PHÁT TRIỂN NGUỒN LỰC THÔNG TIN TẠI THƯ VIỆN HỌC VIỆN TÀI CHÍNH

MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU 6 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN LỰC THÔNG TIN TẠI THƯ VIỆN HỌC VIỆN TÀI CHÍNH 14 1.1. Cơ sở lí luận về phát triển nguồn lực thông tin 14 1.1.1. Khái niệm về nguồn lực thông tin 14 1.1.2. Khái niệm phát triển nguồn lực thông tin 16 1.1.3. Vai trò của nguồn lực thông tin đối với hoạt động TTTV: 17 1.1.4. Các yếu tố tác động đến sự phát triển nguồn lực thông tin 18 1.2. Khái quát về Học viện Tài chính và Thư viện Học viện 24 1.2.1. Khái quát về Học viện Tài chính 24 1.2.2. Thư viện Học viện Tài chính 26 1.3. Đặc điểm người dùng tin và nhu cầu tin tại Thư viện Học viện Tài chính 32 1.3.1.Đặc điểm người dùng tin tại Thư viện Học viện Tài chính 32 1.3.2. Đặc điểm nhu cầu tin của NDT tại Thư viện Học viện Tài chính 35 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NGUỒN LỰC THÔNG TIN 43 TẠI THƯ VIỆN HỌC VIỆN TÀI CHÍNH 43 2.1. Cơ cấu vốn tài liệu 43 2.1.1. Theo nội dung tài liệu 43 2.1.2. Theo loại hình 44 2.1.3. Theo ngôn ngữ tài liệu 47 2.1.4. Theo thời gian xuất bản 55 2.2. Công tác phát triển vốn tài liệu tại Thư viện Học viện Tài chính. 57 2.2.1. Chính sách bổ sung tài liệu 57 2.2.2. Nguồn bổ sung 60 2.2.3. Diện bổ sung 63 2.2.4. Quy trình bổ sung 64 2.2.5. Kinh phí bổ sung 67 2.2.6. Công tác thanh lọc tài liệu 69 2.2.7. Quản lý và khai thác vốn TL 69 2.3. Tổ chức và quản lý các CSDL 71 2.4. Khai thác nguồn lực thông tin 74 2.5. Nhận xét về nguồn lực thông tin và công tác phát triển nguồn lực thông tin tại Thư viện Học viện Tài chính. 79 2.5.1. Nhận xét về nguồn lực thông tin 79 2.5.2. Nhận xét về công tác phát triển nguồn lực thông tin 81 CHƯƠNG 3:GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NGUỒN LỰC THÔNG TIN 83 TẠI THƯ VIỆN HỌC VIỆN TÀI CHÍNH 83 3.1. Các giải pháp chuyên môn nghiệp vụ 83 3.1.1. Xây dựng chính sách phát triển nguồn lực thông tin 83 3.1.2. Nâng cao chất lượng và phát triển nguồn lực thông tin 85 3.1.3.Chú trọng công tác tổ chức bảo quản và thanh lí tài liệu 90 3.1.4. Tăng cường liên kết, chia sẻ nguồn lực thông tin 91 3.2. Các giải pháp hỗ trợ 93 3.2.1. Bổ sung nguồn kinh phí 93 3.2.2. Tăng cường đầu tư cơ cở vật chất và trang thiết bị 95 3.2.3.Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực 97 3.2.4. Đào tạo người dùng tin 100 3.2.5. Đẩy mạnh và ứng dụng công nghệ thông tin 101 3.2.6. Marketing nguồn lực thông tin 103 KẾT LUẬN 105 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Phụ lục 1 Phụ lục 2

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Trang 3

Hà Nội – 2015

Trang 4

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 6

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN LỰC THÔNG TIN TẠI THƯ VIỆN HỌC VIỆN TÀI CHÍNH14 1.1 Cơ sở lí luận về phát triển nguồn lực thông tin 14

1.1.1 Khái niệm về nguồn lực thông tin 14

1.1.2 Khái niệm phát triển nguồn lực thông tin 16

1.1.3 Vai trò của nguồn lực thông tin đối với hoạt động TT-TV: 17

1.1.4 Các yếu tố tác động đến sự phát triển nguồn lực thông tin 18

1.2 Khái quát về Học viện Tài chính và Thư viện Học viện 24

1.2.1 Khái quát về Học viện Tài chính 24

1.2.2 Thư viện Học viện Tài chính 26

1.3 Đặc điểm người dùng tin và nhu cầu tin tại Thư viện Học viện Tài chính 32

1.3.1.Đặc điểm người dùng tin tại Thư viện Học viện Tài chính 32

1.3.2 Đặc điểm nhu cầu tin của NDT tại Thư viện Học viện Tài chính 35

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NGUỒN LỰC THÔNG TIN 43

TẠI THƯ VIỆN HỌC VIỆN TÀI CHÍNH 43

2.1 Cơ cấu vốn tài liệu 43

2.1.1 Theo nội dung tài liệu 43

2.1.2 Theo loại hình 44

2.1.3 Theo ngôn ngữ tài liệu 47

2.1.4 Theo thời gian xuất bản 55

2.2 Công tác phát triển vốn tài liệu tại Thư viện Học viện Tài chính 57

2.2.1 Chính sách bổ sung tài liệu 57

2.2.2 Nguồn bổ sung 60

2.2.3 Diện bổ sung 63

2.2.4 Quy trình bổ sung 64

2.2.5 Kinh phí bổ sung 67

2.2.6 Công tác thanh lọc tài liệu 69

2.2.7 Quản lý và khai thác vốn TL 69

Trang 5

2.4 Khai thác nguồn lực thông tin 74

2.5 Nhận xét về nguồn lực thông tin và công tác phát triển nguồn lực thông tin tại Thư viện Học viện Tài chính 79

2.5.1 Nhận xét về nguồn lực thông tin 79

2.5.2 Nhận xét về công tác phát triển nguồn lực thông tin 81

CHƯƠNG 3:GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NGUỒN LỰC THÔNG TIN 83

TẠI THƯ VIỆN HỌC VIỆN TÀI CHÍNH 83

3.1 Các giải pháp chuyên môn nghiệp vụ 83

3.1.1 Xây dựng chính sách phát triển nguồn lực thông tin 83

3.1.2 Nâng cao chất lượng và phát triển nguồn lực thông tin 85

3.1.3.Chú trọng công tác tổ chức bảo quản và thanh lí tài liệu 90

3.1.4 Tăng cường liên kết, chia sẻ nguồn lực thông tin 91

3.2 Các giải pháp hỗ trợ 93

3.2.1 Bổ sung nguồn kinh phí 93

3.2.2 Tăng cường đầu tư cơ cở vật chất và trang thiết bị 95

3.2.3.Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực 97

3.2.4 Đào tạo người dùng tin 100

3.2.5 Đẩy mạnh và ứng dụng công nghệ thông tin 101

3.2.6 Marketing nguồn lực thông tin 103

KẾT LUẬN 105 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Phụ lục 1

Phụ lục 2

Trang 6

KH&CN Khoa học và công nghệ

PTNLTT Phát triển nguồn lực thông tin

SP&DV Sản phẩm và dịch vụ

TVHVTC Thư viện Học viện Tài chính

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1: Số NDT của Học viện Tài chính 32 Bảng 1.2: Nhu cầu tin về các lĩnh vực khoa học 37 Bảng 1.3: Nhu cầu về khoa học kinh tế và lĩnh vực tài chính – kế toán 38

Trang 7

Bảng 1.4: Nhu cầu vể ngôn ngữ tài liệu 40

Bảng 1.5: Nhu cầu của NDT về loại hình tài liệu 40

Bảng 1.6: Nhu cầu về thời gian xuất bản của tài liệu 42

Bảng 2.1: Nguồn lực thông tin phân chia theo nội dung tài liệu 44

Bảng 2.2: Nguồn lực thông tin phân chia theo loại hình tài liệu 47

Bảng 2.3: NLTT phân theo phạm vi phổ biến thông tin 52

Bảng 2.4: Nguồn lực thông tin phân chia theo ngôn ngữ tài liệu 53

Bảng 2.5: Nguồn lực thông tin phân chia theo thời gian xuất bản của tài liệu 55 Bảng 2.6: Thống kê tài liệu nộp lưu chiểu từ năm 2009 – 2014 62

Bảng 2.7: Thống kê tài liệu biếu tặng từ năm 2009 – 2014 63

Bảng 2.8: Tổng hợp kinh phí bổ sung từ năm 2009 – 2014 68

Bảng 2.9: CSDL do Thư viện xây dựng 74

BIỂU Biểu đồ 1.1: Cơ cấu NDT tại Thư viện HVTC 33

Biểu đồ 2.1:Cơ cấu NLTT theo nội dung tài liệu 44

Biểu đồ 2.3: Cơ cấu loại hình tài liệu theo phạm vi phổ biến thông tin 53

Biểu đồ 2.4: Cơ cấu nguồn lực thông tin theo ngôn ngữ 54

Biểu đồ 2.5: Cơ cấu nguồn lực thông tin theo thời gian xuất bản 56

Trang 8

DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ

Hình 2.1 Các phân hệ của phần mềm Libol 6.0 72

Hình 2.2: Giao diện trang tra cứu trực tuyến PORTAL 75

Hình 2.3: Giao diện tìm kiếm CSDL thư mục 75

Hình 2.4: Giao diện tìm kiếm nâng cao 76

Hình 2.5: Giao diện kết quả tìm kiếm 77

Hình 2.6: Giao diện thông tin chi tiết của ấn phẩm 77

Hình 2.7: Giao diện tra cứu CSDL toàn văn 78

Hình 2.8: Giao diện dữ liệu toàn văn 79

SƠ ĐỒ Sơ đồ 1.1: Cơ cấu tổ chức của Thư viện Học viện Tài chính 31

Sơ đồ 2.1: Quy trình bổ sung tài liệu 65

Trang 9

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bước vào thế kỷ XXI, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học côngnghệ, là sự bùng nổ thông tin, kỷ nguyên của nền kinh tế tri thức Trong nền kinhtế này, thông tin / tri thức trở thành biến số cho sự phát triển của mỗi quốc gia,dân tộc Thông tin / tri thức chính là kết quả của hoạt động khoa học công nghệmà chủ thể sản sinh và nắm bắt nguồn tri thức này là con người có trình độ cao

