Quan hệ biện chứng giữa phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao với phát triển khoa học và công nghệ trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh tiền giang

Với những lí do trên, xét về mọi phương diện từ lý luận đến thực tiễn, tác giả đã chọn vấn đề “Quan hệ biện chứng giữa phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao với phát triển khoa học và

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -PHẠM THỊ MỸ PHƯỢNG

QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA PHÁT TRIỂN

NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO VỚI

PHÁT TRIỂN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

TRONG THỜI KỲ CÔNG NGHIỆP HÓA,

HIỆN ĐẠI HÓA Ở TỈNH TIỀN GIANG

Chuyên ngành: CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG

VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

Mã số: 62.22.80.05

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Cán bộ hướng dẫn khoa học PGS,TS TRỊNH DOÃN CHÍNH

Vào lúc … giờ… phút … ngày … tháng … năm 2016

Có thể tìm hiểu luận án tại:

Thư viện Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Tp Hồ Chí Minh

Thư viện Khoa học Tổng hợp, Số 9, Lý Tự Trọng, Q.1, Tp Hồ Chí Minh

CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

1 Phạm Thị Mỹ Phượng (2011): Luận văn thạc sĩ - “Quan hệ biện chứng

giữa phát triển kinh tế và phát triển văn hóa ở tỉnh Tiền Giang”.

2 TS.Lê Tấn Lập - ThS Phạm Thị Mỹ Phượng (2014): “Phát huy vai trò

của đội ngũ trí thức ở Tiền Giang trong giai đoạn hiện nay”, Tạp chí

Khoa học Chính trị số 7/2014

3 Phạm Thị Mỹ Phượng (2015): “Vai trò của khoa học - công nghệ trong

phát triển nông nghiệp, nông thôn ở tỉnh Tiền Giang”, Tạp chí Khoa

học Chính trị số 7/2015

4 Phạm Thị Mỹ Phượng (2015): “Nâng cao chất lượng giáo dục và đào

tạo - giải pháp cơ bản phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở tỉnh Tiền Giang hiện nay”, Tạp chí Khoa học Chính trị số 8/2015.

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày nay, quá trình hội nhập quốc tế cùng với sự phát triển nhanh như vũbão của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, sự hình thành nền kinh tế trithức ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình vận động và phát triển của tất cả cácquốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam Đồng thời, quá trình côngnghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam gắn với sự phát triển của nền kinh tế trithức đặt ra yêu cầu ngày càng cao cho sự phát triển gắn kết giữa nguồn nhânlực chất lượng cao với khoa học và công nghệ Đây là hai nguồn lực quantrọng nhất quyết định sự hưng thịnh hay suy vong của mỗi quốc gia trong giaiđoạn hiện nay

Tiền Giang là một trong những tỉnh thuộc vùng kinh tế trọng điểm phíaNam, ít tài nguyên, nhưng được thiên nhiên ưu đãi, có vị trí địa lý - tự nhiênthuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội; có nguồn nhân lực trẻ, dồi dào, năngđộng và sáng tạo Mặc dù trong thời gian qua tỉnh Tiền Giang rất chú trọng đếncông tác đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài và phát triển khoa học công nghệnhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế Một trong những nguyên nhân chính làthiếu sự gắn kết giữa phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chấtlượng cao với phát triển khoa học và công nghệ nên chưa tạo sự phát triển đồng

bộ Do vậy, phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượngcao gắn với phát triển khoa học và công nghệ là một khâu đột phá, là một trongnhững yếu tố quyết định sự phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững Đây là vấn

đề vô cùng cấp thiết nhằm rút ngắn quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa củatỉnh Tiền Giang

Với những lí do trên, xét về mọi phương diện từ lý luận đến thực tiễn, tác

giả đã chọn vấn đề “Quan hệ biện chứng giữa phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao với phát triển khoa học và công nghệ trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Tiền Giang” làm đề tài luận án Tiến sĩ Triết học.

