Giá trị nội dung và nghệ thuật trong tập thơ những người bạn nhỏ của phạm hổ

LỜI CAM ĐOAN Em xin khẳng định: Đề tài "Giá trị nội dung và nghệ thuật tập thơ Những người bạn nhỏ của Phạm Hổ" là của riêng em, không trùng lặp với bất kỳ tác giả nào khác.. Những sáng

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên em xin cảm ơn TS.Nguyễn Thị Nhàn, Trường Đại học

sư phạm Hà Nội 2 đã trực tiếp hướng dẫn và chỉ bảo tận tình cho em để hoàn thành khóa luận này

Em cũng xin gửi lời cảm ơn tới các thầy giáo, cô giáo trong khoa Giáo dục tiểu học, Trường Đại học sư phạm Hà Nội 2 - những người đã tạo điều kiện và giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Cuối cùng, em xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình và bạn bè đã giúp đỡ và động viên em rất nhiều trong quá trình học tập để em hoàn thành khóa luận này!

Em chân thành gửi lời cảm ơn sâu sắc tới thầy cô và các bạn!

Xuân Hòa, ngày tháng 5 năm 2014

Người thực hiện Đàm Thị Ánh Trinh

LỜI CAM ĐOAN

Em xin khẳng định: Đề tài "Giá trị nội dung và nghệ thuật tập thơ

Những người bạn nhỏ của Phạm Hổ" là của riêng em, không trùng lặp với bất

kỳ tác giả nào khác Nếu sai, em xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Xuân Hòa, ngày tháng 5 năm 2014

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5

1 Lý do chọn đề tài 5

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

3 Mục đích nghiên cứu 7

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

4.1 Đối tượng nghiên cứu 7

4.2 Phạm vi nghiên cứu 8

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 8

6 Phương pháp nghiên cứu 8

NỘI DUNG 9

CHƯƠNG 1 9

PHẠM HỔ VÀ THƠ VIẾT CHO THIẾU NHI 9

1.1 Cuộc đời và tiểu sử 9

1.2 Sự nghiệp văn chương 10

CHƯƠNG 2 12

NHỮNG NGƯỜI BẠN NHỎ 12

NHÌN TỪ GIÁ TRỊ NỘI DUNG 12

2.1 Chủ đề tình bạn 12

2.1.1 Tình bạn trong thế giới loài vật ngộ nghĩnh, đáng yêu 12

2.1.2 Tình bạn trong thế giới cỏ cây, hoa lá phong phú và đa dạng 15

2.2 Nhận biết về thế giới xung quanh 17

CHƯƠNG 3 21

NHỮNG NGƯỜI BẠN NHỎ 21

NHÌN TỪ GIÁ TRỊ NGHỆ THUẬT 21

3.1 Hình thơ trong Những người bạn nhỏ 21

3.1.1 Hình ảnh thơ gần gũi, quen thuộc 21

3.1.2 Hình ảnh xinh xắn, đẹp đẽ 24

3.2 Các biện pháp nghệ thuật tu từ 26

3.2.1 Biện pháp nhân hóa 28

3.2.2 So sánh 33

3.4 Hình thức mô phỏng âm thanh, nhịp điệu độc đáo 38

KẾT LUẬN 42

TÀI LIỆU THAM KHẢO 43

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Phạm Hổ là một cây bút viết cho thiếu nhi rất thành công Thơ văn của ông giàu trí tưởng tượng, vui tươi, ngộ nghĩnh, dễ đọc, dễ nhớ hợp với tâm lý trẻ thơ Ông cung cấp cho thiếu nhi nhiều chuyện rất thật mà cũng lạ vô cùng của thiên nhiên, của đời sống và sinh hoạt hàng ngày

Phạm Hổ là nhà thơ được sự mến mộ của nhiều thế hệ thiếu nhi Việt Nam Trong sự nghiệp văn chương, ông đã viết 25 tập thơ, 35 tập truyện, 20 kịch bản sân khấu và hoạt hình Tác giả cũng đạt được nhiều giải thưởng danh giá của Hội văn học Việt Nam Những sáng tác của ông thể hiện niềm say mê,

tâm huyết trong đó phải kể tới Chú bò tìm bạn, Những người bạn im lặng, Bạn trong vườn …và một tập thơ đáng yêu không thể không nói tới là Những người bạn nhỏ Mỗi bài thơ hóm hỉnh, đáng yêu, sảng khoái riêng nhưng

không kém phần sâu sắc và ý nghĩa

Những sáng tác của Phạm Hổ nói chung, tập thơ Những người bạn nhỏ nói riêng cũng thu hút giới nghiên cứu và những người mến mộ xưa nay Tuy

vậy, để khảo sát cụ thể và sâu sắc hơn, đầy đặn hơn tập thơ đáng yêu này vẫn còn là việc hữu ích và cần thiết

