Bài giảng chương trình chống lao TS trần ngọc bửu

Mục tiêu Sau tiết giảng, người nghe biết được: • Sự cần thiết của chương trình chống lao • Mục tiêu của CTCL – Mục tiêu thiên niên kỹ của Y Tế Thế Giới • Chiến lược DOTS và Những thàn

CHƯƠNG TRÌNH CHỐNG LAO

Ts Trần Ngọc Bửu – Bv Phạm Ngọc Thạch

Mục tiêu

Sau tiết giảng, người nghe biết được:

• Sự cần thiết của chương trình chống lao

• Mục tiêu của CTCL – Mục tiêu thiên niên kỹ của Y Tế Thế Giới

• Chiến lược DOTS và Những thành tố của Chiến Lược Chống Lao hiện nay

• Tổ chức mạng lưới CTCL tại Việt Nam

• Nhiệm vụ tuyến tỉnh – huyện – Xã trong CTCL

Tại sao phải có CTCL ?

• Lao đang là vấn đề khẩn cấp toàn cầu:

– Bệnh nhiễm trùng lây qua đường hô hấp

– Là bệnh xã hội có nhiều người nhiễm và mắc bệnh đặc biệt ở các nước

có thu nhập thấp

– Là nguyên nhân tử vong đứng hàng thứ 8 trên thế giới

– Không thể khống chế với những hoạt động phát hiện – điều trị đơn

thuần mà cần phải có hệ thống quản lý không chỉ đối với người mắc bệnh từ lúc phát hiện cho đến lúc hết lây bệnh

– Nhiều nơi hoạt động chống lao hoạt động thiếu hiệu quả, do:

• Quá tin tưởng vào các cơ sở dành riêng chăm sóc bệnh nhân lao

• Sử dụng thuốc không đầy đủ phác đồ, phác đồ không chuẩn

• Thiếu hệ thống tiếp liệu đầy đủ, hệ thống quản lý thông tin để đánh giá – lượng giá hoạt động

• Các yếu tố khác: kinh tế, chiến tranh …

Lao là bệnh gây chết người

“có hạng” trên thế giới

(triệu) Tỷ lệ

Nguồn: Tổ Chức YTTG Các sự kiện về sức khoẻ số 310 Tháng 6/2011

Tại sao phải có CTCL ?

Những nguyên nhân làm cho bệnh lao khó khống chế trên thế giới:

• Không áp dụng CTCL hoặc có CTCL yếu kém

• Nghèo đói và gia tăng khoảng cách giàu – nghèo

• Tác động của HIV

• Di dân khối lượng lớn từ vùng dịch tễ lao

• Bùng nổ dân số

• Nguồn lực (nhân lực – tài lực) có hạn

Nguồn: A tuberculosis guide for special Physicians – IUATLD 2003

Tại sao phải có CTCL ?

• Kinh nghiệm khống chế – loại trừ bệnh lao của các nước phát triển cho thấy hoạt động chống lao cần:

– Có hoạch định mục tiêu

– Có đường lối – chiến lược khoa học

– Có quy trình hoạt động rõ ràng

– Có hệ thống đánh giá hửu hiệu

– và nhất là cần được quan tâm ở tầm độ quốc gia

Những yếu tố này tập trung ở Chương Trình Chống Lao Quốc Gia

Diễn tiến tự nhiên của bệnh lao

(trước thời đại HIV)

Mục Tiêu CTCLQG

• Mục tiêu chung:

– Giảm tỷ lệ tử vong, tỷ lệ mắc và sự lây truyền của bệnh trong cộng đồng

– Ngăn ngừa sự phát triển của lao kháng thuốc

• Mục tiêu các hoạt động chống lao:

– Điều trị lành ít nhất 85% các trường hợp lao phổi AFB+ phát hiện

– Phát hiện ít nhất 70% các trường hợp lao phổi AFB+ hiện có

Chủ trương hoạt động phát hiện

• Ưu tiên phát hiện nguồn lây bằng phương pháp thụ

động qua kính hiển vi

• Kết hợp phương pháp chủ động

Khả năng lây nhiễm lao cho trẻ 0 – 14 t theo tình trạng vi trùng của nguồn lây

0 10

Chiến Lược DOTS là gì ?

DOTS đơn giản vậy sao ?!

