Phát huy giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên sinh viên Việt Nam hiện nay

1 Phát huy giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên sinh viên Việt Nam hiện nay : Luận văn ThS / Đào Thu Hiền ; Nghd.. Do đó, tác giả chọn vấn

1

Phát huy giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên sinh viên Việt Nam hiện nay : Luận văn ThS / Đào Thu Hiền ; Nghd : PGS.TS Nguyễn Thế Kiệt - H : Trung tâm đào tạo, bồi dưỡng giảng viên lý luận chính trị,

2008 - 99 tr + CD-ROM

1 Lý do chọn đề tài

Trong thời đại ngày nay, xu thế toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế diễn ra mạnh mẽ, trên quy mô lớn Cùng với sự phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại và mạng thông tin toàn cầu, “ngôi nhà” thế giới dường như trở nên

“nhỏ bé” hơn “Toàn cầu hoá kinh tế tạo ra cơ hội phát triển nhưng cũng chứa đựng nhiều yếu tố bất bình đẳng, gây khó khăn, thách thức lớn cho các quốc gia, nhất là các nước đang phát triển” Sự ảnh hưởng của quá trình này không chỉ về phương diện kinh tế Bất luận tham gia chủ động hay buộc phải cuốn theo một cách bị động vào quá trình toàn cầu hoá kinh tế thì văn hóa dân tộc đều phải tiếp xúc, giao thoa với các nền văn hóa khác trên thế giới, đều thôi thúc từng dân tộc suy nghĩ xem phải ứng xử với xu thế lịch sử này như thế nào Mỗi nước, mỗi dân tộc phải biết lựa chọn, giữ gìn và phát huy những thế mạnh của mình để hoà nhập vào xu thế chung của thời đại, để phát triển bền vững đất nước

Ở Việt Nam, công cuộc đổi mới, phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước đang đặt ra những yêu cầu to lớn về nhiều mặt, trước hết là chất lượng nguồn nhân lực Con người cần

có sự phát triển toàn diện cả về thể lực, trí lực và tâm lực, nhất là đối với thế hệ trẻ

Thanh niên sinh viên là lực lượng quan trọng, đóng vai trò to lớn đối với thành công của sự nghiệp đổi mới đất nước Đây là lớp người năng động, dễ tiếp thu cái mới nhất trong xã hội, họ cũng là tầng lớp chịu ảnh hưởng lớn nhất những điều kiện kinh tế - xã hội mới, của cơ chế thị trường, của việc mở rộng giao lưu quốc tế Song thực tế hiện nay, giới trẻ ít quan tâm đến truyền thống dân tộc mà

có xu hướng thích chạy theo lối sống hiện đại kiểu phương Tây Trong điều kiện kinh tế thị trường, thực trạng những biểu hiện đạo đức của lớp trẻ đang đặt ra hàng loạt các vấn đề bức xúc cần phải giải quyết

Vì thế, vấn đề đạo đức, lối sống của thanh niên sinh viên Việt Nam hiện nay không chỉ riêng với ngành giáo dục mà nhiều cấp, nhiều ngành đều hết sức quan tâm Do đó, tác giả chọn vấn đề

“Phát huy giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên sinh viên Việt Nam hiện nay ”

làm đề tài nghiên cứu của luận văn

2 Tình hình nghiên cứu

Mảng đề tài về vấn đề đạo đức truyền thống đã thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học Một số công trình tiêu biểu của

một số tác giả như: Nguyễn Trọng Chuẩn (1995), “Đôi điều suy

nghĩ về giá trị và sự biến đổi của giá trị khi nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường” Tạp chí Triết học, số 1 Nguyễn Thế Kiệt

(1995), “Quan hệ giữa đạo đức và kinh tế thị trường trong việc

3

định hướng các giá trị đạo đức hiện nay”, Tạp chí Triết học số 6

Huỳnh Thái Vinh (1998), “Bồi dưỡng đạo đức sinh viên trong nền

kinh tế thị trường”, Tạp chí Thông tin những vấn đề lý luận, số 16

Luận án tiến sĩ Triết học của Trần Sỹ Phán (1999) “Giáo dục đạo

đức đối với sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” Luận án tiến sĩ Triết học của

Nguyễn Văn Lý (2000), “Kế thừa và đổi mới các giá trị truyền

thống trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay” Huỳnh Thái Vinh (2001), “Một số vấn đề về lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà

Nội Luận án tiến sĩ triết học của Trần Minh Đoàn (2002), “Giáo

dục đạo đức cho thanh niên học sinh theo tư tưởng Hồ Chí Minh ở nước ta hiện nay” Luận án tiến sĩ Triết học của Lê Thị Hoài

Thanh (2003), “Quan hệ biện chứng giữa truyền thống và hiện đại

trong giáo dục đạo đức cho thanh niên Việt Nam hiện nay”.Nguyễn Thế Kiệt (2006) “ Một số giá trị đạo đức Việt Nam

từ truyền thống đến Hồ Chí Minh”, Tạp chí Lý luận chính trị, số 7

Như vậy, vấn đề về đạo đức truyền thống đã được nhiều người, nhất là các nhà khoa học quan tâm Tuy nhiên, đây là vấn đề lớn, các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong điều kiện kinh tế thị trường đang biến đổi và diễn biến phức tạp Sự tác động của nó đối với việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên sinh viên là vấn đề mới mẻ, cần phải tiếp tục đi sâu tìm hiểu và nghiên cứu sâu sắc hơn, góp phần xây dựng đạo đức mới cho thanh niên sinh viên Việt Nam hiện nay

Đề tài: “Phát huy giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên sinh viên Việt Nam hiện nay

”chính là góp phần vào việc thực hiện nhiệm vụ này

3 Mục đích, nhiệm vụ

* Mục đích

Trên cơ sở tìm hiểu thực trạng phát huy giá trị đạo đức truyền thống trong việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên sinh viên trong một số trường cao đẳng, đại học ở Hà Nội hiện nay, từ đó đưa ra phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong việc giáo dục đạo đức mới cho đội ngũ này ở Việt Nam hiện nay

- Đề xuất phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy những giá trị đạo đức truyền thống trong việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên sinh viên Việt Nam hiện nay

4 Đối tượng, phạm vi

Luận văn tập trung nghiên cứu vấn đề phát huy những giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong xây dựng đạo đức mới cho thanh niên sinh viên Việt Nam hiện nay qua thực tiễn một số trường cao đẳng, đại học ở Hà Nội, tính trong khoảng thời gian từ năm 1986 đến nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

* Cơ sở lý luận

Cơ sở lý luận của luận văn là các quan điểm của chủ nghĩa Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng cộng sản Việt Nam về vấn đề đạo đức, phát huy giá trị đạo đức truyền thống dân tộc, vấn đề xây

Mác-5

* Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp để thực hiện luận văn là tổng hợp các nguyên tắc phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, trong đó chủ yếu sử dụng phương pháp lịch sử và lôgic, phân tích và tổng hợp Ngoài ra, luận văn còn sử dụng phương pháp điều tra xã hội học

6 Ý nghĩa thực tiễn của luận văn

- Góp phần luận chứng về mặt lý luận vấn đề phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên sinh viên Việt Nam hiện nay

- Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể được dùng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy triết học, đạo đức học ở các nhà trường cao đẳng và đại học

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn có 3 chương với 6 tiết

Chương 1 GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC VÀ VAI TRÒ CỦA NÓ TRONG VIỆC XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC MỚI CHO THANH NIÊN SINH VIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY

thanh niên sinh viên Việt Nam hiện nay

1.1.1 Tầm quan trọng của đạo đức mới ở người thanh niên sinh

viên Việt Nam hiện nay

1.1.1.1 Khái niệm đạo đức:

Đạo đức là một trong những hình thái sớm nhất của ý thức xã hội, điều chỉnh hành vi của con người, là sản phẩm của qúa trình phát triển lịch sử của xã hội và góp phần phản ánh sự tồn tại của đời sống tinh thần Ngày nay, đạo đức có thể được xem xét từ ba phương diện:

- Đạo đức với tư cách là một hình thái ý thức xã hội – là toàn bộ những quan điểm, nguyên tắc, chuẩn mực nhằm điều chỉnh và đánh giá cách ứng xử của con người trong quan hệ với nhau và quan hệ với xã hội nhằm đảm bảo quan hệ lợi ích của cá nhân và cộng đồng

- Đạo đức là một phương thức điều chỉnh hành vi của con người

Đạo đức là một hệ thống các giá trị

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, đạo đức được định

nghĩa như sau:

Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tập hợp những nguyên tắc, qui tắc, chuẩn mực xã hội, nhằm điều chỉnh và đánh giá cách ứng xử của con người trong quan hệ với nhau và quan hệ với xã hội, chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội

1.1.1.2 Khái niệm đạo đức mới:

Đạo đức mới là đạo đức cách mạng của giai cấp công nhân, là đạo đức cộng sản, phản ánh những lợi ích căn bản của giai cấp này trong cách mạng vô sản, là thứ vũ khí tinh thần mạnh mẽ của giai cấp công nhân để xoá bỏ xã hội cũ, xây dựng xã hội mới

Đạo đức mới là một bước phát triển về chất Nó chứa đựng và

kế thừa tất cả những nội dung tốt đẹp nhất của các nền đạo đức trong các thời đại trước Vì thế, đạo đức mới bao hàm rất nhiều yếu

tố đạo đức chung của cả nhân loại, là nền đạo đức sẽ được xây dựng

7

lên trong tương lai trên toàn thế giới cùng với sự thắng lợi của chủ nghĩa cộng sản Những nguyên tắc đạo đức mới:

Thứ nhất, chủ nghĩa tập thể là cơ sở của đạo đức mới

Chủ nghĩa tập thể là sự thống nhất tự giác giữa các cá nhân vì những lý tưởng cao quý của con người Đó là sự thống nhất của tình đồng chí, tinh thần trách nhiệm, thái độ tôn trọng và chăm sóc lẫn nhau, nhằm bảo đảm cho các cá nhân phát triển cao nhất, phục vụ lợi ích xã hội Ở đây, con người không chỉ nghĩ và hành động vì mình mà còn vì người khác, có tinh thần trách nhiệm và thái độ tôn trọng, chăm sóc lẫn nhau

Thứ hai, lao động tự giác, sáng tạo là cội nguồn của đạo đức mới Thái độ lao động tự giác, có kỷ luật, sáng tạo, trách nhiệm,

hiệu quả thể hiện bản chất con người, lao động cho mình, cho xã hội mà mình làm chủ

Thứ ba, chủ nghĩa yêu nước kết hợp với chủ nghĩa quốc tế Yêu

nước là tình yêu đối với đất nước, lòng trung thành và khát vọng phục vụ những lợi ích của Tổ quốc và nhân dân

Yêu nước là yêu CNXH, yêu nhân dân lao động

Yêu nước trên lập trường quốc tế của giai cấp công nhân

Thứ tư, chủ nghĩa nhân đạo cộng sản

Chủ nghĩa nhân đạo cộng sản là sự kế thừa và phát triển trên quan điểm biện chứng những tính hoa lý tưởng nhân đạo trong lịch

sử nhân loại Nó thủ tiêu tất cả mọi áp bức bóc lột trong xã hội, mọi người đều được tự do, thực hiện đầy đủ quyền làm người

1.1.1.3 Tầm quan trọng của đạo đức mới ở người thanh niên sinh viên:

Sinh viên và đặc điểm của thanh niên sinh viên:

“Sinh viên” là thuật ngữ dùng để chỉ những người đang học tập

ở các trường đại học và cao đẳng Đây là đội ngũ trí thức trong

tương lai, là lực lượng trẻ, có sức khoẻ dồi dào, có trình độ văn hoá, nhạy cảm với cái mới, năng động, sáng tạo, ham học hỏi, ưa tìm tòi, khám phá, giàu ước mơ, thích giao tiếp, thích tham gia các hoạt động xã hội, Với những đặc điểm tâm sinh lý ấy, thanh niên sinh viên trở thành nhóm xã hội hết sức đặc biệt, được gia đình, nhà trường, xã hội hết sức quan tâm

Nhiều đặc điểm và nhân tố làm cho nhân cách, lối sống thanh niên sinh viên chưa ổn định, có nhiều dao động: Họ là tầng lớp trẻ tuổi; Phần lớn thanh niên sinh viên chưa được rèn luyện trong sản xuất và chiến đấu; Những hiểu biết của họ về quốc gia, dân tộc, về giai cấp, về truyền thống, chỉ qua sách vở nên rất hạn chế; Đối với thanh niên sinh viên xuất phát từ nông thôn, khi tập trung về trường đại học ở các thành phố, mọi hiện tượng sinh hoạt vật chất và tinh thần có sự xáo trộn, thay đổi lớn

