Xây dựng hệ thống câu hỏi theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong chủ đề “các cuộc kháng chiến, khởi nghĩa chống ngoại xâm từ thế kỷ x đến thế kỷ XV

Đặc biệt trong khóa trình lịch sử lớp 10 có một lợi thế làmột phần kiến thức rất hấp dẫn, dễ lôi cuốn và xây dựng tình cảm lịch sử dân tộccho học sinh - nội dung lịch sử các cuộc kháng c

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Nhân loại đang bước vào thế kỷ XXI, thế kỷ tri thức, kỹ năng của conngừời được xem là yếu tố quyết định sự phát triểncủa xã hội Trong xã hội tươnglai, nền giáo dục phải đào tạo ra những con người có trí tuệ phát triển thôngminh và sáng tạo Muốn có được điều này, ngay từ bây giờ nhà trường phổthông phải trang bị đầy đủ cho HS hệ thống kiến thức cơ bản, hiện đại, phù hợpvới thực tiễn Việt Nam và phát triển năng lực tư duy sáng tạo Đổi mới chươngtrình giáo dục và cùng với nó là đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) và đổimới kiểm tra đánh giá là những phương diện thể hiện sự quyết tâm cách tân,đem lại những thay đổi về chất lượng và hiệu quả giáo dục Và ở khía cạnh hoạtđộng, tất cả những đổi mới này đều được biểu hiện sinh động trong mỗi giờ họcqua hoạt động của người dạy và người học Chính vì thế những câu hỏi như:Làm thế nào để có một giờ học tốt? làm thế nào để phát huy năng lực nhận thứccho học sinh? làm thế nào để có thể định hướng năng lực nhận thức cho học sinhthông qua bài giảng, thông qua các hình thức kiểm tra đánh giá? luôn có tínhchất thời sự và thu hút sự quan tâm của tất cả các giáo viên (GV) và cán bộ quản

Lý giáo dục Dạy học định hướng phát triển năng lực đòi hỏi việc thay đổi mụctiêu, nội dung, phương pháp dạy học và đánh giá, trong đó việc thay đổi quanniệm và cách xây dựng các nhiệm vụ học tập, câu hỏi và bài tập kiểm tra, đánhgiá có vai trò quan trọng

Trong xu thế chung của chương trình đổi mới ấy, giáo viên lịch sử cũngcần phải bắt nhịp, thực hiện dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng pháttriển năng lực học sinh để nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học bộ môn Đồngthời phát huy thế mạnh và vai trò của môn Lịch sử trong trường phổ thông nhằmthực hiện thành công mục tiêu giáo dục của Đảng trong giai đoạn hiện nay –

“Dạy người, dạy chữ và dạy nghề.”

Đúng vậy, trong nội dung chương trình giáo dục nói chung từ cổ cho đếnkim và trong trường phổ thông hiện hành, Lịch sử là một bộ môn khoa học xãhội có vị trí quan trọng trong giáo dục tư tưởng đạo đức, hình thành nhân cáchthời đại cho học sinh Bởi khác với bộ môn khoa học khác, môn học Lịch sửkhông chỉ đơn thuần trang bị kiến thức khoa học bộ môn về tiến trình phát triểncủa lịch sử thế giới, lịch sử dân tộc Mà còn giúp cho thế hệ trẻ hiểu được quátrình vận động khách quan của xã hội loài người,cội nguồn dân tộc, truyền thống

quê hương, ý nghĩa của cuộc sống Giá trị của lịch sử là “Ôn cố tri tân”- Biết

quá khứ, hiểu hiện tại và đoán tương lai Thông qua việc dạy học lịch sử , giáoviên hình thành cho học sinh nhân sinh quan đúng đắn về cuộc sống và thế giớiquan cách mạng; đúc rút bài học từ những sự kiện, hiểu những hiện tượng lịch

sử và nhìn nhận đúng sự phát triển của xã hội hiện tại để từ đó hình thành kĩnăng sống phù hợp Đặc biệt với dân tộc Việt nam - lịch sử dựng nước gắn liềnvới giữ nước, tự hào với bốn ngàn năm văn hiến, thì giá trị của dạy học lịch sửdân tộc lại càng có ý nghĩa giáo dục tư tưởng đạo đức càng to lớn Từ quá khứ tổtiên sẽ giúp hình thành nhân cách đạo đức cho các em, giáo dục truyền thống ýthức của dân tộc

Nên, trong dạy học lịch sử đòi hỏi giáo viên cần phải xây dựng kế hoạch,

tổ chức cho học sinh học tập tích cực, chủ động lĩnh hội kiến thức từ thấp đếncao, từng bước phát triển năng lực cho học sinh Để từ việc học tập nhận thứcđúng đắn về quá khứ, tự hào về đất nước, quê hương thì thông qua các bài họclịch sử học sinh sẽ tự rút ra được những bài học thực tiễn cho mình, phát huyđược trí sáng tạo, năng lực nhận thức, đánh giá của bản thân để sống và cốnghiến cho sự nghiệp cách mạng của Đảng, của Đất nước trong thời kì đẩy đổi mới

và hội nhập

Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, do tác động của cơ chế thị trường, chạytheo lối sống lợi ích vật chất trước mắt nên nhận thức của đa số học sinh và phụhuynh không mặn mà với môn học.Lên cấp THPT các em phải đối mặt với áplực thi cử lựa chọn nghề nghiệp cho tương lai, nên việc học lệch là không thểtránh Mặt khác, do đặc thù bộ môn là môn học sự kiện đã diễn ra trong quá khứkhông thể tri giác trực tiếp , khó nhớ ngày tháng nhưng trong đó có còn cónguyên nhân là phương pháp dạy học và kiểm tra cũ nặng về ghi nhớ sự kiệnlàm cho học sinh nặng nề,dẫn tới sợ học và thi môn Lịch sử Nên trong nhữngnăm qua chất lượng thi cử bộ môn Sử rất thấp, nhiều bài thi cười ra nước mắt.Đáng lo hơn là 2 năm lại nay, thực hiện phát triển giáo dục trong đổi mới vàkiểm tra đánh giá tạo điều kiện cho người học.Thì con số học sinh lựa chọn thimôn Lịch sử có thể đếm được trên đầu ngón tay Quả thật là làm cho người ta lolắng và nhiều suy nghĩ, băn khoăn

Chính vì thế, người thầy giáo lịch sử cần phải nỗ lực không chỉ trau dồikiến thức, mà phải thực sự là tấm gương về đạo đức, đồng thời phải đổi mớiphương pháp tích cực phù hợp với bộ môn để truyền lửa và xây dựng tình yêu

lịch sử cho học sinh, nâng cao chất lượng bộ môn và lấy lại vị thế môn học trong

hệ thống giáo dục

Để thực hiện được vấn đề đặt ra đó, yêu cầu giáo viên là thông qua các bàigiảng và đặc biệt là các câu hỏi kiểm tra, đánh giá giáo viên có thể định hướngđược và khơi dậy, phát huy được năng lực nhận thức của học sinh ngay từ lớpđầu cấp học- Lớp 10 Đặc biệt trong khóa trình lịch sử lớp 10 có một lợi thế làmột phần kiến thức rất hấp dẫn, dễ lôi cuốn và xây dựng tình cảm lịch sử dân tộccho học sinh - nội dung lịch sử các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm từ thế kỷ

X đến thế kỷ XV Đây là một nội dung lịch sử quan trọng, không chỉ nằm trongnội dung kiến thức cơ bản, ôn tập thi olimpic, thi học sinh giỏi mà quan trọnghơn, chính lịch sử các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm từ thế kỷ X đến thế kỷ

XV sẽ giúp học sinh định hướng lòng yêu nước, niềm tin, niềm tự hào về mộtquá khứ hào hùng của dân tộc, thông qua đó, học sinh hình thành được khôngchỉ năng lực nhận biết mà còn có năng lực đánh giá, phân tích qua nghệ thuậtquân sự của cha ông ta, thấy được sự sáng tạo của người Việt trong các cuộc đấutranh chống giặc ngoại xâm, từ đó có những vận dụng cần thiết cho cuộc sốnghiện tại, góp phần hình thành các năng lực nhận thức cho học sinh

Vì những lý do đó, tôi lựa chọn vấn đề “Xây dựng hệ thống câu hỏi theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong chủ đề “Các cuộc kháng chiến, khởi nghĩa chống ngoại xâm từ thế kỷ X đến thế kỷ XV” với hi vọng

góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Lịch sử trong trường THPT hiệnnay

