Iso 9000 Cái ‘Mốt’ Hay Là Một Xu Thế Tất Yếu Đối Với Các Doanh Nghiệp Việt Nam Hiện Nay

khiển chất lợng, bảo đảm chất lợng và cải tiến chất lợng trongkhuôn khổ hệ chất lợng. Theo quan điểm đợc nêu ra trong quản lý chất lợngtổng hợp TQM Total Quality Management: Quản lý chấ

Lời nói đầu

Trong nền kinh tế thế giới đang có xu hớng toàn cầu hoá,cạnh tranh trên lĩnh vực kinh tế càng trở nên gay gắt Các doanhnghiệp ngày nay cạnh tranh không chỉ đơn thuần là giá cả, lợithế nguồn lực trong nớc hay lợi thế về địa lý không còn là điểmmạnh của các công ty, doanh nghiệp và cả một nền kinh tế lớn –một quốc gia Hơn bao giờ hết, ngời ta đề cập đến chất lợng vàquản lý chất lợng

Chất lợng và quản lý chất lợng đã trở thành những thuật ngữphổ biến trên thế giới Khách hàng ngày nay có nhiều nhu cầucao hơn về chất lợng và sự bảo đảm chất lợng Chất lợng đợcxem là uy tín lâu dài nhất đối với một doanh nghiệp, là công cụcạnh tranh hiệu quả nhất của doanh nghiệp Do vậy việc triểnkhai áp dụng các hệ thống quản lý chất lợng trong các doanhnghiệp Việt Nam là rất cần thiết Trong khi không ai có thể phủnhận vai trò và vị trí của chất lợng và quản lý chất lợng trong

đời sống kinh tế xã hội Riêng đối với em là một sinh viên chuyênngành chất lợng, một sự tìm hiểu sâu sát hơn về hệ thốngquản lý chất lợng đặc biệt là ISO 9000 Hệ thống này đợc ápdụng rộng rãi trên khắp thế giới và ở nớc ta nó đang trở thànhmột xu thế Thấy rõ đợc tầm quan trọng của vấn đề này đối vớicác doanh nghiệp Việt Nam hiện nay, trên cơ sở vận dụngnhững bài học trên lớp và những tài liệu tham khảo, các môn học

có liên quan, em đã chọn đề tài: ISO 9000 cái mốt hay là một

xu thế tất yếu đối với các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay.

Nội dung đề tài gồm ba phần.

Phần I: ISO 9000 là gì?

Phần II: ISO 9000 cái “mốt” hay là một xu thế tất yếu đối

với các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay

Phần III: Một số giải pháp nhằm áp dụng một cách có hiệu

quả hệ thống quản lý chất lợng ISO 9000 ở các doanh nghiệpViệt Nam

Phần I: ISO 9000 là gì?

1 Những khái niêm cơ bản về chất lợng và quản lý chất lợng.

1.1 Khái niệm về chất lợng.

Khi đề cập về khái niệm chất lợng, chúng ta có rất nhiềucách tiếp cận khác nhau đứng trên mỗi một phơng diện của ngờitiếp cận mà ngời ta đề cập đến một đối tợng và có khái niệmkhác nhau

 Theo các nhà ngôn ngữ cho rằng: Chất lợng là cách tạonên phẩm chất giá trị của ngời, sự vật hoặc sự việc gì

 Theo quan điểm triết học: Chất lợng là tính xác định

về bản chất của khách thể nhờ nó là cái đó chứ không phải làcái khác, nhờ đó nó khác biệt với các khách thể khác Chất lợngcủa khách thể không quy về những tính chất riêng của nó màgắn chặt với khách thể nh một khối thống nhất bao trùm toàn

bộ khách thể mà không thể tách rời

 Theo quan điểm kinh doanh: Chất lợng là phơng tiện

để đạt đợc lợi ích cao trong doanh nghiệp

 Theo các chuyên gia chất lợng cho rằng:

- Philip Crosby cho rằng: Chất lợng là sự tuân thủ cácyêu cầu.

- Joseph Juran cho rằng: Chất lợng là sự phù hợp với mục

- Theo ISO 9000/2000 F/DIS cho rằng: Chất lợng là mức

độ của một tập hợp các đặc tính vốn có đáp ứng các yêu cầu

và dịch vụ của cả nớc nói chung

1.2 Khái niệm quản lý chất lợng.

Nếu cho rằng mục đích cuối cùng của quản lý chất lợng làthoả mãn nhu cầu khách hàng thì quản lý chất lợng là tổng thểnhững biện pháp kỹ thuật, kinh tế, hành chính tác động lêntoàn bộ quá trình hoạt động của một tổ chức để đạt đợc mục

đích của tổ chức với chi phí xã hội thấp nhất

 Theo ISO 8402/1994 cho rằng: Quản lý chất lợng là tậphợp những hoạt động của các chức năng chung xác địnhchính sách chất lợng, mục tiêu chất lợng và thực hiện chúngthông qua các biện pháp nh: lập kế hoạch chất lợng, điều

khiển chất lợng, bảo đảm chất lợng và cải tiến chất lợng trongkhuôn khổ hệ chất lợng.

 Theo quan điểm đợc nêu ra trong quản lý chất lợngtổng hợp TQM (Total Quality Management): Quản lý chất lợng

là cách thức tổ chức quản lý của một doanh nghiệp tập trung

về chất lợng thông qua việc thu hút, động viên tất cả cácthành viên tham gia tích cực vào công tác quản lý chất lợng ởmọi cấp, mọi khâu, nhằm đạt đợc thành công lâu dài nhờviệc thoả mãn nhu cầu khách hàng và đem lại lợi ích cho mọithành viên , cho doanh nghiệp và cho xã hội

Đó chỉ là những khái niệm cơ bản về quản lý chất lợng vàchất lợng trong vô vàn cách nhìn nhận, quan điểm về chất lợng

và quản lý chất lợng

2 Bộ tiêu chuẩn ISO 9000.

2.1 Sự ra đời và phát triển của bộ tiêu chuẩn ISO 9000.

ISO 9000 là một bộ tiêu chuẩn quốc tế về đảm bảo chất lợng

và quản lý chất lợng do Tổ chức tiêu chuẩn hoá quốc tế ISO(International Organization for Standardization) ban hành Soạnthảo bộ tiêu chuẩn này là ban kỹ thuật ISO/TC 176 mới đợc thànhlập năm 1979 Năm 1986, một bộ tiêu chuẩn về thuật ngữ liênquan đến chất lợng đợc ban hành Năm 1987, ISO ban hành 5tiêu chuẩn cơ bản của bộ này là: ISO 9000, ISO 9001, ISO 9002,ISO 9003 và ISO 9004 Đến năm 1994, các tiêu chuẩn này đợcsoát xét và sau đó nhiều tiêu chuẩn bổ sung đợc ban hành tiếp.Cuối năm 2000, Bộ tiêu chuẩn này đợc sửa đổi lại một cách cơbản, từ 26 tiêu chuẩn còn lại 4 tiêu chuẩn cơ bản là ISO 9000, ISO

9001, ISO 9004 và ISO 19001 Trong hơn 10 năm qua, bộ tiêu

chuẩn ISO 9000 đã tạo một bớc ngoặt lớn trong hoạt động tiêuchuẩn hoá quốc tế chuyển từ việc tập trung tiêu chuẩn hoá cácsản phẩm và các vấn đề kỹ thuật chung sang việc tiêu chuẩnhoá các quá trình, các hệ thống quản lý Các doanh nghiêp trênthế giới hởng sự kiện này và coi đây là những tiêu chuẩn có tácdụng tích cực đến việc mở rộng thơng mại trên thế giới ViệtNam cũng hởng ứng khá sớm Sau ba năm kể từ khi bộ tiêu chuẩnISO 9000 ra đời, năm 1990, Nhà nớc ta đã ban hành bộ tiêuchuẩn Việt Nam 5200 ứng với bộ tiêu chuẩn ISO 9000 : 1987 vàsoát xét chúng trong các năm 1994, 1996 với ký hiệu sau này làTCVN ISO 9000 và nó có kết cấu cơ bản nh sau.

2.2 Kết cấu của Bộ tiêu chuẩn ISO 9000.

Bởi việc áp dụng ISO 9000 chủ yếu tập trung vào các tiêuchuẩn của phiên bản ISO 9000 : 1994 Do vậy dới đây là kết cấucơ bản của ISO 9000 : 1994 bao gồm:

 ISO 9000: là tiêu chuẩn đầu tiên của Bộ tiêu chuẩn ISO

9000, gọi là “Các tiêu chuẩn về quản lý chất lợng và bảo đảmchất lợng, hớng dẫn lựa chọn và sử dụng”, dùng để hớng dẫn sửdụng các tiêu chuẩn khác trong Bộ tiêu chuẩn ISO 9000 còn lạiISO 9001, ISO 9002,ISO 9003 và ISO 9004

 ISO 9001: “Hệ chất lợng, mô hình đảm bảo chất lợngtrong thiết kế, triển khai lắp đặt và dịch vụ kỹ thuật”, làtiêu chuẩn có phạm vi áp dụng rộng nhất Nó đợc sử dụng trongtrờng hợp nhà cung cấp có trách nhiệm về thiết kế, triển khai,sản xuất, lắp đặt và dịch vụ cho sản phẩm Tiêu chuẩn nàybao gồm một loạt các yêu cầu về hệ thống quản lý chất lợngtoàn diện Ví dụ: ISO 9001 định rõ các yêu cầu tối thiểu cho

quá trình xem xét hợp đồng, thiết kế, quản lý quá trìnhkiểm tra, thử nghiệm… Tiêu chuẩn này cũng yêu cầu phải có

hệ thống t liệu để nhận dạng các sản phẩm đã đợc kiểm tra,quản lý các sản phẩm không phù hợp qui cách và thủ tuc tiếnhành các biện pháp sửa chữa để tránh lặp lại các sai sót trên

đờng dây sản xuất

 ISO 9002: “hệ chất lợng, mô hình đảm bảo chất lợngtrong sản xuất lắp đặt”, giống với ISO 9001, chỉ khác ở chỗ

nó đợc giới hạn cho trờng hợp nhà cung cấp không có tráchnhiệm trong thiết kế, triển khai hay làm dịch vụ cho sảnphẩm Đối với một số nhà sản xuất chỉ sản xuất và lắp đặtsản phẩm thì ISO 9002 bảo đảm với ngời tiêu thụ là hệ thốngchất lợng sản xuất và lắp đặt của ngời cung cấp đã thoả mãncác yêu cầu cơ bản

 ISO 9003: “Hệ thống chất, mô hình đảm bảo chất ợng trong kiểm tra thử nghiệm cuối cùng” ISO 9003 đảm bảovới khách hàng là về mặt kiểm tra và thử nghiệm cuối cùngcủa nhà cung cấp có đủ yếu tố của hệ thống đảm bảo tínhtrung thực của số liệu về chất lợng sản phẩm và phản ánh thực

l-tế chất lợng của sản phẩm bán cho khách hàng Theo tiêuchuẩn này, ngời cung cấp sẽ chịu trách nhiệm về chất lợng và

nh vậy nếu ngời cung cấp kiểm tra và thử nghiệm theo đúngISO 9003 thì khách hàng đợc đảm bảo là sẽ nhận đợc sảnphẩm đúng với tiêu chuẩn hoặc mức độ chất lợng đã quy

định

 ISO 9004: “Hệ quản lý chất lợng và các yếu tố của hệchất lợng – hớng dẫn chung”, là tiêu chuẩn hớng dẫn cách thứctriển khai và áp dụng hệ thống quản lý chất lợng đựơc ISO

9001, ISO 9002,ISO 9003 Tiêu chuẩn này lu tâm đến tráchnhiệm của nhà quản trị, các nguyên tắc để triển khai hệthống chất lợng, cơ cấu hệ thống kiểm tra và xem xét hệthống.

Năm 1994, ISO rà soát và chỉnh lý bộ tiêu chuẩn ISO 9000 đã

bổ sung thêm một số tiêu chuẩn mới Cho đến nay Bộ tiêu chuẩnISO 9000 bao gồm 23 tiêu chuẩn khác nhau, cùng với tiêu chuẩn

về bảo vệ môi trờng ISO 14000 Trong đó 5 tiêu chuẩn chínhvẫn là ISO 9000, 9001, 9002, 9003 và 9004 Bộ tiêu chuẩn chỉnhsửa này với 23 tiêu chuẩn chia làm 5 nhóm nh sau:

- Nhóm 1: Tiêu chuẩn thuật ngữ ISO 8402 Đây là mộtnhóm tiêu chuẩn rất quan trọng phải nắm vững các thuật ngữ

để nghiên cứu các tiêu chuẩn khác

- Nhóm 2: Tiêu chuẩn và đảm bảo chất lợng bao gồmISO 9001, ISO 9002 và ISO 9003

- Nhóm 3: Nhóm tiêu chuẩn hớng dẫn về quản lý chất ợng bao gồm ISO 9004 – 1/2/3/4

l Nhóm 4: Nhóm tiêu chuẩn hớng dẫn về đảm bảo chấtlợng trong doanh nghiệp gồm ISO 9000 – 1/2/3/4

- Nhóm 5: Nhóm tiêu chuẩn về kiểm soát, đánh giá hệthống chất lợng và giáo dục đào tạo gồm:

ISO 10011 – 1/2/3ISO 10012 – 1/2ISO 10013 – Hớng dẫn xây dựng sổ tay chấtlợng

ISO 10014 – Kinh tế chất lợngISO 10015 - Đào tạo

ISO 10016 – Các t ài liệu chất lợng.

Đến năm 2000 thì ISO 9000 lại đợc rà soát và chỉnh lý chogọn hơn và dễ áp dụng hơn, chỉ còn ISO 9000, ISO 9001 Trong

đó, ISO 9001- Hệ thống đảm bảo chất lợng - đựơc sử dụng thaythế cho ISO 9001, ISO 9002, ISO 9003 – 1994 và ISO 9004: 2000

và ISO 19001

Trên đây là những tóm tắt sơ lợc về bộ tiêu chuẩn ISO

9000 và nội dung cơ bản của các tiêu chuẩn

3 Triết lý của Bộ tiêu chuẩn ISO 9000.

Các nhà quản trị sau khi nghiên cứu triết lý quản trị cơ bảncủa Bộ tiêu chuẩn ISO 9000 đã đúc kết thành 4 điểm cơ bảnsau đây:

 Chất lợng sản phẩm do hệ thống chất lợng quyết định:Tại sao lại nh vậy? Bởi vì khi áp dụng ISO 9000, các hoạt động

đánh giá nhà thầu kiểm tra chặt chẽ nguyên liệu nhập về, khichế biến thì tổ chức kiểm soát quá trình tốt Mặt khác khisản phẩm nhập kho thì đợc kiểm tra rất chặt chẽ, mọi việclàm đều theo thủ tục mà thủ tục này đã qua thử nghiệm đợcxác nhận áp dụng tốt, và tất cả mọi ngời đều đợc qua đàotạo Do đó khi áp dụng ISO 9000, xác suất để có chất lợngbiến động hẳn là hết sức thấp

 Làm đúng ngay từ đầu: Khi mọi thủ tục đựơc vănbản hoá một cách rõ ràng thì khả năng làm đúng ngay từ

đầu hẳn là cao Cha kể các cuộc đánh giá giúp phát hiện saisót, thêm vào đó là các hoạt động kiểm soát theo quá trìnhthì khi có sai sót đợc phát hiện thì sẽ có biện pháp khắcphục và biện pháp phòng ngừa, từ đó làm nâng cao khả nănglàm đúng ngay từ đầu

