ĐỀ CƢƠNG MÔN HỌC TÍN CHỈ MỘT SỐ VẤN ĐỀ DÂN TỘC HỌC NÔNG NGHIỆP

Chuẩn bị xeminar theo yêu cầu của giáo viên Làm việc nhóm, tự học và tự nghiên cứu tài liệu. Sinh viên có khả năng thực hành tốt các phương pháp và kĩ thuật nghiên cứu trong Nông nghiệp và kinh tế nói chung và tại Việt nam. 3.1.3. Thái độ: Người học cần: Nghiêm túc, chuẩn bị bài trước khi đến lớp Tích cực nghe giảng trên lớp Thảo luận, tham gia đầy đủ các hoạt động ngoại khóa. Tham gia làm các bài tập theo chủ đề.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA LỊCH SỬ

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC TÍN CHỈ MỘT SỐ VẤN ĐỀ DÂN TỘC HỌC NÔNG NGHIỆP

(Dùng cho sinh viên ngành Nhân học)

Người biên soạn: PGS.TS Lê Sĩ Giáo

Hà Nội, 2008

1 THÔNG TIN VỀ GIẢNG VIÊN

1.Họ và tên giảng viên 1: Lê Sĩ Giáo

Học vị: TS

Thời gian, địa điểm làm việc:

+ Thời gian: Sáng thứ 2, thứ 4

+ Địa điểm: Văn phòng khoa Lịch sử,

tầng 3, nhà B, trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn,

336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

Địa chỉ liên hệ: Văn phòng khoa Lịch sử,

tầng 3, nhà B, trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn,

336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

Điện thoại: 84.4.8543141 ; Mobile: 0915433186

Email:

Các hướng nghiên cứu chính:

+ Những vấn đề Nhân học về Kinh tế, xã hội, văn hoá

+ Các vấn đề nhân học Văn hóa tộc người

+ Những vấn đề Nhân học Ứng dụng và Phát triển

2 THÔNG TIN CHUNG VỀ MÔN HỌC

2.1 Tên môn học: Một số vấn đề dân tộc học nông nghiệp

+ Thảo luận: 04 giờ tín chỉ

+ Tự học: 04 giờ tín chỉ

2 8 Địa chỉ khoa phụ trách môn học:

Khoa Lịch sử, tầng 3, nhà B, trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn,

336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

- Cung cấp cho người học – sinh viên ngành Nhân học hiểu và nắm được các tri thức về những vấn đề lí thuyết ( Bao gồm khái niệm, cách tiếp cận, khung lí thuyết), phương pháp nghiên cứu ( Bao gồm các kĩ thuật thu thập tài liệu, phân tích xử lí và trình bày tài liệu ) và tri thức phổ thông về một số chủ đề quan trọng của ngành học

- Từ những kiến thức được học, sinh viên biết vận dụng các kỹ năng, phương pháp nghiên cứu và giải quyết các vấn đề liên quan đến các vấn đề Nông nghiệp

ở Việt nam

3.1.2 Kỹ năng:

Nắm được các kỹ năng:

- Đọc tài liệu

- Chuẩn bị xeminar theo yêu cầu của giáo viên

- Làm việc nhóm, tự học và tự nghiên cứu tài liệu

- Sinh viên có khả năng thực hành tốt các phương pháp và kĩ thuật nghiên cứu trong Nông nghiệp và kinh tế nói chung và tại Việt nam

