Đề cương môn học: Đặc điểm địa chính trị thế kỷ XX.

Trên cơ sở phân tích, khái quát những biến đổi chính của cục diện chính trị thế giới và khu vực thế kỷ XX, chuyên đề nêu bật những đặc điểm cơ bản của môi trường địa chính trị thế kỷ XX, từ đó đánh giá xu hướng biến động địa chính trị thập niên đầu XXI và những năm tiếp theo. Thế kỷ XX được đánh giá là thế kỷ đấu tranh ý thức hệ chính trịtư tưởng, sự trội dậy của phong trào giải phóng dân tộc, sự ra đời, phát triển và suy yếu của chủ nghĩa xã hội, sự biến đổi từ thế giới đa cực sang hai cực rồi đến “một siêu đa cường” v.v., thế kỷ thắng thế của những giá trị dân chủ, bước phát triển vượt bực của công nghệ thông tin và hội nhập trên quy mô toàn cầu. Tuy nhiên, thế kỷ XX đặt ra nhiều thách thức đối với sự phát triển tiếp theo của thế giới; Đó là sự phát triển thiếu bền vững, cạnh tranh vì không gian sinh tồn giữa các quốc giadân tộc, nhất là giữa các nước lớn ngày càng khốc liệt, môi trường sống ngày càng huỷ hoại v.v. Bước vào thế kỷ XXI trật tự thế giới sẽ như thế nào, ai và điều gì sẽ chi phối luật chơi, vận mệnh quốc gia dân tộc sẽ ra sao v.v. đang là nhưng câu hỏi lớn cần được nghiên cứu

§¹i häc Quèc gia Hµ Néi

Tr-êng §¹i häc Khoa häc X· héi vµ Nh©n v¨n

Khoa LÞch sö

§Ò c-¬ng m«n häc: Đặc điểm địa chính trị thế kỷ XX

Geo-political Characteristics of the Twentieth Century

1 Thông tin về giảng viên:

- Họ và tên: Trần Khánh

- Chức danh, học hàm, học vị:

- Phó Tổng biên tập Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam, Trưởng phòng Nghiên cứu Chính trị và Quan hệ quốc tế, Viện Nghiên cứu đông Nam Á

- Phó Giáo sư, Tiến sĩ Khoa học ngành Lịch sử, Chuyên ngành Lịch sử thế giới

- Địa chỉ liên hệ:

- Số 1, Liễu Giai, Ba Đình, Hà Nội, Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, Tầng 9, Phòng

902 C;

- Điện thoại: 0988115167, 2730482,

- E mail: trankhanhdna@yahoo.com.vn

- Các hướng nghiên cứu chính:

- Người Hoa ở Việt Nam và Đông Nam Á thời cận, hiện đại

- Nhà nước, chính trị và quan hệ quốc tế Đông Á-Đông Nam Á thời cận, hiện đại

2 Thông tin chung về môn học

- Tên môn học: Đặc điểm địa chính trị thế kỷ XX

- Mã môn học: HIS 8002

- Số tín chỉ: 2

- Môn học: Tự chọn

- Địa chỉ Khoa/Bộ môn phụ trách môn học: Bộ môn Lịch sử Thế giới, Khoa Lịch sử, Trường

ĐH KHXH & NV, 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

3 Mục tiêu của môn học

- Mục tiêu kiến thức

- Trang bị cho sinh viên, học viên cao học kiến thức tương đối cơ bản về Địa - chính trị học nói chung, về những biến động Địa - chính trị thế giới thập niên cuối thế kỷ

XX đầu thế kỷ XXI nói riêng;

- Góp phần hiểu rõ hơn những thay đổi lớn của tình hình thế giới nói chung, quan hệ quốc tế, đặc biệt là thay đổi quan hệ và trật tự quyền lực giữa các nước lớn và khu vực từ sau Chiến tranh lạnh kết thúc đến nay

- Góp phần nâng cao nhận thức và hành động thực tiễn trong việc sử dụng và khai thác “nguồn tài nguyên Địa - chính trị” phục vụ phát triển đất nước

- Mục tiêu kỹ năng

- Góp phần quan trọng trang bị phương pháp, khung phân tích, cách tiếp cận nghiên cứu về quan hệ quốc tế nói chung, Địa - chính trị nói riêng, nhất là hiểu rõ các trường phái khác nhau trên thế giới (chủ yếu là trường phái Đức, Pháp, Anh-Mỹ, Nga và Trung Quốc)