II MỤC ĐÍCH VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Đối với giáo viên: Trước hết lựa chọn đề tài này thực hiện tôi muốn chia

sẻ kinh nghiệm dạy học của bản thân cùng đồng nghiệp Qua đó giáo viên thamkhảo, bổ sung, sáng tạo không ngừng và áp dụng trong thực tiễn giảng dạy đểnâng cao chất lượng chuyên môn, năng lực giảng dạy Từ đó, góp phần thực

hiện tốt kế hoạch dạy học của mình theo chương trình đổi mới phương pháp

dạy học, kiểm tra đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực học sinh Kết quả của

việc thực hiện đề tài sẽ là một cơ sở để điều chỉnh, cải tiến mục tiêu, nội dungchương trình PPDH, nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng và hiệu quả của việcdạy và học môn Lịch sử ở trường phổ thông

Đối với học sinh: Việc đổi mới dạy học và kiểm tra đánh giá theo định

hướng phát triển năng lực học sinh đã góp phần quan trọng trong việc tuyển

chọn và phân loại đúng năng lực, trình độ của học sinh; thúc đẩy học sinh cốgắng khắc phục thiếu sót hoặc phát huy năng lực, sở trường của mình; đánh giá

sự phát triển nhân cách nói chung so với mục tiêu đào tạo và yêu cầu của thựctiễn Đồng thời giải toả gánh nặng tâm lí bộ môn và xây dựng cho các em tìnhyêu với môn học nhiều giá trị này

III NỘI DUNG NGHIÊN CỨU VÀ PHẠM VI ĐỀ TÀI

1. Nội dung và phạm vi nghiên cứu:

Đề tài là một phần nội dung nhỏ trong vấn đề đổi mới phương pháp dạyhọc và kiểm tra đánh giá theo định hướng tiếp cận năng lực đang được tiến hànhthực hiện thử nghiệm trong các nhà trường phổ thông Việt Nam hiện nay Vấn

đề nghiên cứu của tôi là thực hiện quy trình biên soạn câu hỏi bài tập theo địnhhướng năng lực trong chủ đề “Các cuộc kháng chiến, khởi nghĩa chống ngoạixâm từ thế kỉ X đến thế kỉ XV”

Trong phạm vi đề tài này tôi tiến hành mô tả các mức độ nhận thức cầnđạt và định hướng năng lực được hình thành trong chủ đề “ Các cuộc khángchiến, khởi nghĩa chống ngoại xâm từ thế kỉ X đến thế kỉ XV” và biên soạn câuhỏi, gợi ý trả lời theo các mức độ nhận thức từ biết, hiểu đến vận dụng thấp, vậndụng cao

2 Phạm vi ứng dụng của đề tài:

Nội dung nghiên cứu của đề tài được ứng dụng trong việc thực hiện kếhoạch dạy học bài 19 lịch sử 10 ban cơ bản “ Các cuộc kháng chiến, khởi nghĩachống ngoại xâm từ thế kỉ X đến thế kỉ XV” Đặc biệt ,đây là một nội dung quantrọng thường chiếm 1/3 dung lượng kiến thức của đề thi học sinh giỏi tỉnh mônLịch sử lớp 10, 11 và cả 12 Ngoài ra trong kì thi học sinh giỏi quốc gia hàngnăm, phần lịch sử kháng chiến chống ngoại xâm thời trung đại cũng là một nộidung thường xuyên được đưa vào đề thi Nên đề tài rất có ý nghĩa trong bồidưỡng học sinh giởi các cấp Nên hệ thống câu hỏi biên soạn trong đề tài này sẽgiúp giáo viên định hướng tốt kiến thức, lựa chọn phương pháp giảng dạy vàluyện kĩ năng làm bài cho các em Đồng thời giúp học sinh nắm vững hơn kiếnthức và vận dụng tốt vào bài thi của mình để có thể đạt kết quả cao trong các kìthi

PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

1 Cơ sở lý luận

Năng lựcc là khả năng vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng,thái độ và hứng thú để hành động một cách phù hợp và có hiệu quả trong cáctình huống đa dạng của việc học tập và cuộc sống Để phát huy được năng lựchọc sinh mỗi môn học có một đặc trưng, phương pháp riêng Đối với môn Lịch

sử là một môn khoa học xã hội nội dung chủ yếu là các sự kiện diễn ra trong quákhứ, học sinh không thể trực tiếp tri giác vì nó không lặp lại nguyên xi, cũngkhông thể tái hiện được bằng thí nghiệm Quá trình dạy học được tiến hànhthông qua việc truyền thụ thông tin, xử lý thông tin giữa giáo viên và học sinhqua các phương tiện dạy học Qua đó, các em lĩnh hội kiến thức,thể hiện khảnăng tư duy, vận dụng kiến thức vào cuộc sống

Để làm được điều đó, trong dạy học lịch sử, phương pháp xác định cácmức độ nhận thức cần đạt và định hướng các năng lực hình thành trong từng chủ

đề lịch sử, cách biên soạn câu hỏi, bài tập phù hợp với từng mức độ nhận thứccủa giáo viên là một vấn đề hết sức quan trọng

2 Cơ sở thực tiễn của vấn đề

Môn lịch sử trong trường học phổ thông giữ một vị trí vô cùng quan trọngtrong việc thực hiện mục tiêu giáo dục ở trường phổ thông, không chỉ trang bị vềkiến thức, hình thành thế giới quan khoa học mà còn là một môn học có tácdụng đặc biệt hình thành phẩm chất chính trị, tình cảm và đạo đức xã hội đúngđắn cho học sinh Nhưng ngày nay, môn học này đang bị xem nhẹ trong trườnghọc phổ thông, học sinh không mặn mà gì với môn Lịch sử thậm chí là chán họcmôn học này Vậy nguyên nhân là do đâu Có thể nói xuất phát từ nhiều lý donhư quan niệm sai lệch về vị trí, chức năng của môn lịch sử trong đời sống xãhội, quan niệm lịch sử chỉ là môn học thuộc, khối lượng kiến thức quá nhiều dẫnđến khó nhớ ….Nhưng nguyên nhân quan trọng nhất chính là phương pháp dạyhọc lịch sử ở trường phổ thông còn nhiều bất cập

Theo Luật Giáo dục số 38/2005/QH11, Điều 28 qui định: "Phương pháp

giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến

thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh“

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 (khóa XI): “Đổi mới căn bản hình thức

và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan Việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận Phối hợp sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học với đánh giá cuối kỳ, cuối năm học; đánh giá của người dạy với tự đánh giá của người học; đánh giá của nhà trường với đánh giá của gia đình và của xã hội”.

Với tinh thần ấy phương pháp dạy học lịch sử trong trường phổ thông cũng

đã có nhiều đổi mới và đạt được một số thành tựu đáng kể Đông đảo giáo viên

có nhận thức đúng đắn về đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá.Nhiều giáo viên đã xác định rõ sự cần thiết và có mong muốn thực hiện đổi mớiđồng bộ phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá Nhiều giáo viên đã vận dụngđược các phương pháp dạy học kiểm tra đánh giá tích cực trong dạy học; kĩnăng sử dụng thiết bị dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chứchoạt động dạy học được nâng cao; giáo viên bước đầu vận dụng được qui trìnhkiểm tra, đánh giá mới

Tuy nhiên, hoạt động đổi mới PPDH, KTĐG ở trường THPT chưa mang lạihiệu quả cao Truyền thụ tri thức một chiều vẫn là PPDH chủ đạo của nhiều giáoviên Số giáo viên thường xuyên chủ động, sáng tạo trong việc phối hợp cácPPDH cũng như sử dụng các PPDH phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo

của học sinh còn ít Hoạt động kiểm tra đánh giá chưa bảo đảm yêu cầu khách

quan, chính xác, công bằng; việc kiểm tra chủ yếu chú ý đến yêu cầu tái hiệnkiến thức và đánh giá qua điểm số đã dẫn đến tình trạng GV và HS duy trì dạyhọc theo lối "đọc-chép" thuần túy, học sinh học tập thiên về ghi nhớ, ít quan tâmvận dụng kiến thức

Những hạn chế ấy xuất phát từ nhiều nguyên nhân nhưng nguyên nhânquan trọng nhất là do nhận thức về sự cần thiết phải đổi mới PPDH, kiểm trađánh giá và ý thức thực hiện đổi mới của một bộ phận cán bộ quản lý, giáo viênchưa cao Năng lực của đội ngũ giáo viên về vận dụng các PPDH tích cực, sửdụng thiết bị dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học còn hạn chế