Là giáo viên mầm non trong tương lai, việc tìm hiểu vẻ đẹp của tác phẩm văn chương sẽ giúp ích cho bản thân tôi rất nhiều khi trau dồi kiến thức, bồi dưỡng tâm hồn phong phú Những bài thơ của Phạm Hổ cũng là món quà đối với trẻ em lứa tuổi mầm non Các em sẽ thêm yêu thế giới xung quanh, yêu bạn bè Văn học giúp các em hoàn thiện nhân cách, rèn luyện các kỹ năng ngôn ngữ, phát triển tư duy, cảm xúc đẹp

Với những lý do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài Giá trị nội dung và nghệ thuật trong tập thơ Những người bạn nhỏ của Phạm Hổ làm đối tượng

nghiên cứu cho khóa luận của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trong phần lịch sử nghiên cứu vấn đề này, chúng tôi điểm những công

trình, những ý kiến tiêu biểu về thơ Phạm Hổ và tập thơ Những người bạn nhỏ.

Với 60 năm cầm bút, Phạm Hổ thường có mặt trong những tuyển tập văn học sang trọng Có thể khẳng định, viết cho thiếu nhi mới là tâm huyết một đời của Phạm Hổ Ông từng tâm sự : “Nếu được sống thêm một lần nữa, tôi vẫn chọn nghề cũ: làm thơ, viết văn cho các em đọc, vẽ tranh cho các em xem nữa" ( Nhà văn Việt Nam hiện đại NXB Hội nhà văn 1996)

Trên những ý kiến tiêu biểu về sự nghiệp sáng tác của nhà thơ Phạm

Hổ đối với nền văn học thiếu nhi Việt Nam, nhiều nhà nghiên cứu khẳng định Phạm Hổ là một nhà thơ tâm huyết đối với trẻ em Đến với trẻ bằng cả một

tấm lòng yêu thương và trân trọng Nhận xét, đánh giá tập thơ Những người bạn nhỏ có những ý kiến đáng quan tâm sau:

- Vân Thanh với bài “Thơ viết cho thiếu nhi buổi đầu những năm 60”

(Tạp chí văn học, tháng 6 năm 1963) có nhận xét : Những người bạn nhỏ của

Phạm Hổ viết cho lứa tuổi bé hơn, nhiều bài thơ trong tập có ý nghĩa mở rộng

tri thức cho các em như: Củ cà rốt, Xe chữa cháy, Bắp cải xanh…”

- Nhà thơ Trần Thanh Địch đánh giá : "Phạm Hổ là một trong những

nhà văn lâu nay đã đóng góp cho văn học chúng ta khá nhiều truyện và thơ cho người lớn cũng như cho trẻ em Những chủ đề tác giả hay khai thác thường xoay quanh những sự vật, những tình cảm bình thường trong sinh hoạt

bình thường của chúng ta" ( Những người bạn nhỏ, Một tập thơ đáng yêu -

tiên anh để lại là : Đây là con người yêu trẻ tới mức đắm đuối, không bao giờ

no chán, một con người luôn khao khát tìm đến trẻ, để hiểu và yêu chúng

hơn"( "Con đường đến với trẻ thơ " trong Bàn về văn học thiếu nhi 1983)

- Khóa luận tốt nghiệp của Lý Thị Ngọc (2008) với đề tài "Nghệ thuật

Những người bạn nhỏ của Phạm Hổ" Ở công trình này, chủ yếu khai thác giá trị nghệ thuật của tập thơ Những người bạn nhỏ; khóa luận đưa ra một số hình

thức tổ chức và phương pháp giảng dạy thơ Phạm Hổ trong nhà trường Tiểu học Khóa luận này chỉ nghiêng về phương diện nghệ thuật mà chưa đề cập trực tiếp tới giá trị nội dung của tập thơ

Nhìn chung từ những năm 60 cho tới nay đã có khá nhiều lời nhận xét

và phê bình về nội dung và nghệ thuật thơ của Phạm Hổ, nhưng chưa có công

trình nào khai thác sâu về nội dung và nghệ thuật của tập thơ Những người bạn nhỏ của ông Dựa trên những thành tựu đã có của giới nghiên cứu, tiếp

thu những ý kiến đó, chúng tôi tiếp tục tìm hiểu cụ thể hơn, sâu sắc hơn về giá

trị nội dung và nghệ thuật tập thơ Những người bạn nhỏ.