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển khoa học vàcông nghệ đã được nhiều học giả quan tâm, nghiên cứu Thông qua các côngtrình khoa học, các tác phẩm, các học giả đã đề xuất những phương hướng vàgiải pháp khác nhau để phát triển nguồn nhân lực, phát triển khoa học và côngnghệ Có thể khái quát các công trình nghiên cứu về vấn đề trên theo các chủ

đề sau:

Thứ nhất là, những công trình nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển khoa học và công nghệ trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Nghiên cứu về nguồn nhân lực và nguồn nhân lực chất lượng cao có các

công trình nghiên cứu như: “Con người và nguồn lực con người trong phát triển” do Trung tâm Khoa học xã hội, Hà Nội xuất bản năm 1995 của nhiều tác giả; “Xây dựng con người - xây dựng xã hội học tập” của GS.TS Phạm Tất Dong và TS Đào Hoàng Nam do Nxb Dân trí xuất bản năm 2011; “Xây dựng

và phát huy nguồn lực trí tuệ ở Việt Nam phục vụ cho sự nghiệp phát triển đất nước” của GS.TS Nguyễn Văn Khánh (chủ biên) do Nxb.Chính trị quốc gia,

Hà Nội xuất bản năm 2010; “Nguồn lực trí tuệ trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam” của Bùi Thị Ngọc Lan do Nxb.Chính trị quốc gia, Hà Nội xuất bản năm 2002; “Vấn đề con người trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” do GS.TS.Phạm Minh Hạc chủ nhiệm do Nxb.Khoa học xã hội, Hà Nội xuất bản năm 1996; “Phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế” của PGS.TS Vũ Văn Phúc và TS.

Nguyễn Duy Hùng đồng chủ biên, do Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội

xuất bản năm 2012; “Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở thành phố Đà Nẵng hiện nay” của tác giả Lê

Văn Phục do Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội xuất bản năm 2014;

“Phát triển khoa học và công nghệ - Một số kinh nghiệm của thế giới” của

GS.TS Tạ Ngọc Tấn chỉ đạo biên soạn, do Nxb Chính trị - Hành chính, Hà

Nội xuất bản năm 2012; “Nền kinh tế tri thức và khoa học, công nghệ kỹ thuật”

của TS Trần Đình Thêm và TS Trần Đức Ba do Nxb.Thanh niên xuất bản năm

2011; “Khoa học và công nghệ, lực lượng sản xuất hàng đầu” của GS TS Vũ Đình Cự do Nxb.Chính trị quốc gia, Hà Nội xuất bản năm 1996; “Công nghệ tiên tiến và công nghệ cao với tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam” của TSKH Phan Xuân Dũng (chủ biên) do Nxb.Chính trị quốc gia, Hà Nội xuất bản năm 2008; “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về đánh giá nhiệm

vụ khoa học và công nghệ ở Việt Nam” của TSKH Phan Xuân Dũng (chủ biên), do Nxb.Chính trị quốc gia, Hà Nội xuất bản năm 2006; “Vai trò của tri thức khoa học trong sự nghiệp công nghiệp, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay”

của TS Trần Hồng Lưu do Nxb.Chính trị quốc gia, Hà Nội xuất bản năm 2009;

“Khoa học và công nghệ Việt Nam - Những sắc màu tiềm năng” của Liên hiệp

các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam do Nxb Thanh niên xuất bản năm 2000,

và “Khoa học và các khoa học (La science et les sciences)” của Phan Ngọc, Phan Thiều (dịch) do Nxb.Thế giới xuất bản năm 1995; “Đẩy mạnh xã hội hóa

các hoạt động khoa học - công nghệ ở Việt Nam” của PGS.TS Định Trọng

Thịnh, TS Nguyễn Minh Phong do Nxb.Tài chính, Hà Nội xuất bản năm 2011;

… Đây là những công trình nghiên cứu những vấn đề về con người, nguồnnhân lực, nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển nguồn nhân lực, khoa học

và công nghệ dưới nhiều góc độ khác nhau

Nghiên cứu về quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, có các công trình:

“Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam - Lý luận và thực tiễn” của GS.TS.

