Chuyên đề tập trung phân tích phong trào cải cách ở một số nước châu Á trên cơ sở xem xét bối cảnh chung của thế giới và khu vực, xu thế phát triển và những khả năng vận động trong thời đại mà chủ nghĩa tư bản đang mở rộng phạm vi ảnh hưởng trên quy mô thế giới. Trong bối cảnh đó, các quốc gia phương Đông đã có nhiều cách ứng xử khác nhau. Những bài học thành bại của các cuộc cải cách đã để lại nhiều kinh nghiệm quý cho sự phát triển của mỗi dân tộc. Từ đó, chuyên đề tập trung phân tích những nguyên nhân, động lực dẫn đến phong trào cải cách, diễn biến và các lực lương tham gia, lãnh đạo phong trào. Mục tiêu của các phong trào cải cách và những hệ quả của nó đối với sự phát triển của mỗi dân tộc cũng như của chung khu vực
Trang 1Đại học Quốc gia Hà Nội
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Khoa Lịch sử
ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC: Phong trào cải cách ở châu Á giữa thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX Reformation Movements in Asia from Mid- Nineteenth to
Early Twenty Centuries
1 Thông tin về giảng viên
- Giảng viên: Nguyễn Văn Kim
- Chức danh, Học hàm, học vị: Phó Giáo sư, Tiến sĩ
- Thời gian, địa điểm làm việc: Tại Khoa Lịch sử
- Địa chỉ liên hệ: nhà số 7, ngõ Huy Văn, đường Tôn Đức Thắng, quận Ba Đình, Hà Nội
- Điện thoại: 04 8511669 (NR)
- E mail: nguyenvankimls@fpt.vn
- Các hướng nghiên cứu chính:
- Lịch sử thế giới cổ trung đại
- Lịch sử Nhật Bản
- Lịch sử quan hệ thương mại Biển Đông
- Trợ giảng: ThS Trần Thiện Thanh (Khoa Lịch sử, Trường ĐH KHXH&NV, Hà Nội)
2 Thông tin chung về môn học
- Tên môn học: Phong trào cải cách ở châu Á giữa thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX
- Mã môn học: HIS 6014
- Số tín chỉ: 2
- Môn học: Bắt buộc
- Yêu cầu đối với môn học: Học viên đã có kiến thức về Lịch sử thế giới (đã học trong
chương trình cơ sở bậc cử nhân ngành KHXHNV)
Trang 23 Mục tiêu của môn học
- Mục tiêu kiến thức
- Cung cấp kiến thức cơ bản về các xu hướng, phong trào cải cách ở một số quốc gia
ở châu Á (Nhật, Xiêm, Trung Quốc, Việt Nam) giai đoạn từ giữa thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX
- So sánh những diễn biến của xu hướng cải cách ở các nước nói trên với Việt Nam
thời kỳ cận đại
- Mục tiêu kỹ năng:
- Vận dụng những kiến thức lịch sử cơ bản để nhận thức về quá trình cải cách ở một
số quốc gia châu Á cho đến những năm gần đây
- Góp phần tăng cường sự hiểu biết của học viên về lịch sử thời kỳ cận đại của các
quốc gia đó nhằm tăng lợi thế khi nghiên cứu và làm việc về những quốc gia nói trên
4 Tóm tắt nội dung môn học
Chuyên đề tập trung phân tích phong trào cải cách ở một số nước châu Á trên cơ sở xem xét bối cảnh chung của thế giới và khu vực, xu thế phát triển và những khả năng vận động trong thời đại mà chủ nghĩa tư bản đang mở rộng phạm vi ảnh hưởng trên quy mô thế giới Trong bối cảnh đó, các quốc gia phương Đông đã có nhiều cách ứng xử khác nhau Những bài học thành bại của các cuộc cải cách đã để lại nhiều kinh nghiệm quý cho sự phát triển của mỗi dân tộc Từ đó, chuyên đề tập trung phân tích những nguyên nhân, động lực dẫn đến phong trào cải cách, diễn biến và các lực lương tham gia, lãnh đạo phong trào Mục tiêu của các phong trào cải cách và những hệ quả của nó đối với sự phát triển của mỗi dân tộc cũng như của chung khu vực
5 Nội dung môn học, hình thức tổ chức dạy và học
Trang 3Nội dung môn học, hình thức tổ
chức dạy và học
Hình thức tổ chức dạy và học
Tổng
Lên lớp: 20 Thực
hành điền
dã
Tự học,
tự nghiên cứu
Lý thuyết
Bài tập
Thảo luận
Chương 1: Đông Á trước những
chuyển biến của thế giới và nguy
cơ xâm thực của Chủ nghĩa Tư
bản phương Tây
1.1 Phương Đông và phương Tây
tiền cận đại: một cái nhìn lịch sử so
sánh
1.2 Châu Á đối diện với nguy cơ
xâm lược và các giải pháp đối phó
Chương 2: Cải cách Minh Trị ở
Nhật Bản (1868-1912)
1.1 Nhận thức và các quan điểm học
thuật
1.2 Những tiền đề kinh tế - xã hội