3 Mục đích nghiên cứu

Khai thác nội dung và nghệ thuật tập thơ Những người bạn nhỏ của

Phạm Hổ, khẳng định giá trị nội dung, giá trị nghệ thuâ của tập thơ; ý nghĩa giáo dục trẻ em mầm non và công việc sau này của bản thân thông qua thực thi đề tài này

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Khảo sát giá trị nội dung và nghệ thuật Những người bạn nhỏ in trong

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu những kiến thức chung liên quan tới thơ ca

- Tìm hiểu cuộc đời và sự nghiệp văn chương của Phạm Hổ

- Giá trị nội dung tập thơ Những người bạn nhỏ.

- Giá trị nghệ thuật: hình ảnh thơ, biện pháp nghệ thuật, tình huống đối thoại

trong thơ, mô phỏng âm thanh, nhịp điệu trong tập thơ Những người bạn nhỏ.

6 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp nghiên cứu tác phẩm theo thể loại

- Kết hợp các thao tác khoa học như: phân tích, bình giảng

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 PHẠM HỔ VÀ THƠ VIẾT CHO THIẾU NHI

1.1 Cuộc đời và tiểu sử

Nhà thơ Phạm Hổ có bút danh là Hồ Huy Ông sinh ngày 28/11/1926 tại xã An Nhơn, huyện An Nhơn, Bình Định Thủa nhỏ Phạm Hổ đi học ở trường làng Sau đó, ông học tiểu học ở Tam Kỳ, Huế rồi theo học trường Quốc học ở Quy Nhơn Năm 1943, ông thi đỗ Thành (tức trung học cơ sở), chưa kịp thi tú tài thì cách mạng tháng 8 thành công, ông đi theo cách mạng rồi hoạt động văn nghệ từ đó Ông làm công tác thông tin tuyên truyền tại thị

xã Nguyễn Huệ (Quy Nhơn), sau đó làm thư ký thường trực của ở chi hội Văn hóa cứu quốc Bình Định do nhà thơ Trần Mai Ninh làm chi hội trưởng

Năm 1947, ông làm biên tập viên báo “Tin tức Bình Định” rồi được cử

đi học tại lớp hội họa kháng chiến liên khu V do họa sĩ Nguyên Đỗ Cung phụ trách Sau khóa học ông về làm cán bộ sáng tác của chi hội Liên khu V và được bầu làm ủy viên Ban chấp hành đoàn Hội họa Liên khu V

Năm 1949-1950, ông được đi dự hội nghị văn nghệ ở Việt Bắc và được bầu làm ủy viên Ban chấp hành chi hội văn nghệ liên khu V

Năm 1955, ông tập kết ra Bắc, làm công tác đối ngoại ở Hội văn nghệ Trung Ương Ông là một trong những thành viên (cùng với Nguyễn Huy Tưởng, Tô Hoài, Thy Ngọc, Nguyễn Kiên…) sáng lập ra NXB Kim Đồng (1957) và có nhiều đóng góp cho sự trưởng thành và phát triển không ngừng của nhà xuất bản dành riêng cho thiếu nhi này

Năm 1960, ông làm Biên tập viên tại nhà xuất bản Văn học Từ

1965-1983, ông làm biên tập viên ở tuần báo văn học (sau đổi thành Báo Văn Nghệ) Ông được kết nạp vào Đảng Cộng Sản Việt Nam năm 1947

Năm 1983, ông công tác tại Hội Nhà Văn, làm ở tiểu ban Văn học thiếu nhi Tiếp đó, ông được cử làm chủ tịch Hội đồng văn học thiếu nhi và Phó trưởng ban đối ngoại Hội nhà văn Việt Nam

Nhà thơ Phạm Hổ không những chỉ viết thơ văn cho thiếu nhi mà còn một số tác phẩm viết cho người lớn cũng được đón đọc.

