Trò chơi học tập cùng với những đặc trng của nó: phát huy đợc tốt các vaitrò tự giác, tích cực, độc lập, linh hoạt, sáng tạo, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí “ học mà chơi” của các học
Trang 1Phần mở đầu
I Lí do chọn đề tài
1 Vị trí, tầm quan trọng của môn Toán trong trờng Tiểu học
Bậc Tiểu học là bậc góp phần quan trọng trong việc đặt nền móng choviệc hình thành và phát triển nhân cách học sinh Trên cơ sở cung cấp những trithức khoa học ban đầu về tự nhiên xã hội, phát triển các năng lực nhận thức,trang bị các phơng pháp và kĩ năng ban đầu về hoạt động nhận thức và hoạt
động thực tiễn, bồi dỡng và phát triển tình cảm, thói quen, đức tính tốt đẹp củacon ngời Mục tiêu nói trên đợc thực hiện thông qua việc các môn học nóichung, môn toán nói riêng Cùng với môn Tiếng Việt, môn Toán có tầm quantrọng vì Toán học với t cách là một bộ phận khoa học nghiên cứu một số mặtcủa thế giới hiện thực, có một hệ thống kiến thức cơ bản rất cần thiết cho đờisống sinh hoạt của con ngời Đó cũng là công cụ rất cần thiết để học các mônhọc khác và tiếp tục nhận thức thế giới xung quanh để hoạt động có hiệu quảtrong thực tiễn
2 Sự cần thiết phải đổi mới phơng pháp dạy học Toán ở Tiểu học
Việc dạy Toán ở các Trờng Tiểu học ở nớc ta đã có một quá trình pháttriển lâu dài Ttrong quá trình đó, đặc biệt từ cuối năm 50 đến nay sự cố gắngchung của đội ngũ giáo viên các phơng pháp dạy học đã vận dụng và đã thờnhxuyên đợc cải tiến cho phù hợp với hoàn cảnh cụ thể của nhà trờng Tiểu họcViệt Nam
Tuy nhiên việc dạy học Toán ở Tiểu học trong thực tiễn ở Tiểu học phơngpháp dạy học toán về cơ bản không đợc đổi mới về mục tiêu, nội dung giáo dục
Đặc điểm chính của phơng pháp dạy học đó là:
- Giáo viên chỉ truyền đạt, giảng giải theo các tài liệu đã có sẵn theo sáchgiáo khoa, sách hớng dẫn giảng dạy Vì vậy, giáo viên thờng làm việc một cáchmáy móc và thờng ít quan tâm đến việc phát huy khả năng sáng tạo của họcsinh
- Học sinh học tập một cách thụ động, chủ yếu chỉ nghe giảng, ghi nhớ
và làm theo bài mẫu Do đó việc học tập thờng ít hứng thú, nội dung các hoạt
động học tập thờng đơn điệu, nghèo nàn, ít quan tâm đến phát triển năng lựccác nhân học sinh
- Cả giáo viên và học sinh đều phụ thuộc vào những tài liệu có sẵn
Dạy học Toán theo các phơng pháp nh vậy đang cản trở việc đào tạonhững ngời lao động, năng động tự tin, linh hoạt, sáng tạo, sẵn sàng thích ứngvới những đổi mới diễn ra hàng ngày Yêu cầu giáo dục mới đòi hỏi phảichuyển sang phơng pháp dạy học nhằm tích cực hóa cá hoạt động học tập của
Trang 2học sinh, tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh đều tham gia tích cực vào quátrình dạy học.
Việc đổi mới phơng pháp dạy học- dạy học lấy học sinh làm trung
tâm-về lí luận đó là điều tất yếu, nó quyết định sự thay đổi chất lợng học tập của họcsinh Trò chơi học tập cùng với những đặc trng của nó: phát huy đợc tốt các vaitrò tự giác, tích cực, độc lập, linh hoạt, sáng tạo, phù hợp với đặc điểm tâm sinh
lí “ học mà chơi” của các học sinh các lớp đầu cấp( Lớp 1,2,3), góp phần không
nhỏ vào việc thực hiện mục tiêu đào tạo, đồng thời phù hợp với sự đổi mới
ph-ơng háp dạy học hiện nay
Xuất phát từ những lí do ở trên, tôi đã mạnh dạn đi sâu vào nghiên cứu và
chọn đề tài: “ Một số hình thức dạy toán và cách tổ chức các trò chơi toán học dành cho học sinh lớp 3” để tìm hiểu, nghiên cứu và nâng cao vốn kiến
thức cho bản thân đồng thời tạo nên sự hứng thú học tập, giúp các em “ tíchcực hóa” việc học và thực hành các môn học trong chơng trình, đặc biệt là mônToán
II Mục đích nghiên cứu:
1 Nhằm nâng cao nhận thức của bản thân về đổi mới phơng pháp trong dạy họcToán
2 Nắm vững và sử dụng hợp lí một số hình thức tổ chức dạy học Toán theo đổimới định hớng phơng pháp dạy học
3 Xây dựng một “ sân chơi” thông qua một hệ thống các trò chơi toán học vừa
có tác dụng củng cố kiến thức, rèn luyện t duy vừa tạo nên hứng thú học tập chocác em
4 Nhằm bồi dỡng, phát triển trí thông minh t duy linh hoạt, sáng tạo cho họcsinh Ngoài ra cần rèn luyện cho học sinh một số phẩm chất cần thiết để có ph-
ơng pháp học tập, phơng pháp làm việc có khoa học và tạo phù hợp với mục tiêugiáo dục
III Nhiệm vụ nghiên cứu:
1 Nghiên cứu và tìm hiểu nội dung một số hìn thức tổ chức hớng dẫn hoạt độnghọc tập toán theo định hớng đổi mới phơng pháp dạy học
2 Thiết kế và su tầm các trò chơi toán hoc dành cho học sinh lớp 3
3 Giáo án thực nghiệm cụ thể ứng dụng các hình thức dạy học toán và tổ chứccác trò chơi toán học trên học sinh của lớp mình
VI Phơng pháp nghiên cứu:
1 Phơng pháp nhiên cứu tài liệu
Trang 32 Phơng pháp thực nghiệm
3 Bằng thực tế giảng dạy học sinh, trao đổi với đồng nghiệp và sự tích lũykinh nghiệm của bản thân
4 Phơng pháp điều tra, quan sát
Vì điều kiện thời gian có hạn nên trong khuôn khổ hạn hẹp này tôi chỉ đi sâu
vào nghiên cứu đề tài là một số hình thức dạy học toán và cách tổ chức trò chơi toánhọc cho học sinh lớp 3
Phạm vi, đối tợng nghiên cứu của đề tài: Học sinh lớp 3, Trường Tiểu học HồTựng Mậu
Trang 4là t duy chóng mệt mỏi khi phải nghe thầy cô giáo giảng bài một cách đơn điệu, các
em thích đợc hoạt động, đợc vui chơi xen kẽ với học tập Mặt khác, tuổi thiếu nhiluôn thích tò mò, tìm những điều mới lạ, những bài toán có nội dung khi chơi, lời giải
độc đáo gây cho các em hứng thú và say mê môn toán hơn Vì vậy các giáo viên tiểuhọc hiện nay rất quan tâm đa các trò chơi, câu đố vui vào các tiết dạy học toán trênlớp cũng nh các buổi học ngoại khóa
Trò chơi học tập với đặc trng là tạo đợc không không khí tự nhiên,vui tơi, sựthi đua “chơi mà học”, đã tạo nên sự hứng khởi, rèn đợc khả năng t duy rất tốt chohọc sinh tiểu học,giúp các em có đợc t duy linh hoạt, mềm dẻo, giúp các em “tích cựchóa” việc học các môn học Đồng thời trò chơi học tập cũng phù hợp với đặc điểmsinh lý của học sinh tiểu học,nhất là trẻ các lớp đầu cấp , còn mang nặng tâm lý “Học
mà chơi, chơi mà học”.Trẻ ở lứa tuổi này bớc vào làm quen với môi trờng học mới
đòi hỏi các em ,phải tích cực hoạt động hơn nữa Tổ chức không khéo léo sẽ làm các
em cảm thấy nặng nề, dẫn đến chán nản Thiếu đi tính linh hoạt tích cực Vì vậy, tròchơi học tập đối với trẻ tiểu học là quan trọng và cần thiết, phù hợp với yêu cầu đổimới phơng pháp dạy học
II Cơ sở thực tiễn
Qua nhiều lần đi dự giờ các đồng nghiệp ở tất cả các khối lớp trong trờng, tôinhận thấy, số học sinh tích cực học tập không nhiều, phần lớn học sinh học một cáchthụ động, đối phó, ít có hứng thú học tập, một trong các nguyên nhân dẫn đến tìnhtrạng này là do giáo viên phần lớn cha biết phối hợp, sử dụng hợp lí các hình thức dạyhọc và cha biết xen kẽ trò chơi vào trong các tiết học và cũng bởi hệ thống trò chơitoán học cha đợc phong phú
Bên cạnh đó, nhận thức đợc việc học tập của học sinh các lớp đầu bậc Tiểu họctrong giai đoạn hiện nay, tình trạng học quá tải, học sinh thiếu đi sự hồn nhiên, ít đợcvui chơi và qua quá trình đi thực tế, quan sát của bản thân, tôi nhận thấy hầu hết đại
bộ phận học sinh đều học tập một cách máy móc, theo một khuôn mẫu cứng nhắc, ít
có sáng tạo Chính điều này đã làm hạn chế chất lợng học tập của học sinh
Ví dụ: Lớp 3
Bài : Bảng chia 8
( Sách giáo khao toán lớp 3- trang 59)Bài 1: Tính nhẩm:
Trang 5độ non chuẩn)
Chơng II: Các giải pháp
I Một số hình thức tổ chức hớng dẫn hoạt động học tập toán theo định hớng đổi mới phơng pháp dạy học
1 Học cá nhân( ở trên lớp)
* Hoạt động chủ yếu:
- Khi bắt đầu mỗi hoạt động ( học bài mới, thực hành, luyện tập…) giáo viên cần ớng dẫn học sinh cụ thể bằng lời nói( nói ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu) hoặc bằngviết( nêu cụ thể trong phiếu giao việc, phiếu học toán hoặc phiếu bài tập…)
- Hoc sinh tự học theo hớng dẫn của giáo viên với sự hỗ trợ của phiếu học sinh, đồdùng học toán, sách giáo khoa…để chiếm lĩnh tri thức mới, để luyện tập, thực hànhtheo khả năng của cá nhân, để tự kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh
- Trong quá trình học cá nhân, học sinh có thể hỏi ý kiến, trao đổi ý kiến riêng vớigiáo viên Giáo viên có thể đến chỗ ngồi của một học sinh để theo dõi, hớng dẫn,kiểm tra, trao đổi ý kiến…khi cần thiết, giáo viên có thể cho một số nhóm học sinhhoặc cả lớp tạm ngừng hoạt động để trao đổi chung, để báo cáo kết quả, để nhắc nhở
Trang 6- Giáo viên chọn một số hoạt động, bài luyện tập yêu cầu mọi học sinh phải làm và
có hớng dẫn, kiểm tra, đánh giá Không yêu cầu học sinh làm việc “đồng loạt” mànên khuyến khích các em học sinh làm theo khả năng cá nhân tránh trờng hợp họcsinh giỏi làm bài xong nhanh phải chờ học sinh yếu làm xong rồi mới chuyển sangbài khác
Nhóm theo trình độ( chia riêng từng đối tợng học sinh khá, giỏi , yếu hoặctrung bình) Loại nhóm này thờng tổ chức trong việc học các tiết thực hành, luyện tậptoán theo phiếu giao việc, phiếu bài tập toán có nội dung phù hợp với năng lực củatừng học sinh
Nhóm theo sở trờng( chỉ dành cho đối tợng đặc biệt trong các hoạt động ngoạikhóa, tự chọn về toán ); chẳng hạn nhóm học sinh tham gia các lớp bồi dỡng họcsinh giỏi toán hoặc nhóm học sinh tự chọn toán theo các trình độ nâng cao
Việc chia nhóm có thể cố định hoặc không cố định Tùy theo yêu cầu của tiếthọc, khả năng tổ chức của giáo viên và sự tiến bộ cũng nh nguyện vọng của học sinh,
có thể cố định loại nhóm này nhng không cố định loại nhóm khác Mỗi nhóm nên cómột nhóm trởng để có thể giúp giáo viên điều hành mọi hoạt động của nhóm
* Hoạt động chủ yếu:
- Theo hớng dẫn của giáo viên, các nhóm trởng tổ chức cấc hoạt động củanhóm…Các thành viên trong nhóm thực hành, luyện tập theo sự phân công của nhómtrởng, thảo luận nhóm để tìm ra cách giải quyết từng vấn đề của tiết học…
- Nên phối hợp học nhóm với học cá nhân đặc biệt khi cần giải quyết, đánh giámột vấn đề mới
Trang 7- Khi làm việc, học tập theo nhóm, học sinh thờng mạnh dạn, trao đổi ý kiến.Vì vậy nên khuyến khích học sinh tìm tòi, sáng tạo, phê phán, đánh giá…để phát triểnkhả năng của mỗi cá nhân.
- Giáo viên nên chuẩn bị sẵn các phiếu giao việc và thờng xuyên liên kết vớicác nhóm trởng để giúp các nhóm hoạt động có kết quả
3 Học theo lớp
* Hoạt động chủ yếu:
Thực hiện một số hoạt động chung của cả lớp nh:
- Nghe giáo viên hớng dẫn cá nhân, học theo nhóm
- Trao đổi ý kiến, đánh giá kết quả, chữa bài chung của toàn lớp
* Điều kiện
Mọi tiết học ở các lớp 3 đều có thể tổ chức trò chơi học tập cho học sinh
- Giáo viên nên chuẩn bị nôi dung trò chơi theo phiếu học toán để tất cả cáchọc sinh trong lớp đều có thể tham gia trò chơi
*Kinh nghiệm
- Tùy theo yêu cầu, nội dung của từng tiết học mà giáo viên nên chọn thời
điểm chơi trò chơi cho thích hợp
Trang 8Không nên có quan niệm sai lầm rằng cứ tổ chức trò chơi là học sinh sẽ mấttrật tự, ồn ào Có những trò chơi đòi hỏi học sinh phải suy nghĩ nhiều nhng điều đócũng mang lại cho các em niềm vui trong hoạt động trí óc.
- Nên phối hợp các hoạt động cá nhân, của nhóm và của cả lớp khi tổ chức tròchơi học tập
5 Hoạt động thực hành ở ngoài lớp học
* Hoạt động chủ yếu:
Thực hành đo độ dài, tham quan một cơ sở sản xuất, một cửa hàng có sử dụngcác dụng cụ đo khối lợng( các loại cân khác nhau…) thu thập số liệuphục vụ cho việchọc tập toán
* Điều kiện
- Giáo viên lập kế hoạch hoạt động thực hành ngoài lớp học và tổ chức thựchiện kế hoạch đó ( từng tháng, từng học kì và cả năm học)
- Giáo viên cần nêu rõ mục đích, yêu cầu cụ thể cần đạt đợc và kế hoạch hoạt
động đạt đợc trong việc thực hành ngoài lớp học và tổ chức thực hiện kế hoạch thựchiện từng buổi hoạt động ở ngoài lớp( nên thể hiện những nội dung trên trong phiếugiao việc cho từng nhóm hoặc từng đối tợng học sinh)
* Kinh nghiệm
- Nên chuẩn bị chu đáo, tỉ mỉ để buổi học đạt kết quả tốt
- Nên dùng phiếu giao việc, trong đó chỉ rõ từng việc phải làm, kết quả cần đạt
đợc…duới dạng các câu hỏi, các biểu bảng đơn giản, dễ thực hiện
6 Hoạt động ngoại khóa về toán học.
* Một số điều cần lu ý khi sử dụng các hình thức dạy học toán.
1 Trong các hình thức dạy học toán ở Tiểu học , hình thức nào cũng cần thiết và có
Trang 9đóng góp nhất định vào quá trình dạy học Vấn đề quan trọng nhất là:
- Mỗi hình thức dạy học chỉ có tác dụng tốt khi nó sử dụng đúng lúc và đúngmức độ
- Việc lựa chọn và vận dụng hợp lí các hình thức dạy học trong từng tiết học,từng bài học sẽ góp phần giúp học sinh làm cho từng hình thức đợc sử dụng đúng lúc
và đúng mức độ
Do vậy
- Cần phải phối hợp, vận dụng hợp lí các hình thức dạy học nhằm đạt từng mục
đích yêu cầu của từng tiết học
- Không có hình thức nào là “vạn năng” là có thể phù hợp với mọi bài dạy
2 Dạy học toán ở từng lọai bài học, ở từng lớp, từng giai đoạn, từng đối tợng họcsinh…đều có những đặc điểm riêng
Vì vậy cần lựa chọn,phối hợp, vận dụng các hình thức dạy học ở từng tiết họctoán cho hợp lí mà không thể áp dụng một cách máy móc, đồng loạt
Trang 10II Một số hình thức tổ chức trò chơi toán học.
Lớp 3
1 Trò chơi: Chạy tiếp sức
* Hớng dẫn:
Cô giáo chuẩn bị các phiếu Mỗi phiếu ghi một kết quả( 0, 10, 20,….,) Mỗi
đội cử 3 hoặc 5 em( tùy theo số kết quả cô giáo chọn) từng em điền dấu các phép tính vào ô vuông để có kết quả bài làm của mình Em nào làm xong nhanh thì em tiếp theo của đội mới đợc lên làm tiếp, dội nào xong trớc thì đội đó thắng cuộc
+ Chú ý: Phải bí mật các kết quả ghi trên phiếu để không em nào có thể nghĩ trớc khi nên thi
1 2 3 4
2 Trò chơi: Lấy vật cuối cùng
* Hớng dẫn: Giáo viên chuẩn bị 10 lá cờ hoặc 10 bông hoa( số lợng có thể
nhiều hơn tùy thuộc vào thời gian chơi) để trên bàn
Hai em ( 1 cặp) tham gia chơi
Ngời thứ nhất lấy lá cờ, xong đến ngời thứ hai lấy, rồi lại đến ngời thứ nhất…
Hai bạn luân phiên nhai lấy, mỗi ngời chỉ đợc lấy 1-3 lá cờ(ở mỗi lần lấy) Ai lấy đợc lá cờ cuối cùng, đó chính là ngời thắng cuộc
Tìm thuật chơi để đảm bảo ngời đi trớc là ngời thắng cuộc
+
-x
:
Trang 113 Trò chơi: Bắc cầu thông đờng
* Hớng dẫn: Hai em lên thi xem ai điền đợc các số vào ô trống nhanh hơn( coi
nh bắc đợc cầu nhanh hơn để thông đờng về đích)
4 Trò chơi : Xếp diêm
* Hớng dẫn.
a Chuyển chỗ 4 que diêm để chiếc chìa khóa biến thành 3 hình vuông
b Xếp 15 que diêm nh hình sau Hãy chuyển hai que diêm để xếp thành 5hình vuông bằng nhau
c Chuyển chỗ hai que diêm để ngôi nhà chuyển hớng khác
Trang 125 Trò chơi: Ai nhanh trí:
* Hớng dẫn:
Tính số viên bi để xem đống bi có tất cả bao nhiêu viên bi? ( Với cách tínhnhanh nhất)
Trang 136 Trò chơi: Tìm đờng về cho ba chú ếch.
* Chuẩn bị : Giáo viên chuẩn bị tranh tô, màu đẹp( nh sau) treo lên bảng.
* Hớng dẫn: Vì ba chú ếch xanh mải đi tắm ma nên đã bị lạc đờng.
Em hãy chỉ đờng cho mỗi chú ếch về đúng nhà của mình kẻo đờng sắp tối.Biết rằng nhà của mõi chú ếch đều ghi con số đúng bằng tổng các số mà trên đ-ờng mỗi chú ếch phải đi qua
Trang 15Chơng III Thực nghiệm s phạm
I Mục đích thực nghiệm
Thực nghiệm nhằm đa ra cách tổ chức hợp lí các hình thức dạy học theophơng pháp mới và lồng ghép các trò chơi trong dạy học toán, nhằm giúp họcsinh học tập hứng thú, đạt đợc kết quả cao trong các tiết học
II Nội dung thực nghiệm:
*Nội dung thực nghiệm đợc thể hiện trong giáo án và trong các tiết giảngdạy thực tế trên lớp: vận dụng, phối hợp các hình thức dạy học toán
1 Học cá nhân( ở trên lớp) Thông qua sách giáo khoa hoặc phiếu học
tập-Đây là hoạt động chủ yếu
2 Học theo nhóm: Khi chơi trò chơi và chữa các bài tập có liên quan đếncác kiến thức về đo đại lợng
3 Học theo lớp: Sau mỗi bài tập, giáo viên cùng học sinh trao đổi ý kiến
đánh giá kết quả, chữa bài chung cho toàn lớp