MỤC LỤCNội dungTrangI. PHẦN MỞ ĐẦU21. Lý do chọn đề tài22. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài33. Đối tượng nghiên cứu34. Giới hạn phạm vi nghiên cứu35. Phương pháp nghiên cứu3II. PHẦN NỘI DUNG51. Cở sở lý luận52. Thực trạng63. Giải pháp, biện pháp84. Kết quả thu được quả khảo nghiệm, giá trị khoa học ...19III. PHẦN KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ211. Kết luận212. Kiến nghị21NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN23TÀI LIỆU THAM KHẢO24MỘT SỐ BIỆN PHÁP LỒNG GHÉP GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNGCHO TRẺ MẦM NON 3 – 4 TUỔI TẠI TRƯỜNG MẦM NON CƯ PANG
Trang 1MỤC LỤC
4 Kết quả thu được quả khảo nghiệm, giá trị khoa học 19
Trang 2MỘT SỐ BIỆN PHÁP LỒNG GHÉP GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO TRẺ MẦM NON 3 – 4 TUỔI TẠI TRƯỜNG MẦM NON CƯ PANG
I PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trẻ em là niềm hạnh phúc của mỗi gia đình, là tương lai của dân tộc Việcbảo vệ và chăm sóc giáo dục trẻ em là trách nhiệm của nhà nước, của xã hội vàcủa mỗi gia đình
“Trẻ em hôm nayThế giới ngày mai”
Việc giáo dục trẻ ngay từ khi còn nhỏ là vô cùng quan trọng trong sựnghiệp giáo dục, nhằm hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ saunày
Chăm sóc sức khoẻ cho trẻ thơ là việc làm hết sức cần thiết Mỗi cá nhân,gia đình, cộng đồng đều có vai trò quan trọng trong việc chăm sóc giáo dục hìnhthành ở trẻ một số nề nếp thói quen vệ sinh, hành vi văn minh và kĩ năng sốngđơn giản ban đầu, góp phần tạo cơ hội cho trẻ sống, phát triển một cách khoẻmạnh Nếu được chăm sóc tốt và hình thành những thói quen vệ sinh cá nhâncần thiết từ nhỏ thì sẽ tạo thành nền móng vững chắc về sau này
Việc rèn kĩ năng sống là một mặt giáo dục cần đặc biệt coi trọng và nhất
là trong thập kỉ XXI khi sự nghiệp giáo dục đang được đẩy mạnh Việc rèn kĩnăng sống cho trẻ đòi hỏi sự thường xuyên đồng thời cũng là đòi hỏi cấp thiếtcủa việc hình thành nhân cách trong công tác giáo dục hiện nay Giáo dục trongnhà trường là vấn đề luôn cần được quan tâm thì việc rèn kĩ năng sống cho trẻcũng không kém quan trọng Qua việc rèn kĩ năng sống sẽ trang bị tri thức, hành
vi cho trẻ Đồng thời định hướng cho trẻ mầm non rèn luyện hành vi và thóiquen tốt ứng xử tốt Trong sự phát triển nhân cách của trẻ, việc rèn luyện kĩnăng sống là đảm bảo cho trẻ có được bản lĩnh rõ ràng về nhân cách toàn diện.Nếu không rèn kĩ năng sống thì không những sự ứng xử trong các tình huống sẽphức tạp, gặp khó khăn, thậm chí mắc phải sai lầm, mà việc hình thành nhâncách toàn diện của trẻ cũng bị hạn chế, phiến diện, việc xây dựng những thóiquen hành vi dễ rơi vào chủ nghĩa hình thức máy móc lí trí và tình cảm khôngthống nhất với nhau đó là lời nói không đi đôi với việc làm thì dẫn đến hiệntượng lệch lạc về nhân cách
Trong năm học này tôi được phân công giảng dạy tại lớp Mầm 4, trườngMầm non Cư Pang, hầu hết trẻ lần đầu tiên đến trường, mọi thứ thật bỡ ngỡ, thậtmới mẻ đối với trẻ, những kĩ năng sống cơ bản như vệ sinh cá nhân trẻ đều chưa
Trang 3nắm được, trẻ chưa có kĩ năng rửa tay bằng xà phòng, chưa đánh răng đúngcách, chưa biết rửa mặt như thế nào cho sạch… Hơn nữa các bệnh liên quan đếnvấn đề vệ sinh thường xuyên xảy ra nhất là bệnh “Tay, chân, miệng” - Căn bệnh
mà cho đến nay không có thuốc để chữa mà chỉ phòng bệnh là chính Nhữngđiều đó làm cho bản thân tôi trăn trở và bằng mọi cách tôi sẽ có hướng giáo dụccho trẻ nhằm hình thành cho trẻ những thói quen tốt và phòng chống bệnh tật
Từ những lý do trên tôi đã mạnh dạn lựa chọn đề tài sáng kiến kinhnghiệm “Một số biện pháp lồng ghép giáo dục kỹ năng sống cho trẻ Mầm non 3-
4 tuổi” tại trường Mầm non Cư Pang, xã Ea Bông, Huyện Krông Ana, Tỉnh ĐăkLăk
2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài
- Nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ
- Giúp cho trẻ hình thành tốt nhân cách, có ý thức thói quen giữ gìn vệsinh cá nhân sạch sẽ hàng ngày
- Nhằm giúp các bậc phụ huynh nâng cao ý thức giáo dục trẻ thích nghivới những tình huống xảy ra hàng ngày, có lối ứng xử văn minh
- Góp phần giúp trẻ phòng tránh được các loại bệnh lây lan qua tiếp xúcnhư: Bệnh chân tay miệng, cúm H5N1… Từ đó trẻ khỏe mạnh, có ý thức, tạotâm thế thoải mái nhanh nhẹn trong các hoạt động Giúp cho việc nâng cao chấtlượng chăm sóc, nâng cao tỷ lệ bé sạch, tỷ lệ chuyên cần, chất lượng giáo dục ởvùng đặc biệt khó khăn Tạo nề nếp thói quen sống cơ bản đầu tiên, góp phầntạo nguồn nhân lực có chất lượng cho tương lai
3 Đối tượng nghiên cứu
Một số biện pháp lồng ghép giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non 3 – 4tuổi
4 Giới hạn phạm vi nghiên cứu
- Khuôn khổ nghiên cứu một số biện pháp nhằm lồng ghép kỹ năng sốngcho trẻ mầm non 3 – 4 tuổi
- Đối tượng khảo sát học sinh lớp Mầm 4 trường mầm non Cư Pang
- Thời gian nghiên cứu từ tháng 8 năm 2015 đến tháng 01 năm 2016
5 Phương pháp nghiên cứu
– Phương pháp nghiên cứu lí luận: đọc nghiên cứu tổng hợp các tài liệu cóliên quan đến đề tài nghiên cứu
Trang 4– Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
+ Phương pháp quan sát sư phạm
+ Phương pháp dùng lời
+ Phương pháp dùng trò chơi
+ Phương pháp thống kê toán học
Vào đầu năm học, tôi đã chủ động kiểm tra, khảo sát, thống kê kết quảnhư sau:
Trẻ được cô giáo và cha mẹ tạo mọi điều kiện khuyến
khích khơi dậy tính tò mò, phát triển trí tưởng tượng, năng
động, mạnh dạn, tự tin
Trẻ có thói quen lao động tự phục vụ, được rèn luyện
kỹ năng tự lập, kỹ năng nhận thức, kỹ năng vận động nhỏ,
vận động tinh thông qua các hoạt động hàng ngày trong
cuộc sống của mình
Trẻ rèn kỹ năng tự kiểm soát bản thân, phát triển óc
sáng tạo, tính tự tin thông qua các hoạt động năng khiếu vẽ,
thể dục và các môn học khác
Trẻ được rèn luyện kỹ năng xã hội; kỹ năng về cảm
xúc, giao tiếp; chung sống hòa bình, và tuyệt đối không xảy
ra bạo hành trẻ em ở trường cũng như ở gia đình
Trẻ được giáo dục, chăm sóc nuôi dưỡng tốt, được 12 60%
Trang 5bảo vệ sức khỏe, được bảo đảm an toàn, phòng bệnh, được
theo dõi cân đo bằng biểu đồ phát triển
II PHẦN NỘI DUNG
1 Cở sở lý luận
Thực hiện Chỉ thị số 3008/CT-BGDĐT ngày 18/8/2014 của Bộ trưởng BộGiáo dục và Đào tạo (GDĐT) về nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục mầm nonnăm học 2014-2015, Bộ GDĐT hướng dẫn việc tổ chức giáo dục kỹ năng sốngtại các cơ sở giáo dục mâm non với mục đích: đẩy mạnh hoạt động giáo dục kỹnăng sống cho học sinh theo định hướng phát triển toàn diện phẩm chất và nănglực của học sinh gắn với định hướng nghề nghiệp; Giúp giáo viên chủ động, tíchcực trong việc tự bồi dưỡng kỹ năng sống cho bản thân và giáo dục kỹ năngsống cho học sinh; Tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội,tạo môi trường thuận lợi để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
Việc tổ chức giáo dục kỹ năng sống cho học sinh phải đảm bảo an toàn,nghiêm túc, thiết thực, hiệu quả, phát huy tính tự quản, chủ động, sáng tạo củahọc sinh Căn cứ điều kiện của nhà trường, thực tế của địa phương và đặc điểmtâm sinh lý, lứa tuổi, khả năng, nhu cầu của học sinh để tổ chức các hoạt độnggiáo dục kỹ năng sống cho học sinh, tránh việc tổ chức hình thức, quá tải, khiêncưỡng; không gây áp lực, không ép buộc học sinh tham gia Thực hiện xã hộihóa giáo dục, tranh thủ sự chỉ đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền, sự hỗ trợcủa phụ huynh học sinh, các đoàn thể, các đơn vị, doanh nghiệp đóng trên địabàn
Giáo dục kỹ năng sống là giáo dục cho người học những kỹ năng cơ bản,cần thiết, hướng tới hình thành những thói quen tốt giúp trẻ thành công, đảm bảovừa phù hợp với thực tiễn và thuần phong mỹ tục Việt Nam vừa hội nhập quốctế trong giai đoạn công nghiệp hoá đất nước Nội dung giáo dục kỹ năng sốngphải phù hợp với từng lứa tuổi và tiếp tục được rèn luyện theo mức độ tăng dần.Đối với trẻ mầm non, việc giáo dục kỹ năng sống cần tập trung vào những nộidung giúp trẻ nhận thức về bản thân: sự tự tin, tự lực, thực hiện những quy tắc
an toàn thông thường, biết làm một số việc đơn giản; hình thành và phát triểncác kỹ năng xã hội cần thiết: thể hiện tình cảm, sự chia sẻ, hợp tác, kiên trì, vượtkhó; hình thành một số kỹ năng ứng xử phù hợp với gia đình, cộng đồng, bạn bè
và môi trường
Ở Việt nam, từ năm học 2008-2009, Bộ Giáo dục- Đào tạo đã phát độngphong trào “ Xây dựng trường học thân thiện- học sinh tích cực”, với yêu cầutăng cường sự tham gia một cách hứng thú của học sinh trong các hoạt độnggiáo dục trong nhà trường và tại cộng đồng với thái độ tự giác, chủ động và ýthức sáng tạo Trong năm nội dung thực hiện có nội dung tổ chức trò chơi dângian cho học sinh đó cũng chính là rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh
Trang 6Về phía các bậc cha mẹ trẻ em luôn quan tâm đến việc làm sao để kíchthích tính tích cực học tập của trẻ, ai cũng muốn con mình được học đọc và họcviết ngay trong những năm tháng học ở trường mầm non , đặc biệt là các bậccha mẹ có con học lớp một
Kỹ năng: Là mức độ thực hiện đòi hỏi sự tập trung chú ý cao vào các thaotác thực hiện các chi tiết
Kỹ sảo: Là mức độ thực hiện các quy trình trẻ nên tự động hóa các bướcthực hiện ở mức độ tin tưởng cao, Các bước thực hiện vệ sinh một cách chínhxác Trẻ tin tưởng vào các bước thực hiện
Thói quen: Là quá trình hình thành chuỗi phản xạ có điều kiện bởi cácthao tác được lặp đi lặp lại nhiều lần dần dần thấm sâu và tạo thành phản xạ tựnhiên của mỗi người
Trẻ tuy còn nhỏ xong trẻ có thể thực hiện tốt các kiến thức thông thườngrồi dần dần sau đó hình thành các kỹ năng, kỹ sảo, thói quen cho bản thân
Vì vậy, các bậc cha mẹ cô giáo cần giáo dục dạy trẻ các kỹ năng, kỹ xảo,thói quen vệ sinh rửa mặt rửa chân tay cho trẻ đúng thời điểm đúng quy trình vệsinh và thời gian biểu hợp lý từ đó hình thành nề nếp thói quen văn minh trongcuộc sống Giúp trẻ phòng tránh, hạn chế các bệnh dịch qua đường tiêu hóa, quatiếp xúc, qua đường hô hấp như bệnh chân tay miệng, cúm H5N1 tiêu chảycấp
Trang 7100% trẻ là dân tộc thiểu số, học sinh trong lớp còn nhỏ, tuyển mới 100%,trẻ biết ít tiếng phổ thông, trẻ nhỏ đa số là không biết (đầu năm học) do đó để trẻhiểu và học được các vấn đề kỹ năng sống là việc rất khó.
Trình độ dân trí thấp, đa số các bậc phụ huynh mải làm kinh tế nên khôngquan tâm đến việc chăm sóc nuôi dưỡng, hình thành thói quen vệ sinh và giữ gìn
vệ sinh cho con cái
Đồ dùng dạy học được trang bị còn ít, chưa thực sự đủ để đảm bảo côngtác giáo dục cho trẻ
Đa số các bậc phụ huynh mải làm kinh tế không đưa con đi học mà chủyếu trẻ tự đến lớp, do đó công tác nhắc nhở các bậc phụ huynh giáo dục cho con
em trước khi đến lớp gặp khó khăn và chưa được thường xuyên
2.2 Thành công – hạn chế
* Thành công:
Phụ huynh đa số đã quan tâm đến việc học của con em mình nên việctuyển sinh trẻ ra lớp tương đối thuận lợi Lớp mầm 4 là lớp tuyển mới so vớinăm học 2014 – 2015, tổng số trẻ của lớp là 20 cháu
Luôn học hỏi trau dồi chuyên môn nghiệp vụ, biết lắng nghe, biết sửa sai,không bảo thủ nên chuyên môn nghiệp vụ tương đối vững vàng
Cơ sở vật chất trang thiết bị được Ủy Ban nhân dân xã Ea Bông rất quantâm, phân hiệu thuộc Buôn Hma tôi đan công tác trong thời gian tới sẽ được đầu
tư cơ sở vật chất đầy đủ
* Hạn chế:
Trang 8Trước khi dạy trẻ vễ kỹ năng sống phải định hướng được số biện pháp,mục đích, nhiệm vụ mình cần làm , bản thân vẫn chưa phối hợp chặt chẽ vớiphụ huynh trong việc giáo dục trẻ.
2.4 Các nguyên nhân, các yếu tố tác động
Địa bàn của buôn rộng dân cư thưa thớt, không tập trung, đường xá đếnlớp học xa, khó khăn, phải qua nhiều ruộng, qua đồi Đa số người dân làm nghềnông không có điều kiện đưa con đi học Trẻ đi học còn phải tự mình đi bộ tớilớp Do đó, việc trẻ đến lớp không sạch sẽ là điều hiển nhiên
Do các phụ huynh chưa xác định được lợi ích của việc giáo dục kỹ năngsống ảnh hưởng như thế nào đến con em mình Sự tiếp xúc với cách sống vănminh, văn hóa ít Kiến thức về chăm sóc cũng như kỹ năng nuôi dạy hạn chế.Hơn nữa việc sinh đẻ không có kế hoạch, trong một gia đình có quá đông con (3đến 5 con) nên sự quan tâm vệ sinh chăm sóc giữ gìn vệ sinh trẻ hạn chế
2.5 Phân tích đánh giá các vấn đề về thực trạng
Trường mầm non Cư Pang là một trường quốc lập mới được thành lập từtháng 6/2014 với nhiệm vụ là thực hiện công tác giáo dục chất lượng ở cấp mầmnon Được tách ra từ trường Mẫu giáo Hoa Sen tại địa bàn Xã Ea Bông Đây làmột điễm xã nghèo của huyện Krông Ana, trình độ dân trí thấp, chưa đảm bảođược mức sống cho người dân Nhận thức của một bộ phận không nhỏ ngườidân chưa đúng mức về vị trí vai trò, tầm quan trọng của việc giáo dục rèn luyện
kỹ năng sống cho trẻ mầm non Coi đó là nhiệm vụ của riêng nhà trường, nhậnthức này là chưa đầy đủ trong bối cảnh của giáo dục cả nước trong thời kỳ đấtnước ta đang hội nhập với các nước trong khu vực và thế giới
Một nguyên nhân của việc trẻ thiếu kỹ năng có thể kể đến đó là sự thiếubao bọc của các bậc cha mẹ cũng như sự thiếu quan tâm đúng mực của gia đình
và nhà trường trong việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ Nhiều bậc phụ huynhkhông sẵn sàng chia sẻ mọi khó khăn dù lớn hay nhỏ cô giáo, khiến áp lực đènặng lên nhà trường, từ đó con cái thiệt thòi, trở nên yếu ớt, thiếu bản lĩnh, khóhòa nhập với cộng đồng
3 Giải pháp, biện pháp
3.1 Mục tiêu của giải pháp, biện pháp
Trách nhiệm giáo dục đạo đức, giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non làtrách nhiệm của toàn thể hội đồng sư phạm bao gồm đội ngũ cán bộ quản lý,giáo viên, công nhân viên nhà trường chứ không phải là trách nhiệm của một cánhân, bộ phận nào Việc giáo dục đạo đức, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
Trang 9phải được thống nhất về nội dung, được tiến hành thường xuyên, liên tục trongtừng tiết dạy, ở mọi lúc, mọi nơi và có sự phối kết hợp chặt chẽ giữa các lựclượng trong và ngoài nhà trường
Lựa chọn các biện pháp, giải pháp phù hợp sẽ giải quyết được vấn đề lồngghép giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non, từ đó giáo viên biết cách giáo dục
và rèn luyện, bồi dưỡng hoàn thiện các khía cạnh nhân cách cho trẻ
3.2 Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp
3.2.1 Một số biện pháp giúp người dạy nhận thức được ý nghĩa của việcgiáo dục kỹ năng sống và xác định được những kỹ năng sống cần giáo dục chotrẻ mầm non
Đối với tâm sinh lý trẻ em dưới sáu tuổi thì có nhiều kỹ năng quan trọng
mà trẻ cần phải biết trước khi tập trung vào học văn hoá Thực tế kết quả củanhiều nghiên cứu đều cho thấy các kỹ năng quan trọng nhất trẻ phải học vào thờigian đầu của năm học là chính là những kỹ năng sống như: sự hợp tác, tự kiểmsoát, tính tự tin, tự lập, tò mò, khả năng thấu hiểu và giao tiếp Việc xác địnhđược các kỹ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi sẽ giúp giáo viên lựa chọn đúngnhững nội dung trọng tâm để dạy trẻ
- Kỹ năng là gì? Là khả năng thao tác, thực hiện một hoạt động nào đó
Có nhiều điều ta biết, ta nói được mà không làm được
VD: Trẻ biết đánh nhau hoặc tranh giành đồ chơi với bạn là sai nhưng trẻvẫn thực hiện hành vi đó
Hay: Trẻ biết tập thể dục sáng rất tốt cho sức khỏe nhưng trẻ lại không thểtập được vào mỗi buổi sáng
- Như chúng ta đã biết khoảng cách giữa nhận thức và hành động luôn khálớn Kỹ năng sống cần có cho những hành vi lành mạnh, tích cực cho mỗi cánhân trẻ
- Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mang tính cá nhân và xã hội nhằm giúptrẻ có thể chuyển tải những gì mình biết (nhận thức), những gì mình cảm nhận(thái độ) và những gì mình quan tâm (giá trị) thành những khả năng thực thụgiúp trẻ biết phải làm gì và làm thế nào (hành vi) trong tình huống khác nhaucủa cuộc sống
Xác định những kỹ năng cần giáo dục cho trẻ:
+ Kỹ năng tự nhận thức: Trẻ ý thức được về bản thân mình, có khả nănghiểu biết đánh giá được bản thân mình về tính cách, sở thích, thói quen, nhậnthức được về mặt mạnh, mặt yếu của mình trong và ngoài nhà trường Nhận
Trang 10thức được tình cảm, ý tưởng và giá trị của mình, tự chấp nhận bản thân, cảmnhận sự chấp nhận của người khác và sự chấp nhận của trẻ đối với mọi người.
VD: Cháu nhận biết được tên gọi, đặc điểm của bản thân mình, biết sởthích và những đồ dùng đồ chơi mà mình yêu thích
Qua giáo dục kỹ năng tự nhận thức, trẻ có thể tự nhận thức được về năngkhiếu và khả năng đặc biệt của mình
VD: Trẻ có năng khiếu vẽ và thích được vẽ Ngoài việc cho trẻ học năng
khiếu vẽ thì cô giáo, cha mẹ có thể cho trẻ thêm bút màu, giấy vẽ và hãy chỉ chotrẻ cách lưu giữ các bức tranh để tạo thành một bộ sưu tập tranh vẽ của chính trẻhoặc triển lãm tranh của trẻ ở góc nhỏ trong nhà
Hình ảnh: Bé thích vẽ gì?
- Kỹ năng quan hệ xã hội: Kỹ năng này trẻ phải học rất nhiều trong nhữngnăm đầu đời: trẻ học cách làm chủ ngôn ngữ, học cách nhận biết và đối phó vớicảm xúc của mình cũng như của người khác Trẻ cần được dạy cách ứng xử theocách xã hội chấp nhận Trẻ biết hợp tác với người khác khi làm việc nhóm, cáchchia sẻ luân phiên và học cách ứng xử lịch thiệp và tôn trọng người khác bằngcách lắng nghe quan điểm của người khác, chấp nhận sự khác biệt và quyết địnhmột cách công bằng
Trẻ cần học cách kết bạn, duy trì sự tương tác và mối quan hệ tích cực vớibạn cùng lứa Trẻ biết cách làm thế nào để giải quyết xung đột với bạn mình
VD: Qua các hoạt động, giờ chơi, giờ hoạt động góc, các trò chơi…trẻđược chơi cùng bạn, được trao đổi ý kiến hay chia sẻ đồ chơi với bạn
Trang 11Bé cùng chơi xây dựng
- Sự tự tin: giáo viên chú ý phát triển sự tự tin ở trẻ, trẻ cần được yêuthương và tôn trọng Quá đó, giúp cháu biết mạnh dạn, không sợ nói trước đôngngười, trẻ cảm thấy tự tin trong mọi tình huống, dám làm điều mình nghĩ và biếtbày tỏ cảm xúc của mình với người khác mà không e ngại
VD: Trẻ tự giới thiệu về bản thân mình trước bạn bè hoặc múa hát, biểudiễn văn nghệ
Trẻ tự tin múa hát
- Sự tự lập: Người lớn cần giúp trẻ biết tự lập càng sớm càng tốt, không
để trẻ quá phụ thuộc vào người lớn hoặc bạn bè Trẻ biết làm mọi việc theo khảnăng riêng của mình, có thể cân nhắc những lựa chọn và tự mình quyết định mọiviệc
VD: Trẻ biết tự xúc cơm ăn, biết tự chải răng, tự mặc áo quần…
Trang 12Bé biết tự xúc cơm ăn
- Tính trách nhiệm: Giáo dục cho cháu biết tính trách nhiệm là chịu tráchnhiệm về những hành động của mình, người có tinh thần trách nhiệm là người
mà người khác có thể tin cậy, trông chờ và hy vọng Trẻ biết làm xong công việccủa mình, cố gắng làm hết khả năng của mình, quam tâm, chăm sóc và biết giúp
VD: Trẻ cùng nhau vẽ một bức tranh hoặc trẻ cùng tham gia chơi ở gócxây dựng
