ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC Các thương cảng cổ ở miền Bắc Việt Nam

Thương cảng là nơi tiếp xúc giao lưu giữa Việt Nam và thế giới bên ngoài để phát triển kinh tế, văn hóa trước kia cũng như hiện nay. Việt Nam có đường bờ biển dài trên 3.000km với hàng ngàn hòn đảo lớn nhỏ, có nhiều sông lớn chảy ra biển. Sông, biển và hải đảo thuận tiện để mở các thương cảng. Điều đặc biệt hơn nữa là, Việt Nam lại nằm trên con đường tơ lụa gốm sứ trên biển Đông. Các nhà nước phong kiến thời Đại Việt đã mở nhiều thương cảng sông, biển hải đảo để thúc đẩy giao lưu phát triển kinh tế văn hóa. Môn học cung cấp những kiến thức về hệ thống thương cảng của miền Bắc Việt Nam, cùng những dấu vết vật chất chứng minh sự tồn tại, phát triển và chấm dứt các hoạt động trao đổi thương mại tại các thương cảng này. Môn học cũng chỉ ra vai trò của từng thương cảng và mối liên hệ của chúng trong hệ thống thương cảng Việt Nam trên con đường giao lưu kinh tếvăn hóa với các nước Đông Á, Nam Á và phương Tây

Đại học Quốc gia Hà Nội

Trường Đại học khoa học Xã hội và Nhân văn

Khoa Lịch sử

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC Các thương cảng cổ ở miền Bắc Việt Nam

Ancient commercial Ports of the North Vietnam

1 Thông tin về giảng viên

- Họ và tên: Hán Văn Khẩn

Chức danh, học hàm, học vị: PGS, TS

Thời gian, địa điểm làm việc: Từ 8-16 giờ, Khoa Lịch sử, Nhà B, tầng 3, số 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

Địa chỉ liên hệ: Khoa Lịch sử, Nhà B, tầng 3, số 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

Điện thoại: (04) 8548053

E-mail:

Các hướng nghiên cứu chính:

- Gốm sứ học và lịch sử gốm sứ

- Thời đại đá mới

- Nông nghiệp cổ

- Các nghề thủ công truyền thống

2 Thông tin chung về môn học

- Tên môn học: Các thương cảng cổ ở miền Bắc Việt Nam

- Mã số môn học: HIS 6063

- Số tín chỉ: 2

- Môn học: Tự chọn

- Yêu cầu đối với môn học: Môn học tiên quyết: HIS 6009

- Địa chỉ khoa/bộ môn phụ trách môn học: Khoa Lịch sử, Nhà B, tầng 3, số 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

3 Mục tiêu của môn học

trung tâm làm gốm xuất khẩu, các thương cảng, các loại gốm xuất khẩu và các thị trường xuất khẩu Qua đây, người học có thể tìm hiểu sâu về mối giao lưu gốm sứ Việt Nam với các nước qua con đường tơ lụa gốm sứ trên bển Đông

- Mục tiêu về kỹ năng: Cung cấp cho người học các kỹ năng tìm kiếm các thương cảng

và các mối quan hệ giữa nơi sản xuất với thị trường tiêu thụ Đây là cơ hội để người học tìm hiểu về tình hình ngoại thương thời Đại Việt

4 Tóm tắt nội dung môn học: Thương cảng là nơi tiếp xúc giao lưu giữa Việt Nam và thế giới bên ngoài để phát triển kinh tế, văn hóa trước kia cũng như hiện nay

Việt Nam có đường bờ biển dài trên 3.000km với hàng ngàn hòn đảo lớn nhỏ, có nhiều sông lớn chảy ra biển Sông, biển và hải đảo thuận tiện để mở các thương cảng Điều đặc biệt hơn nữa là, Việt Nam lại nằm trên con đường tơ lụa gốm sứ trên biển Đông Các nhà nước phong kiến thời Đại Việt đã mở nhiều thương cảng sông, biển - hải đảo để thúc đẩy giao lưu phát triển kinh tế văn hóa