• DOTS khởi thuỷ (1993) có 5 thành tố:

– Cam kết chính trị của nhà cầm quyền, hỗ trợ nguồn lực cho hoạt động chống lao

– Ưu tiên phát hiện nguồn lây bằng kính hiển vi

– Điều trị với phác đồ hoá ngắn ngày

– Có hệ thống tiếp liệu hửu hiệu

– Có hệ thống ghi chép, báo cáo để có thể đánh giá hiệu quả

chương trình

Nền tảng của chiến lược DOTS

– Đưa hệ thống phát hiện và điều trị lao gần cộng đồng dựa trên

cơ sở y tế hiện có và tích hợp vảo hệ thống chăm sóc sức khoẻ ban đầu

– Quản lý tốt chương trình dựa trên tinh thần trách nhiệm và giám sát nhân viên y tế

– Một hệ thống lượng giá được công tác phát hiện và đánh giá kết quả điều trị theo lứa bệnh

Vậy DOTS có thành công ?

• Được WHO giới thiệu từ 1993…

…thế nhưng sau hơn 10 năm thực hiện tình hình dịch tễ lao toàn cầu chưa có nhiều thay đổi đặc hiệu theo chiều hướng tốt Đặc biệt là số bệnh nhân lao phát hiện đưa vào điều trị thấp hơn con số ước tính Bên cạnh đó HIV, sự phát triển của kháng đa thuốc cũng

đe doạ sự thành công của CTCLQG

Chiến lược chống lao hiện tại

• Gồm 6 thành tố:

– Tiếp tục củng cố và mở rộng DOTS chất lượng cao Nhằm cung cấp dịch vụ

phát hiện – điều trị chất lượng cao cho cộng đồng bao gồm những người nghèo

và nhóm dễ bị tổn thương do lao như người ở vùng sâu, vùng xa, tù nhân

– Xác định vấn đề Lao/HIV, lao kháng đa thuốc và những thử thách khác

– CTCLQG đóng góp vào việc cũng cố hệ thống bảo vệ sức khoẻ qua các

hoạt động kế hoạch, dự trù kinh phí, quản lý, thông tin và tiếp liệu

– Vận động các loại hình y tế tham gia công tác chống lao BN lao tìm đến

dịch vụ y tế từ y tế công, y tế tư, các công ty và thậm chí tình nguyện viên y tế

Vì vậy vận động tất cả loại hình y tế tham gia công tác chống lao nhằm đảm bảo cho tất cả bệnh nhân được hưởng dịch vụ phát hiện và điều trị lao chất lượng

– Nâng cao quyền của người bệnh lao và của cộng đồng từ đó bảo đảm được

sự vận động của cộng đồng cũng như bảo đảm cam kết chính trị lâu dài cho CTCL

– Phát triển nghiên cứu khoa học liên quan đến các phương pháp chẩn đoán

mới, thuốc mới, vaccine mới

Mục Tiêu Thiên Niên Kỷ của WHO

• Chiến lược chống lao mới đang được CTCLQG nhiều nước trong

đó có CTCLQG Việt Nam áp dụng cho kế hoạch giai đoạn 2006–

2015 WHO hy vọng đạt được các mục tiêu:

– Đến năm 2015, ngưng được và bắt đầu hạ thấp tỷ lệ mắc lao mới hàng năm

– Đến 2005: phát hiện ít nhất 70% nguồn lây mới và điều trị lành tối thiểu 85% số bệnh nhân này

– Đến 2015: giảm số bệnh nhân lao và tỷ lệ tử vong còn 50% so với 1990

– Đến 2050: loại trừ bệnh lao không còn là vấn đề y tế công cộng nữa (1 bệnh nhân/1.000.000 dân)

BV Phổi TW

BV lao tỉnh/ TTPCCBXH/ TTYTDP

Phòng khám lao huyện

Trạm Y Tế xã

SƠ ĐỒ HOẠT ĐỘNG MẠNG LƯỚI CTCL VIỆT NAM

Bộ Y Tế

Dự Án Phòng Chống Lao

Sở Y Tế

TT YT/DP huyện

Tổ Chống Lao

Trạm Y Tế xã

Hướng dẫn kỹ thuật

Quản lý Bệnh Nhân BV Đa khoa

BV Tư nhân

BV Đa Khoa

Bv Chuyên khoa

BV Tư nhân

Trung tâm/BV lao tỉnh thành

Phòng khám/XN tư

Chức Năng – Nhiệm vụ tuyến T.Ư

• Ban điều hành Dự án phòng

chống lao giúp Bộ Trưởng

BYT, Chủ nhiệm Chương trình

để giải quyết các vấn đề liên

quan đến hoạt động của dự

án Phòng, chống bệnh lao

thuộc Chương trình mục tiêu

Quốc gia Phòng, chống một

số bệnh xã hội, bệnh dịch

nguy hiểm và HIV/AIDS

• Xây dựng kế hoạch hoạt động và

• Định kỳ kiểm tra, đánh giá

• Tổ chức ban giao tài liệu, tài chính, tài sản khi Dự án kết thúc

Quyền hạn tuyến Trung Ương

• Chỉ đạo, hướng dẫn chuyên môn nghiệp vụ

• Đôn đốc các đơn vị, địa phương trong việc xây dựng kế hoạch và triển khai các hoạt động phòng, chống bệnh lao

