Nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị ở trường chính trị tỉnh bắc giang dưới ánh sáng tư tưởng hồ chí minh

Thực tiễn đặt ra là phải nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, đặc biệt là nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị, nghĩa là tăng cường giáo dục chủ nghĩa Mác – Lênin, tư

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LÊ QUỲNH MAI

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Ở TRƯỜNG CHÍNH TRỊ TỈNH BẮC GIANG DƯỚI ÁNH SÁNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

HÀ NỘI - 2012

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LÊ QUỲNH MAI

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Ở TRƯỜNG CHÍNH TRỊ TỈNH BẮC GIANG DƯỚI ÁNH SÁNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành: Hồ Chí Minh học

Mã số: 60 31 27 Người hướng dẫn khoa học: TS Chu Đức Tính

HÀ NỘI - 2012

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU tr.3 Chương 1: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC LÝ LUẬN

CHÍNH TRỊ

1.1 Vị trí, vai trò của giáo dục lý luận chính trị

1.1.1 Giáo dục lý luận chính trị tr.11 1.1.2 Quan niệm của Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị tr.14 1.1.3 Sự cần thiết của giáo dục lý luận chính trị tr.17

1.2 Nội dung giáo dục lý luận chính trị

1.2.1 Giáo dục chủ nghĩa Mác – Lênin tr.23 1.2.2 Giáo dục phẩm chất đạo đức cách mạng tr.27 1.2.3 Giáo dục chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước tr.30

1.3 Phương pháp giáo dục lý luận chính trị

1.3.1 Kết hợp giữa đào tạo và tự đào tạo tr.32 1.3.2 Gắn lý luận với thực tế, học đi đôi với hành tr.38 1.3.3 Giáo dục phải thiết thực, phù hợp, đúng nhu cầu tr.46 1.3.4 Chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ và tổ chức, quản lý tốt tr.50

Chương 2: THỰC TRẠNG GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC LÝ LUẬN

CHÍNH TRỊ Ở TRƯỜNG CHÍNH TRỊ

TỈNH BẮC GIANG THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

2.1 Thực trạng công tác giáo dục lý luận chính trị ở Trường Chính trị tỉnh Bắc Giang

2.1.1 Khái quát về Trường Chính trị tỉnh Bắc Giang tr.62 2.1.2 Thực trạng công tác giáo dục lý luận chính trị tr.65 2.1.3 Yêu cầu và nhiệm vụ mới của việc nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị tr.83

2.2 Nhóm giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị ở trường Chính trị tỉnh Bắc Giang

2.2.1 Nâng cao nhận thức của nhà trường và học viên tr.89 2.2.2 Kiện toàn, xây dựng, củng cố đội ngũ cán bộ quản lý, cán bộ chuyên

môn tr.95 2.2.3 Cải thiện cơ sở vật chất, kỹ thuật, công nghệ, thông tin, tư liệu và đổi mới phương pháp giảng dạy tr.99 2.2.4 Sự phối hợp đồng bộ giữa nhà trường, cán bộ đi học và cơ quan cử cán

bộ đi học tr.104

KẾT LUẬN tr 109 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO tr 112 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đảng Cộng sản Việt Nam lấy chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng cho mọi hoạt động của mình Mặc dù Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đi xa nhưng những giá trị tư tưởng mà Người để lại cho chúng ta mãi là một kho tàng lý luận vô giá Vì vậy, việc nghiên cứu, quán triệt, vận dụng

tư tưởng Hồ Chí Minh vào mọi mặt của đời sống xã hội trở thành một yêu cầu khách quan

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng công tác giáo dục lý luận chính trị, những quan điểm của Người về giáo dục lý luận chính trị mãi mãi soi sáng công tác giáo dục lý luận chính trị của Đảng ta sau này Toàn bộ giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị rất cần được nghiên cứu để vận dụng phù hợp vào công tác giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ ở hệ thống các trường chính trị nước ta hiện nay

Ở mỗi giai đoạn cách mạng khác nhau, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam đều ý thức rõ vai trò của công tác giáo dục lý luận chính trị nên rất chú trọng, tăng cường công tác này Tuy vậy, bước vào thời kỳ đổi mới, công tác giáo dục lý luận chính trị của Đảng gặp không ít lúng túng, bất cập như tình trạng ngại học lý luận, học đối phó, non yếu về trình độ lý luận của một số cán bộ, công chức…

Vì vậy để nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục lý luận chính trị cho cán

bộ, Đảng ta đã xác định: “Xây dựng, chỉnh đốn hệ thống các học viện, trường và trung tâm chính trị, nâng cao chất lượng, hiệu quả đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, trước hết đối với cán bộ lãnh đạo và quản lý các cấp, chống các biểu hiện tiêu cực trong giảng dạy và học tập” [13, tr 142] Cụ thể hoá yêu cầu này, “cần đổi mới mạnh mẽ

chương trình, nội dung, phương pháp giảng dạy và học lý luận, coi trọng chất lượng

và tính hiệu quả Tổ chức học tập một cách nghiêm túc, có hệ thống chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, chủ nghĩa yêu nước và truyền thống cách mạng của dân tộc, của Đảng Phát huy tính sáng tạo, chủ động của người học, dành nhiều thời gian cho việc tự học, tự đọc các tác phẩm lý luận và văn kiện của Đảng” [18, tr 135-136]

Trường Chính trị tỉnh Bắc Giang là một trong những đơn vị thực hiện chức năng, nhiệm vụ là đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức cho tỉnh Bắc Giang Hiện nay, so với yêu cầu và nhiệm vụ trong thời kỳ mới, thời kỳ công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước thì đội ngũ cán bộ, công chức trong hệ thống chính trị cơ sở còn bộc lộ nhiều hạn chế, yếu kém cả về số lượng và chất lượng, cả về trình độ lý luận chính trị và năng lực chuyên môn, nghiệp vụ

Thực tiễn đặt ra là phải nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, đặc biệt là nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị, nghĩa là tăng cường giáo dục chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, nâng cao phẩm chất đạo đức cách mạng và năng lực hoạt động thực tiễn, hướng dẫn họ vận dụng những hiểu biết ấy vào cuộc sống Vì thế, việc nghiên cứu, học tập và vận dụng những quan điểm, tư tưởng của Hồ Chí Minh

để nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ nói chung và ở hệ thống các trường chính trị tỉnh nói riêng là vấn đề có ý nghĩa thiết thực về lý luận

và thực tiễn đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức hiện nay Đặc biệt, xuất phát từ yêu cầu thực tế, từ nhiệm vụ, chức năng của trường Chính trị tỉnh Bắc Giang, nghiên cứu, quán triệt, vận dụng sáng tạo những quan điểm, tư tưởng của Hồ Chí Minh vào việc nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị

ở trường Chính trị tỉnh Bắc Giang là một vấn đề có ý nghĩa thiết thực cả về lý

luận và thực tiễn Trên tinh thần đó, chúng tôi lựa chọn vấn đề: “Nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị ở trường Chính trị tỉnh Bắc Giang dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh” làm đề tài luận văn Thạc sỹ, chuyên ngành Hồ