- Góp phần nâng cao kỹ năng phân tích, đánh giá tổng hợp các sự kiện, biến động của lịch sử, mối quan hệ giữa địa lý và chính trị trong quan hệ quốc tế, mối quan hệ giữa quốc gia-dân tộc với lịch sử, địa lý và chính sách đối ngoại v.v…

- Biết sử dụng cách tiếp cận đa ngành để nghiên cứu những vấn đề cụ thể của khoa học chính trị, lịch sử nói chung, Địa - chính trị nói riêng

4 Tóm tắt nội dung môn học

Trên cơ sở phân tích, khái quát những biến đổi chính của cục diện chính trị thế giới và khu vực thế kỷ XX, chuyên đề nêu bật những đặc điểm cơ bản của môi trường địa chính trị thế

kỷ XX, từ đó đánh giá xu hướng biến động địa chính trị thập niên đầu XXI và những năm tiếp theo Thế kỷ XX được đánh giá là thế kỷ đấu tranh ý thức hệ chính trị-tư tưởng, sự trội dậy của phong trào giải phóng dân tộc, sự ra đời, phát triển và suy yếu của chủ nghĩa xã hội, sự biến đổi từ thế giới đa cực sang hai cực rồi đến “một siêu đa cường” v.v., thế kỷ thắng thế của những giá trị dân chủ, bước phát triển vượt bực của công nghệ thông tin và hội nhập trên quy

mô toàn cầu

Tuy nhiên, thế kỷ XX đặt ra nhiều thách thức đối với sự phát triển tiếp theo của thế giới;

Đó là sự phát triển thiếu bền vững, cạnh tranh vì không gian sinh tồn giữa các quốc gia-dân tộc, nhất là giữa các nước lớn ngày càng khốc liệt, môi trường sống ngày càng huỷ hoại v.v Bước vào thế kỷ XXI trật tự thế giới sẽ như thế nào, ai và điều gì sẽ chi phối luật chơi, vận mệnh quốc gia- dân tộc sẽ ra sao v.v đang là nhưng câu hỏi lớn cần được nghiên cứu

5 Nội dung môn học, hình thức tổ chức dạy học

số

hành điền

dã

Tự học,

tự N/C

25

Lý thuyết

Bài tập

Thảo luận

5

chính trị học

1.1 Khái niệm, đối tượng, phương

pháp tiếp cận, mục tiêu và chức

năng của Địa - chính trị học

1.2 Các giai đoạn, trường phái của

Địa - chính trị học

Chương 2 Bức tranh Địa - chính

trị và trật tự thế giới thập niên 90

của thế kỷ XXI: Quá trình hình

thành, yếu tố chi phối, đặc điểm

và tác động của chúng đối với thế

giới và Việt Nam

2.1 Khái quát về bức tranh Địa -

chính trị và trật tự thế giới dưới

thời Chiến tranh lạnh

2.2 Quá trình hình thành và chi

phối bức tranh Địa - chính trị và

trật tự thế giới thập niên 90

2.3 Đặc điểm của bức tranh Địa -

chính trị và trật tự thế giới thập

niên 90

2.4 Tác động của môi trường Địa -

chính trị và trật tự quyền lực thế

giới thập niên 90 đến khu vực và

Việt Nam

Chương 3: Những biến đổi mới

của thế giới và khu vực thập niên

đầu thế kỷ XXI và tác động của

chúng đến môi trường Địa -

chính trị và trật tự quốc tế

3.1 Sự gia tăng tính đa cực và thay

đổi trật tự quyền lực trên thế giới

và ở Đông á

3.2 Sự gia tăng của toàn cầu hoá

và liên kết khu vực và tác động của

chúng đến môi trường hợp tác và

cạnh tranh chiến lược trên thế gới

và tại Đông Á

3.3 Sự nổi lên của các vấn đề an

ninh và tác động của chúng đến ổn

định và phát triển của khu vực

Chương 4: Trạng thái, đặc điểm

và xu hướng biến động Địa -

chính trị và trật tự quyền thế giới

hiện nay và những năm sắp tới:

Những vấn đề đặt ra và phản ứng

của thế giới và Việt Nam

4.1 Trạng thái và đặc điểm của

môi trường Địa - chính trị và trật

tự thế giới nói chung, tại Đông á

nói riêng thập niên đầu thế kỷ XXI

4.2 Xu hướng biến động (các kịch

bản có thể diễn ra và triển vọng)

của môi trường Địa - chính trị và

trật tự thế giới những năm sắp tới

4.3 Những vấn đề đặt ra và phản

ứng chính sách của thế giới và Việt

Nam từ sự biến động Địa - chính trị

đối với thế giới và Việt Nam

6 Học liệu

6.1 Giáo trình môn học

6.2 Danh mục tài liệu tham khảo

6.2.1 Danh mục tài liệu tham khảo bắt buộc

1 Zbgnew Brzezinski Bàn cờ lớn, Nxb CTQG, H., 1999

2 Trật tự thế giới sau Chiến tranh lạnh - Phân tích và dự báo, Nxb Thông tin khoa học

xã hội, H., 2001

3 Lương Văn Kế: Thế giới đa chiều - Lý thuyết và kinh nghiệm nghiờn cứu khu vực, Nxb

Thế Giới, H., 2007

4 Vũ Văn Hà (Cb): Quan hệ Trung Quốc - ASEAN - Nhật Bản trong bối cảnh quốc tế mới và tỏc động của nú tới Việt Nam, Nxb KHXH, H., 2007

5 Trần Khỏnh (Cb): Những vấn đề chớnh trị, kinh tế Đụng Nam ỏ thập niờn đầu thế kỷ XXI, Nxb KHXH, H., 2006

6 R Harkavi: Great Power Competition for Overseas Bases, The Geopolitics of Access

Diplomacy, New York, 1992

7 Joh I Petersen: Con đường đi đến năm 2015 - Hồ sơ của tương lai, Nxb CTQG H.,

2000

8 Về chiến lược an ninh của Mỹ hiện nay, Nxb CTQG, H., 2004

9 Nguyễn Văn Lan (Cb): Nhõn tố ộịa - chớnh trị trong chiến lược toàn cầu mới của Mỹ đối với Đụng Nam Á, Nxb CTQG, H., 2006

10 Nguyễn Quang Thuấn (Cb): Quan hệ Nga - ASEAN trong bối cảnh quốc tế mới, Nxb

KHXH, H., 2006

11 Trần Khỏnh: ASEAN trong cục diện chớnh trị thế giới; trong: Những vấn đề Kinh tế và

Chớnh trị Thế giới, Số 7/2006

12 Đặng Xuõn Thanh: Toàn cảnh chớnh trị thế giới 2007; trong: Những vấn đề Kinh tế và

Chớnh trị thế giới, Số 1/2008

13 P Kennedy: The Rise and Fall of the Great Power, New York, 1986

14 P M Gallois: Geopolitique, Les vois de la puissance, Paris, 1990

15 N.A Nartov: Geopolitika, Matxcơva, 2003

6.2.2 Danh mục tài liệu tham khảo thờm

16 Nguyễn Quốc Hựng - Hoàng Khắc Nam: Quan hệ quốc tế - Những khớa cạnh lý thuyết

và vấn đề, Nxb Chớnh trị Quốc gia, H., 2006

17 Nguyễn Quốc Hựng: Thế giới sau Chiến tranh lạnh - Một số đặc điểm và xu thế; trong:

Một chặng đường nghiờn cứu lịch sử (1995 - 2000), Nxb Chớnh trị Quốc gia, H., 2000

18 Maridon Tuareno: Sự đảo lộn của thế giới địa chớnh trị thế kỷ XXI, Nxb Chớnh trị Quốc

gia, H., 1996

19 Z.Brzezinsky: Ngoài vũng kiểm soỏt - Sự rối loạn toàn cầu bờn thềm thế kỷ XXI, Tổng

cục II, Bộ Quốc phũng, H., 1993

7 Ph-ơng pháp, hình thức kiểm tra-đánh giá kết quả học tập môn học

* Thi hết mụn:

- Hỡnh thức: Viết chuyờn đề và bảo vệ trước hội đồng chuyờn mụn

- Điểm và tỉ trọng: 100%

Phê duyệt của Trường Chủ nhiệm Khoa

PGS.TSKH Nguyễn Hải Kế

Người biên soạn

PGS.TSKH.Trần Khánh