 Đề cao quản trị theo quá trình và quyết định dựatrên sự kiện, dữ liệu Đây là quan điểm rất cơ bản Vì nhờ

có đào tạo , kỹ thuật thống kê, hồ sơ chất lợng, thủ tục hớngdẫn công việc… theo ISO 9000 mà công việc đợc giải quyếttốt hơn Cán bộ công nhân viên không phải “tuân thủ mệnhlệnh” của cá nhân ngời điều hành mà chủ yếu theo phơngpháp làm việc đã đợc chứng thực tốt Mọi kết luận xấu, tốtkhông do con quyết định (cùng một sự việc nhng nếu do conngời quyết định, thì quyết định có thể thay đổi theo conngời, theo thời gian, vị trí, tâm lý lúc quyết định) mà do sốliệu, dữ liệu kiểm tra so với yêu cầu rồi tự nó đa ra kết luận

 Lấy phòng ngừa làm chính: Chỉ có thông qua các biệnpháp phòng ngừa các điểm phát sinh không phù hợp, qua đó tựcải tiến và các hoạt động khắc phục tạo sự ổn định lâu dài

về chất lợng Từ đó giúp cho hệ thống quản lý ngày càng pháttriển, bởi các vấn đề hoàn thiện ngày càng đợc loại bỏ

4 Lợi ích của việc áp dụng ISO 9000.

Sự xuất hiện của Bộ tiêu chuẩn ISO 9000 đã làm thay đổitoàn bộ cục diện trên thị trờng thế giới, đã giúp cho Châu Âu và

Mỹ lấy lại đợc thế cân bằng mà đã bị mất và tay Nhật Bảntrong giai đoạn phát triển thần kỳ của nó ISO 9000 đợc xâydựng nhằm mục đích thoả mãn khách hàng bằng phòng ngừanhững sự không phù hợp Nếu mọi việc đều đợc thực hiện theocách “làm đúng ngay từ đầu” thì giá thành giảm thiểu và lợinhuận sẽ tăng Dới đây là lợi ích mà ISO 9000 có thể đem lại chodoanh nghiệp khi áp dụng

Thứ nhất: Giảm thiểu các hành động “chữa cháy” và giảiphóng các cán bộ lãnh đạo khỏi phải thờng xuyên can thiệp vàonhững công việc của mỗi ngời.

Thứ hai: ISO 9000 cung cấp những công cụ để xác định và

cụ thể hoá các nhiệm vụ bảo đảm dẫn đến những kết quả cụthể Bộ tiêu chuẩn yêu cầu phải lập kế hoạch công việc, xâydựng các quy trình làm việc, các mô tả công việc và hớng dẫn

để mọi ngời theo đó mà thực hiện công việc, xây dựng cácquy trình làm việc theo đó mà thực hiện công việc một cách

định các nguyên nhân gây ra sai sót, lập kế hoạch và thựchiện hành động khắc phục

Thứ năm: Cung cấp những công cụ để giúp mọi ngời thựchiện nhiệm vụ “làm đúng ngay từ đầu” Điều này đạt đợc nhờ

có các chỉ dẫn công việc kiểm soát nội bộ, lãnh đạo tạo điềukiện và nguồn lực cần thiết, huấn luyện nhân viên, kích thíchvật chất và tạo môi trờng làm việc thích hợp

Thứ sáu: Cung cấp bằng chứng khách quan về chất lợng sảnphẩm và dịch vụ của mình cho bất cứ mọi khách hàng thôngqua các ghi chép và thống kê theo quy định của tiêu chuẩn

Thứ bảy: Cung cấp các dữ liệu để làm cơ sở cải tiến chất ợng và thoả mãn kháh hàng thông qua việc phân tích và điềuchỉnh để cải tiến hệ thống chát lợng.

l-Thứ tám: Tăng khả năng truy nguồn gốc, nhận xét và xác

định đợc nguồn gốc sản phẩm và tạo sự ổn định chất lợng

5 Một vài kinh nghiệm về áp dụng ISO 9000.

Mỗi một doanh nghiệp khi có quyết định áp dụng ISO 9000vào doanh nghiệp mình đều có sự chuẩn bị rất cẩn thận Do

đó xác suất áp dụng thành công là rất lớn Sự thất bại trong quátrình áp dụng chính là những khó khăn mà các doanh nghiệpgặp phải trong quá trình áp dụng Ví nh có thể làm cho thờigian nhận đợc chứng chỉ là dài hơn Song trong thời gian đómọi ngời luôn nhận thức rõ tầm quan trọng và lợi ích của việc ápdụng ISO 9000, cho nên có sự quyết tâm và cuối cùng cũng hoànthành tốt đựo mọi yêu cầu của ISO 9000 đặt ra và nhận đợcchứng nhận Nhng để nhận đợc chứng nhận, các doanh nghiệpkhi áp dụng ISO 9000 đều phải trải qua và có thể coi đây làkinh nghiệm khi áp dụng ISO 9000

 Lãnh đạo thực hiện và vai trò của lãnh đạo

Lãnh đạo phải coi việc xây dựng, áp dụng hệ thống quản lýchất lợng là một trong những công việc chính cần tập trung