3.1.3 Thái độ: Người học cần:

- Nghiêm túc, chuẩn bị bài trước khi đến lớp

- Tích cực nghe giảng trên lớp

- Thảo luận, tham gia đầy đủ các hoạt động ngoại khóa

- Tham gia làm các bài tập theo chủ đề

3.2 Mục tiêu của từng bài học cụ thể:

hệ sinh thái và sinh thái nông nghiệp

-Nhớ được chi tiết các nội hàm các khái niệm Hệ sinh thái

- Phân tích được mối quan hệ giữa các hệ sinh thái

và các hoạt động trong kinh tế nông nghiệp

- Nhận diện được vai trò của

hệ sinh thái đối với đời sống con người và nền nông nghiệp

2 Sự ra đời

của nông

- Nhớ được tên các khái niện liên quan đến

- Nhớ được chi tiết các nội hàm các khái

- Phân tích được mối quan hệ giữa các hệ sinh thái

Việt nam

niệm Hệ sinh thái các dân tộc Việt nam

và các hoạt động trong kinh tế nông các dân tộc Việt nam

- Nhận diện được vai trò của

hệ sinh thái đối với đời sống con người và nền nông nghiệp các dân tộc Việt nam

- Hiểu một các chi tiết các tôn giáo

- Tiến trình lịch sử khái quát các tôn giáo

- Phân tích cơ sở

xã hội và lịch sử tác động đến tiến trình các tôn giáo

- Nhận thức được vị thế của các tôn giáo trong tiến trình lịch sử

- hiểu được biểu hiện của các tôn giáo đó trong tiến trình lịch sử dân tôc

- Nhận ra được những đặc ddierm của các tôn giáo ở VN

- Đánh giá được vai trò của các tôn giáo trong xã hội VN

5 5 Lịch và Nhớ được tên Nhớ chi tiết về - Phân tích được

Nông lịch các loại nông

lịch các tộc người trên thế giới và Đông nam á

các loại nông lịch và cách sử dụng của ác dận tộc ở trên thế giới

ý nghĩa Nông lịch trong sản xuất nông nghiệp

và các hoạt động khác của xã hội

- Nhận diện được sự khác biệt các Nông lịch của các tộc dân tộc

6 6 Lịch và

Nông lịch

Việt nam

Nhớ được tên các loại nông lịch các tộc người Việt nam

Nhớ chi tiết về các loại nông lịch và cách sử dụng của ác dận tộc ở Việt nam

- Phân tích được

ý nghĩa Nông lịch trong sản xuất nông nghiệp

và các hoạt động khác của xã hội

- Nhận diện được sự khác biệt các Nông lịch của các tộc người ở Việt nam

- Nắm được chi tiết về kết cấu của các loại hình canh tác nương rẫy

- Phân tích được quan hệ giữa các hình thức canh tác nương rẫy với các hoạt động khác trong nông nghiệp

- Phận diện được những đặc trưng

của các hình canh tác nương rẫy các dân tộc Việt nam

- Đánh giá vai trò của nó trong hoạt động kinh

tế của các dân tộc

8 8 Tự nghiên

cứu

- Đọc các tài liệu

- tóm tắt nội dung chính của các bài đã học

- Đưa ra được những thắc mắc trong căc bài và các tài liệu đã đọc

- Chuẩn bị các vấn đề cần thảo luận

9 9 Thảo luận

Trên lớp

- Thảo luận các khái niệm

- Thảo luận các lí thuyết và các phương pháp nghiên cứu liên quan dến nội dung các bài đã học

- Thảo luận các vấn đề khoa học đang tranh cãi

- Nêu và thảo luận các vấn đề mới phát hiện

- Nắm được chi tiết về kết cấu của các loại hình canh tác Vườn

- Phân tích được quan hệ giữa các hình thức canh tác Vườn với các hoạt động khác trong nông nghiệp

- Phận diện được những đặc trưng của các hình thức trồng lúa các dân tộc Việt

nam

- Đánh giá vai trò của nó trong hoạt động kinh

tế của các dân tộc

- Nắm được chi tiết về kết cấu của các loại hình trồng lúa

- Phân tích được quan hệ giữa các hình thức trồng lúa trong nông nghiệp

- Phận diện được những đặc trưng của các hình thức trồng lúa các dân tộc Việt nam