Trong nội dung lịch sử lớp 10, phần nội dung lịch sử về các cuộc khángchiến, khởi nghĩa chống giặc ngoại xâm từ thế kỷ X đến thế kỷ XV là một nộidung lịch sử quan trọng Nó không chỉ cung cấp cho học sinh những kiến thứclịch sử về một giai đoạn hào hùng của dân tộc, mà thông qua đó còn giáo dụccho học sinh lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc, tự hào về sự sáng tạo của chaông, về nghệ thuật quân sự, về tinh thần đoàn kết và đồng lòng của dân tộc trongcuộc đấu tranh giữ nước Thông qua lịch sử chống ngoại xâm, học sinh sẽ quýhơn những giá trị của hòa bình, yêu quý hơn quê hương, đất nước, yêu quý hơnnhững giá trị của cuộc sống ngày hôm nay, yêu quý hơn mảnh đất này - mảnhđất mà biết bao thế hệ cha ông đã ngã xuống để gìn giữ cho thế hệ mai sau.Ngoài ra, thông qua việc nghiên cứu, học tập về các cuộc kháng chiến, về nghệthuật quân sự, học sinh sẽ hình thành cho mình những kỹ năng cần thiết, pháthuy năng lực tư duy, phân tích, đánh giá sự kiện, thấy được sự vận dụng của chaông về các yếu tố tự nhiên, về nghệ thuật đánh vào lòng người, về đánh giánhững thuận lợi và khó khăn trong cuộc sống, về sự kết hợp giữa các hình thứcchiến tranh, về vai trò của đấu tranh ngoại giao… Từ đó, trên cơ sở “ôn cố nhitri tân”, học những bài học của cha ông, học sinh sẽ rút ra những bài học chocuộc sống này hôm nay, để có thể vận dụng vào đời sống hàng ngày Với những

cơ sở thực tiễn đó, tôi thực hiện đề tài “Xây dựng hệ thống câu hỏi theo định

hướng phát triển năng lực học sinh trong chủ đề các cuộc kháng chiến, khởi nghĩa chống ngoại xâm từ thế kỷ X đến thế kỷ XV” với mong muốn nâng cao

chất lượng học tập môn Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay

II. CÁC BƯỚC XÂY DỰNG CÂU HỎI, BÀI TẬP THEO ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC CỦA CHỦ ĐỀ “ CÁC CUỘC KHÁNG CHIẾN, KHỞI NGHĨA CHỐNG NGOẠI XÂM TỪ THẾ KỈ X ĐẾN THẾ KỈ XV”.

1 Chuẩn KTKN trong chương trình GDPT hiện hành

- Trình bày được những nét khái quát diễn biến, kết quả, ý nghĩa của cáccuộc kháng chiến chống ngoại xâm

- Kháng chiến chống quân Tống thời Tiền Lê

- Kháng chiến chống quân Tống thời Lý

- Kháng chiến chống quân Mông Nguyên thế kỉ XIII

- Các cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Minh và khởi nghĩa Lam Sơnthế kỉ XV

2 Bảng mô tả các mức yêu cầu cần đạt cho mỗi nội dung câu hỏi/ bài tập trong chủ đề

Nội dung Nhận biết

(mô tả yêu cầu cần đạt)

Thông hiểu (mô tả yêu cầu cần đạt)

Vận dụng thấp

(mô tả yêu cầu cần đạt)

Vận dụng cao

(mô tả yêu cầu cần đạt)

- Nêu đượckết qủa và ýnghĩa và củacuộc khángchiến chốngTống thờiTiền Lê

- Hiểu được

vì sao nhàTống đưaquân sangđánh nước ta

- Phân tíchđược nguyênnhân thắnglợi của cuộckháng chiếnchống Tốngthời tiền Lê

- Đánh giáđược vai tròcủa Lê Hoàntrong cuộckháng chiến

2.Kháng chiến

chống quân

Tống thời Lý

- Trình bàyđược các giaiđoạn pháttriển của cuộckháng chiếnchống Tốngthời Lý

- Nêu đượckết quả, ýnghĩa củacuộc khángchiến chốngTống thời Lý

- Lý giảiđược vì saonhà Tống lạimột lần nữasang xâmlược ĐạiViệt

- Hiểu được

vì sao LýThường Kiệtchủ độngđánh sangđất Tống, kế

- Phân tíchđược nguyênnhân thắnglợi của cuộckháng chiếnchống Tốngthời Lý

- Nhận xétđược nét độcđáo về nghệthuật quân sựtrong cuộc

- Liên hệđược bài học

từ nguyênnhân thắnglợi của cuộckháng chiếnchống Tốngthời Lý

- Trình bàyđược diễnbiến của cuộckháng chiếnchống Mông –Nguyên.

- Nêu đượckết quả, ýnghĩa củacuộc khángchiến chốngquân Mông –Nguyên

- Giải thíchđược vì saonhà Trầnphải ba lần tổchức cuộckháng chiếnchống quânxâm lược

Nguyên

- Giải thíchđược vì saonhà Trầntrong cả balần tổ chứccuộc khángchiến chốngquân xâmlược Mông –Nguyên đềuthực hiện kếsách “vườnkhông nhàtrống”

- Phân tíchđược ý nghĩacủa chiếnthắng BạchĐằng 1288

- Phân tíchđược nguyênnhân dẫn đếnchiến thắngcủa quân dânnhà Trầntrong cuộckháng chiếnchống quânxâm lược

Nguyên

-Rút ra đượcbài học kinhnghiệm Liên

hệ được bài

nguyên nhânthắng lợi củacuộc khángchiến chống

-Nguyên thờiTrần

- Nêu đượcnhận xét vềnghệ thuậtquân sự củacha ông cha

ta trong cuộckháng chiếnchống quânxâm lược

Nguyên thờiTrần

-So sánhđược vớicuộc khángchiến chốngTống thời Lý

3.Các cuộc - Nêu được -Giải thích - So sánh

- Trình bàyđược nétchính về cácgiai đoạn củakhởi nghĩaLam Sơn.

- Nêu được ýnghĩa củacuộc khởinghĩa LamSơn

quân dân nhà

Hồ lại thấtbại

← -Hiểu

tưởng nhânnghĩa đượcthể hiệntrong khởinghĩa LamSơn

được nguyênnhân thắnglợi của khởinghĩa LamSơn

-Phân tíchđược nghệthuật quân sựcủa khởinghĩa LamSơn

- Làm rõđược tínhnhân dân

- Phân tíchđược mốiquan hệ giữaquân sự vàngoại giaotrong khởinghĩa Lamsơn

biệt giữa khởinghĩa LamSơn và cáccuộc khángchiến trướcđó

- Rút ra đượcnhững đặcđiểm củakhởi nghĩaLam Sơn

- Sự kế thừa

và phát triểnnghệ thuật kếtthúc chiếntranh từ cuộckháng chiếnchống Tốngthời Lý

- Phân tíchđược nguyênnhân thắnglợi chung củacác cuộckháng chiến

- Phân tíchđược nghệthuật quân sựđộc đáo củacha ông ta

- Rút rađược nhữngđặc điểm nổibật từ cáccuộc khángchiến chốngngoại xâm tk

X đến tk XV

- Đảng vànhà nước ta

đã kế thừa vàphát huy như

thế nào trongkháng chiếnchống Phápchống MỹĐịnh hướng năng lực cần hình thành:

- Năng lực chung: giải quyết vấn đề, sử dụng ngôn ngữ, sáng tạo

- Năng lực chuyên biệt: tái hiện kiến thức, năng lực thực hành bộ môn, xác địnhmối quan hệ giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử, so sánh, phân tích, nhận xét,đánh giá, vận dụng liên hệ kiến thức lịch sử để giải quyết các vấn đề thực tiễn

3 Hệ thống câu hỏi/bài tập đánh giá theo các mức đã mô tả:

3.1 Câu hỏi nhận biết.

Câu 1: Trình bày khái quát diễn biến, kết quả, ý nghĩa của hai cuộc kháng

chiến chống Tống thời Tiền Lê và thời Lý

Câu 2: Trình bàynguyên nhân, diễn biến, kết quả,ý nghĩa của 3 lần kháng

chiến chống quân Mông Nguyên thế kỉ XIII

Câu 3: Hoàn cảnh lịch sử, các giai đoạn phát triển chính của khởi nghĩa

Lam Sơn 1418 – 1428

Câu 4: Hãy ghi tên các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của nhân dân

ta từ thế kỉ X đến thế kỉ XV cho tương ứng với thời gian:

Thời gian Các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm

3.2 Câu hỏi thông hiểu.

Câu1: Hãy lý giải nguyên nhân hai lần nhà Tống sang xâm lược nước ta Ỏ

lần xâm lược thứ 2 thời Lý, Đại Việt có ưu thế gì.?