Chỉ có trên cơ sở hiểu và đánh giá đúng những đặc điểm của thanh niên sinh viên với những biểu hiện hết sức phức tạp dưới tác động của kinh tế thị trường đến đặc điểm của họ, chúng ta mới có những quan điểm phù hợp trong việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên sinh viên, từ đó góp phần làm cho sự nghiệp “bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau” của Đảng thành công tốt đẹp

Tầm quan trọng của đạo đức mới ở thanh niên sinh viên Việt Nam hiện nay:

Thứ nhất, xây dựng đạo đức mới cho thanh niên sinh viên giúp

họ có niềm tin vào CNXH, vào lý tưởng cách mạng, vào sự định hướng đúng đắn của Đảng và Nhà nước, đồng thời có quan điểm và hành động đúng trong việc hiện thực hoá lý tưởng

Thứ hai, trong tình hình thế giới hiện nay, các thế lực thù địch

vẫn mang âm mưu thôn tính và phá hoại sự nghiệp cách mạng của

9

chúng ta, mà đối tượng trực tiếp của chúng là lớp trẻ, trong đó có thanh niên sinh viên - những chủ nhân tương lai của đất nước

Thứ ba, thực tế có một bộ phận không nhỏ những thanh niên

sinh viên chưa ý thức được vai trò, vị trí của mình trong sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, toàn dân, có những hiện tượng tiêu cực đáng lo ngại Vì vậy, việc xây dựng đạo đức mới, lối sống mới cho thanh niên sinh viên là hết sức cấp bách

1.1.2 Yêu cầu của đạo đức mới ở người thanh niên sinh viên Việt Nam hiện nay

Một là: có tinh thần yêu nước sâu sắc, trung thành tận tuỵ với

nhân dân, với Đảng cộng sản Việt Nam; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH, phấn đấu chấp hành tốt chủ trương, chính sách của Nhà nước, thực hiện có hiệu quả đường lối của Đảng

Hai là: tinh thần hiếu học, thường xuyên rèn luyện, nâng cao

trình độ văn hoá, chuyên môn, trình độ hiểu biết lý luận chính trị, quan điểm, đường lối của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước

Ba là: biết sống có lý tưởng, ước mơ, hoài bão lớn lao

Bốn là: học tập theo tấm gương đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí

Minh về những phẩm chất quan trọng của một nhân cách cách mạng: “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”, kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng lãng phí, có ý thức tổ chức kỷ luật tốt, trung thực, gắn bó mật thiết với nhân dân và được nhân dân tín nhiệm

Năm là: phải có lòng nhân ái, thương người, tinh thần đoàn kết

tập thể, ý thức cộng đồng dân tộc cao, lạc quan, yêu đời; biết xây dựng tình bạn, tình yêu lành mạnh, chân chính

Sáu là: đức tính chăm chỉ, cần cù, tinh thần tự lực vượt khó

trước mọi thử thách trong cuộc sống

Bảy là: năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, sẵn sàng là

lực lượng tiên phong trong mọi lĩnh vực hoạt động, xứng đáng là cánh tay phải đắc lực của Đảng cộng sản Việt Nam

1.2 Vai trò của giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên sinh viên Việt Nam

1.2.1 Giá trị đạo đức truyền thống dân tộc Việt Nam và giá trị đạo đức truyền thống của thanh niên sinh viên Việt Nam

1.2.1.1 Giá trị và giá trị đạo đức

Giá trị là những thành tựu của con người trong sự phát triển

của lịch sử - xã hội, phục vụ cho lợi ích và hạnh phúc của con người; mang ý nghĩa tích cực, gắn với cái đúng, cái tốt, cái đẹp; không phải một cái gì nhất thành bất biến; đóng vai trò điều chỉnh hành vi của con người trong cuộc sống