- Đánh giá vai trò của nó trong hoạt động kinh

tế của các dân tộc

12 12 Hệ

thống Nông

cụ

Nhớ được tên các loại hình và các công cụ trong sả xuất nông nghiệp trong khu vực

và Việt nam

- Nắm được chi tiết về kết cấu của các loại hình thủy lợi

- Phân tích được vai trò của hệ công cụ trong nông nghiệp

- Phận diện được những đặc trưng của hệ thống công cụ các dân tộc Việt nam

13 13 Hệ

thống thủy

nông

Nhớ được tên các loại hình và các công cụ trong thủy lợi

- Nắm được chi tiết về kết cấu của các loại hình thủy lợi

- Phân tích được vai trò của hệ thống thủy nông trong nông nghiệp

- Phận diện được những đặc trưng của hệ thống thủy nông các dân tộc Việt nam

nghiên cứu

- Đọc các tài liệu

- tóm tắt nội dung chính của các bài đã học

- Đưa ra được những thắc mắc trong căc bài và các tài liệu đã đọc

- Chuẩn bị các vấn đề cần thảo luận

15 15 Thảo luận

trên lớp

- Thảo luận các khái niệm

- Thảo luận các lí thuyết và các phương pháp nghiên cứu liên quan dến nội dung các bài đã học

- Thảo luận các vấn đề khoa học đang tranh cãi

- Nêu và thảo luận các vấn đề mới phát hiện

- Giải đáp các thắc mắc toàn bộ bài giảng

4 TÓM TẮT NỘI DUNG MÔN HỌC

- Môn học cung cấp cho người học – sinh viên ngành Nhân học về những vấn

đề Nông nghiệp và sự phát triển nông nghiệp trên trong khu vực và đặc biệt là ở Việt nam Từ những kiến thức được học, sinh viên biết vận dụng các kỹ năng, phương pháp nghiên cứu và giải quyết các vấn đề liên quan đến kinh tế và Nông nghiệp các tộc người ở Việt nam

- Môn học cung cấp cho sinh viên kiến thức về những yếu tố cơ bản của Nông

nghiệp dưới góc nhìn của Nhân học Bên cạnh đó, sinh viên cũng được trang bị kiến thức về những hướng tiếp cận các lí thuyết trong nghiên cứu văn hóa tộc người như: tiếp cận theo thuyết Chức năng – Cấu trúc, thuyết Xung đột, thuyết Tiến hóa, thuyết Vòng văn hóa, thuyết Tương đối văn hóa, thuyết Sinh thái học, chủ nghĩa Duy vật lịch sử và Duy vật biện chứng v v

- Cụ thể hơn, môn học giới thiệu cho sinh viên các cách thức triển khai nghiên cứu theo phương pháp Nhân học như các khái niệm liên quan đến Mẫu, lập Mẫu; các phương pháp quan sát (quan sát tham dự, quan sát không tham dự, thảo luận nhóm tập trung…); các phương pháp phỏng vấn (phỏng vấn cấu trúc, phỏng vấn bán cấu trúc…) Đây là các phương pháp cụ thể, hữu hiệu đối với các sinh viên khoa Lịch sử nói chung và sinh viên Bộ môn Nhân học học khi tiến hành triển khai các nghiên cứu liên ngành, nghiên cứu các vấn đề lịch sử văn hóa truyền thống và hiện đại

5 NỘI DUNG CHI TIẾT MÔN HỌC

Nội dung 1 Sự ra đời của nông nghiệp Việt nam và Đông nam á

1 Hệ sinh thái nhiệt đới và sự ra đời của nền nông nghiệp ở Việt nam và

Đông nam á

1.1 Về khái niệm Hệ sinh thái

1.2 Hệ sinh thái phổ tạp và hệ sinh thái chuyên biệt

1.3 Tính phổ tạp của hệ sinh thái và sự ra đời sớm của nông nghiệp ở VN và

ĐNA

Nội dung 2 Sự ra đời của nông nghiệp Việt nam và Đông nam á ( tiếp)

2 Các giai đoạn phát triển của nông nghiệp Việt nam và Đông nam á

2.1 Thời tiền sử

2.2 Sự xuất hiện nền nông nghiệp sớm

2.3 Thời Cổ đại, cận đại và đương đại

Nội dung 3 Cây trồng và vật nuôi

1 Cây trồng, cây lúa

1.1 Lịch sử cây lúa và nghề trồng lúa

1.2 Lúa nếp, lúa tẻ và mối quan hệ của nó

1.3 Lúa nước lúa cạn và quan điểm về quê hương của cây lúa

Nội dung 4 Cây trồng và vật nuôi ( tiếp)