Chí Minh học

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Công tác giáo dục lý luận chính trị được Đảng ta xác định là một trọng tâm trong công tác tư tưởng của Đảng ta hiện nay Chính vì thế, Đảng ta đã ngày càng có sự quan tâm sát sao đến công tác giáo dục lý luận chính trị nói chung, đặc biệt là giáo dục lý luận chính trị và tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng Do ý nghĩa đặc biệt quan trọng của việc giáo dục lý luận chính trị, nên trong suốt thời gian qua có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về vấn đề này và đưa ra nhiều giải pháp tích cực đóng góp vào sự nghiệp giáo dục lý luận chính trị

Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị là một vấn đề lớn, thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong nước Đã có một số công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị dưới nhiều góc

độ khác nhau, cụ thể là:

2.1 Các công trình nghiên cứu khoa học chuyên sâu

- Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Về công tác lý luận trong giai đoạn hiện nay, Nxb Sự Thật, Hà Nội, 1992

- Trần Trọng Tân, Góp phần đổi mới công tác lý luận, tư tưởng, Nxb

Nhóm tài liệu này giúp chúng tôi cái nhìn tổng quát về giáo dục lý luận chính trị và đổi mới công tác lý luận, tư tưởng trong thời kỳ mới

2.2 Các đề tài nghiên cứu, hội thảo, luận văn, luận án

Hội thảo: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề cán bộ và công tác cán bộ trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, do Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí

Minh tổ chức năm 1997

Hội thảo: Di sản Hồ Chí Minh với sự nghiệp đào tạo cán bộ lý luận chính trị và truyền thông trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế, do Học viện báo

chí và tuyên truyền phối hợp với Bảo tàng Hồ Chí Minh tổ chức năm 2010

Tống Trần Sinh, Những luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc hình thành chương trình trung cấp lý luận chính trị cho các trường đào tạo cán bộ của Đảng và Nhà nước ở tỉnh, thành phố đến năm 2000, Đề tài cấp Bộ, 1995

Tô Huy Rứa, Đỗ Công Tuấn, Đổi mới nội dung, chương trình đào tạo giảng viên lý luận chính trị các trường đại học và cao đẳng, Đề tài cấp Bộ, 1994

GS Nguyễn Đức Bình, Đổi mới tư duy lý luận ứng dụng vào việc đổi mới nội dung, chương trình bài giảng và giáo trình giảng dạy lý luận Mác-Lênin, theo yêu cầu đổi mới về giáo dục lý luận Mác-Lênin trong Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V, Đề tài cấp Bộ, 1991

Phạm Quang Nghị, Công tác cán bộ và vấn đề giáo dục chính trị tư tưởng,

Luận án tiến sĩ Triết học, 1988

Nguyễn Đình Trãi, Nâng cao năng lực tư duy lý luận cho cán bộ giảng dạy

lý luận Mác – Lênin ở các trường Chính trị tỉnh, Luận án tiến sĩ Triết học, 2001

Nguyễn Văn Thắng, Nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ ở đơn vị cơ sở trong quân đội hiện nay dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh, Luận án tiến sĩ Lịch sử, 2001

Lê Hanh Thông, Đổi mới giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ chủ chốt trong hệ thống chính trị cấp xã các tỉnh khu vực Nam Bộ (Qua khảo sát một số trường chính trị trong khu vực), Luận án tiến sĩ Triết học, 2003

Bùi Hoàng Thao, Nâng cao hiệu quả công tác giáo dục lý luận chính trị cho học viên các trường trung cấp công an trên địa bàn Hà Nội trong tình hình hiện nay, Luận văn thạc sĩ, Học viện báo chí và Tuyên truyền, 2011

Đinh Thanh Nga, Đổi mới công tác giáo dục lý luận chính trị cho học sinh các trường trung học chuyên nghiệp của tỉnh Bạc Liêu hiện nay, Luận văn thạc

sĩ, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, 2011…

Các công trình nghiên cứu nêu trên đã phân tích nội dung giáo dục lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ trong hệ thống chính trị cấp cơ sở; phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, nêu một số nội dung quan trọng của tư tưởng Hồ Chí Minh về đào tạo, huấn luyện cán bộ…giúp chúng tôi cách tiếp cận vấn đề giáo dục lý luận chính trị trong quá trình giải quyết yêu cầu của luận văn

2.3 Một số bài viết đăng trên các tạp chí khoa học theo chủ đề tư tưởng

Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị

Lý Thị Bích Hồng, Quán triệt quan điểm Hồ Chí Minh về công tác tư tưởng

lý luận trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng hiện nay, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 2, 2005

Trần Ngọc Uẩn, Công tác đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị cho cán bộ lãnh đạo cấp cơ sở ở các trường chính trị, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 11, 2005

Nguyễn Văn Sáu, Chủ tịch Hồ Chí Minh với công tác giáo dục lý luận chính trị, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 6, 2006

Trần Văn Phòng, Đổi mới phương pháp học tập lý luận chính trị theo tư tưởng Hồ Chí Minh, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 7, 2006

Nguyễn Khánh Bật, Quan điểm Hồ Chí Minh về học tập lý luận một cách thiết thực, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 8, 2006

Đặng Hữu Đại, Điểm lại quá trình đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cơ sở cho các trường Đảng tỉnh, thành phố (1990-1995), Thông tin công

tác trường Chính trị, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, số 1, 2002

Cao Duy Hạ, Những điều cơ bản phải có của người thày dạy chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Thông tin công tác trường Chính trị, Học

viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, số 1, 1999…

Những kết quả nghiên cứu trong những công trình nghiên cứu nêu trên là nguồn tư liệu quý, song có thể nói rằng, chưa có nhà khoa học nào đi sâu nghiên cứu, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị vào việc nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị ở hệ thống các trường chính trị nói chung, trường chính trị tỉnh nói riêng một cách có hệ thống Vì vậy, trên cơ sở kế thừa có chọn lọc các kết quả nghiên cứu đã được công bố, chúng tôi hy vọng sẽ góp phần làm sáng tỏ thêm tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác giáo dục lý luận chính trị, trong đó bước đầu nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị để vận dụng vào việc nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị ở trường Chính trị tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn hiện nay

3 Mục đích, nhiệm vụ của luận văn

3.1 Mục đích

Nghiên cứu nội dung trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị, để vận dụng vào việc nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị ở trường Chính trị tỉnh Bắc Giang, kịp thời đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn hiện nay

- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục

lý luận chính trị ở trường Chính trị tỉnh Bắc Giang trong thời kỳ hiện nay

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận văn

Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu những quan điểm của Hồ Chí Minh

về giáo dục lý luận chính trị, từ đó làm cơ sở lý luận cho việc đánh giá thực trạng và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị ở trường Chính trị tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn hiện nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn vận dụng Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, những quan điểm của Đảng về công tác giáo dục lý luận chính trị làm cơ sở để nghiên cứu Đồng thời, trong quá trình nghiên cứu, tác giả có sử dụng số liệu, nhận xét, đánh giá của một số công trình nghiên cứu đã được công bố của nhiều nhà nghiên cứu có liên quan đến đề tài