Có thể nói Phạm Hổ là nhà văn đa tài Ngoài thơ, văn, kịch ông còn viết cả lý luận phê bình và dịch thuật Ở mỗi thể loại tác giả đều để lại dấu ấn riêng trong mỗi sáng tác của Phạm Hổ và đằm thắm tình người

Năm 1994 ông nghỉ hưu Ông mất ngày 4/5/2007

1.2 Sự nghiệp văn chương

Nhắc tới Phạm Hổ trước hết phải nhắc tới sự nghiệp văn chương và những đóng góp của ông cho nền văn học thiếu nhi nước nhà Ông sáng tác nhiều thể loại: thơ, truyện ngắn, truyện vừa, tiểu thuyết, kịch và phê bình văn học… cho cả người lớn và trẻ em Dù viết văn xuôi, kịch hay thơ … bất cứ thể loại nào, người đọc cũng nhận ra "chất thơ" trong tác phẩm của Phạm Hổ

Tính từ tập thơ đầu tiên Em tre (1949) đến năm 1993, Phạm Hổ đã có

11 tập thơ, 9 tập truyện, 4 vở kịch viết cho các em Ngoài ra, ông có 8 tập thơ, văn cho người lớn

Trong những năm kháng chiến chống Pháp, Phạm Hổ hoạt động văn

nghệ ở liên khu V Ông in tập Em vẽ Bác Hồ (1948) và Lúa non (1952) Hai

tập thơ này bắt đầu bộc lộ thiên hướng viết cho thiếu nhi của ông

Với hơn 60 năm chuyên tâm sáng tác, ông cho ra đời 25 tập thơ trong

đó chủ yếu dành cho thiếu nhi Những tập thơ tiêu biểu và được trao giải thưởng văn học gồm:

- Tập thơ Chú bò tìm bạn giải A cuộc vận động sáng tác cho thiếu nhi

năm 1957-1958

- Chú vịt bông (thơ) giải A cuộc vận động sáng tác cho thiếu nhi năm

1967-1968

- Những người bạn im lặng (thơ) giải chính thức về thơ viết cho thiếu nhi

của hội đồng văn học thiếu nhi , Hội nhà văn Việt Nam (1986)

- Giải thưởng cuộc thi sáng tác kịch cho thiếu nhi do Hội nghệ sĩ sân

khấu tổ chức với vở kịch Nàng tiên nhỏ thành Ốc (1986).

Viết cho các em, ngòi bút của Phạm Hổ khá linh hoạt với những cách chuyển đổi từ góc nhìn đến giọng điệu, lúc là giọng điệu trẻ thơ nói với nhau,

lúc là giọng các cháu trò chuyện với thế giới thiên nhiên và cũng có lúc là giọng của một người ông, một người cha, người anh ôn tồn, nhân hậu… Thế giới trẻ thơ trong sáng tác của Phạm Hổ khá phong phú, vừa gần gũi với những trò chơi, sinh hoạt học hành, lại vừa dẫn dắt suy tưởng làm tâm hồn các em bay bổng hơn.

Với trẻ thơ, ông đặc biệt quan tâm và chú ý tới câu chuyện bạn bè trong cuộc sống Vì theo ông, trẻ em vốn rất khát khao tình bạn, chỉ với tình bạn mà các em thật sự có nét đồng điệu trong vui chơi và học tập hứng thú Chính vì vậy mà thơ ông đã khơi dậy và phát huy tối đa, niềm vui và sự sáng tạo của trẻ nhỏ trong sáng tác.

Ở tập thơ Những người bạn nhỏ của Phạm Hổ, chủ đề tình bạn được trở

đi trở lại Có một số bài thơ thuộc loại hay nhất trong thơ ca Phạm Hổ thuộc

chủ đề này Tiêu biểu như: Chú bò tìm bạn, Bạn trong vườn, Những người bạn im lặng, Bạn nào thích nhảy…

2.1.1 Tình bạn trong thế giới loài vật ngộ nghĩnh, đáng yêu

Bằng sự quan sát tinh tế, Phạm Hổ đã phát hiện ra đặc điểm của mỗi con vật Ông đã chọn ra những chi tiết độc đáo để miêu tả một cách ấn tượng những loài vật đáng yêu, đáng quý Nắm bắt được tâm lý trẻ em, Phạm Hổ không đi tìm hiểu đời sống và những hoạt động loài vật mà ông chủ yếu khai thác những "tính cách", những vẻ đẹp của chúng Qua đôi mắt trẻ thơ, các con vật được ông nhắc tới vừa phong phú, đa dạng lại mang những nét tính cách ngây thơ, hồn nhiên

Những người bạn đáng yêu đó là những con vật ngộ nghĩnh, những người bạn mà các em vẫn thường gặp trong cuộc sống hàng ngày như các chú chó, chú mèo, con ngỗng, con chim , con bò, con bê, con cá… Thế giới loài vật trong thơ ông là một thế giới cực kỳ sinh động Tác giả luôn tạo ra nụ cười

dí dỏm, tạo nên chất hài hước, tươi tắn cho cuộc sống, tạo nên cái duyên riêng.

