(ĐỀ CƢƠNG MÔN HỌC NHẬP MÔN SỬ HỌC VÀ PHƢƠNG PHÁP LUẬN SỬ HỌC

Nhâp môn sử học giới thiệu những nội dung cơ bản của khái niệm lịch sử, sử học và khoa học lịch sử, xác đinh rõ đối tượng nghiên cứu chức năng nhiệm vụ và vai trò của sử học. Nhập môn sử học tran Nhâp môn sử học giới thiệu những nội dung cơ bản của khái niệm lịch sử, sử học và khoa học lịch sử, xác đinh rõ đối tượng nghiên cứu chức năng nhiệm vụ và vai trò của sử học. Nhập môn sử học trang bị những kiến thức cơ bản về các ngành (phân môn) của khoa học lịch sử và mối liên hệ giữa khoa học lịch sử và các khoa học khác.g bị những kiến thức cơ bản về các ngành (phân môn) của khoa học lịch sử và mối liên hệ giữa khoa học lịch sử và các khoa học khác.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA LỊCH SỬ

BỘ MÔN LÝ LUẬN SỬ HỌC

Giảng viên:

GV Lê Văn Sinh PGS.TS Trần Kim Đỉnh PGS.TS Hoàng Hồng

NHẬP MÔN SỬ HỌC

VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN SỬ HỌC

(ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC)

Hà Nội - 2007

1 Thông tin về giảng viên:

Giảng viên 1:

Họ và tên: Lê Văn Sinh

Học vị: Cử nhân, Giảng viên

Thời gian, địa điểm làm việc:

+ Thời gian: Chiều thứ 3

+ Địa điểm: Khoa Lịch sử,

tầng 3, nhà B, trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn,

336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

Địa chỉ liên hệ: Khoa Lịch sử,

tầng 3, nhà B, trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn,

336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

Điện thoại: 04.8542982, 0912519617

Email: levsinh@fpt.vn

Các hướng nghiên cứu chính:

- Phương pháp luận sử học

- Sử liệu học

- Biến đổi kinh tế - xã hội nông thôn Việt Nam sau Đổi mới

Giảng viên 2:

Họ và tên: Trần Kim Đỉnh

Học hàm, học vị: PGS, TS

Địa điểm làm việc: Phòng 404, Nhà điều hành Đại học Quốc gia Hà Nội –

144 – Xuân Thuỷ - Cầu Giấy – Hà Nội

Điện thoại: 04 7547016

Mobile: 0913.247.783

Email: dinhtk.@vnu.edu.vn

Các hướng nghiên cứu chính:

- Lịch sử sử học Việt Nam

- Lịch sử hiện đại Việt Nam

- Giai cấp công nhân Việt Nam

Giảng viên 3:

Họ và tên: Hoàng Hồng

Học hàm, học vị: PGS, TS

Thời gian làm việc: Thứ hai, thứ năm

Địa điểm làm việc: Khoa Lịch sử, Tầng 3, Nhà B

Trường Đại học KHXH&NV - ĐHQG Hà Nội -

336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

Địa chỉ liên hệ: Khoa Lịch sử - 336 Nguyễn Trãi - Thanh Xuân -

Hà Nội

Điện thoại: 0912351188 04.8.545698

Email:

Các hướng nghiên cứu chính:

- Phương pháp luận sử học

- Các trường phái sử học

- Lịch sử sử học Việt Nam

2 Thông tin chung về môn học:

2.1 Tên môn học: Nhập môn sử học và Phương pháp luận sử học 2.2 Mã môn học:

2.3 Số tín chỉ: 03

2.4 Môn học: Bắt buộc

2.5 Môn học tiên quyết:

2.6 Môn học kế tiếp

2.7 Giờ tín chỉ đối với các hoạt động:

- Lý thuyết : 30

- Thảo luận: 9

- Tự học: 6

2.8 Địa chỉ khoa phụ trách môn học:

Khoa Lịch sử, Tầng 3, Nhà B - Trường Đại học KHXH&NV, 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

3 Mục tiêu môn học:

3.1 Mục tiêu chung:

3.1.1 Về kiến thức:

Người học nắm được các vấn đề:

- Nội dung những khái niệm: Lịch sử, Sử học, Khoa học lịch sử

- Chức năng và đối tượng nghiên cứu của sử học

- Mối liên hệ cơ bản giữa sử học và các ngành khoa học khác

- Sử học và xã hội hay vai trò của sử học

- Cấu trúc của phương pháp luận sử học

- Lý thuyết về đối tượng nghiên cứu của sử học

- Lý thuyết về phương pháp nghiên cứu của sử học

- Lý thuyết về phương pháp trình bày của sử học

3.1.2 Về kỹ năng:

- Người học biết ứng dụng những vấn đề lý thuyết của phương pháp luận sử học để xác định đối tượng nghiên cứu lịch sử, cách khai thác thông tin lịch sử từ các nguồn, cách khôi phục sự kiện

và giải thích sự kiện lịch sử, cách kết cấu thông tin lịch sử để mang lại hình ảnh lịch sử như nó đã tồn tại

3.1.3 Về thái độ:

- Nghiêm túc chuẩn bị bài trước khi đến lớp; Tập trung nghe giảng trên lớp, phát huy tính chủ động, trong thảo luận và tư duy sáng

- Luôn tuân thủ chặt chẽ qui trình nghiên cứu lịch sử

- Thận trọng và khách quan trong khai thác và thẩm định thông tin lịch sử

- Luôn tôn trọng tính khách quan của hiện thực lịch sử

3.2 Mục tiêu của từng bài học cụ thể:

Nội

dung

Khái

niệm về

lịch sử

Hiểu rõ lịch sử là gì?

Lịch sử xuất hiện từ bao giờ?

Hiểu rõ sử học là gì?

Khoa học lịch sử xuất hiên từ bao giờ?

Nắm vững và hiểu sâu những khái niêm cơ

bản : Lịch sử, Sử học,

Khoa học lịch sử

Chỉ ra mối liên

hệ bản chất của các khái niệm

về lịch sử

Đối

tƣợng

và chức

năng

của sử

học

- Hiểu rõ và xác định đúng đối tượng nghiên cứu của sử học, hay chính xác hơn là xác định đối tượng nghiên cứu của khoa học lịch

sử Khoa học lịch sử cũng như các bộ môn khoa học xã hội khác đều nghiên cứu một khách thể chung là xã hội loài người, nhưng mỗi ngành (bộ môn) khoa học đều có đối tượng riêng

- Hiểu rõ và nắm vững chức năng, nhiệm vụ của sử học Sử học có hai chức năng cơ bản : chức năng nhận thức

và chức năng nêu gương, giáo dục (người ta cũng dã nêu lên chức năng dự đoán)

Quá trình nhận thức về đối tượng và chức năng của sử học trong lịch sử

Sự Sự tích hợp của khoa Sự phân lập của khoa Tác động của

Nội

dung

phân

lập và

tích

hợp

của

khoa

học

lịch sử

học lịch sử

- Sự phát triển của khoa học lịch sử đã diễn ra theo nhiều hướng khác nhau nó ngày càng nghiên cứu những tầng sâu hơn của quá khứ, ngày càng quan tâm đến nhiều vấn

đề, nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội Vì vậy cần phải hiểu rõ các

thành viên trong đại gia đình khoa học lịch

sử

học lịch sử

- Sự phát triển như vũ bão của khoa học đòi hỏi phải hiểu biết cặn kẽ,tỉ mỉ tưng chuyên ngành, từng phân môn của mỗi khoa học đồng thời phải biết rõ mối liên hệ cơ bản và phổ biến giữa các khoa học, biết rõ các khoa học liên ngành-

sự liên hệ và tương tác giữa chúng

quá trình phân lập và tích hợp trong khoa học lịch sử Việt Nam

Vai trò

của sử

học

- Khoa học lịch sử tham gia một cách tích cực vào đời sống xã hội

- Sự cần thiết và tính cấp bách của việc tổng kết những bài học kinh nghiệm (cả thất bại và thành công), trên cơ sở

sự thật lịch sử, để từ

đó xác định giải pháp, bước đi hợp quy luật trên tất cả các lĩnh vực của đơi sống xã hội

Vai trò của sử học trong tiến trình lịch sử Việt Nam hiện đại

Thảo

luận và

kiểm

tra

Lịch sử là gì?