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, phương pháp lôgíc - lịch sử, phân tích - tổng hợp, so sánh và phương pháp tổng kết thực tiễn để thực hiện mục đích của đề tài đặt ra

6 Những đóng góp mới về khoa học của luận văn

- Góp phần làm rõ thêm tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ

- Đánh giá đúng thực trạng giáo dục lý luận chính trị ở trường Chính trị tỉnh Bắc Giang những năm vừa qua

- Đưa ra một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị ở trường Chính trị tỉnh Bắc Giang trong thời kỳ mới

- Luận văn có thể làm tư liệu tham khảo phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy, học tập và tuyên truyền tư tưởng Hồ Chí Minh

- Cung cấp những luận chứng về cơ sở lý luận và thực tiễn cho trường Chính trị tỉnh Bắc Giang nhằm nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị của nhà trường

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phần phụ lục, luận văn được kết cấu làm 2 chương và 5 tiết

Chương 1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị

Chương 2 Thực trạng và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị ở trường Chính trị tỉnh Bắc Giang theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Lý luận chính trị là những lý luận được giới hạn ở riêng lĩnh vực chính trị

Nó được xem xét ở 3 phương diện: là tri thức thu được từ kết quả nghiên cứu khoa học, nghiên cứu về lý luận và thực tiễn chính trị; là hệ thống các tri thức khoa học của chính trị học và các khoa học chính trị; là phương diện chính trị của các lĩnh vực hoạt động khác trong xã hội như: kinh tế, văn hoá, xã hội Hay nói cách khác,

“lý luận chính trị là hệ thống tri thức về lĩnh vực chính trị, thể hiện thái độ và lợi ích của một giai cấp đối với quyền lực nhà nước trong xã hội có giai cấp, được khái quát từ nghiên cứu khoa học và hoạt động chính trị thực tiễn” [51, tr 15]

Vậy giáo dục lý luận chính trị là gì? Có quan điểm cho rằng giáo dục lý luận chính trị là giải thích, tuyên truyền những vấn đề thuộc lý luận chính trị, bằng việc đi sâu giải thích các sự vật hiện tượng diễn ra trong tự nhiên, xã hội, trên cơ sở đó xây dựng cơ sở khoa học cho nhận thức và niềm tin của con người

để đi đến hành động đúng đắn

Giáo dục lý luận chính trị đem đến cho mọi người những hiểu biết về quy luật phát triển xã hội, về thế giới quan, nhân sinh quan, đường lối chủ trương

chính sách của Đảng và Nhà nước, để từ đó vạch ra cho mình tư tưởng, lối sống, hoài bão, ý chí, nguyện vọng, những nguyên tắc chuẩn mực đạo đức để gạt bỏ cái cũ, tiếp thu có chọn lọc cái mới Ngoài ra, giáo dục lý luận chính trị còn nghiên cứu tổng kết thực tiễn, xây dựng thành hệ thống quan điểm lý luận chính trị, hình thành và phát triển tư tưởng xã hội, đưa ra phương pháp giải quyết những mâu thuẫn xã hội và những dự báo phát triển cho tương lai

Cũng có thể hiểu: “Giáo dục lý luận chính trị là truyền bá những nguyên

lý của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân nhằm hình thành thế giới quan khoa học, phương pháp tư duy và phương pháp làm việc biện chứng, khoa học và góp phần thúc đẩy tính tích cực chính trị- xã hội của các chủ thể chính trị trong hoạt động thực tiễn [51, tr.25]

Giáo dục lý luận chính trị là nội dung quan trọng trong hoạt động tư tưởng của Đảng Do đó, các cấp ủy, các cơ quan quyền lực Nhà nước, các tổ chức đoàn thể chính trị-xã hội trong hệ thống chính trị các cấp, các ngành, các địa phương đều phải coi trọng công tác giáo dục lý luận chính trị trong cơ quan, tổ chức của mình Giáo dục lý luận chính trị hiện nay còn được tổ chức kinh tế, doanh nghiệp quan tâm bởi họ coi đó là giải pháp nhằm tăng chất lượng nguồn nhân lực, tạo đồng thuận để phát triển

Giáo dục lý luận chính trị của Đảng ở nước ta là giáo dục chính thống, thống nhất, có sự lãnh đạo, chỉ đạo trong cả nước, theo hệ thống của Đảng, các cấp ủy và các

cơ quan tham mưu, tư vấn về lĩnh vực tư tưởng, lý luận

Với yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng và đặc điểm của mỗi đối tượng, nội dung giáo dục lý luận chính trị có những mức độ như sau:

Giáo dục lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo các cấp của Đảng và hệ thống chính trị theo trình độ lý luận chính trị: sơ cấp, trung cấp, cử nhân, cao cấp

Giáo dục lý luận chính trị phổ cập cho toàn thể cán bộ, đảng viên của Đảng Giáo dục lý luận chính trị theo các chương trình trong hệ thống giáo dục quốc dân, theo các loại trường lớp, bậc học, cấp học

Bồi dưỡng lý luận chính trị thường xuyên cho cán bộ, đảng viên, quần chúng nhân dân, nhất là các vấn đề mới và theo chương trình chuyên đề

Tổ chức tuyên truyền, phổ biến lý luận chính trị trên hệ thống thông tin đại chúng, qua hoạt động của đội ngũ báo cáo viên

Thực hiện và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý uận chính trị, trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn quan tâm chăm lo công tác này, có nhiều tìm tòi, đổi mới, cải tiến nội dung, hình thức, phương pháp giảng dạy lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên Công tác giáo dục lý luận trong những năm qua cũng đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong việc nâng cao nhận thức của đảng viên, cán bộ và nhân dân, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị, thực hiện đường lối đổi mới Bức tranh đất nước Việt Nam hôm nay có sự đóng góp lớn của công tác giáo dục lý luận chính trị

Nghị quyết 01 của Bộ Chính trị về công tác lý luận trong giai đoạn hiện nay đã khẳng định rất rõ “chưa bao giờ thực tiễn đặt ra những đòi hỏi bức xúc đối với công tác lý luận như hiện nay lý luận thực sự khoa học là cơ sở để nâng cao vai trò tiên phong lãnh đạo của Đảng trong hoạt động thực tiễn, là cơ sở để giáo dục lý tưởng, nâng cao niềm tin” [20, tr 26]

Trong bối cảnh đất nước ta đang đẩy mạnh CNH-HĐH, sự nghiệp đổi mới

đi vào chiều sâu và hội nhập quốc tế ngày càng mạnh mẽ thì nhiệm vụ của công tác nghiên cứu, giáo dục lý luận chính trị ngày càng nặng nề Theo đó, nội dung

nghiên cứu, giáo dục cũng ngày càng phong phú, đa dạng hơn Thực tế đó đòi hỏi công tác nghiên cứu, giáo dục lý luận chính trị của Đảng phải không ngừng đổi mới để nâng cao chất lượng, hiệu quả, góp phần đưa đất nước phát triển bền vững theo định hướng xã hội chủ nghĩa