điều hành Lãnh đạo phải nắm bắt đợc yêu cầu cơ bản cuả Bộtiêu chuẩn ISO 9000, càng am hiểu sâu càng tốt và trực tiếp

điều hành chơng trình của doanh nghiệp Lãnh đạo cần chủ

động dự trù nguồn kinh phí, nguồn chi phí t vấn và xin đánh giáchứng nhận của tổ chức chứng nhận ở các doanh nghiệp vừa vànhỏ thờng gặp một việc phải làm là trong quá trình xây dựng

và áp dụng ISO 9000 cần đầuu t một khoản kinh phí để hoànthiện một bớc điều kiện sản xuất ở một vài khâu nào đó trongquá trình sản xuất để đáp ứng yêu cầu của ISO 9000.

hệ thống 5S,5W+1H, 7S, Qbase, Kaizer, JIT… Tạo sự chuyểnbiến trong doanh nghiệp vì trách nhiệm với chất lợng, gắnphong trào thi đua hoặc các hoạt động của doanh nghiệp

 Cần hoạch định thời gian

Cần có sự hoạch định thời gian, đặc biệt là kế hoạch từnggiai đoạn theo công việc và kiên trì thực hiện chúng Có tổchức tốt, có quyết tâm trong quá trình triển khai sẽ đợc giảmthời gian , tiết kiệm chi phí và chủ động đến đích của việc

 Khắc phục ngay sự không phù hợp của hệ thống quản

lý chất lợng hay đảm bảo chất lợng trớc khi đánh giá chính

thức và thiếu sót có thể hoàn thiện sau chứng nhận Bằngcách này sẽ rút ngắn đợc thời gian triển khai hệ thống.

 Tranh thủ thời gian và phối hợp làm việc hiệu quả đốivới chuyên gia t vấn, đặc biệt là sự đối ứng kịp thời, chuẩn

bị trớc công việc và chủ động với cán bộ lập kế hoạch củadoanh nghiệp

 Hệ thống quản lý chất lợng không là hệ thống riêngbiệt mà phải đợc gắn liền với các hoạt động quản lý khác nhnhân sự và nguồn lực, vật t, tài chính kế toán… Nh vậy, vừakhông bị chồng chéo, lại tăng đợc hiệu quả đồng bộ và tínhtơng thích của mọi hoạt động quản lý trong doanh nghiệp.Trên đây là nhữg kinh nghiệm ít ỏi qua quá trình áp dụng

hệ thống quản lý chất lợng ISO 9000 ở Việt Nam trong nhữngnăm vừa qua Qua đay tạo cơ sở giúp cho các doanh nghiệp

đang và sẽ áp dụng Bộ tiêu chuẩn ISO 9000 có thể xem xét Để

từ đó có thể áp dụng vào thực tế của doanh nghiệp mình, để

có thể giảm đợc chi phí và rút ngắn thời gian đợc chứng nhận

và nâng cao hiệu quả của hệ thống trong quá trình hoạt độngcủa nó Đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinhdaonh, mang lại lợi ích lâu dài cho xã hội và cho bản thân doanhnghiệp

Phần II: ISO 9000 cái “mốt” hay là một xu thế tất yếu

đối với các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay.

1 Sơ lợc hoạt động khuyến khích áp dụng ISO 9000 vào quản lý doanh nghiệp ở Việt Nam.

Chúng ta phải khẳng định rằng việc áp dụng ISO 9000không phải là một cái mốt Bởi vì nếu nó đợc coi là một cái

“mốt” thì đã không có sự khuyến khích tích cực của Nhà nớc vàcơ quan chức năng Trớc hết có sự chỉ đạo xây dựng hệ thốngpháp chế Nhà nớc đã có những quan tâm chỉ đạo xây dựngnhững gì cần thiết để hỗ trợ các doanh nghiệp Ngay từ nhữngngày đầu, luồng gió mới quản trị chất lợng du nhập từ phơngTtây đợc các doanh nghiệp Việt Nam đón nhận Ngày27/12/1990, Hội Đồng Nhà nớc đã ban hành pháp lệnh chát lợnghàng hoá làm cơ sở cho một kỷ nguyên mới- kỷ nguyên của chấtlợng và quản trị chất lợng đợc đặt ở vị trí trung tâm trong hoạt

động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Cùng năm đó, BộKhoa học Công nghệ và Môi trờng đã ban hành 5 tiêu chuẩn ViệtNam tơng đơng với các tiêu chuẩn ISO 9000 nh sau:

Đế năm 1994 có sự rà soát lại của ISO đối với Bộ tiêu chuẩnISO 9000 thì Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trờng lại ban hànhTCVN 5814-94 tơng đơng ISO 8402-94.