1.3 Những bước ngoặt và quyết định
lịch sử
1.4 Phái bộ Iwakura và chính sách
đối ngoại của Nhật Bản
Chương 3: Cải cách ở Xiêm thời
Chulalongkorn (1868-1910)
1.1 Vài nét về Xiêm trước cải cách
1.2 Nội dung cuộc cải cách
1.3 Một số nhận định về cải cách
Chulalongkorn
Trang 4Chương 4: Phong trào cải cách ở
Trung Quốc cuối thế kỷ XIX - đầu
thế kỷ XX
1.1 Trung Quốc nửa cuối thế kỷ XIX
1.2 Các phong trào cải cách tiêu
biểu ở Trung Quốc cuối thế kỷ XIX
đầu thế kỷ XX
1.3 Một số nhận xét
Chương 5: Những xu hướng cải
cách ở Việt Nam từ nửa cuối thế
kỷ XIX đến nửa đầu thế kỷ XX
1.1 Xu hướng cải cách ở Việt Nam
nửa cuối thế kỷ XIX
1.2 Phong trào cải cách ở Việt Nam
đầu thế kỷ XX
1.3 Một số nhận xét
Chương 6: Tổng kết: Cuộc vận
động cải cách ở Đông Á - Một thế
kỷ nhìn lại
6 Học liệu
6.1 Giáo trình môn học
1 Vũ Dương Ninh (Cb): Phong trào cải cách ở một số nước Đông Á - Giai đoạn cuối thế
kỷ XIX đầu thế kỷ XX, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2007
2 Chương Thâu: Đông Kinh nghĩa thục và phong trào cải cách văn hoá đầu thế kỷ XX
Nxb Văn hoá - Thông tin, H., 1997
3 Nguyễn Văn Kim: Chính sách đóng cửa của Nhật Bản thời kỳ Tokugawa - Nguyên nhân và hệ quả, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2003
6.2 Danh mục tài liệu tham khảo
6.2.1.Danh mục tài liệu tham khảo bắt buộc
Trang 51 Arnold Toybee: Nghiên cứu về lịch sử - Một cách thức diễn giải, Nxb Thế Giới, H.,
2002
2 Bộ Ngoại giao Nhật Bản: Nước Nhật 100 năm sau Minh Trị, 1973
3 Các Mác - Phri-đrích Ăng-ghen: Tuyển tập, Tập I, Nxb Sự Thật, H.,1980
4 Các Mác - Phri-đrích Ăng-ghen: Tuyển tập, Tập II, Nxb Sự Thật, H., 1981
5 Đào Duy Đạt: Những con đờng du nhập Tây học ở Trung Quốc trong phong trào Dư-ơng vụ (1861-1894), Nghiên cứu Trung Quốc, số 3-2002
6 Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường ĐH KHXH & NV: Tân thư và xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, Nxb Chính trị Quốc gia, H., 1997
7 Đinh Xuân Lâm, Nguyễn Văn Hồng: Xu hướng đổi mới trong lịch sử Việt Nam Nxb
Văn hoá - Thông tin, H., 1998
8 Đinh Xuân Lâm: Lịch sử cận hiện đại Việt Nam - Một số vấn đề nghiên cứu, Nxb Thế
Giới, H., 1998
9 Lê Thị Lan: Tư tưởng cải cách ở Việt Nam nửa cuối thế kỷ XIX Nxb Khoa học Xã hội,
H., 2002
10 Michel Beaud: Lịch sử chủ nghĩa tư bản từ 1500 đến 2000, Nxb Thế Giới, H., 2002
11 Nguyễn Văn Hồng: Mấy vấn đề về lịch sử châu Á và lịch sử Việt Nam một cách nhìn,
Nxb Văn hoá Dân tộc, H., 2001
12 Phạm Nguyên Long- Nguyễn Tương Lai (Cb): Lịch sử Thái Lan, Nxb Khoa học Xã
hội, H., 1998
6.2.2.Danh mục tài liệu tham khảo thêm
13 Chitoshi Yanaga: Japan since Perry, Mc Grow-Hill Book Company, New York, 1949
14 Dương Chí Quân: Lịch sử biến pháp Mậu Tuất, Nxb Khoa học xã hội Thợng Hải, 2003
15 David Joel (ed.): In Search of Southeast Asia, University of Hawaii Press, Honolulu,
1987
16 David K Wyatt: The Politics of Reform in Thailand - Education in the Reign of King Chulalongkorn, New Haven and London, Yale University Press, 1969
17 Edwin D Reischauer: Nhật Bản - Câu chuyện về một quốc gia, Nxb Thống kê, H.,
1998
18 G.B Sansom: Lịch sử Nhật Bản, tập 3, Nxb Khoa học Xã hội Tp.Hồ Chí Minh, 1994
Trang 619 Ingram J.: Economic Change in Thailand since 1850, Stanford Univ Press, 1955
20 King Chulalongkorn, Bangkok 1934
Các cuốn sách tiếng Việt đều có trong các thư viện lớn tại Hà Nội: Thư viện Quốc gia, Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội, Thư viện Quân đội, Thư viện Khoa học xã hội …
7 Phương pháp, hình thức kiểm tra-đánh giá kết quả học tập môn học
7.1 Kiểm tra-đánh giá thường xuyên:
* Hình thức: tham gia lớp học, làm bài tự học
* Tỷ trọng: 10%
7.2 Kiểm tra-đánh giá định kỳ:
- Kiểm tra giữa kỳ:
* Hình thức: Viết hoặc vấn đáp
* Điểm và tỉ trọng: 30%
- Thi hết môn học/chuyên đề
* Hình thức: Viết hoặc tiểu luận
* Điểm và tỉ trọng: 60%
Phê duyệt của Trường Chủ nhiệm Khoa
PGS.TSKH Nguyễn Hải Kế
Người biên soạn
PGS.TS Nguyễn Văn Kim
