kế đó là vùng đồi gò phía tây, đồng bằng ven biển Tương ứng với sự phân hoá địa hình là sự phân hoá lãnh thổ kinh tế - xã hội theo hướng đông - tây, là sự khác biệt trong cư trú và hoạt động kinh tế

• Các địa phương đã khai thác thế mạnh của sự phân hoá trên thông qua các mô hình kết hợp nông - lâm- ngư nghiệp bước đầu đem lại hiệu quả kinh tế

• Sự phân hoá sâu sắc về lãnh thổ như nói ở trên là cơ sở để phát triển một cơ cấu kinh tế đa dạng, thích ứng với điều kiện của Bắc Trung Bộ trong công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn