Bài giảng chọn giống cây trồng dài ngày chương 4 chọn giống vải

Cùi quả vải được dùng phổ biến dưới dạng nước giải khát trong mùa hè với tác dụng thanh nhiệt, chỉ khát, bổ dưỡng, tiêu độc.. QUẢ SỬ DỤNG ĂN TƯƠI Quả vải được chế biến thành mứt, nấu

Trang 1

7/18/15

CHƯƠNG 4

CHỌN GIỐNG VẢI

I GIÁ TRỊ CÂY VẢI

1 Giá trị dinh dưỡng:

Quả vải là loại trái cây có hàm lượng dinh dưỡng phong phú: Cùi vải chứa 66% đường glucô; 5% đường mía; 1,5% protêin, 11% lipit và vitamin C, A, B

Trái vải chua còn có một vài axít hữu cơ như: axit xitric, axit táo được sử dụng làm Trà vải, rượu vải, cháo vải hạt sen…

Cùi quả vải được dùng phổ biến dưới dạng nước giải khát trong mùa hè với tác dụng thanh nhiệt, chỉ khát,

bổ dưỡng, tiêu độc

QUẢ SỬ DỤNG ĂN TƯƠI

Quả vải được chế biến thành mứt, nấu chè giải khát

Quả vải được chế biến sấy khô, nước vải ép, vải cô đặc, vải nghiền… có giá trị kinh tế cao được sử dụng phổ biến để xuất khẩu

MỘT SỐ SẢN

PHẨM TỪ

VẢI

3 Giá trị trong Y học

Quả vải còn là một vị thuốc có rất nhiều công dụng như: bổ não, lợi tỳ vị, phục hồi rất tốt cho người mới ốm dậy, suy nhược, gầy yếu Vải cũng làm đẹp da, rất có lợi cho sức khỏe phụ nữ (thuốc Lệ chi)

Hạt vải (lệ chi hạch) cũng được dùng làm thuốc Nó có tác dụng giảm đau trong các, thống kinh, dạ dày lạnh đau, thoát

vị bẹn

Người ta cho rằng Dương Quý Phi đời nhà Đường (Trung Quốc) nhờ ăn quả vải thường xuyên mà đã trở thành một tuyệt thế mỹ nhân thời đó

Lớp Học Phần VNUA ( Khoa Nông Học ) - Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam

https://sites.google.com/site/lophocphank57vnua/

Trang 2

4 Một số giá trị khác

Vỏ quả thân cây và rễ có nhiều tanin có thể dùng làm nguyên

liệu cho công nghiệp

Hoa vải là nguồn mật chất lượng cao vì thế trồng vải kết hợp

với nuôi ong mang lại sự kết hợp hoàn hảo

Tán cây cao, sum suê có thể làm cây che bóng mát, cây chắn

gió, phủ xanh đồi núi trọc, chống xói mòn, mang nhiều ý

nghĩa về môi trường

II NGUỒN GỐC VÀ PHÂN LOẠI

Cây vải còn gọi là Lệ Chi (Litchi chinensis Sonn) là loài duy nhất trong chi Litchi thuộc họ Bồ hòn (Sapindaceae)

Nó là loại cây ăn quả thân gỗ vùng nhiệt đới, có nguồn gốc ở miền nam Trung Quốc kéo dài về phía Nam tới Indonesia và

về phía đông tới Philipine

Vải được trồng phổ biến các nước Châu: Trung Quốc, Ấn

Độ, Thái Lan, Autraylia Ngoài ra còn được trồng nhiều ở Nam Phi, Braxin những nước nhiệt đới và cận nhiệt đới

Về nguồn gốc cây vải tài liệu cổ nhất đề cập đến là những sách cổ đời nhà Hán (Trung Quốc) năm 140-86 trước Công nguyên

Các học giả Trung Quốc (Cheng 1949) cho rằng 2 tỉnh Quảng Đông và Phúc Kiến có nghề trồng vải đã hơn 4000 năm

Việt Nam được coi là vùng thủy tốt của cây vải Nhiều dạng

hình hoang dại và bán hoang dại (vải rừng) được phát hiện ở

vùng đồi núi Vinh Phúc, Hòa Bình v.v

Theo Vũ Công Hậu (1995) cây vải được trồng vài nghìn năm

trước đây

Tuy nhiên những vùng trồng vải nhiều như Thanh Hà cũng

mới có lịch sử khoảng 200 năm

Vải là cây ăn quả lâu năm và có giá trị kinh tế cao song cũng

chưa có một tài liệu nào đề cập một cách chi tiết

Cây vải được trồng chủ yếu ở miền Bắc

 Phân loại cây vải

• Giới: Plantae

• Ngành: Magnoliophyta

• Lớp: Magnoliopsida

• Bộ: Sapindales

• Họ: Sapindaceae

• Chi: Litchi

• Loài: L chinensis

Vải có một số phân loài:

• Litchi chinensis chinensis: Trung Quốc, Đông Dương

Lá có 4-8 lá chét (ít khi 2)

• Litchi chinensis javanensis: Java

• Litchi chinensis philippinensis (Radlk.) Leenh: Philipin,

Indonesia Lá với 2-4 lá chét (ít khi 6)

III TÌNH HÌNH SẢN XUẤT

A.Thế giới:

Hiện có khoảng 20 nước trồng vải, trong đó các nước Châu

Á có sản lượng và diện tích lớn nhất, sản xuất có tính thương mại gồm các nước: Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan

Năm 1999, diện tích trồng vải trên thế giới hơn 200 nghìn ha, sản lượng khoảng 1,6-1,8 triệu tấn

Vải tươi được thị trường nhiều nước ưa thích Hàng năm có khoảng 16,0 nghìn tấn quả tươi hàng hoá chiếm khoảng 6,4% tổng sản lượng vải trên thế giới

Quảng Đông- Trung Quốc đứng đầu về diện tích và sản lượng vải

Trang 3

7/18/15

B Việt Nam:

Vùng trồng vải chủ yếu là Đồng bằng sông Hồng, Trung Du,

miền núi phía Bắc và 1 phần khu 4 cũ

Bắc Giang có diện tích trên 40.000 ha, chiếm hơn 80% tổng

diện tích cây ăn quả của tỉnh

Thanh Hà có diện tích trồng vải 6000 ha, sản lượng khoảng

25.000 tấn (năm 2008)

Tiêu thụ chủ yếu trong nước và công nghiệp chế biến vẫn còn

rất lạc hậu vì thế giảm chất lượng và phẩm chất quả sau thu

hoạch

Vải vẫn chủ yếu tiêu thụ với hình thức ăn tươi Chính vì thế

cây vải được mùa luôn lại là nỗi lo của người trồng vải vì giá

thành rẻ

IV ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT HỌC

1.Thân, cành:

Thân thuộc loại thân gỗ

Màu sắc thân: thường là màu xanh

Kích thước trung bình 15-20 cm

Trên thân phân ra làm nhiều cành

Có thể tạo thành các dạng tán như:

- Tán hình mâm xôi

- Tán hình cầu

- Đường kính tán thường là 8-10 m

Thân

và cành vải

Tạo các dạng tán cho cây Vải

Hình bánh dày Hình nấm

Trang 4

2 Lá:

Lá kép lông chim, mọc so le

Mỗi lá dài 15-25 cm, với 2-8 lá chét ở bên dài 5-10 cm và

không có lá chét ở đỉnh

Các lá non mới mọc có màu đỏ đồng sáng, sau đó

chuyển dần thành màu xanh lục khi đạt tới kích thước

cực đại

Mặt dưới lá màu trắng xám, gân nhánh trên lá không rõ

Lá Vải

3.Hoa:

Hoa nhỏ màu trắng ánh xanh lục hoặc trắng ánh vàng, mọc

thành các chùy hoa dài tới 30 cm Gồm có:

 Hoa đực: Là hoa có đài, cánh, nhị đực phát triển đầy đủ,

nhụy hoa thoái hoặc tiêu biến, có chức năng cung cấp hạt

phấn

 Hoa cái: Là các hoa có đài, cánh hoa phát triển, nhị đực

không phát triển hoặc tiêu biến Những hoa này nhận hạt

phấn từ hoa đực, hoa lưỡng tính để đậu thành quả

 Hoa lưỡng tính: Là hoa có đài, cánh, nhị đực nhuỵ cái khá

phát triển, chúng có khả năng tự thụ để tạo thành quả

4 Cành hoa vải

• Vải là cây ra hoa ở đầu cành

• Quá trình phân hoá hoa xảy ra ở đỉnh sinh trưởng của các cành

đã thuần thục

5 Đặc tính nở hoa:

Hoa nở trên chùm theo thứ tự từ gốc chùm lên đỉnh chùm và kéo dài trong thời gian 15-20 ngày

Thứ tự nở hoa: Hoa đực - Hoa lưỡng tính - Hoa cái

Hoa vải chủ yếu thụ phấn đồng chu, việc chuyển phấn từ hoa này sang hoa kia nhờ vào côn trùng, gió

và đặc biệt là ong mật

Trang 5

7/18/15

MỘT SỐ HÌNH ẢNH VỀ HOA VẢI

Cành hoa sau khi thụ phấn thụ tinh

6.Hạt

Tại trung tâm là một hạt

màu nâu, dài 2 cm và

đường kính cỡ 1-1,5 cm

Hạt, tương tự như hạt của

quả dẻ ngựa, có độc tính

nhẹ và không nên ăn

7.Quả

Quả là loại quả hạch (quả hạch là một loại quả trong đó phần bên

ngoài cùi thịt bao bọc quanh một nhân (hột hay hạch) bao gồm lớp

vỏ quả trong đã cứng lại cùng với hạt ở bên trong)

Quả hình cầu hoặc hơi thuôn, dài 3-4 cm và đường kính 3 cm

dàng bóc được

Bên trong là lớp cùi thịt màu trắng mờ, ngọt và giàu vitamin C

Quả chín vào giai đoạn từ tháng 6 (các vùng gần xích đạo) đến tháng 10 (các vùng xa xích đạo), vào khoảng 100 ngày sau khi ra hoa

MÀU SẮC QUẢ VẢI

Trang 6

V MỤC TIÊU TẠO GIỐNG

1 Mục tiêu tổng thể:

Vải là một cây ăn quả rất được thị trường ưa chuộng

Đặc biệt những giống vải đặc sả như: vải Thanh Hà, vải

Lục Ngạn, Đông Triều

Chính vì thế công tác chọn tạo giống để tạo ra những

giống vải có phẩm chất, chất lượng mẫu mã đẹp và khả

năng thích nghi cao với các điều kiện đất đai trồng trọt

khác nhau

Ưu tiên hàng đầu cho công tác chọn giống nhằm đáp

ứng với nhu cầu ngày càng cao với thị hiếu của người

tiêu dùng và thị trường hoa quả rất phong phú

2 Mục tiêu cụ thể:

A Năng suất cao, ổn định và phẩm chất tốt

Cần theo dõi nhiều năm về sản lượng phẩm chất trên từng cây của từng giống, điều kiện khí hậu và chăm bón cụ thể để có thể tuyển chọn những cây như ý muốn

Năng suất: Cây được chọn phải hơn giống cũ 20-30%, sản lượng các năm không được chênh lệch nhau quá 30%

Phẩm chất: Quả to, cùi dày, hạt bé, cùi quả phải mềm ít

sơ có hương dịu, hàm lượng chất tan và tỉ lệ giữa đường và axít cân đối

B Kéo dài thời gian cung cấp quả tươi: Bằng cách chọn

tạo các giống chín sớm, cũng như chín muộn để có thể

cung cấp cho thị trường liên tục trong thời gian dài

C Chọn giống vải chịu hạn:Ở miền Bắc nước ta diện tích

đất đồi còn rộng muốn mở rộng việc trồng phải khắc

phục hạn hán nhất là trong mùa khô để đảm bảo cây vải

không bị thiếu nước sinh trưởng phát triển tốt

D Chọn giống cho chế biến:

Thịt quả màu trắng, chỗ tiếp giáp với hạt không có màu nâu

Độ chua ngọt phải cân đối giữ được hương vị màu sắc, không có mùi lạ

Quả hình trứng tròn vai quả bằng và đều

Trọng lượng quả phải trên 20g trở lên quả phải đều nhau khi thu hoạch

Cùi dày trên 1cm, phía đỉnh quả có thể mỏng hơn nhưng phải kín

Sau khi chế biến không cho phép thịt quả biến màu vàng, thịt quả giòn, độ mềm vừa phải

E Chọn tạo giống vải kháng một số loại sâu bệnh VI QUỸ GEN

Việt Nam có nhiều loại hình vải hoang dại và bán hoang dại đây là nguồn quỹ gen quan trọng và phong phú giúp cho quá trình chọn tạo ra các giống vải với mục tiêu cụ thể

Ngoài ra các giống vải được trồng ở miền Bắc Việt Nam như các nhóm vải:

Nhóm vải chua:

Bao gồm các giống vải: Tu hú, vải chua, vải ta là các giống nguyên sản của Việt Nam

Đây là nhóm vải cây mọc khỏe, quả to, trọng lượng trung bình quả đạt từ 30-50g

Chống chịu sâu bệnh, điều kiện khí hậu khá tốt, thích ứng rộng

Vỏ quả đẹp ít chua, quả to phẩm chất khá

Trang 7

7/18/15

Nhóm vải nhỡ:

 Gồm vải trung, vải nhỡ, vải Đông Ngạc

 Đây là nhóm cây sinh trưởng khỏe, thích ứng rộng, chịu

đất xấu, năng suất cao

 Thích hợp với chế biến đồ hộp

Nhóm vải thiều:

 Gồm các giống vải: Thanh Hà, Lục ngạn và Xuân Đỉnh

 Vỏ mỏng, tỉ lệ phần ăn được cao

Ngoài ra còn các giống vải đang được trồng ở các địa

phương cung là những nguồn gen quý ta có thể khai

thác

VII PHƯƠNG PHÁP TẠO GIỐNG VẢI 1.Chọn từ các cây thực sinh:

Đây là phương pháp dùng hạt để tạo ra cây con

Vải có thể thụ phấn cho các cây cùng giống hay khác giống

Cây vải con mọc từ hạt, do tái tổ hợp gen nên độ biến

dị lớn Từ các biến dị này ta có thể tạo ra các cây đầu dòng theo ý muốn

Nhược điểm của phương pháp này là: cây gieo từ hạt mất từ 4-5 năm và có thể lâu hơn mới ra hoa đậu quả

Một số lưu ý khi chọn giống từ hạt thực sinh

Phải tiến hành chọn cây lấy quả tốt, rồi chọn quả, chọn hạt

đạt mục tiêu Để tránh việc khả năng mọc mầm của các hạt

là không đồng đều, tỉ lệ mọc kém

Sau khi lấy hạt ra khỏi quả, hạt phải được làm sạch phần

còn lại của cùi quả

Hạt vải rất dễ mất sức nảy mầm nên cần gieo ngay trên

luống đất hoặc bầu đất

Nếu gieo trên luống khoảng cách khoảng từ 15-20 cm, gieo

trong bầu thường có kích thước 15-20 cm

Hạt đặt nằm ngang ở độ sâu 0,5-1,0 cm Sau khi gieo cần

tưới nhẹ, giữ ẩm cho hạt mọc mầm

2.Chọn từ các biến dị mầm:

Cây vải là cây được áp dụng phương pháp nhân giống vô tính rộng rãi và chủ yếu

Phương pháp này đã được thực hiện từ rất lâu đời, do đó trải qua 1 thời gian dài sẽ xuất hiện những biến dị mầm rất tốt

Cần chú ý các tính trạng như: độ dài của chùm hoa, với năng suất và tính ổn định về năng suất, các biến dị mầm về thời vụ thu hoạch và hạt nhỏ cũng cần được chú trọng

Do vậy biến dị mầm đối với công tác chọn giống là rất quan trọng

3 Nhập nội giống: Có thể nhập giống từ các nước có

điều kiện khí hậu tương đương với nước ta hoặc nơi

có vĩ độ cao hơn

4 Nhân giống vô tính: Ở vải áp dụng phổ biến 1 số

phương pháp nhân giống vô tính như: ghép, chiết,

giâm cành

5 Phương pháp lai

CHIẾT

VÀ GHÉP VẢI

Trang 8

Các giống vải được tuyển chọn từ các giống địa

phương như: Vải chua, Vải nhỡ, vải thiều Ninh

Giang…

Các giống vải được tuyển chọn từ các giống nhập

nội: Các giống vải thiều

Các giống vải lai như: Giống vải lai Yên Hưng, lai

Bình Khê, lai Phúc Hòa…

VIII MỘT SỐ GIỐNG VẢI TRỒNG Ở VIỆT NAM 1 Giống vải thiều Thanh Hà

Vải thiều Thanh Hà được nhân giống từ cây vải tổ ở thôn Thúy Lâm, xã Thanh Sơn, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương

Đặc điểm về giống:

• Cây sinh trưởng tốt, tán hình bán cầu cân đối Quả hình cầu, khi chín có màu đỏ tươi, gai thưa, ngắn

• Trọng lượng quả trung bình 20,7g (45-55 quả/kg), Tỷ lệ phần ăn được trung bình 75%, Độ Brix 18-21%, Thịt quả chắc, vị ngọt đậm, thơm