Bài thơ thể hiện thành công câu chuyện tình bạn trong thế giới loài vật,

phải kể tới bài thơ Rong và Cá Từ bức họa của một họa sĩ Trung Quốc mà

nhà thơ Phạm Hổ đã diễn tả bằng bức tranh nghệ thuật ngôn từ, đem lại cho trẻ thơ Việt Nam món quà xinh xắn đậm màu sắc dân tộc Nhân vật Rong và

Cá là hai nhân vật đáng yêu Họ trở thành diễn viên đem đến một màn vũ kịch đẹp Cái đẹp từ màu sắc trang điểm: Cô rong xanh, đuôi cá xanh, hồng; cái đẹp bởi dáng vẻ mềm mại và nhẹ nhàng của cô Rong Cái đáng yêu của" đàn

cá nhỏ" quanh cô Rong cùng điệu múa như các vũ công đẹp làm sao? Họ uốn lượn và quấn quýt bên nhau, cái đẹp hài hòa, yên bình và nhẹ nhàng Cô Rong

và đàn cá nhỏ hẳn rất quý mến nhau mới có sự kết hợp tuyệt vời đến thế:

“Có cô rong xanhĐẹp như tơ nhuộmGiữa hồ nước trongNhẹ nhàng uốn lượn

Một đàn cá nhỏĐuôi xanh, đuôi hồngQuanh cô rong đẹpMúa làm văn công”

Bài thơ Thỏ dùng máy nói nói về một chú thỏ đa nghi và ngốc nghếch,

nghe máy điện thoại mà chú cứ đòi nhìn thấy người ở đầu dây bên kia thì chú

ta mới tin tưởng đó là bạn mình Đấy là sự lém lỉnh của chú thỏ Tình cảm bạn bè thân thiết ở đây toát lên từ sự vui đùa, đôi bạn xưng hô với nhau cũng thật gần gũi "tớ" và "cậu","Thỏ" và "Mèo":

“- Thỏ đây! Ai nói đấy

Mèo à? Mèo thế nào?

Mình không trông thấy cậuNhỡ đứa khác thì sao”

Bài thơ Chơi ú tim kể lại cuộc chơi của Mèo và Chó Nó như câu

chuyện nhỏ Khi đến lượt Chó trốn Mèo đi tìm thì Chó trốn sau tủ, Mèo bất ngờ phát hiện ra nhờ cái đuôi Chó đang phe phẩy dưới chân tủ đó Ấy vậy mà

Chó vẫn lý sự thật dí dỏm Những ai khó tính lắm nhưng khi đọc bài thơ này cũng phải tủm tỉm cười vì sự ngộ nghĩnh rất trẻ thơ của chú Chó Tình bạn trong tình huống này như một sự "nũng nịu" đáng yêu trong lý lẽ của chú Chó kia:

“ Chó vẫn thú vị lắm

Cứ nhe răng ra cườiKhông mình nấp giỏi thậtLỗi chỉ tại cái đuôi”

Tình bạn giữa Ngỗng và Vịt lại được diễn tả khác bình thường: Ngỗng lười học nhưng lại huênh hoang khoe mình biết chữ rồi Đến khi Vịt đưa sách cho thì Ngỗng lại đọc ngược, lại giả vờ đọc nhẩm Đây là chi tiết rất thú vị Ngỗng luôn tỏ ra mình lớn rồi, cái gì cũng biết cả Đó cũng là thói, thói xấu dấu dốt! giữa Ngỗng và Vịt là thứ tình bạn chân thành, khuyên nhủ giữa bạn

và bạn để họ cùng tốt lên:

“ Ngỗng không chịu học

Khoe biết chữ rồiVịt đưa sách ngược Ngỗng cứ tưởng xuôi

Cứ giả đọc nhẩmLàm vịt phì cườiVịt khuyên một hồi:

Ngỗng ơi! Học! Học!”

( Ngỗng và Vịt) Bài thơ Gấu đen nói tới chuyện chụp hình Gấu trắng chụp hình Gấu

đen Khi nhận ảnh Gấu đen kêu mình mất chân, lại còn bé tí chẳng giống mình tí nào Gấu đen đâu biết rằng, chụp ảnh thì chỉ chụp được hình ảnh ở phía trước và thu nhỏ lại, ta chỉ được chiếc ảnh nhỏ tí mà thôi:

“Gấu đen chụp ảnhGửi tặng bạn thânGấu trắng thợ giỏi

"Tách"cái , chụp xong

Lúc nhận ảnh xemGấu đen trợn mắt:

- Sao mình bé choắtLại cụt cả chân!