Đối tượng của sử học Vai trò của sử học

Cấu Định nghĩa phương Nắm được lý thuyết Phân tích cấu

Nội

dung

trúc

phương

pháp

luận sử

học

pháp và phương pháp luận

hoạt động và cấu trúc của phương pháp luận khoa học

trúc của phương pháp luận sử học: phương pháp luận đối tượng lịch sử, phương pháp luận nghiên cứu lịch sử, phương pháp luận trình bày lịch sử

Sự kiện

lịch sử

và quá

trình

lịch sử

Định nghĩa sự kiện lịch sử và quá trình lịch sử

Kết cấu sự kiện lịch

sử và quá trình lịch

sử

Bản chất của quá trình lịch sử

Qui

luật

lịch sử

Phân loại qui luật lịch

sử

Nắm được các loại hình và kết cấu của qui luật lịch sử

Nắm được bản chất của các qui luật lịch sử

Hình

thái

kinh tế

xã hội

Lý thuyết Mác xít về hình thái kinh tế xã hội

Các hình thái kinh tế

xã hội trong lịch sử

Hình thái kinh

tế xã hội: Bộ mặt vĩ mô của lịch sử

Tính

chất

của

nhận

thức

lịch sử

Các đặc điểm của nhận thức lịch sử

Tính khách quan của nhận thức lịch sử

Chân lý trong khoa học lịch sử

Hoạt

động

nghiên

cứu

Nắm được các giai đoạn chung trong hoạt động nghiên cứu lịch

sử

Nắm được lý thuyết câu hỏi và giải đáp trong khoa học lịch

sử

Nắm được cách khai thác thông tin từ sử liệu và thông tin ngoài

Nội

dung

khoa

học

lịch sử

sử liệu trong khoa học lịch sử

Lý

thuyết

về sử

liệu

Nắm được khái niệm

sử liệu

Biết cách phân loại

sử liệu

Đánh giá ý nghĩa của sử liệu trong nghiên cứu lịch

sử

Phê

phán sử

liệu

Những hiểu biết chung về hoạt động phê phán sử liệu trong khoa học lịch sử

Nắm được các bước của phê phán bên ngoài sử liệu

Nắm được các bước của phê phán bên trong

sử liệu

Xác

định sự

kiện và

giải

thích sự

kiện

trong

khoa

học lịch

sử

Những hiểu biết chung về phương pháp xác định sự kiện lịch sử

Nắm được khái niệm giải thích trong khoa học lịch sử

Giải thích nguyên nhân trong khoa học lịch sử

Trình

bày

lịch sử

Tính chất của tự sự lịch sử

Nắm được các công

cụ của tự sự lịch sử

Nắm được các

mô hình thiết kế

sử học

4 Tóm tắt nội dung môn học

Nhâp môn sử học giới thiệu những nội dung cơ bản của khái niệm lịch

sử, sử học và khoa học lịch sử, xác đinh rõ đối tượng nghiên cứu chức năng nhiệm vụ và vai trò của sử học Nhập môn sử học trang bị những

kiến thức cơ bản về các ngành (phân môn) của khoa học lịch sử và mối liên hệ giữa khoa học lịch sử và các khoa học khác