Câu 2: Vì sao Lý Thường Kiệt lại chủ động dùng kế “tiên phát chế nhân ”

đánh sang đất Tống tại sao có thể nói hành động đánh sang đất Tống của LýThường Kiệt là một hành động tự vệ?

Câu 3: Thách thức của nhân dân Đại Việt trước quân xâm lược Mông

Nguyên thế kỉ XIII Vua tôi nhà Trần đã chuẩn bị kháng chiến như thế nào?

Câu 5: Khái lược cuộc kháng chiến chống Mông Nguyên thế kỉ XIII, vì

sao nhân dân thời Trần lại sẵn sàng đoàn kết với triều đình chống giặc ngoạixâm?

Câu 6: Vì sao nhà Trần 3 lần dùng kế “ vườn không nhà trống ” để đối phó

quân Mông Nguyên, Tác dụng của kế sách đánh giặc này?

Câu 7: Tinh thần đoàn kết toàn dân được thể hiện như thế nào trong cuộc

khởi nghĩa Lam Sơn?

Câu 8: Tư tưởng nhân nghĩa được thể hiện như thế nào trong cuộc khởi

nghĩa Lam Sơn?

3.3Câu hỏi Vận dụng thấp:

Câu 1: Lập bảng so sánh sự khác nhau giữa hai cuộc kháng chiến chống

Tống thời Lý và chống Mông - Nguyên thời Trần theo các nội dung dưới đây:

Nội dung so sánh Kháng chiến chống

Tống thời Lý

Kháng chiến chống Mông – Nguyên

Câu 2: Lập bảng so sánh những điểm khác nhau giữa cuộc khởi nghĩa

Lam Sơn với các cuộc kháng chiến Lý, Trần theo mẫu sau:

Nội dung so sánh Khởi nghĩa Lam Sơn Các cuộc kháng chiến

Câu 3: a Lập bảng thống kê các cuộc kháng chiến và khởi nghĩa lớn của

nhân dân ta chống ngoại xâm từ thế kỉ X đến thế kỉ XV theo yêu cầu: Thời gian,tên cuộc khởi nghĩa, người lãnh đạo, trận quyết chiến chiến lược, ý nghĩa

b Nguyên nhân thắng lợi của những cuộc kháng chiến, khởi nghĩa

đó Nguyên nhân nào là nguyên nhân quan trọng nhất?

Câu 4: Thông qua diễn biến, kết quả của cuộc kháng chiến chống Tớng lần

thứ nhất làm rõ vai trò của Lê Hoàn

Câu 5: Thông qua diễn biến, kết quả của cuộc kháng chiến chống Tống

thời Lý, rút ra nét độc đáo về nghệ thuật quân sự trong cuộc kháng chiến này

Câu 6: Phân tích nguyên nhân thắng lợi và nghệ thuật quân sự của cuộc

kháng chiến chống Mông Nguyên thời Trần

Câu 7: Thông qua diễn biến của cuộc kháng chiến chống Mông – Nguyên

thế kỉ XIII hãy làm sáng tỏ vai trò của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn

Câu 8: Hội nghị Bình Than và hội nghị Diên Hồng diễn ra trong hoàn cảnh

nào? Em có nhận xét gì về hai hội nghị này?

Câu 9: Lòng yêu nước và quyết tâm chống giặc ngoại xâm của toàn quân,

toàn dân ta thể hiện như thế nào trong các cuộc kháng chiến chống quân MôngNguyên thời Trần thế khỉ XIII

Câu 10: So sánh 3 chiến thắng trên sông Bạch Đằng từ thế kỉ X đến thế kỉ

XIII

Câu 11: Phân tích hoàn cảnh lịch sử và nghệ thuật kết thúc chiến tranh

giữa cuộc kháng chiến chống Tống thời Lý và cuộc kháng chiến chống môngNguyên thời Trần

Câu 12: Qua diễn biến của khởi nghĩa Lam Sơn, phân tích nghệ thuật quân

sự, nguyên nhân thắng lợi của cuộc khởi nghĩa

Câu13: Làm rõ mối quan hệ giữa hoạt động quân sự và ngoại giao trong

cuộc khởi nghĩa Lam Sơn (1418- 1428 )

3.4 Câu hỏi vận dụng cao

Câu 1: Rút ra những bài học lịch sử quý báu từ cuộc kháng chiến chống

Tống thời Lý

Câu 2: Các cuộc kháng chiến chống xâm lược Mông Nguyên thời Trần đã

để lại những bài học kinh nghiệm lớn nào trong truyền thống chống giặc ngoạixâm của dân tộc ta ?

Câu 3: Nghệ thuật kết thúc chiến tranh của Lý THường Kiệt trong cuộc

kháng chiến chống Tống lần 2 được kế thừa và phát huy như thế nào trong khởinghĩa Lam Sơn

Câu 4: Qua diễn biến của khởi nghĩa lam Sơn, rút ra đặc điểm của cuộc

khởi nghĩa này, so sánh với các cuộc kháng chiến chống Tống và chóng MôngNguyên

Câu 5: Thông qua các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của nhân dân ta

từ thế kỉ X đến XV Em hãy rút ra nghệ thuật quân sự độc đáo của ông cha ta

Câu 6: Bài học đại đoàn kết trong đấu tranh chống ngoại xâm của các triều

đại phong kiến Việt Nam có ý nghĩa như thế nào trong công cuộc xây dựng vàbảo vệ tổ quốc XHCN Việt nam hiện nay

Câu 7: Rút ra những đặc điểm nổi bật của truyền thống đánh giặc giữ

nước từ tk X đến tk XV Đảng và Bác Hồ đã vận dụng và phát huy truyền thống

ấy như thế nào trong 2 cuọc kháng chiến chống Pháp và Mỹ (1945- 1954)

Câu 8: “ Chúng ta không sợ bất cứ kẻ thù nào dù là hung bạo nhất, chỉ sợ

mất lòng dân Lòng dân, đó là Quốc bảo dựng nước và giữ nước “( Chủ tịchnước Trương Tấn Sang )

Bằng những sự kiện có chọn lọc từ thế kỉ X đến thế kỉ XV của lịch sửViệt Nam, hãy làm sáng tỏ vấn đề trên

4 Đáp án.

4.1 GỢI Ý ĐÁP ÁN PHẦN CÂU HỎI NHẬN BIẾT

Câu 1: * Kháng chiến chống Tống thời Tiền Lê năm 981

- Hoàn cảnh: Năm 979 hai cha con Đinh Bộ Lĩnh Và Đinh Liễn bị ám hại,

nội bộ triều đình lục đục, vua mới còn nhỏ tuổi Lợi dụng lúc đó vua Tống đemquân sang xâm lược nước ta

Mùa thu năm 980, được tin quân Tống cho quân sang đánh nước ta thái hậuDương Văn Nga đã trao ấn kiếm và giao cho Lê Hoàn tổ chức kháng chiến LêHoàn đã khẩn trương chuẩn bị kháng chiến: Đóng cọc trên sông Bạch Đằngngăn thủy quân của giặc, đặt một số đồn quân ở vùng biên giới Đông Bắc, chongười sang nhà Tống dâng sớ xin lập Đinh Toàn làm vua, hành động này nhằmđánh lạc hướng nhà Tống khiến chúng chủ quan và ta có thêm thời gian chuẩnbị