Chụp chẳng nên thânNày đây trả cậu! ” Vậy là ở bài thơ này, các bạn nhỏ sẽ thấy vui vẻ về sự ngây ngô của Gấu đen Tình bạn càng gắn bó hơn khi giải quyết được nhưng hiểu lầm đáng yêu đó.

2.1.2 Tình bạn trong thế giới cỏ cây, hoa lá phong phú và đa dạng

Ngoài những bạn nhỏ là các con vật, xung quanh chúng ta còn có các bạn nhỏ đến từ thiên nhiên cỏ, cây, hoa, lá Phạm Hổ từng quan niệm, thiên nhiên không thể thiếu trong thơ ca của ông, vì nó gắn liền với các em thiếu nhi Các em đọc thơ ông như được du hành trong thế giới loài cây, khám phá biết bao điều thú vị, lạ lùng mà thiên nhiên ban tặng cho các em Các loài cây,

cỏ, hoa, lá hiện lên trong thơ Phạm Hổ rất gần gũi, thân thiết, đa dạng sắc màu với nét kỳ thú, bất ngờ Tâm hồn tinh tế, tầm lòng thiết tha, trân trọng tuổi thơ

và khát vọng về cái đẹp để lại của Phạm Hổ đã khiến thiên nhiên trong thơ ông càng đáng yêu hơn

Những hình ảnh của các loài cây, cỏ, hoa, lá dưới con mắt của nhà thơ hiện lên thật sinh động, ngọt ngào và hấp dẫn Trước hết phải nhắc đến bài

thơ Củ cà rốt Nhà thơ miêu tả sự lớn lên của củ cà rốt với những màu sắc hài

hòa: Thân củ cà rốt màu đỏ, lá của nó màu xanh, củ cà rốt như chú bé hiếu động: "Nhảy lên/Đẹp thật":

“Lá xanh

Củ đỏ Lớn nhỏ Bên nhau Đất đội Ngập đầu

Nhảy lên

Đẹp thật Tên em

Cà rốt

Củ đỏ

Lá xanh”

Ở bài thơ Bắp cải xanh, tác giả vẽ ra trước mắt bạn đọc những hình ảnh

đẹp Đó là màu xanh mát dịu của lá, cái bắp cải non ngoan ngoãn nằm lọt thỏm bên trong, dưới sự che chở của các chị lá "Sắp vòng tròn" ở bên ngoài đối với em nằm ở giữa Tình chị em hay sự đùm bọc tạo cho ta cảm giác an toàn Cái "Búp cải non/Nằm ngủ giữa" được sự ấp ủ, bảo vệ Cả đàn chị cho

em nhỏ có giấc ngủ an lành:

“Bắp cải xanhXanh mát mắt

Lá cải sắpSắp vòng trònBúp cải nonNằm ngủ giữa”

Không thể không nhắc tới bài thơ Tre Bài thơ chỉ có bốn câu nhưng lại

chứa đựng một ý nghĩa to lớn mà tác giả đã gửi gắm vào đó Một bức tranh buổi trưa đơn sơ, giản dị nhưng có cái gì thật bất ngờ lâu nay ta không nhận ra: Đó là lũy tre và bóng mát của nó Có ai biết rằng, lũy tre đó luôn cho tất cả những bóng mát mà nó chở che Vậy lúc nào nó có biết mệt vì cứ cho đi mãi như vậy Phạm Hổ "nhân hóa" cái hiện tượng này y như người vậy Chỉ có điều lạ là tre mệt mà "Bóng vẫn ngủ ngoan" Tre không bao giờ ngừng nghỉ để cho muôn loài bóng mát Tình bạn là ở sự hy sinh và cho đi không toan tính Chúng ta gặp rất nhiều lần cái buổi trưa này trong kí ức Buổi trưa thân yêu có mặt trên tất cả các miền quê của đất nước Đó là cảnh thân yêu của tuổi thơ

mà những người trưởng thành hôm nay tái hiện giúp các em:

“Tre cho bóng giỡnTrên lưng bò vàngBây giờ tre mệtBóng vẫn ngủ ngoan”

Tình bạn giữa Hoa và Bướm cũng thế! Bạn Bướm suốt ngày quanh

quẩn bên bạn Hoa Lúc nào bạn Hoa cũng ngẩng đầu để đón những tia nắng mai một cách tự nhiên Bạn Bướm có đôi cánh mà suốt ngày bay lượn thướt tha như có làn gió thổi làm bạn có thể bay được Tất cả đều là do sự hòa quyện của thiên nhiên, hòa hợp tất cả các sự vật với nhau:

“ Hoa ngẩng cao đầuSuốt ngày không mỏiBướm bay, bướm bayNhư nhờ gió thổi!”