5 Nội dung chi tiết môn học:

Bài 1 Khái niệm

1.1 Lịch sử

1.2 Sử học

1.3 Khoa học lịch sử

1.4 Mối quan hệ: Lịch sử - sự thật - Sử học

Bài 2 Đối tượng và chức năng của sử học

2.1 Đối tượng

2.2 Chức năng

Bài 3 Sự phân lập và tích hợp của khoa học lịch sử

3.1 Sự phân lập khoa học lịch sử

3.2 Sự tích hợp các khoa học

Bài 4 Vai trò của sử học

Bài 5 Cấu trúc phương pháp luận sử học

5.1 Định nghĩa phương pháp và phương pháp luận

5.2 Lý thuyết hoạt động và cấu trúc của phương pháp luận khoa học

5.3 Các bộ phận cấu thành phương pháp luận sử học

Bài 6 Phương pháp luận đối tượng: Sự kiện lịch sử và quá trình

lịch sử

6.1 Sự kiện lịch sử

6.2 Quá trình lịch sử

Bài 7 Phương pháp luận đối tượng: Qui luật lịch sử

7.1 Các qui luật đồng đại

7.2 Các qui luật lịch đại

7.3 Các qui luật phát triển

Bài 8 Phương pháp luận đối tượng: Hình thái kinh tế xã hội

8.1 Các hình thái kinh tế xã hội trong lịch sử

8.2 Cấu trúc hình thái kinh tế xã hội và mô tả hình thái kinh tế

xã hội

Bài 9 Phương pháp luận nghiên cứu: Tính chất của nhận thức lịch

sử

9.1 Các đặc điểm của nhận thức lịch sử

9.2 Tính khách quan của nhận thức lịch sử

9.3 Chân lý trong khoa học lịch sử

Bài 10 Phương pháp luận nghiên cứu: Hoạt động nghiên cứu khoa

học lịch sử

10.1 Qui trình nghiên cứu lịch sử

10.2 Câu hỏi và giải đáp

10.3 Khai thác thông tin từ sử liệu

Bài 11 Phương pháp luận nghiên cứu: Lý thuyết về sử liệu

11.1 Khái niệm sử liệu

11.2 Phân loại sử liệu

11.3 Phê phán sử liệu

Bài 12 Phương pháp luận nghiên cứu: Khôi ph

12.1

12.2

Bài 13 Phương pháp luận :

13.1

13.2

Bài 14 Phương pháp luận :

14.1

14.2

14

6 Học liệu:

6.1 Học liệu bắt buộc (HLBB):

1 J Topolski: Phương pháp luận của sử học, Bộ Đại học và Trung

học chuyên nghiệp, , 1978

2 Hà Văn Tấn: Một số vấn đề lý luận sử học, NXB Đại học Quốc

gia Hà Nội, , 2007

):

, 2003

6.2 Học liệu tham khảo (HLTK):

KHXH, , 1970

, H , 2003

, 1995

8 N.A Eroophêép: Lịch sử là gì, NXB Giáo dục, H , 1981

9 E.H.Carr: Lịch sử là gì, NXB Macmillan, 1986 (Bản dịch của

Trường Đại học KHXH&NV)

10 Vũ Cao Đàm: Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Nxb

Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 1995

11 Thuật ngữ khái niệm lịch sử phổ thong, Nxb ĐHQG, Hà Nội,

1996

12 Sử học Việt Nam trên đường phát triển, Nxb KHXH, Hà Nội,

1981

7 Hình thức tổ chức dạy học:

7.1 Lịch trình chung:

Nội dung Hình thức tổ chức dạy học môn học Tổng:

45

hành, thí nghiệm, điền dã,…

Tự học xác định:

6

Lý thuyết:

30

Bài tập: 0 Thảo

luận: 9

Nội dung 1

(bài 1)

Nội dung 2

(bài 2)

Nội dung 3

(bài 3)

Nội dung 4

(bài 4)

luận

1 kiểm tra

3

Nội dung 6

(bài 5+6)

Nội dung 7

(bài 7+8)

Nội dung 9

(bài 9+10)

Nội dung 10

(bài 11)

Nội dung 13

(bài 12)

Nội dung 15

(bài 13+14)

7.2 Lịch trình tổ chức dạy cụ thể:

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian địa điểm Nội dung chính

Yêu cầu sinh viên chuẩn

bị

Tuần 1

Lý thuyết

Bài 1 Khái niệm

1.1 Lịch sử 1.2 Sử học 1.3 Khoa học lịch sử 1.4 Mối quan hệ: Lịch sử -

sự thật - Sử học

Đọc HLBB 3, tr.11-52, HLTK 4, 8

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian địa điểm Nội dung chính

Yêu cầu sinh viên chuẩn

bị

Tuần 2

Lý thuyết

Bài 2 Đối tượng và chức năng

của sử học 2.1 Đối tượng 2.2 Chức năng

Đọc HLBB 3, tr.67-95, HLTK 4, 8, 9, 12

Tuần 3

Lý thuyết

Bài 3 Sự phân lập và tích hợp

của khoa học lịch sử 3.1 Sự phân lập khoa học lịch sử

3.2 Sự tích hợp các khoa học

Đọc HLBB 3, tr.11-26, HLTK 8, 5

Tuần 4

Lý thuyết

Bài 4 Vai trò của sử học Đọc HLBB 1, tr.36-39,

HLBB 3, tr.67-95, HLTK

4, 8

Tuần 5

Thảo luận

Tuần 6

Lý thuyết

Bài 5 Cấu trúc phương pháp luận

sử học 5.1 Định nghĩa phương pháp và phương pháp luận 5.2 Lý thuyết hoạt động và cấu trúc của phương pháp luận khoa học