Nguyễn Trọng Chuẩn, PGS.TS Nguyễn Thế Nghĩa, PGS.TS.Đặng Hữu Toàn

(đồng chủ biên) do Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội xuất bản năm 2002; “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam và các nước trong khu vực” của Phan Ích

Khiêm - Nguyễn Đình Phan (chủ biên) do Nxb.Thống kê, Hà Nội xuất bản năm

1994; “Triết học với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa” của PGS.TS Nguyễn Thế Nghĩa do Nxb Khoa học xã hội xuất bản năm 1997; “Mô hình công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam”

của GS.TS Đỗ Hoài Nam, PGS.TS Trần Đình Thiên do Nxb.Khoa học xã hộixuất bản năm 2009;… đã đề cập đến những vấn đề lý luận về công nghiệp hóa,hiện đại hóa, phân tích con đường và phương pháp thực hiện công nghiệp hóa,hiện đại hóa,

Thứ hai là, những công trình nghiên cứu về quan hệ giữa phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao với phát triển khoa học và công nghệ trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Có các đề tài, tác phẩm sau: tác phẩm “Phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” của TS Nguyễn Thanh do Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội xuất bản năm 2002; tác phẩm “Đào tạo, bồi dưỡng

và sử dụng nguồn nhân lực tài năng” của Trần Văn Tùng do Nxb Thế giới, Hà

Nội xuất bản năm 2005;… Những công trình nghiên cứu này đã khái quát hóanhững vấn đề lý luận và thực tiễn về công nghiệp hóa, hiện đại hóa, về nguồnnhân lực và khoa học công nghệ trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

ở nhiều phạm vi từ cơ sở đến cả nước

Nghiên cứu về chủ đề này còn có các công trình như “Những luận cứ khoa học của việc phát triển nguồn nhân lực công nghiệp cho vùng kinh tế trọng điểm phía Nam” của Nguyễn Minh Sâm (chủ biên) do Nxb Khoa học xã hội

xuất bản năm 2003, đã phân tích khá sâu về phát triển nguồn nhân lực trong

lĩnh vực công nghiệp ở vùng kinh tế trọng điểm phía Nam; “Quan hệ giữa phát triển khoa học công nghệ với phát triển kinh tế - xã hội trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam” của Danh Sơn do Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

xuất bản năm 2002, đã phân tích rõ vai trò của khoa học công nghệ và mối quan

hệ của nó đối với phát triển kinh tế - xã hội; hay công trình “Xây dựng, phát triển thị trường khoa học và công nghệ nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” của TS Hồ Đức Việt (chủ biên) do Nxb Chính trị quốc gia, Hà

Nội xuất bản năm 2010, đã đi sâu phân tích và định hướng xây dựng và pháttriển thị trường khoa học và công nghệ đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hộitrong nền kinh tế thị trường,…

Thứ ba là, những văn bản, nghị quyết, chính sách, kế hoạch, đề án về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển khoa học và công nghệ của tỉnh Tiền Giang

Đề cập đến chủ đề này có các Văn kiện đại hội Đảng thời kỳ đổi mới và hội nhập (Đại hội VI, VII, VIII, IX, X, XI) do Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật,

Hà Nội xuất bản năm 2013; các Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, IX, X, XI do Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội xuất bản; các Văn kiện đại hội đại biểu lần thứ VII, VIII, IX, X của Đảng bộ tỉnh Tiền Giang Ngoài ra còn

những văn bản, kế hoạch, dự án phát triển kinh tế - xã hội, phát triển khoa học

và công nghệ, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ công chức, viên chức và sử dụng, thunhút nhân tài của Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân, Hội đồng nhân dân, Sở Khoa học

và Công nghệ, Sở Nội vụ tỉnh Tiền Giang,… Đây là cơ sở pháp lý quan trọng

để tỉnh Tiền Giang phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao gắn với phát triểnkhoa học và công nghệ ở tỉnh Tiền Giang trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiệnđại hóa

3 Mục đích, nhiệm vụ của luận án

Mục đích: Tìm ra những phương hướng và giải pháp cơ bản nhất nhằm

phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao gắn kết với phát triển khoa học vàcông nghệ ở Tiền Giang trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Nhiệm vụ:

Thứ nhất, làm rõ những vấn đề lý luận về nguồn nhân lực, nguồn nhân lực

chất lượng cao, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển khoa học

và công nghệ, mối quan hệ biện chứng giữa phát triển nguồn nhân lực chấtlượng cao với phát triển khoa học và công nghệ trong thời kỳ công nghiệp hóa,hiện đại hóa

Thứ hai, luận án trình bày, phân tích nội dung và đặc điểm của quá trình

công nghiệp hóa, hiện đại hóa, từ đó làm rõ những vấn đề đặt ra của côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đối với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, pháttriển khoa học và công nghệ cũng như vai trò của nguồn nhân lực chất lượngcao, khoa học và công nghệ trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnhTiền Giang

Thứ ba, trên cơ sở phân tích thực trạng và những vấn đề đặt ra của sự kết

hợp giữa phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao với phát triển khoa học vàcông nghệ trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tác giả đề ra nhữngphương hướng và giải pháp phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao gắn vớiphát triển khoa học và công nghệ ở tỉnh Tiền Giang trong quá trình công nghiệphóa, hiện đại hóa

4 Đối tượng và phạm vi của luận án

Đối tượng nghiên cứu

Luận án nghiên cứu mối quan hệ giữa phát triển nguồn nhân lực chấtlượng cao với phát triển khoa học và công nghệ tác động đến tiến trình côngnghiệp hóa, hiện đại hóa của tỉnh Tiền Giang

Phạm vi nghiên cứu

Luận án nghiên cứu mối quan hệ giữa nguồn nhân lực chất lượng cao gắnvới khoa học và công nghệ của tỉnh Tiền Giang trong quá trình công nghiệphóa, hiện đại hóa từ năm 2010 đến nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

Luận án dựa trên cơ sở thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩaduy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, quán triệt các phương pháp vàcác nguyên tắc cơ bản của triết học mácxít như khách quan, toàn diện, pháttriển, lịch sử cụ thể, phân tích và tổng hợp, quy nạp và diễn dịch, đối chiếu và

so sánh, thống kê để nghiên cứu và trình bày những vấn đề đặt ra trong luận án

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án

Ý nghĩa khoa học

Luận án đã góp phần làm sáng tỏ những lý luận cơ bản về phát triển nguồnnhân lực chất lượng cao gắn với phát triển khoa học và công nghệ nói chung,cũng như làm rõ tình hình phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao gắn vớiphát triển khoa học và công nghệ ở tỉnh Tiền Giang nói riêng trong thời kỳcông nghiệp hóa, hiện đại hóa

Ý nghĩa thực tiễn

- Là cơ sở lý luận góp phần hoạch định những chủ trương, những biện phápnhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển khoa học và côngnghệ ở tỉnh Tiền Giang trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay

- Kết quả nghiên cứu của luận án có thể được sử dụng làm tài liệu thamkhảo trong việc nghiên cứu và giảng dạy

7 Cái mới của luận án

- Luận án đã chỉ ra thực trạng mối quan hệ biện chứng giữa phát triểnnguồn nhân lực chất lượng cao với phát triển khoa học và công nghệ trong thời

kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Tiền Giang

- Luận án đề xuất những phương hướng và giải pháp cơ bản để góp phầnphát triển nguồn nhân lực chất lượng cao với phát triển khoa học và công nghệtrong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnhTiền Giang

8 Kết cấu của luận án

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, đề tài kết cấu gồm 3 chương, 7 tiết và 18tiểu tiết

Chương 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC

CHẤT LƯỢNG CAO VỚI PHÁT TRIỂN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

TRONG THỜI KỲ CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

1.1 PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO VÀ VAI TRÒ CỦA NÓ TRONG THỜI KỲ CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA 1.1.1 Khái niệm nguồn nhân lực chất lượng cao và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao

Quan niệm về nguồn nhân lực

Về vấn đề này đã có nhiều quan niệm khác nhau Theo GS,VS PhạmMinh Hạc, trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội và thực hiện công nghiệphóa, hiện đại hóa ở Việt Nam, nguồn nhân lực được xem là tổng thể các tiềmnăng của một nước hay một địa phương, tức là nguồn lao động có kỹ năng đượcchuẩn bị sẵn sàng tham gia vào công việc nào đó nhằm đáp ứng được yêu cầuchuyển đổi cơ cấu lao động, chuyển đổi cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệphóa, hiện đại hóa1 Nguồn nhân lực là tổng hòa trong thể thống nhất hữu cơgiữa năng lực xã hội của con người (thể lực, trí lực, nhân cách) và tính năngđộng của con người2

Liên Hợp Quốc cho rằng, “nguồn nhân lực là tất cả những kiến thức, kỹnăng kinh nghiệm, năng lực và tính sáng tạo của con người có quan hệ tới sựphát triển của mỗi cá nhân và đất nước”3

Tại Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đãđưa ra định nghĩa về nguồn nhân lực, là “người lao động có trí tuệ cao, tay nghề

nghiệp hóa, hiện đại hóa, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 269.

công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, tr 328.

Nam, một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Khoa học xã hội và Hà Nội, tr 8.

thành thạo, có phẩm chất tốt đẹp, được đào tạo, bồi dưỡng và phát huy bởi mộtnền giáo dục tiên tiến gắn liền với nền khoa học, công nghệ hiện đại”4.

Trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay, nguồn nhân lực cóvai trò vô cùng quan trọng nên khi xem xét, phân tích nguồn nhân lực phải xét

ở những góc độ về số lượng, chất lượng, cơ cấu và hiệu quả sử dụng

Về số lượng nguồn nhân lực: Số lượng nguồn nhân lực là tổng số người

lao động đang và sẵn sàng tham gia vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội,được quy định bởi quy mô dân số và lực lượng lao động Thực tế, có hai nhómyếu tố ảnh hưởng đến số lượng nguồn nhân lực

Về chất lượng nguồn nhân lực: Chất lượng nguồn nhân lực được quy

định bởi các yếu tố như sức khỏe, đạo đức, trình độ văn hóa, trình độ chuyênmôn kỹ thuật, năng lực sáng tạo và thẩm mỹ; trong đó trình độ văn hóa vàchuyên môn kỹ thuật đóng vai trò quyết định Định nghĩa này đã thể hiệnnhững tiêu chí để đánh giá chất lượng nguồn nhân lực

Cơ cấu nguồn nhân lực được thể hiện ở phương diện cơ cấu trình độ đào

tạo, cơ cấu về độ tuổi, cơ cấu nghề nghiệp, cơ cấu phân bố nguồn nhân lực ởcác lĩnh vực kinh tế - xã hội khác nhau,…

Về hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực, nếu nguồn nhân lực được đào tạo

và sử dụng hợp lý sẽ nâng cao năng suất lao động, góp phần phát triển kinh tế

-xã hội Ngược lại, nếu sử dụng nguồn nhân lực bất hợp lý, phân công khôngđúng người, không đúng việc sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của quốcgia

Quan niệm về nguồn nhân lực chất lượng cao

Vấn đề nguồn nhân lực chất lượng cao và quan điểm phát triển nguồn nhânlực chất lượng cao được nhiều học giả quan tâm và nghiên cứu Tuy nhiên, chođến nay vẫn chưa có một khái niệm hoàn chỉnh về nguồn nhân lực chất lượng cao

và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao Ở Việt Nam, đến Đại hội Đại biểutoàn quốc lần thứ X, lần đầu tiên, thuật ngữ “nguồn nhân lực chất lượng cao” đượcĐảng ta chính thức nêu ra trong Văn kiện Đại hội: “Thông qua việc đổi mới toàndiện giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, chấn hưng nềngiáo dục Việt Nam”5, góp phần hoàn thành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đạihóa Đến nay vẫn chưa có một khái niệm thống nhất và chưa có những tiêu chí cơbản để xác định thế nào là nguồn nhân lực chất lượng cao

ương khóa VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.9

Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 34.