2.2 Nhận biết về thế giới xung quanh

Cùng với chủ đề tình bạn, Phạm Hổ còn muốn cung cấp cho các em những hiểu biết ban đầu về thế giới sự vật, về các hiện tượng xung quanh Tùy từng trường hợp cụ thể mà ông giới thiệu cho các em tên gọi hay đặc điểm hình thức, lợi ích của chúng

Thế giới hiện tại có biết bao điều mới lạ mà các em rất muốn được biết, muốn được tìm hiểu khám phá… Chính vì hiểu được tâm lý, nhu cầu của lứa tuổi mà nhà thơ Phạm Hổ đã dẫn dắt các em từ bất ngờ này đến bất ngờ khác, phát hiện ra những điều mới mẻ trong cuộc sống hàng ngày Đó là những bài học về thế giới tự nhiên và môi trường xung quanh

Bài thơ Bướm em hỏi chị vẫn là bài thơ về tình bạn nhưng có sự lồng

ghép thật tự nhiên của khoa học tri thức Giọt nước trên cành hoa hồng kia được gọi là “giọt sương” Nhưng với sự ngây thơ, hồn nhiên của Bướm em cũng như các bạn nhỏ, chúng lầm tưởng những giọt sương đó là nước mắt của hoa hồng:

“- Chị ơi vì saoHoa hồng lại khóc?

- Không phải đâu emĐấy là hạt ngọcNgười gọi là sươngSao đêm gửi xuốngTặng cô hoa hồng.”

Vậy là các em vừa được thỏa mãn trí tò mò, lại vừa có được tri thức phổ thông Các em lại hiểu thêm được tình bạn của những người bạn với nhau trong thế giới này

Ở bài thơ Sáo ăn na thì nhà thơ mượn câu chuyện của bạn Sáo để giải

thích cho các bạn nhỏ biết quá trình cây lớn lên từ đâu? Đó chính là nhờ hạt

na đã được Sáo thả gieo và mầm sống nảy lên từ đó Nhà thơ thật khéo léo

mượn lời thơ để giúp các em hình tượng hóa và ngầm hiểu những thắc mắc

mà người lớn cho là hiển nhiên Câu chuyện về Sáo ăn na có thể tóm tắt như sau: Sáo mổ quả na để ăn và hạt đã rơi xuống đất Tới năm sau, Sáo quay lại nơi đó Có cây na mà chính nhờ sáo gieo hạt ngày náo nay cây đã mọc lên và tươi tốt Sáo lại tiếp tục đậu trên cành na do chính sáo trồng mà sáo không hay biết:

“Sáo mổ na ănThả rơi mấy hạtNăm sau bay quaKhóm na lên tốt

Rồi na ra quảSáo đậu cành rungSáo đâu có biếtChính na sáo trồng”

Trong bài thơ Lúa và gió lại là cuộc hỏi đáp giữa cua mẹ và cua con

Câu hỏi ngộ nghĩnh của cua con hỏi cua mẹ đã khiến cho bạn nhỏ rất thích thú: Dưới cảnh trăng đêm, tiếng các cây lúa rì rào làm nên những bài hát đồng quê Đó là nhờ các cơn gió nhẹ nhàng đưa các cây lúa va chạm vào nhau nên tạo ra tiếng động Các cây lúa đã tạo ra những bài ca tuyệt vời Tuy vậy, khi trời lặng gió, cây lúa sẽ đứng im, bài hát cũng sẽ ngừng Hiện tượng này được nhà thơ giải thích rất hay qua đối thoại của cua mẹ và cua con :

"- Cô lúa đang hát

Sao bỗng lặng im Đôi mắt lim dim

Mẹ cua liền đáp

- Chú gió đi xaLúa buồn không hát”

Bài thơ Đất và hoa giải thích màu sắc của các loài hoa trong khu vườn ,

thông qua cuộc trò chuyện nhỏ của mẹ và bé Bé thắc mắc và đặt câu hỏi cho mẹ: Ai là người đã nhuộm các màu hoa trong khu vườn của mình? Mẹ đáp lại: “Ấy là bác Đất/Lặng im, thật thà…!” Những sắc màu của hoa cũng là điều kỳ diệu của thiên nhiên quanh ta Tuy vậy, ai cũng biết hoa mọc từ Đất

Có lẽ khi viết bài thơ này, Phạm Hổ được gợi ý từ một lời tổng kết trong tục ngữ dân gian: "Người ta là hoa của đất":

Ấy là bác ĐấtLặng im, thật thà…!”