Để có nguồn nhân lực chất lượng cao, ngành giáo dục và đào tạo nói chung vàngành giáo dục đại học nói riêng có nhiệm vụ hết sức quan trọng

Để hoàn thành sứ mệnh của mình, một trong những nhiệm vụ cấp báchcủa ngành giáo dục đào tạo là cần phải đổi mới giáo dục đại học, trong đó cóđổi mới phương thức đào tạo từ niên chế sang tín chỉ Với phương thức đàotạo mới này, nhu cầu học liệu để tự học, tự nghiên cứu phát huy khả năngsáng tạo của người học là rất cần thiết Vì vậy, quá trình đổi mới giáo dục đạihọc đặt yêu cầu đổi mới hoạt động của các cơ quan TT-TV, trong đó việc tạolập và phát triển nguồn lực thông tin (PTNLTT) nhằm thỏa mãn tốt nhất nhucầu thông tin cho người dùng tin (NDT) cần được quan tâm hàng đầu

Học viện Tài chính (HVTC) trải qua 50 năm xây dựng và phát triển,trở thành một trung tâm đào tạo nguồn nhân lực ngành tài chính chất lượngcao và NCKH tài chính lớn của cả nước Từ năm 2009, HVTC chuyển đổiphương thức đào tạo từ niên chế sang học chế tín chỉ Phương pháp đào tạomới với tôn chỉ “người học là trung tâm” vì vậy, các giảng viên phảithường xuyên tìm kiếm tài liệu, đổi mới nội dung giảng dạy, cập nhật trithức mới, sinh viên phải thường xuyên đọc tài liệu để chuẩn bị cho các bàitập nhóm, công trình nghiên cứu thực nghiệm của mình Vì vậy, nhu cầutiếp cận và sử dụng NLTT tại Thư viện của giảng viên và sinh viên rất lớn

Trang 10

Thư viện HVTC thuộc hệ thống thư viện các trường đại học khối kinh tếđóng vai trò là “giảng đường thứ hai” của sinh viên, đã nỗ lực trong côngtác phát triển và chú ý tới chất lượng NLTT , đáp ứng được một phần nhucầu thông tin của NDT, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học củaHVTC Hiện nay Thư viện đang sở hữu một NLTT khá phong phú về cácchuyên ngành: kinh tế, tài chính, ngân hàng với loại hình tài liệu truyềnthống và hiện đại Với đặc thù là một trường đại học khối ngành kinh tế,các tài liệu phục vụ công tác giảng dạy và học tập tại Học viện thường làdạng số liệu, dữ kiện…nên sự lỗi thời, lạc hậu của tài liệu diễn ra rất nhanhchóng Do đó công tác PTNLTT tại Học viện có vai trò rất quan trọng, đòihỏi phải thực hiện liên tục để NLTT tại Học viện được đảm bảo tính mới,tính thời sự Bên cạnh thành công đã đạt được công tác PTNLTT tại Thưviện HVTC còn bộc lộ nhiều hạn chế, cụ thể là: vốn tài liệu của TV được

bổ sung chỉ dựa vào kinh nghiệm của cán bộ TV dẫn tới tình trạng bổ sungthiên lệch, chưa thực sát với các hướng chủ đề trong các chuyên ngành đàotạo, cơ cấu tài liệu chưa thật phù hợp với nhu cầu của NDT, nguồn tài liệuđiện tử còn nghèo nàn Học viện Tài chính là một trung tâm đào tạo,NCKH trong lĩnh vực kinh tế tài chính lớn của cả nước, do đó, mục tiêuhướng tới của Thư viện HVTC là xây dựng được NLTT đủ mạnh cả về sốlượng và chất lượng nhằm thỏa mãn tối đa NCT của NDT Việc tạo lập vàphát triển bền vững NLTT trong HVTC thực sự là vấn đề cấp thiết và liênquan đến các khía cạnh học thuật và thực tiễn của của công tác TT-TV cầnphải được giải quyết kịp thời trong giai đoạn hiện nay Chính vì nhứng lý

do trên, tôi đã chọn chủ đề “Phát triển nguồn lực thông tin tại Thư việnHọc viện Tài chính” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ khoa họcTT-TV của mình

Trang 11

nhiên ở nước ta, việc nghiên cứu về NLTT mới được chú ý nhiều từ nủa saunhững năm 90 và những kết quả nghiên cứu về NLTT còn ở mức khá khiêmtốn Các kết quả nghiên cứu trong nước được trình bày chủ yếu trong các bàiviết trên các tạp chí chuyên ngành, trong các kỷ yếu hội thảo khoa học, cácluận văn thạc sỹ.

Bài báo, tạp chí:

Thuật ngữ “nguồn lực thông tin” được tác giả Nguyễn Hữu Hùng dùng

đầu tiên trong bài viết “Hoạt động thông tin trong khoa học và quản lý” công

bố vào năm 1973 và sau đó trong nhiều bài viết được tác giả tập hợp trongcuốn “Thông tin: Từ lý luận tới thực tiễn”[10] Gần đây, tác giả có bài “ Pháttriển NLTT trong bối cảnh công nghệ thông tin mới”[13],“Phát triển TT đểtrở thành nguồn lực”[11], “ Vấn đề phát triển và chia sẻ NLTT số hóa tại ViệtNam” đăng trên tạp chí Thông tin &Tư liệu năm 2006[12, tr.5-10] Trong cácbài viết trên tác giả thể hiện hệ quan điểm để tạo lập, quản trị và khai thácNLTT trong các hoạt động xã hội

Tác giả Vũ Văn Sơn với các bài “ Một số quan niệm về chính sáchphát triển nguồn tư liệu” đăng trên Tạp chí Thông tin & Tư liệu năm1994[ 23, tr.1-4]; “Chính sách chia sẻ NLTT trong thời kỳ áp dụng công nghệthông tin mới” đăng trên tạp chí Thông tin &Tư liệu năm 1995 [24, tr.7-10].;tác giả Nguyễn Viết Nghĩa với bài “Phương pháp luận xây dựng chính sáchphát triển nguồn tin” đăng trên Tạp chí Thông tin và Tư liệu, số 1 năm

Trang 12

2001[16,tr.12-17] đã trình bày khía cạnh chính sách đối với NLTT Tác giảNguyễn Huy Chương và Trần Mạnh Tuấn trong bài “ Phát triển nguồn họcliệu tại các tổ chức nghiên cứu đào tạo hiện nay” đăng trên tạp chí Thông tin

& Tư liệu năm 2008[2, tr.10-13] nêu vấn đề tổ chức NLTT về học liệu tại cácnhà trường

Tác giả Trần Thị Quý trong bài “Số hóa tài liệu - từ nhận thức đến triểnkhai đào tạo tại Khoa TT-TV”[21] đã xem xét cách tiếp cận để tạo lập các bộsưu tập số trong cơ sở đào tạo

Nhìn chung, các bài viết trên đây của các tác giả, đã đặt ra những khíacạnh học thuật của NLTT, trình bày về các cách tiếp cận và giải quyết nhữngvấn đề khác nhau trong lý luận và thực tiễn tổ chức NLTT Đây là những căn

cứ phương pháp luận khoa học, mang tính khái quát và vì vậy, khi ứng dụngvào thực tiễn từng cơ quan TT-TV cụ thể cần có sự nghiên cứu để áp dụngsao cho phù hợp với điều kiện, năng lực của mỗi cơ quan

Hội thảo khoa học:

Bên cạnh các bài viết trên các tạp chí chuyên ngành còn có các Kỷ yếucủa các hội thảo, hội nghị khoa học liên quan đến NLTT đã được tổ chức như:

+ Hội thảo: “Xây dựng và chia sẻ NLTT địa phương dạng số phục vụbảo tồn di sản và phát triển kinh tế xã hội diễn ra ngày 25/11/2011 tại Thưviện Quốc gia do Vụ Thư viện tổ chức

+ Hội thảo “Xây dựng và phát triển nguồn học liệu phục vụ đào tạo vànghiên cứu khoa học” do Trung tâm TT-TV Đại học QGHN phối hợp với Liênhiệp Thư viện Đại học khu vực phía Bắc tổ chức tại Đại học Đà Lạt năm 2007

+ Hội thảo “Giải pháp xây dựng và chia sẻ tài nguyên số diễn ra ngày10/3/2012 tại Trung tâm thông tin tư liệu Đại học Cần Thơ” …

Trang 13

Luận văn:

Đề tài về NLTT được thể hiện khá nhiều trong các luận văn thạc sỹ,như “ Phát triển NLTT tại Trung tâm TT-TV Viện Khoa học & Công nghệViệt Nam phục vụ sự nghiệp đổi mới đất nước.” của tác giả Nghiêm Thị NhưNgọc bảo vệ năm 2010[17]; “ Phát triển NLTT tại TV Bộ Tư pháp” của tácgiả Phạm Thị Thu Hà bảo vệ năm 2010[5]; “ Phát triển NLTT phục vụ côngtác đào tạo tín chỉ tại Trung tâm TT-TV Trường Đại học LĐ-XH” của tác giảNguyễn Tiến Đức bảo vệ năm 2010[4]; “ Phát triển NLTT tại Thư việnTrường Đại học Hoa Lư”, của tác giả Lê Thị Tuyết Nhung bảo vệ năm2011[18]; “ Phát triển NLTT tại Trung tâm TT-TV Trường Đại học An ninhNhân dân TPHCM” của tác giả Nguyễn Công Trứ bảo vệ năm 2013[ 26]; “Phát triển NLTT tại Trung tâm TT-TV Trường Đại học Công nghiệp HàNội”của tác giả Trần Thị Anh Đào bảo vệ năm 2013[3]; “ Phát triển NLTT tạiThư viện Trường Đại học Xây dựng Hà Nội của tác giả Nguyễn Thị Thu Hiềnbảo vệ năm 2013[6]…Nhìn chung các luận văn về NLTT được thực hiện đểnghiên cứu về thực trạng NLTT và công tác PTNLTT tại các cơ quan TT-TV

cụ thể Mỗi tác giả lại có các cách tiếp cận và giải quyết vấn đề khác nhau,phụ thuộc vào tính chất và đặc thù của từng cơ quan nhằm đưa ra các giảipháp phù hợp để nâng cao hiệu quả công tác phát triển NLTT tại các cơ quanTT-TV trong giai đoạn hiện nay