Tuy nhiên, xuất phát từ nhiều cách tiếp cận khác nhau khi phân tích quan

niệm về nguồn nhân lực chất lượng cao của nhiều học giả, có thể hiểu nguồn nhân lực chất lượng cao là một bộ phận ưu việt của nguồn nhân lực; là những lao động lành nghề, có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao; có sức khỏe và phẩm chất đạo đức tốt; có thái độ tốt, tác phong công nghiệp; có ý thức tổ chức kỷ luật cao với công việc; có khả năng xử lý và thích ứng nhanh với những thay đổi của những điều kiện, yêu cầu và công nghệ sản xuất; có khả năng lao động sáng tạo, là chủ quá trình sản xuất, đem lại năng suất, chất lượng và hiệu quả lao động cao; đang làm việc trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội,

có những đóng góp thiết thực và hiệu quả cho sự phát triển bền vững của cộng đồng nói riêng và toàn xã hội nói chung

Quan niệm về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là tổng thể các cách thức,phương pháp, chính sách và biện pháp nhằm tạo sự tăng trưởng về số lượng,chất lượng và hiệu quả quản lý, sử dụng, lao động sáng tạo nguồn nhân lực chấtlượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước

Trước hết, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao về số lượng là phải

mở rộng quy mô dân số và lực lượng lao động theo một cơ cấu hợp lý nhằmđảm bảo lực lượng lao động dồi dào với cơ cấu trẻ, khỏe, có khả năng chịuđựng và thích nghi tốt trước những áp lực công việc; phải đảm bảo tỷ lệ sinh vàphân bố dân số thích hợp với đặc trưng phát triển của từng vùng miền, lãnh thổ;làm giảm số người thất nghiệp, số người làm nội trợ; làm cho số người trong độtuổi lao động có việc làm và nâng cao hiệu quả lao động của số người đang làmviệc trong các ngành, các lĩnh vực kinh tế - xã hội

Song song với việc nâng cao về số lượng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phải được chú trọng về mặt chất lượng Nghĩa là phát triển ở các

phương diện thể lực, trí lực, trình độ chuyên môn, kỹ thuật và nhân cách, đạođức, lối sống, phong cách, thái độ làm việc Đây là những tố chất cơ bản nhất

để nguồn nhân lực chất lượng cao thể hiện vai trò của mình trong quá trình pháttriển kinh tế - xã hội

1.1.2 Vai trò của nguồn nhân lực chất lượng cao trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với sự phát triển mạnh

mẽ của khoa học và công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao luôn giữ vai trò

quyết định sự phát triển kinh tế - xã hội Vì nguồn nhân lực chất lượng cao là chủ thể và động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội và quyết định sự thành công của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa; góp phần rút ngắn

khoảng cách tụt hậu, thúc đẩy nhanh quá trình phát triển kinh tế - xã hội; là điều kiện, tiền đề đảm bảo hội nhập kinh tế quốc tế thành công và góp phần quyết định sự phát triển của nền kinh tế tri thức.

1.2 PHÁT TRIỂN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, VAI TRÒ CỦA

NÓ TRONG THỜI KỲ CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

1.2.1 Quan niệm về khoa học, công nghệ, phát triển khoa học và công nghệ

Khoa học là hệ thống tri thức của con người về các quy luật của tự nhiên,

xã hội và tư duy với bản chất và quy luật vận động của chúng được thể hiệnbằng những khái niệm, phán đoán, học thuyết định hướng hoạt động của con

người Công nghệ là tập hợp những phương pháp, quy trình, kỹ năng, công cụ,

phương tiện dùng để biến đổi nguồn lực tự nhiên, nguồn lực sản xuất trung gian

thành sản phẩm Khoa học và công nghệ là sự thể hiện, đồng hành gắn bó giữa

lý luận và thực tiễn, giữa lý thuyết và thực hành, giữa nghiên cứu và ứng dụngthực tế

Quan niệm về phát triển khoa học và công nghệ

Phát triển khoa học và công nghệ là việc ứng dụng có hiệu quả nhữngthành quả của khoa học vào quá trình sản xuất và đời sống xã hội giúp conngười nâng cao chất lượng sống, đáp ứng điều kiện sản xuất và các hoạt độngchính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội Ngày nay, quá trình hội nhập và toàn cầuhóa buộc các quốc gia muốn phát triển toàn diện cần phải tập trung phát triểnnhiều nguồn lực trong đó không thể thiếu khoa học và công nghệ