Có một bài thơ Phạm Hổ chỉ "mô phỏng" tiếng kêu của các loài vật mà

nên thơ Đó là bài Kêu, tác giả cho các em nhận biết bốn con vật một cách

giản dị thông qua tiếng kêu đặc trưng của mỗi loài:

“Gâu! gâu! gâu! chó hỏiỊt! ụt! ịt! lợn đòi

Meo! Meo! Mèo tráchBe! Be! Be! Dê cười”

Tiểu kết chương 2

Phạm Hổ một nhà thơ lâu nay đã đóng góp nhiều cho thành tựu của nền văn học Việt Nam Đặc biệt là mảng thơ – truyện cho trẻ em Những chủ đề tác giả khai thác thường xoay quanh những sự việc, những tình cảm bình thường trong sinh hoạt, cuộc sống hàng ngày Ông có tâm hồn khá tinh tế, sẵn sàng đón nhận một ý nghĩa, một sự kiện, một trường hợp hay một hình ảnh nào đó dù rất nhỏ, rồi chuyển thành ý thơ thành bài thơ, từ mẩu chuyện thành truyện ngắn

Với chủ đề tình bạn trong Những người bạn nhỏ, Phạm Hổ đã xây dựng

nên nhân vật khá phong phú Những nhân vật ấy là người bạn từ thế giới loài vật, thế giới cỏ cây, hoa lá Tất cả đều được hình tượng hóa trong những vần thơ một cách sinh động, gần gũi và nên thơ

Thế giới tự nhiên chứa đựng những điều bí ẩn, bất ngờ và khó giải thích cho các em nhỏ, nhưng với ngôn ngữ thơ Phạm Hổ thì nó lại được giải thích một cách vừa giản dị vừa gây sự thích thú để các em nhận biết dễ hơn,

đúng với tính cách của bạn nhỏ Các em sẽ yêu thích cách lý giải đó Làm được như vậy Phạm Hổ xứng danh là nhà thơ của thiếu nhi.

trưng thể loại thơ, chúng tôi đi sâu khảo sát các yếu tố nghệ thuật sau: Hình ảnh thơ; một số biện pháp tu từ (so sánh, nhân hóa); hình thức hỏi đáp, hình thức mô phỏng âm thanh; nhịp điệu tiết tấu thơ.

3.1 Hình thơ trong Những người bạn nhỏ

Hình ảnh trong tập thơ Những người bạn nhỏ khá phong phú và đa

dạng Tất cả đều là nhưng người bạn từ thiên nhiên như là các loài vật sống gần gũi với con người Chúng là con chó, con mèo, con gà, con cá, con bò Phạm Hổ coi đây là những người bạn Ngoài ra còn có những người bạn là những loài hoa lá cỏ cây Dưới ngòi bút của Phạm Hổ, chúng thật đẹp và sinh động Có thể là củ cà rốt, cây bắp cải, là cây rong, bông hoa hay giọt sương Tất cả được Phạm Hổ miêu tả một cách tinh tế, sinh động, gần gũi với con người Chúng ta nhìn thấy được sự hòa quyện giữa thiên nhiên và con người Với nghệ thuật xây dựng hình ảnh về các loài cỏ cây, hoa , lá, con vật, Phạm Hổ thường khai thác khía cạnh đơn sơ và mộc mạc, thân thiết, màu sắc trong thơ bình dị nhưng giàu cảm xúc và thẩm mỹ

3.1.1 Hình ảnh thơ gần gũi, quen thuộc

Đi vào thế giới thơ Phạm Hổ, ta bắt gặp những con vật, đồ vật, cảnh vật quen thuộc trong cuộc sống hàng ngày như con chó, con mèo , con gà, con cá, con trâu hay những đồ như điện thoại, máy chụp ảnh, xe cứu hỏa chúng đều được hiện ra trong thơ Phạm Hổ một cách rất dung dị

Ngòi bút của Phạm Hổ, đã mở ra trước mắt các em một thế giới phong phú tràn đầy sức sống của thiên nhiên và vạn vật Những âm thanh những