Cùng năm đó, Tổng cục Đo lờng Chất lợng đã thành lập “Ban

kỹ thuậtTCVN/TC 176 Quản lý chất lợng” nghiên cứu Bộ tiêu chuẩnquốc tế ISO 9000 để chấp nhận chuyển thành TCVN

Đầu năm 1996 thì việc vận dụng ISO 9000 vào quản lýdoanh nghiệp ở Việt Nam mới thực sự có những chuyển biến rõnét và các doanh nghiệp mới cảm nhận rõ nhu cầu và nhữngkhuyến khích của Nhà nớc Tổng cục Đo lờng chất lợng cũng đề

ra “Chơng trình xây dựng và áp dụng Bộ tiêu chuẩn ISO 9000

và các hệ thống quản lý chất lợng khác” Đồng thời cũng thành lậpQuacert, thông qua các cuộc hội thảo về chất lợng và nhữngdiễn đàn về ISO 9000 từ năm 1996 kết hợp với các hoạt động

đào tạo có sự phối kết hợp giữa Tổng cục Đo lờng Chất lợng(STAMEQ) với một số công ty nớc ngoài nh:

+ Đào tạo chuyên gia đánh giá (Đánh giá viên trởng, Trởng

đoàn đánh giá hệ thống chất lợng)

+ Đào tạo đội ngũ đánh giá nội bộ

Sau đó một thời gian thì Ban chứng nhận chất lợng (Qacert)

đầu tiên của Việt Nam đợc thành ập bằng Quyết định số239/TĐC-QD ngày 19/7/1996 để đánh giá xác nhận phù hợp tiêuchuẩn ISO 9000 cho các doanh nghiệp

Ngày 01/06/1999, Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trờng đã

ra Quyết đinh số 1003/QD-BKHCNMT thành lập trung tâmchứng nhận phù hợp tiêu chuẩn Cùng với Qacert là các trung tâm

t vấn xây dựng hệ thống chất lợng nh: Trung tâm Năng suấtViệt Nam (VPC), SMEDEC tại thành phố Hồ Chí Minh cũng nhận t

vấn xây dựng hệ thống chất lợng cho nhiều doanh nghiệp, Tổchức APAVE của Pháp, BVQI (Anh), SGS (Thuỵ Sỹ), JAS-ANZ (hợptác giữa úc và New Zealand) Trên đây là một số ít tổ chứctrong nớc và nớc ngoài có các dịch vụ t vấn và chứng nhận đểcấp chứng chỉ hệ thống chất lợng ở nớc ta Đó chính là điềukiện đủ để cho các doanh nghiệp có thể áp dụng ISO 9000một cách thuận lợi.

2 Thực trạng áp dụng ISO 9000 hiện nay ở nớc ta.

Tại sao trong thời gian gần đây lại có xu hớng áp dụng hệthống quản lý ISO 9000 ở các doanh nghiệp nớc ta Bởi vì chứngchỉ hệ thống quản lý chất lợngISO 9000 đợc xem là giấy thônghành để hội nhập kinh tế với các nớc trong khu vực và thế giới,góp phần quyết định sự tồn tại hay phát triển cuả các doanhnghiệp Trong xu thế toàn cầu hoá về kinh tế, sự cạnh tranh trênthị trờng ngày càng trở nên quyết liệt Do vậy trớc khi nêu rathực trạng áp dụng ISO chúng ta đa ra vấn đề cạnh tranh trênthị trờng để khẳng đinh rằng áp dụng ISO 9000 là một xu thếtất yếu, cần thiết chứ không phải là cái “mốt”

2.1 ISO 9000 – biện pháp cạnh tranh bằng chất ợng – Một biện pháp bền vững cho các doanh nghiệp Việt Nam

l-Việt Nam đang tham gia ngày càng tích cực vào các hoạt

động của APEC, ASEAN, đặc biệt đang trong quá trình đàmphán để gia nhập WTO Mặt khác Việt Nam và Mỹ đang đi

đến giai đoạn cuối của sự ký Hiệp đinh thơng mại song phơng

Và chúng ta sẽ chính thức tham gia AFTA vào năm 2003 Khi đó

sự cạnh tranh trên thị trờng không chỉ đơn thuần là các doanhnghiệp trong nớc mà chúng ta phải cạnh tranh với các doanh

nghiệp nớc ngoài đang trong quá trình thâm nhập vào thị ờng nớc ta Phải nói rằng hội nhập và cạnh tranh là những địnhhớng không hề mâu thuẫn với nhau mà lại song song tồn tại tronggiai đoạn hiện nay Sự cạnh tranh không đơn giản nh giai đoạntrớc đây là sự cạnh tranh về giá, số lợng mà nó diễn ra quyết liệttrên nhiều mặt nh chất lợng sản phẩm, dịch vụ sau bán, thoảmãn khách hàng, đảm bảo đúng thời gian giao hàng Doanhnghiệp phải thoả mãn đợc những vấn đề đó thì mới có thể tồntại trong nền kinh tế thị trờng hiện nay Điều đó đã đựơcchứng tỏ bằng thực tế là số lợng doanh nghiệp Việt Nam áp dungISO 9000 ngày một tăng lên Điển hình là những doanh nghiệp

tr-có mặt hàng xuất khẩu sang thị trờng Mỹ và EU Họ coi việc ápdụng ISO 9000 nh một cứu cánh trong thời đại ngay nay và tấtyếu, bắt buộc phải cần áp dụng ISO 9000 Chỉ trong thập kỷcuối của thế kỷ 20, luồng gió chất lợng và hệ thống quản lý chấtlợng theo hệ thống ISO 9000 mới đợc các doanh nghiệp Việt Namxem xét, để ý đến nhng đến nay số lợng doanh nghiệp ápdụng ngày một tăng lên đáng kể Dới đây là bảng số liệu về l-ợng doanh nghiệp áp dụng ISO 9000 trong những năm qua ở ViệtNam