1.1.2 Quan niệm của Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị

Giáo dục lý luận chính trị là một nội dung trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, đồng thời cũng là một nội dung quan trọng trong tư tưởng của Người

về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, về công tác lý luận Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến công tác giáo dục lý luận chính trị, theo Người đây là hoạt động quan trọng, quyết định sự thành bại của sự nghiệp cách mạng xuyên suốt mọi giai đoạn lịch sử Với ý nghĩa đó mà ngay từ những năm tháng đầu thế kỷ XX, Hồ Chí Minh đã lựa chọn con đường cứu nước cho dân tộc Việt Nam một cách riêng biệt, không giống các con đường cứu nước của các nhà cách mạng tiền bối lúc bấy giờ Theo Người thì thiếu lý luận cách mạng là nguyên nhân sâu xa nhất dẫn đến thất bại của các cuộc đấu tranh chống Pháp trước khi đảng cộng sản ra đời

Có thể nói rằng, Hồ Chí Minh là người đầu tiên của nước ta quan tâm tới

lý luận cách mạng và thực hành kiên trì, bền bỉ việc giáo dục lý luận chính trị cho các thế hệ người Việt Nam yêu nước Người đã để lại cho cách mạng Việt Nam một di sản to lớn về công tác giáo dục lý luận chính trị Đó là cả một hệ thống các quan điểm của Người về giáo dục lý luận chính trị, về vị trí, về mục đích của giáo dục lý luận chính trị cũng như về nội dung, phương pháp giáo dục

lý luận chính trị Trong đào tạo, bồi dưỡng các thế hệ cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm công tác giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, đảng

viên Đó là một trong những vấn đề quán xuyến suốt cả cuộc đời hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh

Trong những năm tháng hoạt động ở nước ngoài Người đã nhận thấy muốn đánh được thực dân Pháp, giành độc lập tự do thì trước hết phải làm cho dân giác ngộ Đó chính là lý do Hồ Chí Minh mở lớp huấn luyện lý luận cách mạng cho những người yêu nước của Việt Nam tại Quảng Châu năm 1925 Với mục đích đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ nòng cốt rồi đưa họ trở về Việt Nam làm hạt nhân trong phong trào cách mạng Cùng với việc

mở lớp học, Người quyết định ra báo, xuất bản sách để đẩy mạnh công tác tuyên truyền Báo Thanh niên, tờ báo do Người sáng lập ra số đầu tiên ngày 21 tháng 6 năm 1925 tại Quảng Châu trở thành cơ quan ngôn luận của Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên là công cụ đắc lực trong việc tuyền bá tư tưởng cách mạng tới quần chúng nhân dân Khởi thuỷ từ những bài giảng tại lớp huấn luyện ở Quảng Châu của Hồ Chí Minh, tác phẩm Đường Cách mệnh đã trở thành tác phẩm lý luận chính trị đầu tiên của cách mạng Việt Nam Ngay tờ bìa của cuốn sách, Hồ Chí Minh đã trích câu của Lênin trong tác phẩm “Làm gì” như một lời tựa:

“Không có lý luận cách mệnh, thì không có cách mệnh vận động…Chỉ có theo lý luận cách mệnh tiền phong, Đảng cách mệnh mới làm nổi trách nhiệm cách mệnh tiền phong” [40, tr 259] Báo thanh niên số ra 95, 97 viết: “ Lý luận mà không thực hành thì không để làm gì Thực hành mà không có lý luận thì thất bại” Người xác định: Cách mệnh trước hết phải có Đảng cách mệnh Cách mạng muốn thành công là Đảng phải vững mạnh, Đảng muốn vững mạnh phải có lý luận soi đường và tất cả cán bộ, đảng viên cần phải hiểu và thực hành theo lý luận đó “Đảng có vững cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy, Đảng muốn vững thì phải có chủ nghĩa làm cốt, trong

Đảng ai cũng phải hiểu, ai cũng phải theo chủ nghĩa ấy Đảng mà không có chủ nghĩa như người không có trí khôn, tàu không có bàn chỉ nam” [40, tr 268]

Như vậy, Đảng cách mạng phải có lý luận tiền phong và giáo dục lý luận chính trị là nhân tố không thể thiếu được Hồ Chí Minh đã sử dụng giáo dục lý luận chính trị để làm cơ sở thành lập Đảng và Người cùng với Đảng liên tục thực hành giáo dục lý luận chính trị cho những người Việt Nam yêu nước, xây dựng Đảng cả về tư tưởng, chính trị, tổ chức, làm hạt nhân lãnh đạo dân tộc liên tiếp giành thắng lợi trong việc giành chính quyền và trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ của cách mạng Việt Nam

Trong nhiều bài nói, bài viết của mình, Hồ Chí Minh thường có nhiều cách dùng thuật ngữ giáo dục lý luận chính trị, có khi rất cụ thể chi tiết, có khi rất khái quát, những cụm từ mà Người đề cập đến công tác giáo dục lý luận chính trị là huấn luyện lý luận, đào tạo lý luận chính trị, bồi dưỡng lý luận, công tác giáo dục lý luận chính trị…nhưng tựu chung lại Người muốn nói rõ thêm cho công tác giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ Chúng ta có thể hiểu giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ theo quan điểm của Hồ Chí Minh là quá trình giáo dục, bồi dưỡng những tri thức lý luận chính trị, cốt lõi là lý luận Mác-Lênin, đường lối, chính sách của Đảng, nhằm nâng cao trình độ nhận thức, giác ngộ cách mạng, xây dựng thế giới quan và phương pháp luận khoa học, bồi dưỡng những phẩm chất chính trị, đạo đức và năng lực của người cán bộ cách mạng

Như vậy giáo dục lý luận chính trị theo Hồ Chí Minh là một khâu công tác quan trọng của Đảng nhằm làm cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân nắm bắt được những kiến thức về chủ nghĩa Mác-Lênin, về đường lối, chính sách của Đảng, nâng cao phẩm chất cách mạng và năng lực hoạt động thực tiễn của họ, hướng dẫn họ vận dụng những hiểu biết ấy vào cuộc sống

Ngày nay giáo dục lý luận chính trị được hiểu là quá trình phổ biến, truyền

bá một cách cơ bản, có hệ thống nền tảng tư tưởng, cương lĩnh, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước cho cán bộ, đảng viên và nhân dân Cụ thể là Chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, định hướng các lĩnh vực khoa học và công nghệ, kinh tế, các thành tựu khoa học xã hội và nhân văn, các thông tin chính trị, xã hội và văn hoá

Công tác giáo dục lý luận chính trị góp phần quan trọng vào việc nâng cao trình độ giác ngộ của quần chúng nhân dân, khơi dậy niềm tự hào dân tộc để mỗi người cán bộ, đảng viên, quần chúng nhân dân làm động lực hoàn hành tốt nhiệm vụ chính trị mà Đảng và Nhà nước giao cho

Giáo dục lý luận chính trị còn giúp mỗi người khắc phục những tư tưởng lạc hậu, nâng cao trình độ chính trị góp phần xây dựng và hoàn thiện nhân cách con người Việt Nam