2 Vật nuôi, con trâu

2.1 Sự phân bố đàn trâu trên thế giới

2.2 Quá trình thuần dưỡng và sử dụng trâu ở các cư dân nông nghiệp ở Việt

nam

2.3 Những loại vật nuôi lâu đời khác

Nội dung 5 Lịch và Nông lịch

1 Lịch và nông lịch của một số nước trong khu vực

1.1 Lịch và nông lịch của Trung quốc

1.2 Lịch và nông lịch của Nhật bản

1.3 Lịch và nông lịch của Mông cổ

1.4 Lịch và nông lịch của một số nước Đông nam á

Nội dung 6 Lịch và Nông lịch Việt nam

1 Khái quát chung về Lịch và nông lịch Việt nam

2 Lịch và nông lịch của người Mường

3 Lịch và nông lịch của người Thái

4 Lịch và nông lịch của người Việt

Nội dung 7 Các phương thức canh tác trong nông nghiệp

1 Nương rẫy và vị trí của nề nông nghiệp truyền thống

2 Các đặc điểm của phương thức canh tác nương rẫy

Nội dung 8 Tự nghiên cứu

- Đọc các tài liệu từ nội dung 1-7

- tóm tắt nội dung chính từ nội dung 1-7

- Đưa ra được những thắc mắc trong bài và các tài liệu đã đọc

- Chuẩn bị các vấn đề cần thảo luận từ nội dung 1-7

Nội dung 9 Thảo luận trên lớp

- Thảo luận các khái niệm

- Thảo luận các lí thuyết và các phương pháp nghiên cứu liên quan dến nội dung các bài đã học

- Thảo luận các vấn đề khoa học đang tranh cãi

- Nêu và thảo luận các vấn đề mới phát hiện

Nội dung 10 Các phương thức canh tác trong nông nghiệp

Sự xuất hiện vườn và nghề làm vườn

1 Bức tranh về các loại hình vườn ở việt nam

2 Sự hình thành mảnh vườn và mối quan hệ với nương rẫy

3 Mảnh vườn trong quá trình chuyển nền nông nghiệp tự cung tự caaso

sang nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa

4 Vai trò và ý nghĩa của kinh tế vườn trong hoạt động nông nghiệp

Nội dung 11 Các phương thức canh tác trong nông nghiệp ( Tiếp )

Canh tác ruộng nước

1 Sự phân loại ruộng nước

2 Quá trình canh tác ruộng nước

3 Tính độc đáo cảu canh tác ruộng nước ở các tộc người thiểu số Việt nam

Nội dung 12 Hệ thống Nông cụ

1 Hệ thống công cụ trong sản xuất nông nghiệp

Nội dung 13 Hệ thống thủy nông

1 Vị trí của thủy lợi trong sản xuất nông nghiệp

2 Hệ thống dẫn thủy nhập điền

2.1 Hệ thống mương, phai

2.2 Hệ thống lốc, cọn

Nội dung 14 Tự nghiên cứu

- Đọc các tài liệu từ nội dung 10 -13

- tóm tắt nội dung chính từ nội dung 10 -13

- Đưa ra được những thắc mắc trong bài và các tài liệu đã đọc

- Chuẩn bị các vấn đề cần thảo luận từ nội dung 10 -13

Nội dung 15 Thảo luận

- Thảo luận các khái niệm

- Thảo luận các lí thuyết và các phương pháp nghiên cứu liên quan dến nội dung các bài đã học

- Thảo luận các vấn đề khoa học đang tranh cãi

- Nêu và thảo luận các vấn đề mới phát hiện

- Giải đáp các thắc mắc toàn bộ bài giảng

6 HỌC LIỆU

1.2.1 Học liệu bắt buộc

1 Oatabe: Con đường lúa gạo, H.1988

2 Hà văn Tấn: Các hệ sinh thái và nhiệt đới và tiền sử ở Việt nam, Tạp chí Khảo cổ học H 1981 Số 4

3 Ngô Dức Thịnh: Các loại hình cày hiện đại của các dân tộc Dông nam á, Tạp chí Khảo cổ học H 1981 Số 4

4 Đào Thế Tuấn: Hệ sinh Thái nông nghiệp H 1984

5 Đặng Nghiêm Vạn: Các hình thức trồng lúa, Tạp chí Khảo cổ học H 1980

8 Bùi Huy Đáp: Cây lúa Việt nam H 1980

9 Lê Sĩ Giáo : Sự xuất hiện nghề trồng lúa- một vấn đề quan trọng của Dân tộc học nông nghiệp lịch sử, Tạp chí Dân tộc học H 1989 Số 1