Nghiên cứu về hoạt động thông tin tại Thư viện HVTC đến nay có 2luận văn Đó là luận văn của tác giả Nguyễn Thị Nghĩa “Tăng cường hoạtđộng TT-TV ở HVTC thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa” bảo

vệ năm 2003[14] Đề tài này nghiên cứu thực trạng công tác tổ chức, quản lýhoạt động TT-TV và đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động TT-

TV của Thư viện phục vụ công tác giảng dạy và học tập, NCKH của HVTC;tác giả Vũ Thanh Thủy bảo vệ đề tài: “ Nghiên cứu nhu cầu tin tại T hư viện

Trang 14

HVTC” năm 2011[25] Như vậy mặc dù đến nay có khá nhiều luận văn, bàiviết khoa học về công tác PTNLTT nhưng chưa có công trình nào nghiên cứuvề công tác PTNLTT tại Thư viện HVTC

Vì vậy, có thể nói đề tài: “Phát triển nguồn lực thông tin tại Thư việnHọc viện Tài chính” là một đề tài hoàn toàn mới, không trùng lặp với cáccông trình nghiên cứu nào đã công bố cho tới nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu:

Đề tài luận văn này hướng tới việc khảo cứu thực trạng NLTT tạiTVHVTC, từ đó đề xuất các kiến nghị, giải pháp khắc phục những tồn tại,tiếp tục PTNLTT cả về lượng và chất, đáp ứng NCT của NDT phục vụ côngtác NCKH, giảng dạy, học tập của Học viện

* Nhiệm vụ nghiên cứu:

Đề tài nghiên cứu những vấn đề cụ thể như sau:

+ Hệ thống hóa lý luận về NLTT;

+ Tìm hiểu thực tiễn hoạt động của HVTC;

+ Nghiên cứu thực trạng NLTT, công tác PTNLTT tại TVHVTC;

+ Luận chứng và đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng công tácPTNLTT tại Thư viện Học viện Tài chính

4 Giả thuyết nghiên cứu

Thực trạng NLTT tại TVHVTC còn tồn tại nhiều hạn chế như: chưaxây dựng CSBS tài liệu, nguồn bổ sung chưa được bao quát đầy đủ, kinh phí

bổ sung còn hạn hẹp, vấn đề liên kết, chia sẻ NLTT chưa được triển khai, …

do vậy NLTT tại TVHVTC hiện còn chưa thể được coi là hoàn thiện, từ đónăng lực đảm bảo thông tin phục vụ hoạt động NCKH, giảng dạy và học tập

Trang 15

Thư viện được tăng cường đủ mạnh cả về số lượng và chất lượng thì hoạtđộng của Thư viện sẽ đáp ứng tốt hơn NCT của NDT góp phần nâng cao chấtlượng đào tạo và NCKH của Học viện.

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu: Nguồn lực thông tin tại TVHVTC.

* Phạm vi nghiên cứu:

* Về mặt không gian: Thư viện Học viện Tài chính

* Về mặt thời gian: Công tác PTNLTT tại TVHVTC từ 2009 đến nay.

Đây là giai đoạn HVTC bắt đầu đào tạo theo hình thức tín chỉ do đó cần phảicó NLTTđủ mạnh cả về chất và lượng phục vụ hoạt động NCKH, giảng dạyvà học tập của Học viện

6 Phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp luận:

Luận văn dựa trên phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử,quan điểm của Đảng, Nhà nước về hoạt động giáo dục đào tạo và côngtác TT-TV

* Phương pháp nghiên cứu cụ thể:

- Phương pháp nghiên cứu,thu thập, phân tích, tổng hợp tài liệu;

- Phương pháp quan sát, phỏng vấn trực tiếp/ trao đổi;

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi;

Trang 16

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, luận văn đưa ra các giải pháp có thểứng dụng vào thực tiễn nhằm khắc phục những mặt còn hạn chế, PTNLTT tạiTVHVTC nhằm thỏa mãn tối đa NCT của NDT trong giai đoạn hiện nay vànhững năm tiếp theo, góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao về lĩnhvực tài chính cho đất nước Kết quả nghiên cứu của luận văn còn là tài liệutham khảo hữu ích cho các cán bộ chuyên môn trong các cơ quan TT-TV, cánbộ giảng dạy, học viên cao học, sinh viên của các cơ sở đào tạo ngành TT-TV.

8 Dự kiến kết quả nghiên cứu

8.1.Về định lượng

Luận văn dự kiến có dung lượng khoảng 100 trang khổ giấy A4 thểhiện công tác PTNLTT tại Thư viện Học viện Tài chính

8.2.Về định tính

+ Hệ thống hóa cơ sở lý luận về PTNLTT

+ Nghiên cứu cơ sở thực tiễn và những vấn đề liên quan đến đề tài+ Nêu thực trạng công tác PTNLTT và các yếu tố tác động

+ Đưa ra các tiêu chí đánh giá NLTT của TVHVTC

+ Nhận xét ưu điểm, nhược điểm và nguyên nhân dẫn đến thựctrạng này

+ Đưa ra các kiến nghị, giải pháp cụ thể nhằm PTNLTT tại TVHVTC

9 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phục lục, phần nộidung của luận văn gồm 03 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển nguồn lực thông tin tại Thư viện Học viện Tài chính.

Chương 2: Thực trạng công tác phát triển nguồn lực thông tin tại Thư viện Học viện Tài chính.

Trang 17

Chương 3: Giải pháp phát triển nguồn lực thông tin tại Thư viện Học viện Tài chí

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN LỰC THÔNG TIN TẠI THƯ VIỆN HỌC VIỆN TÀI CHÍNH 1.1 Cơ sở lí luận về phát triển nguồn lực thông tin

1.1.1 Khái niệm về nguồn lực thông tin

Nguồn lực thông tin là một trong bốn thành tố cơ bản cấu thành cơquan TT-TV, nó có tầm quan trọng đặc biệt trong việc thỏa mãn NCT củaNDT, đồng thời phản ánh tiềm lực của mỗi thư viện trong quá trình xây dựngvà phát triển

Thuật ngữ “Nguồn lực thông tin” được dịch từ thuật ngữ tiếng Anh

“Information Resource” Khái niệm NLTT được dùng để phản ánh phầnthông tin tích cực trong xã hội, có cấu trúc, được kiểm soát, có thể truy cậpđược, có giá trị phục vụ cho hoạt động thực tiễn của con người Như vậy,không phải mọi thông tin có trong xã hội đều là nguồn lực, mà đây chỉ là phầnthông tin tích cực của xã hội được tổ chức giúp cho các hoạt động quản lý raquyết định và điều hành công việc

Hiện nay ở Việt Nam, khái niệm về “Nguồn lực thông tin” chưa đượchiểu và định nghĩa một cách thống nhất, có những quan điểm khác nhau Pháplệnh Thư viện quy định “Vốn tài liệu thư viện là những tài liệu được sưu tầmtập hợp theo nhiều chủ đề, nội dung nhất định, được xử lý theo quy tắc, quytrình khoa học của nghiệp vụ thư viện để tổ chức phục vụ người đọc đạt đượchiệu quả cao và được bảo quản”[19] Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Hùng “Nguồn lực thông tin là một dạng sản phẩm của lao động trí óc, trí tuệ của conngười, là phần tiềm lực thông tin có cấu trúc được kiểm soát và có giá trị thựctiễn trong quá trình sử dụng”[10] Theo TS.Nguyễn Viết Nghĩa “NLTT là tậphợp có tổ chức các loại hình tài liệu dưới mọi dạng khác nhau của một cơ

Trang 18

quan TT-TV nhằm thỏa mãn nhu cầu của NDT”[15] PGS.TS Trần Thị Quýcho rằng “NLTT chính là các dạng vật chất khác nhau lưu giữ các thôngtin/tri thức của con người được tổ chức, sắp xếp lại, có cấu trúc, có ý nghĩa,có nội dung mà con người có thể khai thác được chúng theo nhiều cách tiếpcận khác nhau NLTT này do một tổ chức, cá nhân nào đó kiểm soát chúngnhằm phục vụ cho lợi ích của con người”[20].

“ Nguồn lực thông tin” là sản phẩm của trí tuệ con người, là sản phẩmlao động khoa học, phản ánh những kiến thức được kiểm soát và ghi lại dướimột dạng vật chất nào đó Để trở thành nguồn lực, thông tin tiềm năng phảiđược tổ chức, cấu trúc lại để NDT có thể truy cập, tìm kiếm khai thác và sửdụng được, phục vụ nhiều lợi ích khác nhau trong xã hội Bên cạnh quan điểmphổ biến trên đây, có một số quan điểm cho rằng “nguồn lực thông tin” đồngnhất với các yếu tố tiềm năng đảm bảo cho sự phát triển của hoạt động thôngtin, bao gồm nguồn tin, nguồn nhân lực, nguồn lực vật chất và tài chính

Nguồn lực thông tin là loại tài sản cố định đặc biệt, khác với những tàisản vật chất khác, càng được khai thác sử dụng thì giá trị càng giàu thêm màkhông hề bị hao mòn mất mát đi Trong các cơ quan TT-TV, việc đầu tư vàocác công việc như xử lý, lưu giữ và tạo các công cụ để thuận lợi cho việc khaithác sử dụng các nguồn tin như tổ chức kho lưu trữ - bảo quản, xây dựng cácmục lục, các CSDL chính là làm tăng thêm giá trị sử dụng của vốn tài liệu cốđịnh đó

Như vậy, về cơ bản các khái niệm về “nguồn lực thông tin” được trìnhbày ở phần trên là có cùng bản chất và đều coi NLTT là một dạng nguồn lựcmới mà giá trị của chúng ngày càng được thừa nhận NLTT là một thực thểphức tạp mà sản phẩm trí tuệ, kết quả của lao động trí óc của con người, lànhững thông tin được tổ chức, kiểm soát và có giá trị trong hoạt động thựctiễn của con người NLTT được coi là phần tích cực của tiềm lực thông tin

Trang 19

được tổ chức sao cho NDT có thể dễ dàng truy cập, tìm kiếm, khai thác, sửdụng để phục vụ cho các lợi ích khác nhau của xã hội.

Trong khuôn khổ đề tài này, tác giả hiểu khái niệm về NLTT theonghĩa thường được sử dụng trong cơ quan TT-TV và trên các ấn phẩm thuộclĩnh vực thông tin, thư viện như sau: NLTT trong các cơ quan TT-TV baogồm các bộ sưu tập về các loại nguồn tài liệu như : sách, báo, tạp chí, luậnvăn, luận án, dưới mọi hình thức vật lý khác nhau và các phương tiện đểkiểm soát và tra cứu chúng như cơ sở dữ liệu, các công cụ tra cứu

1.1.2 Khái niệm phát triển nguồn lực thông tin

Theo từ điển tiếng Việt “phát triển” là sự biến đổi hoặc làm cho biếnđổi theo chiều hướng tăng từ ít đến nhiều, từ thấp đến cao, từ hẹp đến rộng, từđơn giản đến phức tạp, mở mang từ nhỏ thành to, từ yếu thành mạnh Nhưvậy, “phát triển” là sự biến đổi của sự vật, hiện tượng từ trạng thái tồn tại cũsang trạng thái tồn tại mới, đó là sự biến đổi cả về chất và lượng theo chiềuhướng tốt lên

Hiện nay, có rất nhiều quan điểm khác nhau về “phát triển nguồn lựcthông tin”.Theo Từ điển Giải nghĩa thư viện học và tin học của Hiệp hội thưviện Mỹ, “Phát triển NLTT” chính là phát triển bộ sưu tập của thư viện, baogồm việc xác định và phối hợp chính sách tuyển chọn, định lượng nhu cầucủa người sử dụng, những nghiên cứu về việc sử dụng sưu tập, việc đánh giásưu tập, nhận diện các nhu cầu của sưu tập, tuyển chọn tài liệu, lập kế hoạchvề việc chia sẻ tài nguyên, việc bảo quản sưu tập và loại bỏ tài liệu ra khỏisưu tập.Theo TS Nguyễn Viết Nghĩa: “phát triển” gắn liền với quản trị nguồntin, vì phát triển là tiền đề của quản trị và quản trị là một khâu quan trọngtrong PTNLTT [16]

Trong khuôn khổ đề tài này, tác giả hiểu thuật ngữ “phát triển NLTT”là hoạt động làm cho vốn tài liệu, các công cụ tra cứu thông tin của thư viện

Trang 20

được lớn mạnh theo xu hướng tốt lên, phong phú cả về lượng và chất, giúpNDT có thể tra cứu, khai thác thỏa mãn tốt hơn NCT của mình.

1.1.3 Vai trò của nguồn lực thông tin đối với hoạt động TT-TV:

NLTT có một vị trí đặc biệt quan trọng, là điều kiện tiên quyết cho sựxuất hiện của một thư viện Muốn xây dựng thư viện, đầu tiên phải có mộtkhối lượng tài liệu nhất định, đó là cơ sở quan trọng đảm bảo cho hoạt độngthư viện phục vụ bạn đọc

NLTT là động lực phát triển mọi hoạt động của thư viện bởi NCT luônbiến đổi, đa dạng và phong phú Phục vụ tốt nhất NCT của NDT làm cho hoạtđộng thư viện trở nên có ý nghĩa, hoàn thành nhiệm vụ, mục tiêu đặt ra Một

cơ quan TT- TV sẽ không thể được hình thành, phát triển nếu NLTT khôngđược tổ chức, duy trì và khai thác hiệu quả NLTT giúp cơ quan TT-TV hoànthành chức năng, nhiệm vụ mà xã hội giao cho, góp phần phát triển khoa học,kinh tế, văn hóa, xã hội bằng cách đáp ứng NCT của đông đảo các nhàchuyên môn trên các lĩnh vực hoạt động và giúp họ giải quyết được nhữngvướng mắc về chuyên môn cũng như tiếp cận với những thành tựu khoa họcmới của thế giới NDT sẽ đến cơ quan TT- TV nếu ở đó quản trị được NLTT

“đủ mạnh” đáp ứng NCT của họ Ngược lại, nếu NLTT nghèo nàn, yếu kém,không đầy đủ sẽ ảnh hưởng đến việc thu hút NDT đến khai thác, sử dụng vànhư vậy khả năng đáp ứng NCT của cơ quan TT- TV cũng hạn chế

Trong các học viện, nhà trường NLTT góp phần tích cực vào việc nângcao chất lượng giảng dạy, học tập và NCKH Giáo dục đại học nước ta đangbước vào thời kỳ đổi mới căn bản và toàn diện, NLTT trong thư viện cáctrường đại học là vấn đề cần được chú trọng phát triển Thư viện là “giảngđường thứ hai”, NLTT trong thư viện là thước đo quan trọng hàng đầu đánhgiá hiệu quả hoạt động thư viện và ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng côngtác đào tạo, NCKH của nhà trường Hiện nay, hầu hết các trường đại học ở

Trang 21

Việt Nam tiến hành thay đổi phương thức đào tạo niên chế sang đào tạo theohọc chế tín chỉ Phương thức đào tạo mới đòi hỏi đội ngũ giảng viên phải đầu

tư nhiều công sức hơn cho việc soạn bài giảng, chuẩn bị tài liệu, hướng dẫnthảo luận, tăng cường thời gian NCKH; sinh viên phải tham gia học tập vớithái độ tích cực, chủ động tìm kiếm và tham khảo các tài liệu thích hợp vớitừng môn học, từng chuyên đề khác nhau để đạt yêu cầu của mỗi tín chỉ Vớiyêu cầu đổi mới về giáo dục đào tạo, NLTT tại các thư viện đóng vai trò quantrọng giúp NDT trong nhà trường hoàn thành tốt hơn nhiệm vụ học tập, giảngdạy, nghiên cứu của mình

NLTT cung cấp cho xã hội những thông tin khoa học mới mẻ, nhữngthành quả của các công trình nghiên cứu do cán bộ, giảng viên và sinh viên thựchiện Với phương pháp đào tạo theo học chế tín chỉ như hiện nay, người dạy,người học phải dành nhiều thời gian cho NCKH, phải chủ động tìm kiếm và tựnghiên cứu tài liệu để tạo ra những công trình nghiên cứu có chất lượng hàmchứa những thông tin mới đặc thù và đôi khi là những thông tin duy nhất, khótìm thấy ở nơi khác Ở đây cũng cần nhấn mạnh tới vai trò của nguồn học liệu là

vô cùng quan trọng tại trường đại học, quyết định phần lớn tới chất lượng đàotạo và kết quả nghiên cứu

1.1.4 Các yếu tố tác động đến sự phát triển nguồn lực thông tin

Sự phát triển của NLTT chịu ảnh hưởng trực tiếp của cách mạng khoa học

kỹ thuật và công nghệ đang diễn ra trên thế giới và những yếu tố nội tại bêntrong của tổ chức Hiện nay, do sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và côngnghệ, một khối lượng thông tin tài liệu vô cùng lớn được sản sinh và luân chuyểntrong xã hội Đây là điều kiện thuận lợi đồng thời cũng là thách thức đối với côngtác PTNLTT tại mỗi cơ quan TT-TV Để việc PTNLTT đáp ứng được yêu cầuvề chất lượng và hiệu quả, đòi hỏi phải có sự chọn lọc kỹ càng, cẩn trọng dựatrên NCT của NDT, hiểu được các yếu tố ảnh hưởng tới các dòng tin tài liệu vànăng lực thực tiễn của mỗi cơ quan

Trang 22

* Sự tác động của các yếu tố KH&CN

Ngày nay, với sự phát triển nhanh chóng của KH&CN đã tác động trựctiếp tới các dòng tin, hình thức và phương tiện thông tin hiện đại, tạo thêm cơhội các để thư viện đáp ứng tốt hơn nhu cầu tin đa dạng của NDT

+ Quy luật về sự gia tăng tài liệu.

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của KHCN, đội ngũ những người làmcông tác khoa học đang tăng lên và sản phẩm của họ là các tài liệu khoa họccũng tăng lên nhanh chóng, nó ảnh hưởng không nhỏ tới quy mô, thành phầnvốn tài liệu của mỗi cơ quan TT-TV Điều này đã dẫn tới một hiện tượng màcác nhà khoa học gọi là “bùng nổ thông tin”, thể hiện ở sự gia tăng mạnh mẽcủa các dòng thông tin tư liệu trên thế giới mấy chục năm gần đây Khoa học

kỹ thuật phát triển đã làm khối lượng tri thức khoa học trong xã hội tăngnhanh cả về số lượng và chất lượng Bên cạnh những loại hình tài liệu đã xuấtbản theo phương thức truyền thống như sách, báo, tạp chí là những dạng tàiliệu điện tử như đĩa từ, đĩa quang, băng từ, CSDL trực tuyến Và điều này cóảnh hưởng lớn tới thành phần, cơ cấu kho tài liệu Từ những năm 50 thế kỷ

XX, nhà nghiên cứu lịch sử học và khoa học luận người Mỹ J Price đã nghiêncứu ảnh hưởng của cuộc cách mạng KHKT tới việc gia tăng tài liệu Quy luậttăng trưởng theo hàm mũ của dòng tin: Cứ sau chu kỳ 10 - 12 năm vốn tàiliệu của thế giới lại tăng gấp đôi đã đặt ra yêu cầu về sự phát triển của vốn tàiliệu như sau: các cơ quan TT-TV phải tăng cường thu thập, có chiến lượcchọn lọc và xử lý tài liệu hợp lý

+ Quy luật về sự tập trung và tản mạn thông tin:

Quy luật này được hình thành do tác động của xu thế phân hóa và tổnghợp trong sự phát triển khoa học hiện đại Quá trình phân hóa theo chuyên

Trang 23

môn dẫn đến hình thành các tài liệu theo chuyên môn ngành hẹp Quá trìnhliên kết các khoa học hình thành các tài liệu khoa học liên ngành.

Trong những năm 30 của thế kỷ XX, qua thống kê của nhà khoa họcngười Anh S Bradford cho thấy rằng: Nếu sắp xếp số tạp chí khoa học theothứ tự giảm dần số bài báo về một chuyên ngành nào đó thì trong danh sáchnhận được ta có thể tìm thấy một số lượng nhỏ các “tạp chí hạt nhân” Số tạpchí hạt nhân này chỉ chiếm 10% đến 15% số tạp chí nhưng chứa đựng tới 90%

số bài báo liên quan đến ngành đó

Nhờ xác định tạp chí hạt nhân, người ta xây dựng được danh mục các tạpchí cần đươc ưu tiên mua một cách hợp lý và tránh được lãng phí trong cácquy trình thông tin trong các cơ quan TT-TV

+ Quy luật về thời gian hữu ích và tính lỗi thời của tài liệu:

Thời gian hữu ích hay tuổi thọ của tài liệu khoa học kỹ thuật phụ thuộcvào lĩnh vực tri thức và giá trị nội dung của tài liệu Tuổi thọ tài liệu được tínhbằng khoảng thời gian từ lúc công bố đến lúc tài liệu trở nên lỗi thời, khôngcòn được sử dụng Tài liệu chuyên môn được sản sinh theo một yêu cầu nàođó thường giảm dần giá trị sử dụng cùng với sự phát triển của yêu cầu nàycho đến khi trở nên lỗi thời

Ý nghĩa của quy luật này có tác dụng trong việc tổ chức công tác thanhlọc tài liệu trong vốn tài liệu ở các cơ quan TT-TV Tài liệu khi không còn giátrị, không đáp ứng được nhu cầu của NDT nữa thì nên thanh lọc để tiết kiệmdiện tích kho, công sức của cán bộ, kinh phí cũng như để nâng cao hệ số hữuích và chất lượng của kho tài liệu

+ Quy luật giá cả tăng liên tục:

Hiện nay, do nhiều yếu tố tác động như lạm phát, giá cả tiêu dùng tăng,chi phí lao động cũng tăng lên nên giá cả tài liệu cũng tăng lên nhanh trongnhiều thập kỷ qua Giá cả tài liệu bao hàm hai yếu tố cấu thành, đó là giá

Trang 24

thông tin mà tài liệu chứa đựng và chi phí phần vật chất chứa đựng thông tinvà các phương tiện phân phối tài liệu.

Nghiên cứu của một số tác giả trên tạp chí “Nguồn lực Thư viện và dịch

vụ kỹ thuật” (Library Resourse and Technical Service) cho thấy, trong khoảng

10 năm, từ 1986 đến 1996, giá các loại tạp chí tăng khẳng 15,4%/năm và giácủa tài liệu khoa học công nghệ tăng trung bình 12-13%/năm

Các nguyên nhân của sự tăng giá tài liệu là do:

 Lạm phát của hầu hết các nền kinh tế trên thế giới,

 Số trang, số tập của các tạp chí đều tăng dẫn tới khối lượng tăng,

 Giá giấy và giá các nguyên vật liệu khác tăng,

 Chi phí để nâng cao chất lượng sản phẩm tăng,

 CNTT tác động mạnh đến công nghệ xuất bản

Việc giá của ấn phẩm tăng liên tục khiến việc bổ sung tài liệu mua bằngkinh phí của Thư viện mỗi năm một giảm đi, đã ảnh hưởng không nhỏ tớicông tác PTNLTT của các cơ quan TT-TV Do vậy, để duy trì công tácPTNLTT tốt và mang lại hiệu quả cao thì phải chú ý tới sự chi phối của cácquy luật trên và tìm ra những giải pháp hữu hiệu để giảm thiểu sự chi phối đó

+ Ảnh hưởng của xuất bản điện tử:

Trong thời đại hiện nay, sự phát triển mạnh mẽ của CNTT và truyềnthông đã làm thay đổi cơ cấu các loại hình tài liệu có trong mỗi cơ quan TT-

TV Tài liệu truyền thống không còn là nguồn tài liệu duy nhất, cùng với đó là

sự cân bằng với các tài liệu hiện đại, tài liệu điện tử, tài liệu số, các dạngCSDL và vật phẩm đa phương tiện Ấn phẩm điện tử, ấn phẩm số ra đời đãtạo điều kiện thuận lợi cho việc khai thác, liên kết, trao đổi thông tin có chấtlượng cao và nhanh chóng

Các ấn phẩm thông tin hiện đại với ưu điểm nổi bật là dễ kiểm soátthông tin và khả năng tìm kiếm thông tin nhanh, rút ngắn thời gian xuất bản,

Trang 25

tiết kiệm diện tích lưu trữ, khả năng linh hoạt trong liên kết tới tài liệu gốc, hỗtrợ đa phương tiện, dễ kết nối trên phạm vi toàn cầu thông qua mạngInternet, vì thế nó đang lấn át các vật mang tin truyền thống Do vậy, côngtác PTNLTT ở các cơ quan TT-TV cần phải có chính sách hợp lý, cân đốigiữa các loại hình tài liệu mới đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của NDT.

* Sự tác động của các yếu tố nội tại của cơ quan TT-TV

+ Chính sách phát triển nguồn lực thông tin:

Chính sách là một hệ quan điểm có tính sách lược có mục tiêu và kếhoạch để thực hiện chúng Đây chính là yếu tố nội tại quan trọng, có vai tròđịnh hướng và dẫn dắt trong công tác PTNLTT của mỗi cơ quan TT-TV.Chính sách PTNLTT chịu ảnh hưởng từ chính sách vĩ mô của Đảng, Nhànước tới trực tiếp là chính sách, chiến lược phát triển của chính cơ quan chủquản, của lãnh đạo cơ quan TT-TV Về cơ bản, chính sách PTNLTT là một tàiliệu chính thức thành văn được lãnh đạo cơ quan ban hành xác lập phươnghướng và cách thức xây dựng, tạo lập, duy trì, phát triển vốn tài liệu đủ sứcđáp ứng NCT của tổ chức Trong TV, chính sách PTNLTT trước hết hướngđến việc xác định cụ thể diện tài liệu bổ sung của từng cơ quan trên cơ sở đặctrưng của từng loại hình thư viện và dựa vào NCT của NDT tại cơ quan đó.Đối với các thư viện trường đại học, chính sách PTNLTT khoa học, đầy đủ,kịp thời, chính xác và bám sát với chuyên ngành đào tạo có ý nghĩa đặc biệtquan trọng, ảnh hưởng đến hiệu quả, chất lượng của NLTT

+ Trình độ của cán bộ bổ sung:

Để công tác PTNLTT đạt hiệu quả cao, đòi hỏi cán bộ bổ sung phải cótrình độ chuyên môn, trình độ ngoại ngữ nhất định và kinh nghiệm thực tế.Khi có trình độ chuyên môn vững vàng, trình độ ngoại ngữ tốt cán bộ bổ sungcó thể xác định, đánh giá được chất lượng của nguồn tin, tránh tình trạng thuthập ồ ạt, chỉ đảm bảo về mặt số lượng mà không đảm bảo chất lượng, dẫn tới

Trang 26

hiện tượng tài liệu “vừa thừa vừa thiếu”, gây lãng phí và làm suy giảm chấtlượng của NLTT.

+ Kinh phí bổ sung:

Kinh phí là nguồn tài lực giữ vai trò quan trọng và quyết định đến sựphát triển, tổ chức, khai thác NLTT của thư viện.Với nguồn kinh phí đủmạnh, thư viện sẽ có thể xây dựng kế hoạch bổ sung đầy đủ về nội dung và đadạng về loại hình tài liệu mà NDT cần, từ đó tạo niềm tin với NDT đồng thờinâng cao uy tín, thương hiệu của thư viện Trong thực tiễn, hiện nay, nguồnkinh phí dành cho bổ sung của các thư viện Việt Nam còn rất hạn chế trongkhi NCT ngày một tăng, đặc biệt là các thư viện trường đại học Bởi vậy, vớinguồn kinh phí luôn hạn hẹp, lãnh đạo các thư viện cần, một mặt, phải cóchiến lược, kế hoạch bổ sung nguồn tài liệu hợp lý, chính xác và kịp thời, mặtkhác, cần đa dạng hóa các kênh tài chính và nguồn bổ sung hỗ trợ khác

+ Cơ sở vật chất kỹ thuật:

Để công tác PTNLTT đạt hiệu quả cao thì việc đầu tư, hoàn thiện cơ sởvật chất kỹ thuật tại mỗi cơ quan TT-TV có ý nghĩa to lớn Vì khi có cơ sở vậtchất kỹ thuật tốt, đảm bảo chất lượng sẽ là điều kiện tốt để tăng cường NLTT,làm giàu có, phong phú NLTT của mỗi cơ quan TT-TV, NDT mới có thể khaithác tối đa NLTT đó Nếu CSVC được chú trọng đầu tư trong khi NLTT lạikhông được phát triển thì đó là sự không cân xứng, không đáp ứng được NCTcủa NDT Ngược lại, nếu NLTT được tăng cường bổ sung nhưng cơ sở vậtchất kỹ thuật chưa được đầu tư tương ứng thì NDT không đủ công cụ để tiếpcận nguồn tin

+ Đào tạo theo hình thức tín chỉ:

Với phương châm giáo dục mới, thực học, thực nghiệm giảng viên và

sinh viên thay bằng việc sử dụng thời gian trên lớp học là thời gian tự nghiêncứu để đáp ứng yêu cầu giảng dậy và học tập của mình Họ thường xuyên

Trang 27

phải tìm đến thư viện khai thác NLTT, tìm kiếm tài liệu đáp ứng yêu cầu đặt

ra của môn học Vì vậy mỗi thư viện phải bổ sung NLTT đủ mạnh để đáp ứngnhu cầu học tập, NCKH của NDT

Đổi mới phương thức đào tạo từ niên chế sang đào tạo theo tín chỉ đãlàm thay đổi căn bản toàn diện về NCT của NDT NDT phải chủ động tìm tàiliệu với thái độ tích cực để đạt chuẩn đầu ra của từng môn học, từng chuyênđề cho mỗi tín chỉ học tập của sinh viên.Giảng viên với vai trò hướng dẫnsinh viên tìm kiếm tài liệu phục vụ việc học tập, và họ còn cần tài liệu choquá trình nghiên cứu, giảng dạy tích cực của mình Từ những thay đổi vềNCT của NDT đặt ra yêu cầu đổi mới NLTT về mọi mặt: nội dung tài liệuphải cập nhật hơn; loại hình tài liệu phong phú hơn, nhiều bản tài liệu hơn,phương thức tổ chức phục vụ hướng đến NDT cá nhân và nhóm hơn, khaithác NLTT đặt ra hướng mới là phát triển các tài liệu điện tử phục vụ cho việcmột lượng sinh viên lớn có thể tìm kiếm một tên tài liệu Đổi mới phươngthức đào tạo là đổi mới toàn diện từ phương thức học, dạy và phương thứcphục vụ thông tin, NLTT của mỗi cơ quan TT-TV

Để NLTT đáp ứng yêu cầu đào tạo theo học chế tín chỉ, các thư viện cầnphải tạo lập, xây dựng, duy trì, bảo quản và phát triển hệ thống các kho thôngtin; đa dạng hóa, phát triển các nguồn tin và các kênh thu thập thông tin

1.2 Khái quát về Học viện Tài chính và Thư viện Học viện

1.2.1 Khái quát về Học viện Tài chính

Học viện Tài chính ngày nay (gọi tắt là Học viện), tiền thân là TrườngĐại học Tài chính – Kế toán Hà Nội, thành lập theo quyết định số 117/CPngày 31 tháng 7 năm 1963 Sự ra đời của HVTC phản ánh và đáp ứng yêu cầucấp thiết của công tác đào tạo, nghiên cứu về tài chính, đánh dấu một bướctrưởng thành của ngành tài chính

Trang 28

HVTC với sứ mệnh là một trung tâm đào tạo chuyên sâu và cung cấp chođất nước cán bộ chuyên ngành tài chính – kế toán, là một cơ quan NCKH tàichính – kế toán, góp phần đắc lực vào việc không ngừng hoàn thiện các chínhsách, cơ chế quản lý tài chính – kế toán nhằm thực hiện các mục tiêu phát triểnkinh tế - xã hội trong thời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước.

Hiện nay, Học viện có 787 cán bộ viên chức phục vụ cho khoảng25.000 sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh đang theo học tại Họcviện, trong đó: 548 giảng viên và nghiên cứu sinh và 239 cán bộ viên chức vàphục vụ Số cán bộ, viên chức có trình độ thạc sỹ trở lên là: 474 người trongđó: 48 giáo sư và phó giáo sư, 131 tiến sĩ, 343 thạc sĩ, 21 nhà giáo nhân dânvà nhà giáo ưu tú.[9]

Cơ cấu tổ chức bộ máy của Học viện gồm 32 đơn vị trong đó có 14Khoa; 13 ban và tương đương; 5 đơn vị sự nghiệp bao gồm: Trung tâm Thôngtin, Trung tâm Ngoại ngữ Tin học, Trung tâm bồi dưỡng và tư vấn Tài chínhkế toán, Viện Đào tạo quốc tế, Viện Kinh tế tài chính và các hội đồng tư vấn,các tổ chức đoàn thể xã hội và chính trị khác

Hiện nay, Học viện đào tạo 06 ngành thuộc khối ngành Kinh tế với 19chuyên ngành Đến nay, Học viện đã đào tạo được 313 tiến sĩ; 4.092 thạc sĩ;hơn 80 ngàn cử nhân kinh tế cho đất nước và cho nước bạn Lào, Campuchia.Hàng trăm chương trình, dự án, đề tài nghiên cứu khoa học các cấp đã đượcnghiên cứu thực hiện tại Học viện; trong số đó nhiều chương trình, đề án cógiá trị khoa học cao là cơ sở quan trọng giúp Đảng và Nhà nước hoạch địnhcác chính sách kinh tế, tài chính phục vụ sự nghiệp đổi mới nền kinh tế đấtnước giai đoạn hiện nay Cùng với việc hoàn thành nhiệm vụ giáo dục đàotạo, công tác NCKH ở Học viện cũng phát triển một cách toàn diện trên tất cảmọi hoạt động: nghiên cứu phục vụ lãnh đạo, nghiên cứu đổi mới nội dungchương trình, phương pháp giáo dục đào tạo,… Nội dung và hướng nghiên

Trang 29

cứu chủ yếu tập trung vào những vấn đề lý luận tài chính nảy sinh từ hoạtđộng tài chính, lý luận và thực tiễn quản lý kinh tế, hoạt động sản xuất kinhdoanh,…Những hoạt động trên đã tạo nên bước phát triển mới trong nghiêncứu khoa học, đưa Học viện thành một trong những trung tâm nghiên cứuhàng đầu về tài chính – kế toán của cả nước.

Không dừng ở đó, HVTC luôn ưu tiên phát triển công tác giao lưu, hợptác giáo dục, KHCN trong và ngoài nước Học viện mở rộng hợp tác đào tạovà NCKH quốc tế sang nước bạn Lào, Trung Quốc, Nhật Bản, Anh, Pháp, và các nước trong khu vực; triển khai 7 chương trình đào tạo và NCKH vớicác trường, Học viện, Viện nghiên cứu trên nhiều quốc gia Thỏa thuận hợptác và dự án quốc tế có tác động tích cực đến nâng cao chất lượng đào tạo củaHọc viện trên cả 3 mặt: nâng cao trình độ chuyên môn, phương pháp giảngdạy của giáo viên; góp phần đổi mới nội dung chương trình và nâng caoCSVC của Học viện Các hoạt động hợp tác quốc tế cũng góp phần tích cựcvà hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng NCKH và trao đổi học thuật vớicác giảng viên, chuyên gia nước ngoài để biên soạn và dịch ra tiếng Việt cácsách giáo trình và tài liệu tham khảo học tập Những hoạt động này đã giúpHVTC có thêm nhiều kinh nghiệm và tiềm lực đẩy nhanh quá trình hội nhậpquốc tế Đây cũng là một cách để quảng bá hình ảnh của Học viện Tài chínhđến cộng đồng khoa học, cộng đồng giáo dục trong nước và quốc tế

Những hoạt động chuyên môn và những thành quả đạt được đã chothấy, Học viện đã và đang đi đúng hướng thể hiện quyết tâm phấn đấu trởthành trung tâm đào tạo và NCKH nhằm cung cấp các sản phẩm đào tạo vàNCKH tài chính – kế toán chất lượng cao cho đất nước cũng như vươn tớitầm khu vực

1.2.2 Thư viện Học viện Tài chính

1.2.2.1 Quá trình hình thành và phát triển

Trang 30

TVHVTC ra đời ngay sau khi trường Đại học Tài chính kế toán đượcquyết định thành lập.Thời kỳ đầu mới thành lập, Thư viện là một bộ phận nhỏviện gồm có 3 người kiêm giảng viên khoa Dự bị nằm trong Phòng Đào tạo -Khoa học Sau đó, Thư viện dược tách ra thành đơn vị độc lập trực thuộc BanGiám hiệu Năm 2002 Thư viện được mở rộng thành Trung tâm TT-TV vớinhững chức năng nhiệm vụ được mở rộng, phù hợp với việc đáp ứng đổi mớigiáo dục phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Tháng 8năm 2010, HVTC có sự thay đổi về cơ cấu tổ chức bộ máy Trung tâm Thôngtin - Thư viện được chia tách ra thành Thư viện và Trung tâm thông tin Thưviện được tổ chức gọn nhẹ, chuyên sâu với nội dung sát thực việc phục vụ tàiliệu cho hoạt động giảng dạy, nghiên cứu khoa học và học tập của mọi đốitượng NDT trong Học viện.