1.1.3 Sự cần thiết của giáo dục lý luận chính trị

Vị trí, vai trò của giáo dục lý luận chính trị

Theo quan điểm Hồ Chí Minh, giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ có vị trí quan trọng hàng đầu trong hoạt động lãnh đạo và công tác xây dựng Đảng, trong quá trình tiến bộ trưởng thành của mỗi người cán bộ trong sự nghiệp cách mạng Người nói: “Làm mà không có lý luận thì không khác gì đi dò trong đêm tối, vừa chậm chạp, vừa hay vấp váp Có lý luận thì mới hiểu được mọi việc trong xã hội, trong phong trào để chủ trương cho đúng, làm cho đúng” [44, tr 47]

Nói về lý luận, Hồ Chí Minh đã định nghĩa rất đơn giản và dễ hiểu: “Đem thực tế trong lịch sử, trong kinh nghiệm, trong các cuộc tranh đấu, xem xét, so sánh thật kỹ lưỡng, rõ ràng, làm thành kết luận Rồi lại đem nó chứng minh với

thực tế Đó là lý luận chân chính” [43, tr 233] Như vậy, hiểu lý luận, học lý luận chính là chúng ta đã thu nhận được những kiến thức trong tự nhiên và xã hội, những bài học kinh nghiệm trong lịch sử ông cha ta Đó là điều quan trọng

và rất cần thiết Từ đó có thể khái quát vị trí, vai trò của giáo dục lý luận chính trị theo Hồ Chí Minh ở các điểm sau:

Một là, Hồ Chí Minh cho rằng học lý luận để nâng cao vốn lý luận của

mỗi cán bộ, từ đó mà nâng cao trình độ lý luận của Đảng để bản thân mỗi cán bộ hoàn thành tốt hơn công việc của mình và như thế toàn Đảng sẽ hoàn thành tốt hơn nhiệm vụ của Đảng

Hai là, theo Hồ Chí Minh, Đảng ta có nhiều ưu điểm nhưng còn có nhiều

nhược điểm mà “một trong những nhược điểm lớn là trình độ lý luận còn thấp kém” và “vì trình độ lý luận thấp kém cho nên đứng trước nhiệm vụ cách mạng ngày càng mới và phức tạp, trong việc lãnh đạo, Đảng ta không khỏi lúng túng, không tránh khỏi sai lầm, khuyết điểm” [46, tr 492] Do vậy học tập lý luận là nhu cầu thiết yếu của thực tế đòi hỏi

Ba là, xuất phát từ thực tế nước ta chưa hoàn thành nhiệm vụ cách mạng

dân tộc dân chủ nhân dân, trong khi đó thế giới và trong nước đã biến đổi đòi hỏi chúng ta phải có những đường lối, phương châm, phương pháp đấu tranh cho thích hợp Điều đó đòi hỏi Đảng ta phải tự nâng cao mình lên nữa, mà muốn tự nâng cao mình thì phải tổ chức học tập lý luận trong toàn Đảng, trước hết là trong cán bộ cốt cán của Đảng

Bốn là, muốn đỡ bớt mò mẫm, muốn đỡ phạm sai lầm thì chúng ta phải tự

nâng cao sự tu dưỡng về chủ nghĩa Mác-Lênin Như thế là phải học tập lý luận, phải nâng cao trình độ lý luận chung của Đảng, trước hết là của cán bộ cốt cán của Đảng

Năm là, mỗi đảng viên phải tự cải tạo mình, đấu tranh chống thói hư tật

xấu, đấu tranh tự khắc phục chủ nghĩa cá nhân, rèn luyện chủ nghĩa tập thể, gắn

bó chặt chẽ với quần chúng, phát huy đầy đủ tính sáng tạo của quần chúng thì phải học lý luận để nâng cao trình độ lý luận chung của Đảng, đó là một đòi hỏi bức thiết của Đảng ta

Những điểm trên cho thấy Hồ Chí Minh rất quan tâm đến thực tế vốn lý luận của cán bộ, đảng viên và coi đó là một trong những vấn đề quan trọng hàng đầu của công tác giáo dục lý luận chính trị mà Đảng phải thực hiện để nâng cao trình độ, năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, của các tổ chức cơ sở Đảng các cấp và của đội ngũ cán bộ, đảng viên

Mục đích của giáo dục lý luận chính trị

Mục đích giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên, theo Hồ Chí Minh, trước hết nhằm trang bị hệ thống luận điểm cách mạng, khoa học, phương pháp luận biện chứng, từ đó nâng cao giác ngộ lý tưởng cách mạng, củng cố niềm tin vào tiền đồ cộng sản chủ nghĩa bằng các cơ sở khoa học, trang bị công

cụ nhận thức nhằm giải quyết yêu cầu thực tiễn thường xuyên biến đổi đặt ra

Theo Hồ Chí Minh, mục đích của giáo dục lý luận chính trị gồm:

Thứ nhất, “Mục đích của công tác lý luận là để vận dụng chứ không phải

học lý luận vì lý luận, hoặc vì tạo cho mình một cái vốn lý luận để sau này đưa ra mặc cả với Đảng Tất cả những động cơ học tập không đúng đắn đều phải tẩy trừ cho sạch” [46, tr 497] Từ chủ nghĩa yêu nước đến với chủ nghĩa Mác-Lênin, từ chủ nghĩa Mác – Lênin vận dụng sáng tạo vào hoàn cảnh thực tế của nước ta Đó chính là mục đích học lý luận để nhằm giải quyết những nhiệm vụ thực tiễn của

Hồ Chí Minh

Thứ hai, để sửa chữa tư tưởng: Hồ Chí Minh cho rằng trong Đảng ta trình

độ lý luận còn thấp, không ai có thể tự xưng mình là giỏi lý luận, do vậy “hăng hái theo cách mạng, điều đó rất hay Nhưng tư tưởng chưa thật đúng là tư tưởng cách mạng, vì thế cần phải học tập để sửa chữa cho đúng Tư tưởng đúng thì hành động mới khỏi sai lạc và mới làm tròn nhiệm vụ cách mạng được” [44, tr 50] Vì có không ít cán bộ, đảng viên đã có thái độ xem nhẹ học tập lý luận, kiêu ngạo, tự phụ, tự mãn Đây chính là kẻ thù số một của học tập, cho nên Hồ Chí Minh yêu cầu đảng viên ra sức học lý luận, mở rộng tự phê bình và phê bình Phải khiêm tốn, thật thà, cái gì biết thì nói biết, không biết thì nói không biết, và xem việc học tập là một nhiệm vụ mà người cách mạng phải làm thường xuyên, không lùi bước trước bất kỳ khó khăn nào trong việc học tập

Thứ ba, để tu dưỡng đạo đức cách mạng: Hồ Chí Minh rất quan tâm giáo

dục lý luận chính trị gắn với giáo dục đạo đức cách mạng Người nói: “Có đạo đức cách mạng thì mới hy sinh tận tuỵ với cách mạng, mới lãnh đạo được quần chúng, đưa cách mạng tới thắng lợi hoàn toàn” [44, tr 50] Tu dưỡng đạo đức cách mạng là để phục vụ sự nghiệp cách mạng, quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng, hết lòng hết sức phục vụ nhân dân, vì đảng, vì dân mà đấu tranh quên mình