áp dụng ISO 9000 không chỉ diễn ra trong các doanh nghiệp sảnxuất kinh doanh đơn thuần, nh là thiết bị điện, công ty lắpráp , công ty may mặc mà nó lan sang cả các doanh nghiệpcung cấp dịch vụ, điển hình trong những tháng gần đây là sựgia tăng áp dụng Hệ thống quản trị chất lợng ISO 9000 của cácdoanh nghiệp Bảo hiểm Việt Nam đã khẳng định “ISO 9000,giải pháp nâng cao khả năng cạnh tranh trong qua trình hộinhập” Kinh doanh bảo hiểm với những sản phẩm vô hình vàmang tính rủi ro cao, khách hàng khi quyết định mua thờngkhông hởng thụ ngay một cách rõ ràng những lợi ích của “sảnphẩm” của những doanh nghiệp có uy tín và chất lợng dịch vụtốt Chính vì thế mà các doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểmthờng đặt mục tiêu nâng cao chất lợng dịch vụ, vào mục tiêuphát triển chiến lợc của mình và coi đây là lợi thế cạnh tranhbền vững Công ty Bảo Việt tiien phong áp dụng thành công tiêuchuẩn ISO 9001, là doanh nghiệp bảo hiểm đầu tiên của ViệtNam Còn nh công ty bảo hiểm AIA, kinh nghiệm trong ứng dụngISO 9000 đã chứng minh rằng “ISO 9000 không chỉ là một công

cụ củng cố chất lợng dịch vụ khách hàng, tăng cờng hiệu quảhoạt đọng mà còn là cơ sở để liên tục nâng cao chất lợng Hơn

nữa, việc có đợc chứng chỉ ISO 9000 đã thể hiện khả năng củachúng tôi trong việc đáp ứng đợc các tiêu chuẩn quốc tế của mộtcông ty có chấtlợng và nâng cao biểu tợng của chúgn tôi là mộtcông ty bảo hiểm chuyên nghiệp trong khu vực” Không chỉ cócác công ty bảo hiểm quan niệm nh vậy mà nh Tổng công tyCao su Miền nam- Casumina, sau ba năm mới nhận đợc chứngchỉ ISO 9000, theo lời ông Lê Văn Trí, Phó giám đốc phu tráchtiếp thị và bán hàng thì “Casumina quan niẹm xây dựng ISO

9000 không phải để quảng cáo mà đây là một giải pháp đểnâng cao khả năng cạnh tranh, là yếu tố sống còn của daonhnghiệp đẻ doanh nghiệp tồn tại và phát triển bền vững” Cũngcùng quan điểm và nhận thức đợc tầm quan trọng của cạnhtranh bằng chất lợng mà trong hai năm qua đã có sự áp dụng hệthống quản lý chất lợng ISO 9000 của các công ty may Việt Nam

Nh may Thăng Long nhận chứng chỉ ISO 9002 do BVQI chứngnhận May Hồ Gơm đợc cấp giấy chứng nhận vào ngày31/8/2001, May 10… Các công ty may đều thấy sự cần thiết củaviệc áp dụng ISO 9000 để đáp ứng xu thế hội nhập và đảmbảo khả năng thoả mãn yêu cầu gia tăng hạn ngạch xuất khẩuhàng may mặc giữa Việt Nam và EU lên 50% vầo năm 2002.ISO 9000 tăng khả năng cạnh tranh cho các doanh nghiệp ápdụng trong xu thế hội nhập Nhng điều mà đợc công chúngquan tâm hiện nay là với một lợng chi phí tơng đối lớn nh vậyviệc áp dụng của các doanh nghiệp đã thực sự hiệu quả hay cha,

đã tạo ra đợc những kết quả tiềm ẩn hay cha?

2.2 áp dụng ISO 9000 trong các doanh nghiệp Việt Nam có hiệu quả hay cha?

Tuy cho đến nay, với con số hơn 500 doanh nghiệp ViệtNam áp dụng hệ thống quản lý chất lợng ISO 9000 thì so với con

số tổng thể hơn 6 vạn doanh nghiệp Việt Nam, con số đó quả

là ít, và lại cha đợc áp dụng chủ yếu vào năm 1999 và năm 2000.Làm cho d uạn nhầm tởng đó là một cái “mốt” Nhng trong bàiviết này em xin khẳng định đây không phải là một cái mốt

mà đó là một xu thế tất yếu, cần thiết Thông qua một số dẫnchứng về một số doanh nghiệp áp dụng thành công hiệu quả hệthống quản lý ISO 9000

a> Công ty Khí cụ điện I triển khai áp dụng ISO 9002.