5.3 Các bộ phận cấu thành phương pháp luận sử học

Bài 6 Phương pháp luận đối

tượng: Sự kiện lịch sử và quá trình lịch sử

Đọc HLBB 1, tr.23-32, 162-197; HLBB 3, tr.11-26; HLTK 4, 5, 6

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian địa điểm Nội dung chính

Yêu cầu sinh viên chuẩn

bị

6.1 Sự kiện lịch sử 6.2 Quá trình lịch sử

Tuần 7

Lý thuyết

Bài 7 Phương pháp luận đối

tượng: Qui luật lịch sử 7.1 Các qui luật đồng đại 7.2 Các qui luật lịch đại 7.3 Các qui luật phát triển

Bài 8 Phương pháp luận đối

tượng: Hình thái kinh tế xã hội 8.1 Các hình thái kinh tế xã hội trong lịch sử

8.2 Cấu trúc hình thái kinh

tế xã hội và mô tả hình thái kinh tế xã hội

Đọc HLBB 1, tr.205-224; HLBB 3, tr.67-95; HLTK

4, 5, 8

Tuần 8

Thảo luận

1 Lý giải cấu trúc phương pháp luận sử học

2 Lý giải các bộ phận cấu thành lịch sử với tư cách là đối tượng nghiên cứu của sử học

Tuần 9

Lý thuyết

Bài 9 Phương pháp luận nghiên

cứu: Tính chất của nhận thức lịch

sử 9.1 Các đặc điểm của nhận thức lịch sử

9.2 Tính khách quan của nhận thức lịch sử

9.3 Chân lý trong khoa học lịch sử

Bài 10 Phương pháp luận nghiên

Đọc HLBB 3,

tr.113-210, 227-243; HLTK 4,

8, 9

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian địa điểm Nội dung chính

Yêu cầu sinh viên chuẩn

bị

cứu: Hoạt động nghiên cứu khoa học lịch sử

10.1 Qui trình nghiên cứu lịch sử

10.2 Câu hỏi và giải đáp 10.3 Khai thác thông tin từ

sử liệu

Tuần 10

Lý thuyết

Bài 11 Phương pháp luận nghiên

cứu: Lý thuyết về sử liệu 11.1 Khái niệm sử liệu

11.2 Phân loại

sử liệu

11.3 Phê phán sử liệu

Đọc HLBB 3, tr.265-278; HLBB 2, tr.132-169; HLTK 6, 5, 10

Tuần 11

Tự học

Tuần 12

Thảo luận

1 Phân tích tính khách quan trong nhận thức lịch sử

2 Vai trò sử liệu trong nghiên cứu lịch sử

Tuần 13

Lý thuyết

Bài 12 Phươ

12.1

12.2

Đọc HLBB 2, tr.132-169; HLBB 3, tr.265-278; HLTK 13

Tuần 14

Tự học

Tuần 15 Bài 13 Phương pháp luận Đọc HLBB 3,

tr.227-Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian địa điểm Nội dung chính

Yêu cầu sinh viên chuẩn

bị

13.1

13.2

Bài 14 Phương pháp luận

:

14.1

14.2

14

243; HLTK 56, 10

8 Chính sách đối với môn học và các yêu cầu khác của giáo viên

Khi học môn học này, yêu cầu sinh viên:

- Có ý thức tự học, đọc trước các tài liệu được giao

- Tham gia đầy đủ các giờ lý thuyết và giờ thảo luận trên lớp

- Tham gia tích cực các hoạt động trên lớp như: nghe giảng, thảo luận nhóm, nêu vấn đề, đặt câu hỏi

- Hoàn thành tốt các yêu cầu kiểm tra đánh giá thường xuyên, kiểm tra đánh giá giữa kỳ và kiểm tra đánh giá kết thúc môn học

- Các tài liệu được giao trong tuần phải được chuẩn bị trước bài học, trước buổi thảo luận hoặc kiểm tra giữa kỳ và cuối kỳ

9 Phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá môn học

9.1 Kiểm tra - đánh giá thường xuyên

Việc kiểm tra đánh giá thường xuyên được thực hiện để kiểm tra việc

tự học, tự nghiên cứu của sinh viên thông qua các giờ thảo luận