Thứ tư, giáo dục lý luận chính trị là làm cho cán bộ, đảng viên tin tưởng:

“Tin tưởng vào đoàn thể Tin tưởng vào nhân dân Tin tưởng vào tương lai của dân tộc Tin tưởng vào tương lai của cách mạng Có tin tưởng thì lúc ra thực hành mới vững chắc, hăng hái, lúc gặp khó khăn mới kiên quyết, hy sinh” [44, tr 50]

Thứ năm, để thực hành: “Học với hành phải đi đôi Học mà không hành

thì học vô ích Hành mà không học thì hành không trôi chảy” [44, tr 50] Quan điểm này, Hồ Chí Minh khẳng định lại một lần nữa mục đích của giáo dục lý

luận chính trị là để nhằm giải quyết những nhiệm vụ thực tiễn, vì thế việc giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ và lĩnh hội những kiến thức lý luận chung chung mà phải đi đến hình thành lập trường, quan điểm, phương pháp của mình để vận dụng lập trường, quan điểm, phương pháp

đó vào thực tiễn cách mạng, đưa cách mạng tới thắng lợi hoàn toàn

Quan điểm của Hồ Chí Minh về mục đích giáo dục lý luận chính trị cho thấy vai trò quan trọng của giáo dục lý luận chính trị Đồng thời, tác động trực tiếp đến người học, đến tư tưởng đạo đức và khả năng thực hành công việc của mỗi người, giúp họ khắc phục những tư tưởng lạc hậu, nâng cao tinh thần tự giác

và tích cực trong quá trình cải tạo, xây dựng con người mới Giáo dục lý luận chính trị nhằm nâng cao trình độ chính trị của mỗi người, đặc biệt là cán bộ, đảng viên, giúp họ nắm bắt chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước một cách đúng đắn

Giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên là yêu cầu vừa cấp bách, vừa thường xuyên

Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến công tác giáo dục lý luận chính trị, theo Người đây là nhiệm vụ quan trọng, quyết định sự thành bại của sự nghiệp cách mạng Với ý nghĩa đó, giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên là yêu cầu quan trọng hàng đầu của Đảng Hồ Chí Minh đã nói: “Lý luận như cái kim chỉ nam, nó chỉ phương hướng cho chúng ta trong công việc thực tế Không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi” [43, tr 233-234]

“Cán bộ là cái gốc của mọi công việc” [43, tr 269] và “huấn luyện cán bộ

là công việc gốc của Đảng”, do đó họ cần phải được học tập lý luận chính trị Chỉ trên cơ sở được học tập, thấm nhuần chủ nghĩa Mác – Lênin, họ mới có đầy

đủ năng lực trí tuệ, hiểu biết một cách sâu sắc đường lối của Đảng, chủ trương,

chính sách của Nhà nước để truyền đạt, phổ biến rộng rãi trong quần chúng nhân dân, hướng dẫn nhân dân thực hiện một cách có hiệu quả Hơn nữa việc học tập

lý luận chính trị còn giúp cán bộ, đảng viên rèn luyện, hình thành cho mình bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức cách mạng, hoàn thành những mục tiêu cách mạng của Đảng

Thấm nhuần quan điểm của Mác – Lênin về tầm quan trọng của giáo dục

lý luận chính trị nên Hồ Chí Minh hết sức quan tâm, chú trọng đến công tác này Người đã nhiều lần nhấn mạnh đây là điều kiện tiên quyết đảm bảo cho Đảng vững mạnh, cho cách mạng thành công Từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam chưa

ra đời, Người đã khẳng định: “Đảng muốn vững thì phải có chủ nghĩa làm cốt, trong Đảng ai cũng phải hiểu, ai cũng phải theo chủ nghĩa ấy Đảng mà không có chủ nghĩa như người không có trí khôn, tàu không có bàn chỉ nam” [40, tr 268] Chính vì vậy, để chuẩn bị cho việc truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin vào Việt Nam, Hồ Chí Minh đã cho mở lớp bồi dưỡng lý luận chính trị cho cán bộ vào năm 1925 tại Quảng Châu, cho ra đời cuốn sách lý luận đầu tiên của cách

mạng Việt Nam: đó là tác phẩm Đường Cách mệnh do chính Người biên soạn

Người đã tổ chức bồi dưỡng lý luận chính trị cho những cán bộ đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam Giúp họ hiểu về chủ nghĩa Mác – Lênin, sau này về nước tuyên truyền tư tưởng Mác – Lênin trong giai cấp công nhân và nhân dân lao động Việt Nam Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình,

Hồ Chí Minh thường xuyên nhắc nhở cán bộ phải không ngừng học tập lý luận cách mạng và vận dụng lý luận đó vào trong hoạt động thực tiễn

Dưới sự giáo dục, rèn luyện của Hồ Chí Minh, học tập lý luận không chỉ để nâng cao trình độ lý luận mà còn giúp cho cán bộ, đảng viên có được tư tưởng, đạo đức cách mạng tốt, giúp họ trở thành những người vừa có tài vừa

có đức, vừa hồng vừa chuyên, đó chính là những phẩm chất mà người cán bộ cần phải có

Giáo dục lý luận chính trị là điều kiện tiên quyết đảm bảo cho Đảng vững mạnh, nên Đảng phải thường xuyên đẩy mạnh công tác giáo dục lý luận chính trị để Đảng ta có thể hoàn thành tốt hơn nhiệm vụ cách mạng của mình

Đó là yêu cầu vừa cấp bách, vừa là việc làm thường xuyên của Đảng, nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên

Tất cả sự quan tâm, chú trọng của Hồ Chí Minh đối với công tác giáo dục lý luận chính trị cho thấy sự cần thiết của công tác giáo dục lý luận chính trị trong việc giáo dục đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, trong sự thành bại của cách mạng Việt Nam và ngày nay vẫn còn nguyên giá trị

1.2 Nội dung giáo dục lý luận chính trị

1.2.1 Giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin

Để thực hiện mục đích giáo dục lý luận chính trị, nội dung giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ là mối quan tâm thường xuyên của Hồ Chí Minh Trong nhiều bài nói, bài viết Người đề cập khá nhiều vấn đề xác định nội dung giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, như giáo dục những nguyên lý của chủ nghĩa Mác- Lênin, công tác xây dựng Đảng, đường lối, quan điểm của Đảng, chủ trương, chính sách pháp luật của Nhà nước, đạo đức cách mạng, những kinh nghiệm của các nước và tình hình thế giới… tư tưởng cơ bản xuyên suốt của Người về nội dung giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ ở 3 nội dung lớn, và nội dung đầu tiên giáo dục những nguyên lý chủ nghĩa Mác- Lênin cho cán bộ, đảng viên

Người đã sớm xác định được vai trò quan trọng của chủ nghĩa Mác-Lênin đối với cách mạng Việt Nam Ngay từ những năm đầu thế kỷ XX, đánh giá về vị trí của chủ nghĩa Mác –Lênin trong số các lý luận, các chủ nghĩa đang lan truyền