Đến nay, số cán bộ thư viện có 16 người đều có trình độ chuyên mônvà được đào tạo chuyên ngành TT-TV Đội ngũ cán bộ của Thư viện luônđược tạo điều kiện thuận lợi để tham gia học tập, nâng cao trình độ chuyênmôn, phát triển kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp đáp ứng tốt hơn những yêucầu mới của hoạt động TT-TV

TVHVTC đã được đầu tư khá mạnh mẽ về cơ sở vật chất, trang thiết bịkhá hiện đại và vốn tài liệu tương đối phong phú (bao gồm giáo trình, sáchtham khảo và các cơ sở dữ liệu) phục vụ cho việc giảng dạy và nghiên cứucủa cán bộ, giảng viên, sinh viên trong Học viện Hoạt động của Thư việnđang được hiện đại hóa theo mô hình thư viện điện tử và dần hướng tới thưviện số Nhìn chung, qua 50 năm hoạt động, TVHVTC đã có những bướcphát triển Cùng sự trưởng thành đi lên của Học viện trong tiến trình đổi mớigiáo dục, TVHVTC đã được đổi mới trên nhiều phương diện, từ tổ chức đếnhoạt động theo hướng hiện đại hóa, đáp ứng được những yêu cầu cơ bản củahoạt động đào tạo, NCKH và học tập trong điều kiện mới

Trang 31

1.2.2.2 Chức năng, nhiệm vụ của Thư viện

Là một đơn vị phục vụ cho nhu cầu giáo dục - đào tạo và NCKH,TVHVTC có chức năng và nhiệm vụ:

* Chức năng:

TVHVTC có 4 chức năng cơ bản: văn hóa, giáo dục, thông tin, giải trí.Trong đó 2 chức năng chính là: chức năng giáo dục và chức năng thông tin hỗtrợ cho việc giảng dạy, học tập của thầy trò, nâng cao trình độ chuyên môncủa cán bộ, giảng viên, sinh viên tại Học viện Bên cạnh đó, TVHVTC cònđược xác định là trung tâm văn hóa, giải trí cung cấp kiến thức xã hội và nângcao tầm hiểu biết của NDT

* Nhiệm vụ:

Thư viện Học viện Tài chính thực hiện các nhiệm vụ cụ thể sau:

- Xây dựng và trình Ban giám đốc phê duyệt kế hoạch, chiến lược pháttriển Thư viện theo hướng hiện đại

- Lập kế hoạch thu thập, bổ sung, trao đổi các loại tài liệu (cả tài liệutruyền thống và hiện đại) phù hợp với các chuyên ngành đào tạo của Học việnvà phục vụ NCT tìm hiểu nâng cao kiến thức toàn diện của bạn đọc Phát triểnvốn tài liệu phù hợp với tính chất, nhiệm vụ và đối tượng phục vụ của Thưviện Thực hiện theo định kỳ việc thanh lọc ra khỏi kho những tài liệu khôngcòn giá trị sử dụng, cũ nát lạc hậu trừ những tài liệu quý hiếm

- Tổ chức phục vụ cho các đối tượng NDT sử dụng vốn tài liệu của Thưviện; bố trí thời gian phục vụ phù hợp với điều kiện làm việc và học tập củagiảng viên và sinh viên trong Học viện; đẩy mạnh các hoạt động phục vụngoài Thư viện nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người sử dụng; không đặt ranhững quy định làm hạn chế quyền sử dụng Thư viện của bạn đọc

Trang 32

- Thực hiện công tác nghiệp vụ: xử lý thông tin, biên soạn các ấn phẩmthông tin khoa học, tiến hành lưu giữ và bảo quản tài liệu khi được bổ sung vềThư viện.

- Tổ chức các hệ thống tuyên truyền, giới thiệu dịch vụ phổ biến thôngtin nhằm sử dụng có hiệu quả vốn tài liệu mà Thư viện quản lý

- Xây dựng hệ thống tra cứu một cách khoa học và tổ chức phục vụ bạnđọc khai thác thông tin có hiệu quả

- Mở rộng quan hệ hợp tác, trao đổi NLTT, kinh nghiệm quản lý,nghiệp vụ với các trung tâm thông tin khoa học công nghệ Quốc gia, Thư việnQuốc gia, trung tâm TT-TV các trường đại học khu vực phía Bắc,…

- Lập kế hoạch bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, tinhọc, ngoại ngữ cho cán bộ Thư viện

- Nghiên cứu ứng dụng thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến đặc biệtlà CNTT hiện đại hóa hoạt động Thư viện

1.2.2.3 Đội ngũ cán bộ và cơ cấu tổ chức của Thư viện

* Đội ngũ cán bộ

Thư viện hiện có 16 cán bộ có trình độ đại học trở lên, trong đó: 02thạc sỹ Thông tin thư viện, 6 cử nhân TT-TV, 08 đại học chuyên ngành khác.Độ tuổi cán bộ thư viện còn khá trẻ ( trên 90% cán bộ thư viện độ tuổi 25-35)

Ở độ tuổi này, kinh nghiệm công tác còn cần đươc tích lũy, song đây là độtuổi năng động, luôn sẵn sàng tiếp thu cái mới và đây cũng là lợi thế lớn gópphần cho Thư viện dễ chuyển mình thay đổi trong xu thế hội nhập Tất cả cánbộ thư viện đều đã qua các lớp đào tạo, bồi dưỡng về nghiệp vụ tin học, quản

lý thư viện điện tử, thư viện số

* Cơ cấu tổ chức:

Trang 33

Phụ trách Thư viện là Ban giám đốc gồm 1 Giám đốc và 1 Phó giámđốc Trong đó Giám đốc chịu trách nhiệm trước Giám đốc Học viện về thựchiện chức năng và nhiệm vụ của Thư viện và điều hành chung mọi hoạt độngcủa Thư viện Thư viện được chia thành 2 bộ phận chính: Bộ phận nghiệp vụvà bộ phận phục vụ bạn đọc với 7 phòng làm việc trực thuộc Ban giám đốc.

+ Bộ phận nghiệp vụ: Gồm 1 phòng nghiệp vụ có 4 cán bộ có trình độ

chuyên môn TT-TV chuyên thực hiện các quy trình hoạt động nghiệp vụ như:

bổ sung, xử lý tài liệu, số hóa tài liệu

+ Bộ phận phục vụ bạn đọc: gồm 6 phòng có 8 cán bộ có nhiệm vụ

trưc tiếp phục vụ bạn đọc và tổ chức phát hành các tài liệu giáo trình do Họcviện xuất bản

- Phòng mượn : gồm giáo trình và tài liệu tham khảo trong và ngoài

nước phục vụ cho bạn đọc mượn về nhà

- Phòng đọc mở Báo và tạp chí : gồm các tài liệu là báo, tạp chí trong

và ngoài nước

- Phòng đọc giáo viên, nghiên cứu sinh: gồm các tài liệu là báo, tạp chí

trong và ngoài nước, các loại giáo trình, sách tham khảo, luận văn thạc sĩ,luận án, đề tài khoa học

- Phòng đọc sinh viên: gồm các loại tài liệu là giáo trình, sách tham

khảo, khóa luận tốt nghiệp

- Quầy phát hành giáo trình tại Đông Ngạc.

- Phòng đọc và phát hành giáo trình tại cơ sở 53E Phan Phù Tiên.

Cơ cấu tổ chức của TV HVTC được giới thiệu qua sơ đồ sau:

Trang 34

Sơ đồ 1.1: Cơ cấu tổ chức của Thư viện Học viện Tài chính

Chú thích:

Chỉ đạo trực tiếpPhối hợp hoạt động

1.2.2.4.Cơ sở vật chất kỹ thuật

Thư viện hiện nay đã có một cơ ngơi khá khang trang, bao gồm tổngdiện tích làm việc là 2.206 m2, hệ thống phòng đọc với trang thiết bị chuyêndụng tiên tiến và được trang bị mới như: bàn ghế, tủ mục lục, giá tài liệu,máy tính cấu hình cao, máy in mã vạch, đầu đọc mã vạch, cổng từ, máy scan,máy phô tô

Ban giám đốc

Phòng đọc mở Báo – Tạp chí

Phòng phát hành

GT Đông Ngạc

Phòng đọc và phát hành

GT Phan Phù Tiên

Phòng mượn

Phòng

nghiệp

vụ

Phòng đọc

GV, nghiên cứu sinh

Phòng đọc sinh viên

Trang 35

Thư viện được lắp đặt hệ thống mạng cục bộ LAN kết nối Thư viện vớicác phòng ban trong Học viện Đồng thời Thư viện cũng kết nối mạngInternet để có thể tìm tin, trao đổi chia sẻ thông tin với các thư viện kháctrong và ngoài nước.

1.3 Đặc điểm người dùng tin và nhu cầu tin tại Thư viện Học viện Tài chính

1.3.1.Đặc điểm người dùng tin tại Thư viện Học viện Tài chính

Học viện Tài chính hiện có 787 cán bộ công chức, trong đó có 548cán bộ nghiên cứu và giảng dạy, 239 cán bộ viên chức và phục vụ; 13.334sinh viên đại học chính quy tập trung; 2.448 học viên sau đại học và gầnchục nghìn sinh viên các hệ đại học bằng 2, liên thông đại học và hệ tạichức Như vậy, NDT ở TVHVTC là toàn thể cán bộ lãnh đạo - quản lý,giảng viên, cán bộ NCKH, nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viêncác hệ đào tạo Xét theo tính chất công việc, có thể phân chia NDT củaHVTC thành ba nhóm chính sau:

- Nhóm NDT là cán bộ lãnh đạo, quản lý ;

- Nhóm NDT là cán bộ giảng dạy, nghiên cứu ;

- Nhóm NDT là học viên sau đại học và sinh viên

Số lượng NDT trong các nhóm của TVHVTC được trình bày trênbảng 1.1

Bảng 1.1: Số NDT của Học viện Tài chính

(người)

Tỉ lệ (%)

Nhóm NDT là cán bộ lãnh đạo, quản lý 148 0,9%Nhóm NDT là cán bộ giảng dạy và nghiên cứu 548 3,3%Nhóm NDT là học viên và sinh viên 15.782 95,8%