Giá trị đạo đức là một bộ phận trong hệ giá trị tinh thần của

đời sống xã hội và được con người lựa chọn, nhằm điều chỉnh và đánh giá hành vi ứng xử giữa con người với con người, chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh của

dư luận xã hội Giá trị đạo đức biến đổi theo sự biến đổi của đời sống xã hội

1.2.1.2 Truyền thống và giá trị đạo đức truyền thống

Truyền thống là tập hợp những tư tưởng và tình cảm, thói quen

trong tư duy, lối sống và ứng xử của một cộng đồng người nhất định được hình thành trong lịch sử và đã trở nên ổn định, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác Bởi vậy, truyền thống bao

giờ cũng mang ba đặc trưng cơ bản: Tính cộng đồng, tính ổn định

và tính lưu truyền

Giá trị truyền thống là mặt tích cực của truyền thống, bao gồm

những yếu tố ưu việt, tiến bộ, có tác dụng thúc đẩy sự phát triển của

xã hội, góp phần gìn giữ bản sắc dân tộc

1.2.1.3 Giá trị đạo đức truyền thống dân tộc Việt Nam

Giá trị đạo đức truyền thống dân tộc Việt Nam là những phẩm chất tốt đẹp đã được định hình trong đời sống của con người và xã hội Việt Nam:

- Chủ nghĩa yêu nước là hằng số trong mỗi người dân Việt

Nam

- Tinh thần nhân ái, nhân văn cao cả, đức khoan dung, cởi mở,

dễ hoà hợp

- Tinh thần cộng đồng, đoàn kết, tương trợ lẫn nhau

- Đức tính chăm chỉ, cần cù, chịu thương chịu khó, yêu lao động, ham học hỏi trong cuộc sống Đồng thời cũng sống hết sức giản dị, tiết kiệm

- Con người Việt Nam thông minh và hết sức sáng tạo trong lao động, trong chiến đấu, trong học tập Đặc biệt là tinh thần hiếu học

rõ nét đã tạo nên nước Việt Nam có truyền thống văn hiến lâu đời

- Năng lực tư duy uyển chuyển, linh hoạt cũng đã trở thành phong cách ứng xử có văn hoá và hiệu quả của người Việt

1.2.1.4 Những nét tiêu biểu của giá trị đạo đức truyền thống dân tộc ở đạo đức truyền thống của thanh niên sinh viên Việt Nam

Lịch sử phong trào thanh niên sinh viên Việt Nam, đặc biệt trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, đã thể hiện được những truyền thống đạo đức tốt đẹp ở họ Biết bao tấm gương học tập, nghiên cứu, sáng tạo và chiến đấu, hy sinh ngời sáng vì lý tưởng độc lập dân tộc và CNXH đã được lưu danh

Thanh niên sinh viên Việt Nam có tinh thần yêu nước mãnh liệt, sâu sắc Họ đã đóng góp rất lớn vào sự nghiệp cứu nước, đánh đuổi thực dân Pháp và đế quốc Mỹ

Thanh niên sinh viên Việt Nam luôn phát huy truyền thống hiếu học của dân tộc, hăng hái rèn luyện, học tập, tinh thần vượt khó chịu đựng mọi gian khổ, luôn vươn tới những đỉnh cao của khoa học kỹ thuật, công nghệ, văn hoá, nghệ thuật tiên tiến, vươn lên xây dựng đất nước

Qua lịch sử phong trào thanh niên sinh viên Việt Nam, chúng ta còn thấy một tinh thần đoàn kết, yêu thương giúp đỡ nhau trong học tập, sẵn sàng sẻ chia khó khăn với đồng bào

Thanh niên Việt Nam giương cao khẩu hiệu: “Đâu Đảng cần

thì thanh niên có, việc gì khó thì thanh niên làm”

1.2.2 Tầm quan trọng của giá trị đạo đức truyền thống trong việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên sinh viên Việt Nam hiện nay

- Các giá trị đạo đức truyền thống giữ vị trí nền tảng, làm cơ sở

cho việc xây dựng đạo đức mới nói chung và xây dựng đạo đức mới cho thanh niên sinh viên nói riêng, tạo điều kiện cho nền đạo đức

mới được khẳng định và phát triển vững chắc

- Những giá trị đạo đức truyền thống dân tộc là động lực và là ngọn nguồn phát triển của dân tộc, tạo nên sức mạnh tinh thần và bản lĩnh dân tộc, kích thích thế hệ thanh niên sinh viên vươn lên tự tin trong điều kiện mới hết sức phức tạp như hiện nay

- Thanh niên sinh viên khi được giáo dục giá trị đạo đức truyền thống dân tộc sẽ có thể chuyển các quan niệm đạo đức từ tự phát sang tự giác