ở đầu thế kỷ, Hồ Chí Minh viết: “Bây giờ học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mệnh nhất là chủ nghĩa Lênin” [40, tr 268] Là chủ nghĩa chân chính nhất, vì chủ nghĩa Mác – Lênin là thế giới quan và phương pháp luận khoa học của giai cấp công nhân và các lực lượng cách mạng trong thời đại Là chủ nghĩa chắc chắn nhất, vì chủ nghĩa Mác – Lênin là cẩm nang thần kỳ của tất cả các dân tộc bị áp bức và bóc lột đi tới thoát khỏi ách áp bức giai cấp, áp bức dân tộc Là chủ nghĩa cách mạng nhất, vì chủ nghĩa Mác – Lênin đấu tranh nhằm mục tiêu giải phóng triệt để giai cấp vô sản, nhân dân lao động và các dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới khỏi bóc lột, áp bức, có cuộc sống ấm no, hạnh phúc Do đó chủ nghĩa Mác – Lênin có vai trò to lớn và quan trọng, Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Không có lý luận cách mệnh, thì không có cách mệnh vận động…chỉ có theo lý luận cách mệnh tiền phong, Đảng cách mệnh mới làm nổi trách nhiệm cách mệnh tiền phong” [40, tr 258]

Thấm nhuần chủ nghĩa Mác – Lênin trong việc xác định rõ mục tiêu của cách mạng vô sản là độc lập dân tộc đi lên chủ nghĩa xã hội, Hồ Chí Minh đã cùng Đảng Cộng sản Việt Nam áp dụng những nguyên lý phổ biến đó vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam ngay từ buổi đầu thành lập Sự đúng đắn của con đường này là nhân tố có ý nghĩa quyết định đối với thắng lợi của cách mạng Việt Nam trong mấy thập kỷ qua

Đối với Hồ Chí Minh, một quan điểm xuyên suốt nhất quán là cách mạng trước hết phải làm cho dân giác ngộ, phải giảng giải cho mọi người hiểu được chủ nghĩa Mác – Lênin, hiểu được đường lối chính sách của Đảng Cho nên nói

về công tác học tập và huấn luyện lý luận cho cán bộ, Người đã đặt câu hỏi: Huấn luyện gì? Và câu trả lời là huấn luyện lý luận Mác –Lênin: “Phải dạy lý

luận Mác – Lênin cho mọi người” [44, tr 46], tài liệu để huấn luyện “trước hết phải lấy những tài liệu về chủ nghĩa Mác – Lênin làm gốc” [44, tr 49]

Theo Người, mọi cán bộ, đảng viên “phải ra sức học tập chủ nghĩa Mác – Lênin, củng cố lập trường của giai cấp vô sản, cố gắng nắm vững những quy luật phát triển của cách mạng Việt Nam; phải luôn luôn nâng cao đạo đức cách mạng, kiên quyết đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, bồi dưỡng chủ nghĩa tập thể của giai cấp vô sản” [48, tr 21] Hiểu chủ nghĩa Mác – Lênin còn để phụng sự cho cách mạng, cho tổ quốc và nhân dân, nếu không hết lòng, hết sức phụng sự nhân dân, tự kiêu, tự đại,

tự tư, tự lợi, như thế là trái với chủ nghĩa Mác – Lênin Người đã nêu cách hiểu chủ nghĩa Mác – Lênin như sau: “Theo Bác, hiểu chủ nghĩa Mác – Lênin tức là cách mạng phân công cho việc gì, là chủ tịch nước hay nấu ăn, đều phải làm tròn nhiệm vụ Không nên đào tạo ra những con người thuộc sách làu làu, cụ Mác nói thế này, cụ Lênin nói thế kia, nhưng nhiệm vụ của mình được giao quét nhà lại

Họ ấp úng Không ạ” [44, tr 49]

Qua câu chuyện trên, Hồ chí Minh muốn giáo dục chủ nghĩa Mác không chỉ là cho người học hiểu, tự giác ngộ, không chỉ thuần tuý là nâng cao về mặt nhận thức mà còn muốn giúp cho người cán bộ có tư tưởng và lập trường vững chắc Tư tưởng và lập trường ở đây không gì khác là tư tưởng và lập trường của giai cấp công nhân mà chủ nghĩa Mác - Lênin đã khái quát, Hồ Chí Minh chỉ rõ

“có học tập lý luận Mác – Lênin mới củng cố được đạo đức cách mạng, giữ vững lập trường, nâng cao sự hiểu biết và trình độ chính trị, mới làm được tốt công tác Đảng giao phó cho mình” [47, tr 292]

Chủ nghĩa Mác – Lênin còn là lý trí, là tình cảm nữa: “Hiểu chủ nghĩa Mác – Lênin là phải sống với nhau có tình có nghĩa Nếu thuộc bao nhiêu sách mà sống không có tình có nghĩa thì sao gọi là hiểu chủ nghĩa Mác – Lênin được” [50, tr 554]

Vì nhiệm vụ cách mạng mà mỗi cán bộ phải không ngừng học tập nâng cao trình

độ kiến thức về mọi mặt, thường xuyên học tập nâng cao trình độ lý luận Mác – Lênin, nắm vững đường lối, chính sách của Đảng là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của mỗi cán

bộ, đảng viên, lười học tập có nghĩa là thiếu trách nhiệm, thiếu nhiệt tình cách mạng đối với việc hoàn thành sứ mệnh lịch sử của Đảng

Từ nhận thức, “lý luận là đem thực tế trong lịch sử, trong kinh nghiệm, trong các cuộc tranh đấu, xem xét, so sánh thật kỹ lưỡng rõ ràng, làm thành kết luận Rồi lại đem nó chứng minh với thực tế Đó là lý luận chân chính Lý luận như cái kim chỉ nam, nó chỉ phương hướng cho chúng ta trong công việc thực tế” [43, tr 233]; “Lý luận là sự tổng kết những kinh nghiệm của loài người, là tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xã hội tích trữ lại trong quá trình lịch sử” [46, tr 497], Hồ Chí Minh đã đi đến khái quát về lý luận Mác – Lênin là: “Lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin là sự tổng kết kinh nghiệm của phong trào công

nhân từ trước đến nay của tất cả các nước Nó là “Khoa học về các quy luật phát triển của tự nhiên và xã hội; khoa học về cách mạng của quần chúng bị áp bức và

bị bóc lột; khoa học về thắng lợi của chủ nghĩa xã hội ở tất cả các nước; khoa học về xây dựng chủ nghĩa cộng sản” [46, tr 497]