• Điều phối các hoạt động

• Ban hành quy chế về tổ chức nội bộ

• Sử dụng các nguồn kinh phí của Dự án theo đúng các quy định hiện hành

• Được quyết định khen thưởng đối với các Tổ chức, cá nhân có thành tích xuất sắc

Chức Năng – Nhiệm vụ tuyến Tỉnh

• Thành lập đơn vị quản lý dự án

phòng chống lao

• Chịu trách nhiệm điều phối, kiểm

tra, giám sát hoạt động, thu thập

số liệu thống kê báo cáo, phân

phối và sử dụng thuốc hợp lý

• Trưởng Ban điều hành đơn vị

quản lý dự án tỉnh đóng vai trò đại

diện cho chương trình chịu trách

nhiệm trước Giám đốc Sở y tế về

công tác phòng, chống bệnh lao

của tỉnh và báo cáo lên tuyến

trung ương

• Lập KH hoạt động phòng, chống bệnh lao

• Đào tạo và giám sát hỗ trợ

• Đảm bảo chất lượng phòng xét nghiệm lao tuyến huyện và các phòng xét

nghiệm tham gia chẩn đoán bệnh lao (công – tư)

• Phối hợp với huyện dự trù thuốc chống lao, biểu mẫu và phương tiện xét

nghiệm và đảm bảo cung cấp theo nhu cầu hoạt động

• Giám sát việc ghi chép sổ đăng ký lao

và xét nghiệm lao của các cơ sở khám chửa bệnh lao công và tư

• Đánh giá tính chính xác, đầy đủ của các báo cáo định kỳ do huyện gửi về và

phản hồi lại cho tổ chống lao huyện

• Phối hợp với các tổ chức khác và các tổ chức phi chính phủ như các thầy thuốc

tư, những thành phần khác tham gia điều trị bệnh nhân lao trên địa bàn

NhiÖm vô tuyÕn huyÖn

• Phối hợp với tuyến tỉnh đào tạo cán bộ

• Đăng ký các trường hợp phát hiện AFB+ và những bệnh nhân được chẩn đoán từ các tuyến gửi về

• Gửi báo cáo quý về phát hiện, kết quả điều trị của các lứa bệnh

• Lập kế hoạch chi tiết các hoạt động chống lao

• Yêu cầu thuốc, cốc đờm, lam kính, hoá chất và biểu mẫu

• Giám sát các cơ sở y tế xã thực hiện đầy đủ, hiệu qủa và được ghi chép chính xác

• Phối hợp với giám sát viên xét nghiệm tiến hành kiểm tra, giám sát chất lượng xét nghiệm để đảm bảo các xét nghiệm đờm được thực hiện đúng kỹ thuật, chính xác, trung thực và đảm bảo đủ hoá chất, lam kính xét nghiệm

Nhiệm vụ tuyến xã

• Xác định người nghi lao (ho trên 2 tuần)

• Giám sát việc điều trị ngoại trú có kiểm soát

• Ghi chép thuốc men

• Đánh dấu, ký tên vào phiếu điều trị có kiểm soát

• Thăm bệnh nhân tại nhà

• Tìm những người bỏ trị

• Khám sàng lọc, theo dõi người tiếp xúc

• Kiểm tra sẹo BCG

• Chuyển người HIV nghi lao đi khám lao

• Giám sát 100% thời gian đối với bệnh nhân lao điều trị Phác đồ II (phác đồ tái trị) và phác đồ thuốc hàng hai (phác đồ IV)

• Giáo dục sức khoẻ

• Phối kết hợp với y tế thôn bản và các cá nhân, đơn vị trên địa bàn

xã tăng cường vệ sinh phòng bệnh , hỗ trợ bệnh nhân lao nghèo và người mắc bệnh mạn tính phải điều trị lâu dài

Kết luận

Mặc dù có đường lối chiến lược rõ ràng cũng như sự hỗ trợ từ các

tổ chức quốc tế, lao vẫn còn là bài toán dịch tễ hóc búa tại các nước

có thu nhập thấp

Để giải quyết bài toán này là trách nhiệm của toàn xã hội chứ không phải riêng của cán bộ y tế trong đó vai trò của chính quyền là điều kiện mấu chốt cho sự thành công của chương trình

Câu hỏi ôn tập

đề gì?

và sử dụng thuốc, vật tư trang thiết bị