Biểu đồ 1.1: Cơ cấu NDT tại Thư viện HVTC

Trang 36

96%

3%

Nhóm NDT là Cán bộ, lãnh đạo, quản lý Nhóm NDT là học viên

và sinh viên Nhóm NDT là cán bộ giảng dạy và nghiên cứu

* Nhóm người dùng tin là cán bộ lãnh đạo, quản lý

Nhóm NDT là cán bộ lãnh đạo, quản lý của HVTC có 148 người gồm:Ban Giám đốc Học viện, các cán bộ lãnh đạo Đảng, chính quyền, đoàn thể,lãnh đạo phụ trách các Ban, Khoa, Bộ môn, cán bộ viên chức quản lý, … Dođặc điểm công việc, phần lớn cán bộ lãnh đạo, quản lý của Học viện vừa làmcông tác quản lý vừa tham gia NCKH và giảng dạy nên nhu cầu thông tin củanhóm NDT này rất phong phú và đa dạng Cường độ lao động của nhóm nàyrất cao, quỹ thời gian hạn hẹp nên thông tin được cung cấp phải cô đọng, súctích Chủ đề và nội dung thông tin cần cho nhóm này có diện rộng, mang tínhchất tổng kết, dự báo trên các lĩnh vực về khoa học kinh tế, khoa học cơ bản,khoa học xã hội Bên cạnh những nguồn thông tin khoa học, NDT ở đây cầnnhiều các văn bản, chỉ thị, nghị quyết của Đảng, Nhà nước, Bộ Tài chính vềlĩnh vực tài chính – kế toán Hình thức phục vụ thông tin thường là các thôngtin phục vụ lãnh đạo, thông tin chuyên đề, tổng quan, tổng luận, các bản tinnhanh, bản tin tóm tắt,… Như vậy, ngoài những thông tin về đường lối, chủtrương chính sách của Đảng và Nhà nước, Bộ Tài chính cần cho lãnh đạo,

Trang 37

quản lý, điều hành thì NCT của nhóm này cũng cần thông tin có tính chuyênsâu về các lĩnh vực kiến thức chuyên môn về kinh tế -tài chính – kế toán nhưcác cán bộ giảng dạy khác.

*Nhóm người dùng tin là cán bộ giảng dạy, nghiên cứu

Nhóm NDT là cán bộ nghiên cứu và giảng dạy có 548 người Đây lànhóm NDT có trình độ chuyên môn cao, có học vị học hàm từ nhiều chuyênngành khác nhau Họ tham gia công tác giảng dạy và nghiên cứu, hướng dẫnhọc viên sau đại học, sinh viên NCKH theo từng chuyên ngành đào tạo của

Học viện.

Cán bộ giảng dạy, nghiên cứu là những người có vai trò quan trọng đốivới chất lượng giáo dục đào tạo của Nhà trường Họ là những người có ảnhhưởng tích cực tới công cuộc đổi mới giáo dục của nhà nước Nhóm này cócường độ hoạt động thông tin năng động và tích cực nhất Họ vừa là nhữngngười sáng tạo và thường xuyên cung cấp thông tin mới cập nhật qua hệthống bài giảng, giáo trình, các bài báo, tạp chí, các công trình NCKH đượccông bố, các đề tài - dự án được thực hiện,vừa là những người chuyển giaothông tin, tri thức tới người học Vì vậy, thông tin cho nhóm này cần đáp ứngtính chất chuyên sâu, chuyên ngành, có tính học thuật, đảm bảo kết hợp vềphương diện lý luận và thực tiễn mang tính thời sự liên quan đến các lĩnh vựckinh tế Hình thức phục vụ thông tin của nhóm NDT này là các thông tinchuyên đề, thông tin chọn lọc, thông tin tín hiệu về tài liệu mới thuộc các chủđề về tài chính – kế toán nói riêng về khoa học kinh tế nói chung

* Nhóm người dùng tin là học viên và sinh viên

Đây là nhóm NDT thường xuyên tiềm tàng, đông đảo và biến động Về

số lượng NDT nhóm này tại HVTC chiếm khoảng 96% tổng số NDT của Thưviện Nhóm này gồm: sinh viên hệ chính quy, học viên các bậc đào tạo, các hệđào tạo của Học viện NCT của họ rất lớn, phong phú và đa dạng phục vụ

Trang 38

mục đích học tập và tập dượt NCKH Họ thường sử dụng thư viện với cườngđộ cao, đặc biệt vào thời gian thi kết thúc môn học, khi thực hiện các côngtrình NCKH hoặc chuẩn bị hoàn thành chương trình đào tạo ở các bậc học cửnhân, cao học, nghiên cứu sinh

Trong những năm gần đây, cùng với những điều kiện thuận lợi về cơ

sở vật chất và những yêu cầu đổi mới về nội dung và phương pháp giảng dạy,nhóm NDT này đến Thư viện tăng lên đáng kể.Thư viện được xem là kênhthông tin và là giảng đường thứ hai giúp họ nắm bắt thông tin và làm chủ tri thức

1.3.2 Đặc điểm nhu cầu tin của NDT tại Thư viện Học viện Tài chính

Nhu cầu tin là đòi hỏi khách quan của con người đối với việc tiếp nhậnvà sử dụng thông tin nhằm duy trì hoạt động xã hội và sáng tạo của conngười Nghiên cứu NCT là nhận dạng và trình bày được bản chất về nhu cầuthông tin, thành phần tài liệu của NDT, trên cơ sở đó tìm ra biện pháp cụ thểvà phù hợp để cung cấp thông tin hoặc tài liệu cho họ

Nghiên cứu NCT của NDT là một trong những nhiệm vụ quan trọngcủa bất cứ cơ quan TT-TV nào với mục tiêu là không ngừng nâng cao khảnăng đáp ứng nhu cầu tin của họ NDT và nhu cầu của họ đã trở thành một cơ

sở thiết yếu định hướng cho hoạt động của các cơ quan TT-TV, trên cơ sở đótìm ra biện pháp cụ thể và phù hợp để cung cấp thông tin hoặc tài liệu mộtcách hiệu quả nhất

Để có thể nhận dạng được NCT của NDT tại TVHVTC một cách kháchquan, chính xác, tác giả đã tiến hành khảo sát thông qua các “Phiếu điều tranhu cầu tin” (Phụ lục số1), tìm hiểu và trao đổi trực tiếp với bạn đọc, nghiêncứu thông qua phiếu yêu cầu mượn hàng ngày của NDT, qua phần mềmCSDL lưu thông, quản lý, báo cáo lượt bạn đọc

Thực hiện điều tra qua phiếu: Tổng số phiếu phát ra là 400 phiếu, tổng

số phiếu thu về là 365 phiếu (tỷ lệ thu hồi đạt trên 91,2% số phiếu) Cụ thể:

Trang 39

* Đối với nhóm cán bộ lãnh đạo, quản lý:

- Phát ra: 30 phiếu, thu về: 28 phiếu (chiếm 93,3%)

* Đối với nhóm cán bộ giảng dạy, nghiên cứu

- Phát ra :100 phiếu, thu về: 87 phiếu (chiếm 87%)

* Đối với nhóm học viên và sinh viên:

- Phát ra: 270, thu về 250 (chiếm 92,5%)

Trên cơ sở những số liệu thu được tác giả tiến hành phân tích số liệu, kết hợpvới nghiên cứu các báo cáo công tác phục vụ bạn đọc thường niên của Thưviện, để từ đó đưa ra những đánh giá khách quan về đặc điểm NCT của NDTtại Học viện theo một số tiêu chí được trình bày dưới đây:

* Nhu cầu về nội dung thông tin

NDT đều quan tâm đầu tiên đến nội dung chủ đề, mà ở đây là các lĩnhvực kiến thức khoa học giúp họ nâng cao hiểu biết, trau dồi kiến thức và nănglực chuyên môn Đến nay, Học viện đã có 14 khoa đào tạo với 6 ngành đàotạo chính quy và nhiều ngành đào tạo không chính quy.Trên cơ sở các ngànhđào tạo được giao, Học viện đã xây dựng được 19 chuyên ngành đào tạo vớitrên 210 môn học Vì vậy, cùng sự gia tăng về số lượng NDT, NCT về cáclĩnh vực khoa học tại trường cũng đang phát triển và ngày càng đa dạng,phong phú với mức độ chuyên sâu và tầm bao quát khác nhau

Để có bức tranh chủ đề nội dung của NCT, các lĩnh vực nội dung đượcphân thành 7 lĩnh vực: Khoa học Chính trị, Khoa học xã hội, Khoa học tựnhiên, Khoa học kỹ thuật, Khoa học kinh tế, Khoa học giáo dục và các lĩnhvực khác Kết quả điều tra cho thấy mức độ, NCT của NDT theo các nội dungkhông giống nhau (Bảng 1.2)

Bảng 1.2: Nhu cầu tin về các lĩnh vực khoa học

Trang 40

Tỉ lệ

%

Sốphiế

u

Tỉ lệ

%

Sốphiế

Tại Thư viện Học viện Tài chính NCT về tài liệu khoa học kinh tế

chiếm tỷ lệ áp đảo 90,1%, vượt trội hơn NCT về các môn khoa học tự nhiên

(10,4%); khoa học giáo dục (9,9%); khoa học kỹ thuật (0,55%) Các thông tin

thuộc lĩnh vực chính trị, khoa học xã hội cũng được nhiều NDT của Học viện

quan tâm để nâng cao vốn kiến tức xã hội Tuy nhiên, tỉ lệ NCT về lĩnh vực

này tại Thư viện chỉ ở mức trên 20%, trong đó KHXH là 24,9%, khoa học

chính trị là 20,3%

NCT ở TVHVTC mang tính rõ nét đặc thù của một đơn vị đào tạo,

nghiên cứu về kinh tế, tài chính – kế toán Điều này cũng phản ánh một thực

tế là những biến đổi trong ngành tài chính – kế toán trong giai đoạn hiện nay

đã và đang tác động một cách sâu sắc đến NDT làm cho họ luôn có ý thức

nâng cao trình độ chuyên môn để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội

Để nắm rõ hơn NCT về lĩnh vực kinh tế, một lĩnh vực thông tin chủ yếu

của NDT ở HVTC, cần khảo sát cụ thể theo các chuyên ngành đào tạo và các

lĩnh vực nghiên cứu kinh tế, Tài chính - Kế toán Kết quả điều tra NCT về

các chuyên ngành được thể hiện trên Bảng 1.3

Định dạng
Số trang	124
Dung lượng	3,22 MB