Công ty khí cụ điện I là đơn vị đã tham gia Cau lạc bộ chấtlợng từ những ngày mới thành lập Qua các buổi sinh hoạt, công

ty đã hiểu sâu sắc hơn tầm quan trọng và nội dung hệ thống

đảm bảo chất lợng Do nhu cầu và điều kiện cho phép, gần

đây, công ty đã triển khai việc áp dụng hệ thống tiêu chuẩnISO 9002, công ty đã ký hợp đồng t vấn với VCCI Lãnh đạo công

ty rất quyết tâm Toàn thể cán bộ công nhân viên trong công tysau khi học tập và tìm hiểu đều đã rõ tầm quan trọng của hệthống đảm bảo chất lợng đối với doanh nghiệp, hiểu rõ chínhsách chất lợng của công ty và chức trách, nhiệm vụ của từng ngời,từng bộ phận Để làm đợc việc này, công ty đã mở nhiều lớp học,

có lớp riêng cho cán bộ chủ chốt, lớp riêng cho tổ trởng snả xuất

và công tác và các lớp cho công nhân viên Qua một thời giantriển khai áp dụng thử, công ty đã tổ chức đánh giá nội bộ.Những bộ phận, những ngời qua kiểm tra đạt yêu cầu đều cóthởng Công ty đã tập trung xây dựng hệ thống các văn bản cầnthiết, gồm chính sách chất lợng các quy trình các bản hớng dẫn.Nội dung chủ yếu của chính sách chất lợng cua công ty là thoả

mãn mọi yêu cầu của khách hàng Công ty đã viết đi viết lại đến

ba lần mới xong các hệ thống văn bản Công ty rất chú trọng đàotạo nguồn nhân lực Sau khi thấy đủ điều kiện mới mời cácchuyên gia BVQI và các chuyên gia t vấn đến đánh giá chinhsthức và đến tháng 3/2001, thì đợc cấp giấy chứng nhận do tổchức BVQI cấp

Từ khi áp dụng hệ thống quản lý chất lợng theo ISO 9002,hiệu quả mọi hoạt động của công ty rất tốt, mọi công việc dần

đi vào nề nếp, chất lợng sản phẩm đợc nâng cao và ổn định.Mọi công tác đều đợc thực hiện theo quy trình đã vạch sẵn,việc kiểm tra đợc thực hiện chặt chẽ hơn Đến tháng 8/2001,chuyên gia BVQI đã đánh giá lại và xem xét những gì cần phảicải tiến

Sau khi áp dụng ISO 9002, sản xuất của công ty đợc chuyênmôn hoá cao hơn Các bộ phận thiét kế và sản xuất sửa chữakhuôn mẫu đợc sáp nhập lại cho bớt đầu mối Một đơn vị giacông hoàn chỉnh các chi tiết, nhập kho và đóng hộp để giaocho phân xởng lắp ráp Những sản phẩm không phù hợp đợcquản lý chặt chẽ, đợc kiểm tra và đánh giá về kinh tế Mặtkhác, hoạt động thị trờng cũng đợc đẩy mạnh và đạt kết quảtốt hơn Mời năm trớc đây khó khăn lắm một năm mới đạt đợc1,3 tỷ đồng doanh thu, đến nay doanh thu của công ty đã đạt

45 tỷ đồng một năm Các chi nhánh, các cửa hàng, các đại lý đợc

mở ở hầu hết các tỉnh và thành phố trong cả nớc Nhiều chinhánh có doanh thu khá cao nh chi nhánh ở thành phố Hồ ChíMinh, doanh thu đạt 400 triệu đồng và có thể lên tối một tỷ

đồng một tháng

b> Hiệu quả của việc xây dựng và áp dụng hệ thống quản lý chấtlợng ISO 9002 tại Côg ty sơn Hải Phòng.

Căn cứ vào các quy định của ISO 9002:1994, công ty đãxây dựng và đa vào áp dụng các văn bản của hệ thống quản lýchất lợng ISO 9002, bao gồm: Sổ tay chất lợng, 18 quy trình thểhiện, 18 hoạt động chất lợng chính và các hớng dẫn công việc.Công ty đã đợc tổ chức BVQI (Vơng quốc Anh) cấp chứng chỉISO 9002 Xây dựng và áp dụng hệ thống quản lý chất lợng ISO

9002 là một giải pháp có tính thực tiễn, tatọ nền tảng cho việctriển khai các hoạt động quản lý chất lợng trong toàn công ty,cán bộ, công nhân viên làm việc theo các quy trình Công ty đãkhẳng định hệ thống quản lý chất lợng Iso 9002, yếu tố con ng-ời- yếu tố quyết định sự thành công, giải pháp mang lại hiệuquả cao trong hoạt động sản xuất kinh doanh, góp phần quantrọng vào sự tăng trởng của câng ty Việc tiếp nhận và thựchiện những yêu cầu của khách hàng đúng quy định, chính xácnên sản phẩm sản xuất ra phù hợp, khối lợng hàng tồn kho giảm,dẫn đến hiệu quả quay vòng vốn cao Kiểm soát chất lợng sảnphẩm đợc thực hiện triệt để hơn sông song với các biện phápphòng ngừa và loại bỏ đợc các nguyên nhân gây ra sự không phùhợp cuả sản phẩm Do đó chất lợng sản phẩm ổn định và đợcnâng cao Việc giảm lợng sản phẩm phải tái chế cũng giảm.Công ty tiết kiệm đợc thời gian, chi phí tái chế và năng lợng Kếtquả năm 2000 doanh thu của công ty đã tăng 20% so với năm

1999, sản phẩm tiêu thụ tăng trên 10%, mức thu nhập của cán bộcông nhân viên đợc nâng lên; khách hàng và bạn hàng đến vớicông ty nhiều hơn do chất lợng sản phẩm tốt, bền, giấ thành rẻ