- Diễn biến chính Tháng 4 năm 981 quân Tống ồ ạt tiến vào nước ta theo 2

đường Đường bộ do Hầu Nhân Bảo chỉ huy tiến theo đường Lạng sơn, Đường

thủy do Luu Trừng, Giả Thực chỉ huy tiến về phía cửa sông Bạch Đằng

Về phía ta theo kế hoạch đã định khi thủy quân của giặc đến vùng ven biểngần cửa sông Bạch Đằng Lê Hoàn cử quân ra chống cự quyết liệt buộc quân

giặc phải rút lui.Trong lúc đó Hầu Nhân Bảo chờ không thấy tin tức gì của thủyquân, tự mình đốc quân đánh xuống vùng Chi Lăng Lê Hoàn đã phục binh ởđấy và đánh giặc tan tác, giết chết Hầu Nhân Bảo rồi nhân đà thắng lợi đánhthắng lên phía Bắc đánh cho giặc kkhông còn đường rút lui, tướng giặc hoặc là

bị giết hoặc là bị bắt, một số ít tàn quân chạy về nước

- Kết quả, Ý nghĩa: Cuộc kháng chiến giành được thắng lợi đã thể hiện

được tinh thần yêu nước, ý chí quyết tâm, sức chiến đấu anh dũng của quân vàdân ta Khẳng định quyền làm chủ đất nước, bảo vệ vững chắc những thành quảđấu tranh và xây dựng của cha ông Thắng lợi của cuộc kháng chiến đã giángmột đòn nặng nề vào tư tưởng bành trướng của vua tôi nhà Tống Tên tuổi của

Lê Hoàn và quân tướng của nhà Lê cũng như của thái hậu dương Văn Nga mãimãi khắc sâu vào lịch sử chống ngoại xâm bảo vệ độc lập của dân tộc ta

* Cuộc kháng chiến chống Tống thời Lý:

- Hoàn cảnh: Giữa thế kỉ thứ XI trong khi Đại Việt thời Lý đang vươn lêntrong xây dựng đát nước thì nhà Tống suy yếu và gặp nhiều khó khăn Trongnước mâu thuẫn xã hội gay gắt, khởi nghĩa nông dân khắp nơi ở vùng biêngiưới phía Bắc nhà Tống phải đối phó với những cuộc tấn công của 2 nước Liêu

và hạ Dể thoát khỏi những bế tắc cả trong chính sách đối nội lẫn đối ngoại theo

đề nghị của tể tướng Vương An Thạch vua Tống hạ lệnh gấp rút xâm lược ĐạiViệt với mục tiêu: Rửa nỗi nhục năm 981, thắng Đại Việt nhà Tống sẽ dễ dànbành trướng xuống phía nam, từ thắng lợi này nhà Tống sẽ khôi phục được uydanh của mình và các nước đại Liêu, Tây hạ phải kính nể Như vậy xâm lượcĐại Việt trở thành cốt lõi của nhà tống Rút kinh nghiệm cua thất bại lần trướcnhà Tống đã có sự chuẩn bị chu đáo Nhà Tống tổ chức khu biên giới ViệtTrung trở thành một hệ thống căn cứ xâm lược lợi hại Tất cả những biểu hiện

đó chứng tỏ dã tâm xâm luợc của nhà Tống, đặt nước ta trước một thử thách vôcùng cam go

- Về phía ta nhận thức được ý đồ của quân Tống các vua nhà Lý đã có kếhoạch bảo vệ đất nước rất chủ động Một mặt rất mềm dẻo để có quan hệ bìnhthường, mặt khác phòng thủ biên giới phía bắc, tích cực chuẩn bị củng cố tăngcường sức mạnh của khối đại đoàn kết, tìm cách lôi kéo các tù trưởng làm cho

họ gắn bó chặt chẽ với triều đình trung ương và thấy rõ trọng trách bảo vệ biêncương của nước nhà Tấn công Chăm Pa, phá vỡ một mảng quan trọng trongcuộc chiến tranh của nhà tống

- Diễn biến chính: 2 giai đoạn.

+Giai đoạn 1; Tấn công sang đất Tống: thái úy Lý Thường Kiệt quyết

định tấn công trước để đẩy giặc vào thế bị động giành lấy chủ động của cuộckháng chiến Ông nói “ ngồi yên đợi giặc không bằng đem quân ra trước đểchặn thế mạnh của giặc.”

Tháng 10 năm 1075 quân ta dưới sự chỉ huy của Lý Thường Kiệt vàTông Đán, quân Đại Việt bắt đầu vượt biên giới phía Bắc Sau 12 ngày đêmchiến đấu mưu trí, dũng cảm, quyết liệt, quân đội Đại Việt đã toàn thắng, UngChâu, Khâm Châu, Liêm Châu bị san bằng, tiềm lực xâm lược của nhà Tốngtrước đó đã bị đập tan

+ Giai đoạn 2; Tích cực chuẩn bị kháng chiến, tổ chức phản công.

- Lý Thừong Kiệt gấp rút cho quân xây dựng phòng tuyến sông NhưNguyệt thành một chiến tuyến lợi hại giống như tấm áo giáp sắt bảo vệ kinhthành Thăng Long Năm 1076 nhà Tống cử 30 vạn quân dưới sự chỉ huy củaQuách Quỳ và Triệu Tiết là những danh tướng của nhà Tống từng có kinhnghiệm cầm quân ở nhiều chiến trường Theo kế hoạch đã định ta chặn đánhđich theo 2 hướng tấn công đường bộ và đường thủy khiến ý đồ phối hợp thủy

bộ của quân Tống thất bại ngay từ đầu hai lần cố gắng vượt qua chiến tuyếnsông Như Nguyệt của nhà Tống đều bất thành Lần thứ nhất Quách Quỳ ra lệnhbắc cầu phao, dẫn một đội quân tiên phong và rất thiện chiến tấn công quyết liệtvào chiến tuyến s Như Nguyêt Tình thế bấy giờ hết sức khó khăn, trong hoàncảnh vô cùng đặc biệt ấy LTK đã cho người vào miếu Trương Hống, TrươngHát đọc to bài thơ Nam quốc Son Hà, khiến cho kẻ thù hoang mang, nhân cơ hội

ấy quân ta chấn chỉnh đội ngũ cho quân tấn công quyết liệt vào lực lượng quânTống buộc chúng phải tháo chạy Lần thứ 2 Quách Quỳ, Triệu Tiết vượt sôngbằng bè, tuy nhiên đây chỉ là biện pháp nhất thời, cứ đi được khoảng 500m thì bịquân ta chặn lại Giặc từ thế chủ động tấn công sang thế phòng thủ

- Vào cuối tháng 3 năm 1077 cuộc tổng phản công chién lược của LTK bắtđầu làm cho quân Tống đại bại, tiến thoái lưỡng nan Lúc này LTK viết thưgiảng hòa, mở một lối thoát cho quân Tống tạo thuận lợi cho mối quan hệ giaohảo của 2 nước Việt _ Tống Thể hiện tinh thần nhân đạo và yêu chuộng hòabình của dân tộc ta

- Kết quả: với trận đại bại ở sông Như Nguyệt ý chí xâm lăng của quân

Tống đã bị đè bẹp, cuộc kháng chiến của nhân dân Đại Việt đã thắng lợi hoàntoàn

- Ý nghĩa: Thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí quyết tâm cao và sức chiến

đấu anh dũng của nhân dân ta Giữ vững được nền đọc lập, tự chủ của dân tộc,đem lại lòng tự hào dân tộc sâu sắc, từ sau thắng lợi của cuộc kháng chiến nàymột giai đoạn phát triển mới của Đại Việt được mở ra Trên phương diện đóthắng lợi của cuộc kháng chiến chống Tống không chỉ có ý nghĩa bảo vệ nềnđộc lập mà còn có giá trị tăng cường sức mạnh phát triển toàn diện của quốc giaĐại Việt Cuối cùng thắng lợi ấy đã chứng minh được vai trò của nhà Lý đối vớilịch sử dân tộc

Câu 2: Ba lần kháng chiến chống quân Mông Nguyên thế kỉ XIII.

- Hoàn cảnh: Giữa tk XIII quân Mông Cổ đã trở thành một đế chế rộng lớn

có lãnh thổ kéo dài từ Hắc Hải đến TBD

Để tiếp tục mở rộng lãnh thổ quân Mông Cổ tiến đánh Đại Việt lần thứnhất 1258 để biến Đại Việt thành bàn đạp tấn công nhà Tống Lần thứ 2 năm

1285 với mục đích phục thù lần thứ nhất thất bại và làm bàn đạp để tiến xuốngcác nước Đông Nam Á Lần thứ 3 năm 1287 mục đích là để rửa hận 2 lần truớcđồng thời gấp rút đánh thông con đường xâm lược xuống Đông Nam Á

Về phía ta dưới sự chỉ đạo của các vua tài tướng giỏi nhà Trần đã gấp rútchỉ đạo, tổ chức nhân dân kháng chiến.cả 3 lần đều thực hiện kế vườn không nhàtrống và tổ chức những trận quyết chiến chiến lược: Đông Bộ Đầu, ChươngDương, Hàm Tử Tây Kết, Vạn Kiếp đặc biệt là trận Bạch Đằng năm 1288, khiếncho kẻ thù cả 3 lần đều thất bại đau đớn và nhục nhã

- Kết quả, ý nghĩa: Thắng lợi của 3 lần kháng chiến chống quân Mông

Nguyên đặc biệt là lần thứ 3 đã kết thúc cuộc chiến đấu trường kì của dân tộc,bảo vệ tổ quốc, khẳng định sự tồn tại vững vàng của Đại Việt Khẳng định lòngyêu nước, ý chí chiến thắng kẻ thù của quân và dân Đại Việt Là một trongnhững chiến công hiển hách của dân tộc đã tạo nên tiếng tăm và hào khí Đông

A, một trong những triều đại phong kiến có đóng góp to lớn với lịch sử dân tộc.Thắng lợi này đã khẳng định sức mạnh tiềm tàng của quân Đại Việt, góp phầnngăn chặn quá trình bành trướng của quân Mông Nguyên xuống phía nam

Câu 3: Khởi nghĩa Lam Sơn.

- Hoàn cảnh:

1400 nhà Hồ được thành lập, cuối năm 1406 quân Minh sang xâm lượcnước ta, do không đoàn kết được nhân dân cuộc kháng chiến của nhà Hồ thấtbại Năm 1407 Đại Việt lại rơi vào ách đô hộ tàn bạo của nhà Minh kéo dài suốt

20 năm

- Diễn biến: Ngay khi quân Minh vừa đặt ách đô hộ lên đất nước ta nhân

dân ta đã liên tục nổi dậy đấu tranh, đặc biệt khi nhà Minh đặt ách đô hộ rấtnhiều cuộc khởi nghĩa trong nhân dân đã bùng nổ nhưng đều thất bại

Năm 1418 một cuộc khởi nghĩa lớn đã dấy lên ở đất Lam Sơn Thanh Hóa

do Lê Lợi và Nguyễn Trãi lãnh đạo đã giành được thắng lợi Từ 1416 đến 1418

là giai đoạn chuẩn bị, Lê Lợi chọn vùng núi Lam Sơn Thanh Hóa làm căn cứđịa, Lê Lợi đã quy tụ được những người con ưu tú nhất khắp mọi miến đất nước,tại hội thề Lũng Nhai 19 vị anh hùng hào kiệt đã có mặt tại Lam Sơn để quyếttâm “ chung sức đồng lòng, giữ gìn đất nước làm cho xóm làng được sống yênlành” Sau đó nghĩa quân tích cực chuẩn bị lực lượng, tích trữ lương thực và chếtạo vũ khí

Giai đoạn 1418 đến 1423: Đây là thời kì khó khăn nhất của nghĩa quân, lực

lượng còn non yếu, lương thực thiếu thốn liên tục bị quân Minh tấn công và đàn

áp Ba lần rút chạy lên núi Chí linh cố thủ rất nhiều tướng lĩnh đã hy sinh như LêLai đã đóng giả làm Lê Lợi cùng đội cảm tử hiên ngang ra nghênh chiến và hysinh Năm 1423 để bảo toàn lực lượng, lợi dụng khó khăn của nhà Minh Lê Lợi

đã đề nghị tạm hòa hoãn với địch trong 1 năm

Giai đoạn 2: Từ 1424 đến 1426, mở rộng căn cứ địa giải phóng Nghệ An,

Tân Bình, Thuận Hóa và tiến quân ra Bắc t10/ 1424 giải phóng thành Nghệ An.T8/ 1425 giải phóng được một khu vực rộng lớn từ Thanh Hóa vào đến đèo HảiVân T9 / 1426 Lê Lợi và bộ chỉ huy quyết định mở cuọc tấn công ra bắc, nghĩaquân đã chiến thắng nhiều trận lớn như Ninh Kiều, quân Minh rơi vào thé phòngngự phải rút vào thành Đông Quan cố thủ

Giai đoạn 3; Từ cuối 1426 đến cuối 1427 Cuối năm 1426 chiến thắng Tốt

Động – Chúc Động, vương Thông tháo chạy, nhiều tướng giặc bị giết tại trận Tháng 10/ 1427 chiến thắng Chi Lăng - Xương Giang, quân ta mai phục đánhtan 2 đạo quân tiếp viện của quân Minh giết chết Liễu Thăng, Lương minh, LýKhánh phải thắt cổ tự tử, được tin đạo quân Liễu Thăng bại trận Mộc Thạnh vàđạo quân còn lại rút về nước, Vương Thông ở thành Đông quan vô cùng khiếpđảm vội vàng xin hò mở hội thề Đông quan( t12/ 1427) và rút quân về nước

Tháng 1 năm 1428 đất nước sạch bóng quân thù, tháng 4 Lê lợi lên ngôihoàng đế.

- Kết quả, ý nghĩa: Cuộc chiến tranh kết thúc bằng chiến thắng hào hùng

của dân tộc ta và sự đầu hàng rút lui nhục nhã của kẻ thù Đây là một cuộc chiếntranh giải phóng dân tộc với tính chất yêu nước chính nghĩa Thắng lợi của cuộckhởi nghĩa Lam sơn đã đập tan ý chí xâm lược suốt mười mấy năm của nhàMinh, mở ra thời kì mới của lịch sử dân tộc ta, thời kì phát triển thịnh đạt củachế độ phong kiến thời Lê Sơ Thắng lợi đó cũng góp phần xây đắp thêm truyềnthống anh hùng bất khuất của dân tộc Chiến thắng Chi Lăng Xương giang làmột trong những trận quywts chiến chiến lược tiêu biểu của quá trính chốngngoại xâm của dân tộc là sự tập trung của sự đoàn kết, ý chí chiến đấu kiêncường bất khuất và nghệ thuật quân sự sáng tạo tài tình của dân tộc ta, ghi thêmmột mốc son chói lọi trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc

Câu 4: Ghi tên các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của nhân dân ta từ thế kỉ X đến

thế kỉ XV cho tương ứng với thời gian:

Thời gian Các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm

Năm 981 Chống Tống lần thứ nhất

Năm 1075 – 1077 Chống Tống lần thứ hai

Năm 1285 Chống Mông Nguyên lần thú hai

Năm 1287 – 1288 Chống Mông Nguyên lần thứ 3

Năm 1418 – 1427 Khởi nghĩa Lam Sơn

4.2 GỢI Ý ĐÁP ÁN PHẦN CÂU HỎI THÔNG HIỂU

Câu 1: Hãy lý giải nguyên nhân hai lần nhà Tống sang xâm lược nước

ta Ở lần xâm lược thứ 2 thời Lý, Đại Việt có ưu thế gì.?

- Thời Tiền Lê

Năm 979 hai cha con Đinh Bộ Lĩnh Và Đinh Liễn bị ám hại,nội bộ triềuđình lục đục, vua mới còn nhỏ tuổi Nhà Tống lúc ấy lại đang trên đà phát triển,theo đuổi chính sách xâm lược bành trướng lãnh thổ nên nhân lúc đó vua Tốngđem quân sang xâm lược nước ta

Mùa thu năm 980, được tin quân Tống cho quân sang đánh nước ta thái hậuDương Văn Nga đã trao ấn kiếm và giao cho Lê Hoàn lãnh đạo cuộc khángchiến giành được thắng lợi

Bước sang thời Lý thế kỉ XI

- Thời Lý

Giữa thế kỉ thứ XI nhà Tống suy yếu và gặp nhiều khó khăn Trong nướcmâu thuẫn xã hội gay gắt, khởi nghĩa nông dân khắp nơi ở vùng biên giưới phíaBắc nhà Tống phải đối phó với những cuộc tấn công của 2 nước Liêu và hạ Dểthoát khỏi những bế tắc cả trong chính sách đối nội lẫn đối ngoại theo đề nghịcủa tể tướng Vương An Thạch vua Tống hạ lệnh gấp rút xâm lược Đại Việt vớimục tiêu: Rửa nỗi nhục năm 981, thắng Đại Việt nhà Tống sẽ dễ dàn bànhtrướng xuống phía nam, từ thắng lợi này nhà Tống sẽ khôi phục được uy danhcủa mình và các nước đại Liêu, Tây hạ phải kính nể Như vậy xâm lược Đại Việttrở thành cốt lõi của nhà tống Rút kinh nghiệm của thất bại lần trước nhà Tống

đã có sự chuẩn bị chu đáo Nhà Tống tổ chức khu biên giới Việt Trung trởthành một hệ thống căn cứ xâm lựoc lợi hại Ttất cả những biểu hiện đó chứng

tỏ dã tâm xâm luợc của nhà Tống, đặt nước ta trước một thử thách vô cùng cam

Câu 2: Vì sao Lý Thường Kiệt lại chủ động dùng kế “tiên phát chế nhân” đánh sang đất Tống Ý nghĩa của hành động này đối với cuộc kháng chiến.