Môn học cung cấp những kiến thức về hệ thống thương cảng của miền Bắc Việt Nam, cùng những dấu vết vật chất chứng minh sự tồn tại, phát triển và chấm dứt các hoạt động trao đổi thương mại tại các thương cảng này Môn học cũng chỉ ra vai trò của từng thương cảng và mối liên hệ của chúng trong hệ thống thương cảng Việt Nam trên con đường giao lưu kinh tế-văn hóa với các nước Đông Á, Nam Á và phương Tây

5 Nội dung môn học, hình thức tổ chức dạy và học

Nội dung

Hình thức tổ chức dạy và học

Tổng

30

Lên lớp: 10

Thực hành, điền dã

10

Tự học,

tự nghiên cứu

10

Lý thuyết

7

Bài tập

Thảo luận

3 Chương 1 Tình hình nghiên cứu

1.1 Các học giả Việt Nam

1.2 Các học giả nước ngoài

Chương 2 Các thương cảng

2.1 Các thương cảng ở vùng Đông

Bắc

- Các thương cảng sông: Bát

Tràng, Phố Hiến, Thổ Hà, Phù

Lãng, Chu Đậu, Hợp Lễ

- Các thương cảng cửa sông - ven

biển ở Yên Hưng và Hải Phòng

- Hệ thống thương cảng biển và hải

đảo Vân Đồn

2.2 Các thương cảng ở Bắc Trung

Bộ

- Vết tích cảng sông: Hội Thống

- Vết tích cảng cửa sông - ven

biển: Lạch Trường

Chương 3 Các loại gốm sứ xuất

khẩu và thị trường tiêu thụ

3.1 Các trung tâm làm gốm xuất

khẩu

3.2 Các loại gốm sứ xuất khẩu

3.3 Các thị trường tiêu thụ

Chương 4 Nhận xét tình hình

thương mại gốm sứ thời Đại Việt

4.1 Về hệ thống thương cảng

4.2 Về gốm sứ xuất khẩu

4.3 Về thị trường tiêu thụ

6 Học liệu

6.1 Giáo trình môn học

6.2 Danh mục tài liệu tham khảo

6.2.1 Danh mục tài liệu tham khảo bắt buộc

1 Trường ĐHKHXH&NV: Việt Nam trong hệ thống thương mại châu Á thế kỷ XVI-XVII, Nxb TG, Hà Nội, 2007, Tư liệu Khoa Lịch sử và Bảo tàng Nhân học

2 Trịnh Cao Tường: Nghiên cứu khảo cổ học một số thương cảng cổ ở miền Bắc Việt Nam thế kỷ IX đến thế kỷ XVII, Đề tài cấp Bộ, Hà Nội, 2002, Tư liệu Viện

Khảo cổ học và Bảo tàng Nhân học

Nội, 2005, Tư liệu Khoa Lịch sử và Bảo tàng Nhân học

4 Đỗ Văn Ninh: Huyện đảo Vân Đồn, UBND huyện đảo Vân Đồn xuất bản, 1997,

Tư liệu Viện Khảo cổ học và Bảo tàng Nhân học

6.2.2 Danh mục tài liệu tham khảo thêm

5 Phan Huy Lê, Nguyễn Đình Chiến, Nguyễn Quang Ngọc: Gốm Bát Trảng thế kỷ XIV-XIX, Nxb TG, Hà Nội, 1995, Tư liệu Khoa Lịch sử và Bảo tàng Nhân học

6 Tạp chí Khảo cổ học và Những phát hiện mới về khảo cổ học hàng năm từ

1990-2007

7 Phương pháp, hình thức kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn học

7.1 Kiểm tra - đánh giá thường xuyên

* Hình thức: tham gia lớp học, làm bài tự học

* Tỷ trọng: 10%

7.2 Kiểm tra - đánh giá định kỳ

- Kiểm tra đánh giá giữa kỳ:

* Hình thức: Vấn đáp

* Điểm và tỉ trọng: 30%

- Kiểm tra đánh giá cuối kỳ:

* Hình thức: Tiểu luận

* Điểm và tỉ trọng: 60%

Phê duyệt của Trường Chủ nhiệm khoa

PGS.TSKH Nguyễn Hải Kế

Người biên soạn

PGS.TS Hán Văn Khẩn