10 Lê Sĩ Giáo : Nghĩ về một số ván đề đã làm được trong nghiên cứu dân tộc học nông nghiệp, Tạp chí Dân tộc học H 1994 Số 1

11 Nhiều tác giả : Lịch trong văn hóa của các dân tộc trên thế giới

Lý thuyết

Thảo luận

** Nội dung 1, tuần 1

Sự ra đời của nông nghiệp Việt nam và Đông nam á

viên chuẩn bị 4

Lý thuyết

(2 giờ tín

- Về khái niệm Hệ sinh thái

- Hệ sinh thái phổ tạp và hệ sinh thái chuyên biệt

chỉ) - Tính phổ tạp của hệ sinh thái và sự ra

đời sớm của nông nghiệp ở VN và ĐNA

- Q.4

- Q.7

** Nội dung 2, tuần 2

Sự ra đời của nông nghiệp Việt nam và Đông nam á ( tiếp)

- Sự xuất hiện nền nông nghiệp sớm

- Thời Cổ đại, cận đại và đương đại

viên chuẩn bị

Lý thuyết

(2 giờ tín

chỉ)

Cây trồng và cây lúa

- Lịch sử cây lúa và nghề trồng lúa

- Lúa nếp, lúa tẻ và mối quan hệ của nó

- Lúa nước lúa cạn và quan điểm về quê hương của cây lúa

viên chuẩn bị

Lý thuyết

(2 giờ tín

chỉ)

Vật nuôi – Con trâu

- Sự phân bố đàn trâu trên thế giới

- Quá trình thuần dưỡng và sử dụng trâu ở

- các cư dân nông nghiệp ở Việt nam

- Những loại vật nuôi lâu đời khác

- Lịch và nông lịch của Mông cổ

- Lịch và nông lịch của một số nước Đông

viên chuẩn bị

- Lịch và nông lịch của người Mường

- Lịch và nông lịch của người Thái

- Lịch và nông lịch của người Việt

Đọc các tài liệu + Q 1, 3, 5, 10

** Nội dung 8, tuần 8

** Nội dung 9, tuần 9

Các vấn đề giáo viên sẽ yêu cầu trong các bài

đã học Tập trung vào các vấn đề lí thuyết và những vấn đề khoa học đang tranh luận

** Nội dung 10, tuần 10

Các phương thức canh tác trong nông nghiệp

Sự xuất hiện vườn và nghề làm vườn

viên chuẩn bị

Tự học

(2 giờ tín

chỉ)

- Bức tranh về các loại hình vườn việt nam

- Sự hình thành mảnh vườn và mối quan

hệ với nương rẫy

- Mảnh vườn trong quá trình chuyển nền nông nghiệp tự cung tự cấp sang nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa

- Vai trò và ý nghĩa của kinh tế vườn trong hoạt động nông nghiệp

Đọc các tài liệu

- Q.1, 3, 5, 6, 8,

9, 11

** Nội dung 11, tuần 11 Các phương thức canh tác trong nông nghiệp

Canh tác ruộng nước

viên chuẩn bị 6

6 Yêu cầu dành cho sinh viên để phục vụ cho buổi học sau

Lý thuyết

(2 giờ tín

chỉ)

- Sự phân loại ruộng nước

- Quá trình canh tác ruộng nước Tính độc đáo cảu canh tác ruộng nước ở -

- các tộc người thiểu số Việt nam

Đọc các tài liệu

viên chuẩn bị 8

7

Yêu cầu dành cho sinh viên để phục vụ cho buổi học sau

8 Yêu cầu dành cho sinh viên để phục vụ cho buổi học sau