- Âm mưu của nhà Tống: So với lần trước, lần này nhà Tống quyết tâm

phục thù và có sự chuẩn bị tích cực cho cuộc xâm lược Đặc biệt là vùng biên

giới phía Bắc nước ta, chúng chuẩn bị những kho vũ khi, quân lương để tiếnhành cuộc chiến tranh xâm lược lần thứ hai

- Chủ trương của nhà Lý: kế tiên phát chế nhân Tấn công sang đất Tống:

thái úy Lý Thường Kiệt quyết định tấn công trước để đẩy giặc vào thế bị độnggiành lấy chủ động của cuộc kháng chiến Ông nói “ ngồi yên đợi giặc khôngbằng đem quân ra trước để chặn thế mạnh của giặc.”

- Tháng 10 năm 1075 quân ta dưới sự chỉ huy của Lý Thường Kiệt vàTông Đán, quân Đại Việt bắt đầu vượt biên giới phía Bắc Sau 42 ngày đêmchiến đấu mưu trí, dũng cảm, quyết liệt, quân đội Đại Việt đã toàn thắng, UngChâu, Khâm Châu, Liêm Châu bị san bằng, tiềm lực xâm lược của nhà tÓng

trước đó đã bị đập tan Mục đích của cuộc tấn công này là để tự vệ tích cực Bằng cuộc tiến công táo bạo đó quân của LTK đã phá hủy tan tành những căn cứquân sự và hậu cần của nhà Tống đẩy kẻ thù váo thế bị đánh, tể tướng Vương

An Thạch bị mất chức Mặt khác khích lệ tinh thần quân ta, tạo điều kiện thuậnlợi để đánh bại kẻ thù khi chúng sang xâm lược

+Đây là một hành động tự vệ tích cực chứ không phải là một hành động xâm lược

Vì: - Nhà Lý đã biết rõ âm mưu xâm lược của quân Tống, với tình hình ấy,

Lý Thường Kiệt chủ trương “ Đánh trước để chặn thế mạnh của giặc” Quân ta

đã tiến sang Châu Khâm, Châu Ung, Châu Liêm chiến đấu hơn một tháng tấncông thành lũy, kho lương thực, kho vũ khí mà nhà Tống chuẩn bị cho cuộckháng chiến, làm gián đoạn tiến trình xâm lược nước ta của nhà Tống hànhđộng này của Lý Thường Kiệt thể hiện tư tưởng chủ động, tích cực của quân tatrong cuộc kháng chiến này

- Khi đưa quân sang đất Tống, Lý Thường Kiệt đã cho quân lính dán cácbản thông cáo nói rõ mục đích chính nghĩa của việc tấn công này cho nhân dânTống hiểu Sau khi hoàn thành mục đích quân sự đề ra, Lý Thường Kiệt chủđộng cho quân rút về nước, không có hiện tượng cướp của, giết người, chiếmđất, được nhân dân Tống đồng tình, ủng hộ Do vậy hành động chủ động tấncông sang đất Tống của Lý Thường Kiệt không thể gọi là một hành động xâmlược

- Khích lệ tinh thần chiến đấu của quân và dân ta

- Tạo thêm thời gian cho quân và dân ta chuẩn bị phòng ngự tích cực trongnước khi quân Tống đưa quân sang xâm lược nước ta

Đây là một nghệ thuật quân sự độc đáo, góp phần tạo nên thắng lợi củacuộc kháng chiến chống Tống thời Lý

Câu 3: Thách thức của nhân dân Đại Việt trước quân xâm lược Mông Nguyên thế kỉ XIII Vua tôi nhà Trần đã chuẩn bị kháng chiến như thế nào?

- Khái quát về đế quốc Mông nguyên: Thế kỉ XIII đế chế Mông Cổ được

thành lập do Thành Cát Tư Hãn được đứng đầu tiến hành những cuộc chiếntranh xâm lược vô cùng tàn bạo, khắp châu Á và Châu Âu vó ngựa của quânMông Cổ đã đạp nát biết bao nhiêu thành trì và quốc gia gieo tai họa khủngkhiếp cho nhân loại Sau 50 năm chinh phục đã tạo nên 1 đế chế Mông Cổ rộng

lớn hùng mạnh chưa từng có trong lịch sử nhân loại có lãnh thổ kéo dài từ HắcHải đến Thái Bình Dương.

- Âm mưu: Giữa thế kỉ XIII, quân Mông Cổ tập trung lực lượng tiêu diệt

nhà Tống năm 1257 Để thực hiện âm mưu đó vua Mông Cổ sai tướng NgộtLương Hợp Thai tấn công chiếm Đại Việt, biến nước ta thành bàn đạp tấn côngnhà tống từ phía nam Có thể nói trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dântộc ta đây là kẻ thù hùng mạnh nhất mà nhân dân ta phải đối phó Để bảo vệđược độc lập dân tộc thục sự là một thách thức to lớn

- Chuẩn bị của ta: tháng 10 năm 1257 vua Trần ra lệnh sắm sửa vũ khí

thành lập các đạo dân binh ngày đêm luyện tập, điều quân lên vùng biên giới,đặt cả nước trong tư thế sẵn sàng chiến đấu, bắt sứ giả giam vào ngục

Lần 2: 1285 âm mưu của quân Mông Nguyên Năm 1279 quân Mông Cổlật đổ được nhà Tống, lập ra nhà Nguyên, tiếp tục âm mưu đánh chiếm nước tavới mục đích: phục thù sau thất bại năm 1258, chiếm nước ta và làm bàn đạp đểtiến xuống các nước Đông Nam Á

Chuẩn bị của ta: Từ 1258 đến 1285 suốt 30 năm ta đấu tranh ngoại giaobền bỉ để tranh thủ thời gian hồi sinh đất nước sau cuộc xâm lược lần thứ nhất,Ngoaig việc xây dựng kinh tế, chuẩn bị lực lượng nhà Trần đặc biệt đẩy mạnhviệc xây dựng và mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân.Giải quyết mối bất hòatrong nội bộ giữa Trần Quốc Tuấn và Trần Quang Khải, năm 1282 tổ chức hộinghị Bình Than, năm 1285 tổ chức hội nghị Diên Hồng, Trần Quốc Tuấn viết vàphổ biến bài Hịch Tướng sĩ khích lệ tinh thần binh sĩ Binh sĩ nhà Trần khắc lêntay hai chữ “sát thát” Triều đình ra lệnh nhân dân cả nước tuyệt đối không đựocđầu hàng giặc, sẵn sàng trong tư thế chiến tranh

Lần 3 1287- 1288: Âm mưu của nhà Nguyên: Quyết tâm phục thù thất bạicủa 2 lần trước đồng thời để gấp rút đánh thông con đường bành trướng xuốngĐông Nam Á Vua Nguyên Hốt Tất Liệt của 30 vạn quân sang xâm lược nước

- Khái quát cuộc kháng chiến chống Mông Nguyên thế kỉ XIII

- Nhân dân thời Trần sẵn sàng đoàn kết với triều đình chống giặc giữ nước,vì:

+ Đánh giặc giữ nước chính là để bảo vệ quê hương đất nước, bảo vệ cuộcsống của nhân dân

+ Nhân dân ta vốn có một lòng nồng nàn yêu nước, truyền thống chốnggiặc ngoại xâm, ý chí kiên cường bất khuất không chịu khuất phục trước mọi kẻthù xâm lược

+ Trước khi quân Mông Nguyên xâm lược nhà Trần đã ra sức khôi phục vàphát triển kinh tế, củng cố bộ máy nhà nước và xây dựng một lực lượng quânđội mạnh Điều này phù hợp với yêu cầu xây dựng một quốc gia giàu mạnh vàkiên quyết bảo vệ độc lập dân tộc của nhân dân Nhà Trần đã đoàn kết được toàndân là vì thế

+ Các vua Trần, tầng lớp quý tộc trong triều đã đoàn kết và luôn thể hiệnquyết tâm đánh giặc ngọai xâm bảo vệ độc lập dân tộc Bộ chỉ huy kháng chiến

đã có những chủ trương chỉ đạo kháng chiến với chiến lược chiến thuật đúngđắn, sáng tạo

Câu 6: Vì sao nhà Trần 3 lần dùng kế “vườn không nhà trống” để đối phó quân Mông Nguyên, Tác dụng của kế sách đánh giặc này?