1.2.2 Vai trò của khoa học và công nghệ trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Trong giai đoạn hiện nay, cùng với nguồn nhân lực chất lượng cao, khoahọc và công nghệ đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển nhanh

và bền vững của mỗi quốc gia Vì phát triển khoa học và công nghệ sẽ gópphần rút ngắn khoảng cách tụt hậu, là động lực thúc đẩy nhanh sự phát triểntoàn diện của mỗi quốc gia; là một trong những động lực mạnh mẽ của sựnghiệp đổi mới lực lượng sản xuất, đặc biệt là góp phần ổn định và phát triểnbền vững kinh tế - xã hội; là cơ sở xây dựng đời sống văn hóa, vật chất, tinhthần xã hội chủ nghĩa, là mục tiêu hướng đến hội nhập quốc tế

1.3 QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO VỚI PHÁT TRIỂN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TRONG THỜI KỲ CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

Trong bộ Tư bản, C.Mác khẳng định, để sản xuất ra những con người phát

triển toàn diện cần phải có một nền khoa học - kỹ thuật hiện đại Song song đó,

khoa học và công nghệ muốn phát triển phải có những con người có sức khỏe,

có trí tuệ năng động, sáng tạo, có trình độ chuyên môn cao để phát minh ranhững sản phẩm khoa học và công nghệ cho nhân loại Như vậy, sự phát triểnnguồn nhân lực chất lượng cao và phát triển khoa học và công nghệ có mốiquan hệ biện chứng với nhau

1.3.1 Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là mục tiêu và động lực để phát triển khoa học và công nghệ

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và trước sự phát triển mạnh mẽ của khoahọc và công nghệ, cùng với việc so sánh với các nguồn lực khác thì nguồnnhân lực chất lượng cao là mục tiêu và động lực để phát triển các nguồn lựckhác, nhất là nguồn lực khoa học và công nghệ Song song với sự phát triểncủa nguồn nhân lực chất lượng cao, trong lực lượng sản xuất, công cụ laođộng có một vai trò quan trọng không kém Nó là thước đo sự chinh phục tựnhiên của con người Hiện nay, chúng ta đang bước vào ngưỡng cửa của cáchmạng khoa học và công nghệ, nên những phát minh và thành tựu của khoa học

và công nghệ trở thành công cụ lao động hiện đại và có hiệu quả cao trongtiến trình phát triển của nhân loại Khoa học và công nghệ là thành quả do

“bàn tay trí tuệ” của con người tạo ra và nó gắn với con người, phục vụ chocon người Do vậy, phát triển khoa học và công nghệ không thể tách khỏi sựphát triển của con người

1.3.2 Phát triển khoa học và công nghệ là điều kiện và tiền đề góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao

Ngày nay, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ đã tác độngsâu sắc đến mọi mặt của phát triển kinh tế - xã hội và đời sống con người Quanniệm về vai trò của khoa học và công nghệ với sự phát triển của sản xuất nóiriêng và sự phát triển của xã hội nói chung đã được C.Mác và Ph.Ăngghen khẳngđịnh rằng: “sản xuất của lao động được quyết định bởi rất nhiều tình hình, trong

đó có: trình độ khéo léo trung bình của người công nhân, mức độ phát triển củakhoa học và trình độ ứng dụng khoa học vào quy trình công nghệ”6 và “sự pháttriển của sản xuất như thế, xét đến cùng ,bao giờ cũng là do tính chất xã hội củalao động được vận dụng, do sự phân công trong nội bộ xã hội, do sự phát triểncủa lao động trí óc, nhất là của các ngành khoa học tự nhiên”7

Nhận thức rõ vai trò quan trọng của khoa học và công nghệ, Chủ tịch Hồ ChíMinh khẳng định: “nền kinh tế chúng ta đang xây dựng là nền kinh tế xã hội chủ

Nội, tr 133