• Năng suất trung bình cây 8-10 tuổi đạt 55 kg/cây (8-10 tấn/ha)

• Đây là giống chính vụ, thời gian cho thu hoạch từ 5/6 đến 25/6

•Giống vải Thiều là giống có

kích thước quả bé nhất trong

tất cả các giống vải hiện nay

•Dạng quả hơi tròn

•Chiều cao quả 3,3-3,4cm,

•Chiều rộng quả 3,4-3,5cm,

•Tỷ lệ cao/rộng quả 0,94-0,98

2 Giống vải Hùng Long

Đây là giống vải đột biến tự nhiên, được các cán bộ khoa học Viện Nghiên cứu rau quả phát hiện và chọn lọc thành công tại xã Hùng Long, huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ

• Cây sinh trưởng tốt, tán cây hình bán cầu Chùm hoa to theo kiểu hình tháp, cuống hoa có màu nâu đen

• Quả hình tròn, hơi dài, khi chín có màu đỏ sẫm, gai thưa, nổi Trọng lượng quả trung bình 23,5g (40-45 quả/kg), tỷ lệ phần ăn được trung bình 72%, độ Brix 17-20%, vị ngọt, hơi chua nhẹ, được nhiều người

ưa chuộng

• Năng suất trung bình cây 8-10 tuổi đạt 80 kg/cây (10-15 tấn/ha)

• Đây là giống chín sớm, thời gian cho thu hoạch từ 10-20/5

3 Giống vải lai Bình Khê

Đây là giống vải lai tự nhiên có nguồn gốc tại xã Bình Khê, huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh

• Cây sinh trưởng tốt, tán cây hình bán cầu dẹt, lá có màu xanh tối

Chùm hoa to, phân nhánh thưa, dài, cuống hoa màu nâu đen

• Quả to, hình trứng, khi chín có màu đỏ thẫm, mỏng vỏ, gai thưa, ngắn Trọng lượng quả trung bình đạt 33,5g (28-35 quả/kg), tỷ lệ phần ăn được trung bình 71,5%, độ Brix 17-20%, vị ngọt thanh

• Năng suất trung bình cây 30 tuổi đạt 94,2 kg/cây (12-15 tấn/ha )

• Đây là giống chín sớm, thời gian cho thu hoạch từ 5-15/5

Trang 9

7/18/15

4 Giống vải lai Yên Hưng

Đây cũng là một giống vải lai tự nhiên, có nguồn gốc tại xã Đông Mai, huyện Yên Hưng, tỉnh Quảng Ninh

• Cây sinh trưởng khỏe, tán cây hình bán cầu, lá có màu xanh hơi vàng Chùm hoa to trung bình, phân nhánh dài, cuống hoa có màu nâu đen

• Quả hình tim, khi chín có màu đỏ vàng rất đẹp Trọng lượng quả trung bình đạt 30,1g/quả (30-35 quả/kg), tỷ lệ phần ăn được trung bình 73,2%, độ Brix 18-20%, vị ngọt, hơi chua nhẹ

• Năng suất trung bình cây 20 tuổi đạt 89,8kg/cây (12-16 tấn/ha

• Đây là giống chín sớm, thời gian cho thu hoạch từ 10/5 đến 20/5

5 Giống vải lai Phúc Hoà

Nguồn gốc: Phúc Hoà - huyện Tân Yên - tỉnh Bắc Giang

Cây sinh trưởng khoẻ, tán cây hình bán cầu, phân cành thưa, lá xanh hơi vàng, chùm hoa to trung bình, phân nhánh dài, cuống hoa dài có màu đen

Quả hình tim, khi chín có màu đỏ xanh, gai thưa trung bình, trọng lượng quả trrung bình 32,5g (32-35 quả/kg)

Tỷ lệ phần ăn được trung bình 68,2%, độ Brix 17-20%, vị chua nhẹ

Năng suất trung bình cây 20 tuổi 120kg/cây (16-18 tấn/ha)

Đây là giống vải chín sớm, thời gian cho thu hoạch 10-20/5

Là các giống có kích thước quả lớn nhất chiều cao quả 4,3 – 4,6 cm

Chiều rộng quả 3,8-4,0 cm

Tỷ lệ chiều cao quả/chiều rộng quả 1,1-1,15

Quả có dạng hình bầu dục

6 Các giống vải U trứng, U hồng và U thâm

Định dạng
Số trang	9
Dung lượng	2,52 MB