- Khái quát về âm mưu của quân Mông Nguyên đối với Đại Việt, sự chênhlệch lực lượng giữa ta và địch

- Nhà Trần phát huy truyền thống lấy nhỏ chống lớn lấy ít địch nhiều, thựchiện “kế vườn không nhà trống” để đối phó với cuộc tấn công ồ ạt của quânMông Nguyên

- Ý nghĩa:

+ Tránh lúc giặc mạnh bảo toàn lực lượng cho ta

+ Đó là một cuộc rút lui chiến lược khiến kẻ thù đang hung hăng chém giết vàcướp bóc trở nên bất ngờ và hụt hẫng, thiếu cảnh giác

+ Quân địch từ nơi xa xôi tới nên vấn đề lương thực là một vấn đề cấp bách,khi không cướp bóc được gì thì trở nên lúng túng và gặp khó khăn về luơngthực

+ Phía ta có điều kiện để tiến hành cuộc kháng chiến theo cách đánh của ta đó

là đánh du kích, đánh phục kích, làm rối loạn hàng ngũ địch, làm cho địch suyyếu từ đó mở những cuộc tấn công quy mô tiêu diệt kẻ thù khiến chúng từ thếchủ động sang bị động

+ Đây là một kế sách kháng chiến độc đáo, đúng đắn và là một trong nhữngnhân tố góp phần tạo nên thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mông Nguyên.

Câu 7: Tinh thần đoàn kết toàn dân được thể hiện như thế nào trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.

- Ngay từ đầu khi cuộc khởi nghĩa bùng nổ, phát triển và thắng lợi là do sựvùng lên, sự tham gia tự giác của nhân dân

- Bộ chỉ huy khởi nghĩa đã tập hợp được các anh hùng hào kiệt xuất thân từcác thành phần xã hội khác nhau, người miền xuôi có, miền ngược có… là hìnhảnh thu nhỏ của khối đại đoàn kết toàn lúc bấy giờ Hội thề Lũng Nhai (1416) đãquy tụ đuợc 19 bậc anh hùng hào kiệt khắp mọi miền đất nuớc Bên cạnh LêLợi, Nguyễn Trãi, còn có rất nhiều tuớng lĩnh như Trần Nguyên Hãn, Lê Lai,Nguyễn Chích, Nguyễn Xí, Đinh Lễ…

- Buổi đầu lực lượng nghĩa quân còn non yếu nhưng nhờ sự ủng hộ củaquần chúng nhân dân, lực lượng nghĩa quân ngày càng lớn mạnh

Khi Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa đất Lam Sơn, lực lượng nghĩa quân mới chỉ

có khoảng 2000 ngừơi Khi nghĩa quân tiến vào Nghệ An, đã có hơn 5000 thanhniên gia nhập và vào đến Tân Bình đã có hơn 2 vạn thanh niên tham gia…

- Tinh thần đoàn kết toàn dân còn thể hiện ở sự tham gia góp sức của đôngđảo các tầng lớp nhân dân không phân biệt nam nữ, già trẻ, các thành phần dântộc, ai cũng đoàn kết đánh giặc, tham gia các lực lượng vũ trang, tự vũ trang,tiếp tế lương thảo, Từ bà hàng nuớc họ Lương dùng mưu giết chế nhiều toángiặc đến cô hát ả đào tên Huệ dùng lời ca tiếng hát và mưu trí của mình để giếtgiặc…

- Khởi nghĩa Lam Sơn trở thành trung tâm quy tụ các cuộc khởi nghĩa địaphương, kết hợp sức mạnh tiến công của nghĩa quân với hành động nổi dậy củanhân dân Nguyễn Chích đã đem toàn bộ lực lượng gia nhập cuộc khởi nghĩa

- Nhờ tinh thần đoàn kết tòan dân mà cuộc khởi nghĩa Lam Sơn lúc đầu từmột “đốm lửa nhỏ” ở núi rừng Thanh Hóa phát triển thành cuộc chiến tranhnhân dân quy mô cả nước, hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ giải phóng dân tộc:+ Từ 1418 – 1432: là thời kỳ khó khăn, 3 lần nghĩa quân phải rút lên núiChí Linh để tiếp tục chiến đấu gian khổ, hy sinh … nhưng đuợc nhân dân hưởngứng nên nghĩa quân đã vượt qua những thử thách hiểm nghèo để tiếp tục pháttriển Trong gian khổ đã có nhiều gương hy sinh dũng cảm, điển hình là Lê Lai

“liều mình cứu chúa”

Câu 8: Tính nhân nghĩa được thể hiện như thế nào trong khởi nghĩa Lam sơn

- Hoàn cảnh của cuộc khởi nghĩa, nêu tội ác của giặc Minh đối với nhândân ta

- Mục đích của cuộc khởi nghĩa: chính nghĩa, giải phóng dân tộc, giảiphóng nhân dân, giải phóng con người: Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân ….Dùngđại nghĩa đánh hung tàn/ lấy chí nhân thay cường bạo…

- Dùng ngòi bút thay giáp binh, Nguyễn Trãi đã viết nhiều bức thư gửi chotướng giặc qua đó thể hiện ngọn cờ chính nghĩa của ta

- Kết thúc chiến tranh; mở hội thề Đông Quan, cấp ngựa thuyền, lươngthực cho kẻ giặc về nước: thể lòng hiếu sinh Thể hiện tinh thần nhân nghĩa củanhân dân ta, truyền thống yêu chuộng hòa bình của dân tộc Mong muốn “tắtmuôn đời chiến tranh”

- Tư tưởng nhân nghĩa xuyên suốt cuộc khởi nghĩa là yếu tố cố kết nhântâm, đoàn kết dân tộc, tạo nên sức mạnh to lớn đánh đuổi quân Minh

- Khởi nghĩa Lam Sơn giành được thắng lợi đã giành lại độc lập dân tộc,mang lại cuộc sống yên bình cho nhân dân Lê Lợi đã xây dựng một triều đạiphong kiến mới đuă đất nước phát triển toàn diện và đạt đỉnh cao

4.3 GỢI Ý ĐÁP ÁN CÂU HỎI VẬN DỤNG THẤP.

Câu 1: Lập bảng so sánh sự khác nhau giữa hai cuộc kháng chiến chống Tống thời Lý và chống Mông - Nguyên thời Trần theo các nội dung dưới đây:

Nội dung so

sánh

Kháng chiến chống Tống thời Lý

Kháng chiến chống Mông – Nguyên thời Trần

- Lần 2: 1285

- Lần 3: 1287 - 1288Người chỉ huy Lý Thường Kiệt Các vua Trần và Trần Quốc

TuấnCách tổ chức

kháng chiến

Thực hiện chủ trương “tiênphát chế nhân”, chủ động tấncông sang đất Tống rồi chủđộng rút về xây dựng phòngtuyến sông Như Nguyệt đợigiặc

Chủ trương đoàn kết dân tộc,tiến hành một cuộc khángchiến toàn dân Chủ động rútlui để bảo toàn lực lượng, đợiquân giặc mệt mỏi tổ chứcphản công giành thắng lợi

Trận quyết

chiến chiến

lược

Sông Như Nguyệt Đông Bộ Đầu, Hàm Tử,

Chương Dương, Vạn Kiếp,Bạch Đằng

Cách kết thúc

chiến tranh

Chủ động giảng hoà, đặtquan hệ hoà hiếu

Dùng thắng lợi quân sự đểlàm nhụt ý chí xâm lược của

hộ Chính quyền độc lạp

tự chủ đã mất nên khicuộc khởi nghĩa Lam Sơnbùng nổ phải diễn ratrong đk bí mậtkhông códanh nghĩa chính thức đểtập hợp nhân dân Khởinghĩa Lam Sơn nhanhchóng phát triển thànhcuộc chiến tranh giành lạiđộc lập dân tộc

Nhà Lý và nhà Trầnthiết lập nên chínhquyền nhà nước độc lập

tự chủnên việc tổ chứckháng chiến có điềukiện thuận lợi dễ thựchiện việc đoàn kết dântộc và công khai tiếnhành kế sách đánh giặc.Đây lá cuộc kháng chiênbảo vệ nền độc lập dântộc