Giáo dục chủ nghĩa Mác – Lênin, Hồ Chí Minh kết luận: “Chủ nghĩa Mác rất cao, rất rộng Những người cách mạng phải học tập chủ nghĩa Mác Nhưng có thể nói một cách tóm tắt là chủ nghĩa Mác dạy chúng ta phải tuyệt đối trung thành với Đảng, phải hết lòng hết sức phục vụ giai cấp công nhân Mác dạy chúng ta: vô sản tất cả các nước đoàn kết lại!, Lênin người học trò thiên tài của Mác bổ sung thêm: Vô sản tất cả các nước và các dân tộc bị áp bức đoàn kết lại! Hai khẩu hiệu đó là những ngọn cờ vĩ đại dẫn giai cấp vô sản và dân tộc bị áp bức đến thắng lợi hoàn toàn” [32, tr 173] “Chủ nghĩa Lênin đối với chúng ta, những người cách mạng và nhân dân Việt Nam, không những là cái “cẩm nang” thần kỳ, không những là cái kim chỉ nam, mà còn là mặt trời soi sáng con đường chúng ta đi tới thắng lợi cuối cùng, đi tới chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản” [48, tr 128] Có thể nói kiên trì chủ nghĩa Mác – Lênin là vấn đề có tính nguyên tắc số một đối với Hồ Chí Minh và với Đảng ta Trung thành với chủ nghĩa Mác – Lênin là nắm vững bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin, đồng thời vận dụng một cách đúng đắn, phù hợp vào điều kiện nước ta, góp phần phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin một cách sáng tạo, chủ nghĩa Mác – Lênin đã trở thành nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho cách mạng Việt Nam

1.2.2 Giáo dục phẩm chất đạo đức cách mạng

Trong công tác giáo dục lý luận chính trị, Hồ Chí Minh quan tâm đến giáo dục phẩm chất đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên, vì Người quan niệm

“người cán bộ cách mạng phải có đạo đức cách mạng, phải giữ vững đạo đức cách mạng mới là người cán bộ cách mạng chân chính” [45, tr 480]

Trong lĩnh vực đạo đức của Hồ Chí Minh mà Người đề cập đến về thực chất đó là đạo đức mới: đạo đức cách mạng Đạo đức cũ xuất phát từ những chuẩn mực đạo đức phong kiến trói buộc con người vào lễ giáo, phục vụ cho chế

độ đẳng cấp, tôn ti hà khắc của xã hội phong kiến Sự khác biệt giữa đạo đức cũ

và đạo đức mới đã được Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Có người cho đạo đức cũ và đạo đức mới không có gì khác nhau Nói như vậy là lầm to Đạo đức cũ và đạo đức mới khác nhau nhiều Đạo đức cũ như người đầu ngược xuống đất chân chổng lên trời Đạo đức mới như người hai chân đứng vững được dưới đất, đầu ngửng lên trời” [44, tr 321] Đạo đức mới không phải là đạo đức thủ cựu “nó là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, nó không phải vì danh vọng cá nhân, mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người” [43, tr 252]

Hồ Chí Minh quan niệm đạo đức là “gốc”, là nền tảng của người cách

mạng Trong tác phẩm Đường Cách mệnh, Hồ Chí Minh đã dành chương đầu

tiên để bàn về tư cách người cách mệnh sau đó mới nói về lý luận và đường lối cách mạng Hồ Chí Minh khẳng định: “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người là một công việc to tát, mà tự mình không có đạo đức, không có căn bản,

tự mình đã hủ hoá, xấu xa thì còn làm nổi việc gì?” [43, tr 252-253]

Người có đạo đức cách mạng thì gặp khó khăn gian khổ, thất bại tạm thời cũng không lùi bước, khi gặp thuận lợi và thành công càng khiêm tốn, chất phác, không tư lợi hưởng thụ, thực sự trở thành người “lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ”

Đạo đức cách mạng không phải là những gì to tát, lớn lao mà xuất phát từ những công việc hàng ngày gần gũi thân thiết với con người, “đạo đức cách mạng không phải từ trên trời xa xuống Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển và củng cố Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong” [47, tr 293] “Người cách mạng phải có đạo đức làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang” [47, tr 283]

Song song với việc giáo dục đạo đức cách mạng thì cũng cần phải chống một số căn bệnh nguy hiểm như quan liêu, tham ô, lãng phí mà Người gọi đó là căn bệnh chủ nghĩa cá nhân Chủ nghĩa cá nhân là một thứ bệnh nguy hiểm, là kẻ địch hung ác của chủ nghĩa xã hội mà người cách mạng phải tiêu diệt nó Để tránh và tiêu diệt những căn bệnh trên thì cần phải học tập lý luận, trau dồi đạo đức, nhận rõ điều gì phải thì cố gắng làm, điều gì trái thì hết sức tránh Nếu xa rời mục tiêu lý tưởng cách mạng, nếu thoái hoá về đạo đức tức là đã hỏng từ “gốc”, cho nên đạo đức cách mạng là yêu cầu tiên quyết

Một trong những nội dung giáo dục lý luận chính trị của Hồ Chí Minh

là giáo dục chủ nghĩa Mác – Lênin, hiểu chủ nghĩa Mác – Lênin, học chủ nghĩa Mác – Lênin tức là đã củng cố đạo đức cách mạng, giữ vững lập trường, nâng cao sự hiểu biết của mình và trình độ chính trị, phải tu dưỡng đạo đức cách mạng suốt đời mới làm tốt được công tác Đảng giao phó cho mình Đạo đức cách mạng - Đạo đức mới mà Hồ Chí Minh đề cập đã được Người giải thích dễ hiểu, rõ ràng và súc tích, không những đã bổ sung thêm cho chuẩn mực đạo đức mới ở Việt Nam mà đồng thời có ý nghĩa to lớn trong công tác giáo dục, đặc biệt công tác giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên

1.2.3 Giáo dục chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước

Một trong những tài liệu phục vụ cho công tác giáo dục lý luận chính trị là

“những chỉ thị, nghị quyết, luật, lệnh của Đoàn thể và Chính phủ đều là những tài liệu cần phải học tập nghiên cứu” [44, tr 50]

Giáo dục cương lĩnh, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước cho cán bộ, đảng viên là một trong những nội dung quan trọng trong nội dung giáo dục lý luận chính trị vì cương lĩnh, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước giúp cán bộ, đảng viên hiểu rõ, tin tưởng và quyết tâm thực hiện tốt đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật đó Khi đã hiểu và tin tưởng thì “khó khăn mấy họ cũng làm được, hy sinh mấy họ cũng không sợ” vì những chính sách và nghị quyết của Đảng đều vì lợi ích của nhân dân Vì vậy đạo đức cách mạng của người đảng viên là kiên quyết làm đúng chính sách và nghị quyết của Đảng

Người đặt câu hỏi: Vì sao phải học tập đường lối, chủ trương, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước? Vì: “Có nắm vững đường lối cách mạng mới thấy rõ phương hướng tiến lên của cách mạng, mới hiểu rõ mình phải làm gì và đi theo hướng nào để thực hiện mục đích của Đảng trong giai đoạn cách mạng hiện nay” [50, tr 94] “Vì vậy, phải chịu khó học tập lý luận Mác – Lênin, học tập đường lối, chính sách của Đảng, đồng thời phải học văn hoá, kỹ thuật và nghiệp vụ, không ngừng nâng cao trình độ chính trị, tư tưởng và năng lực công tác của mình” [50, tr 91] Có học tập đường lối, nghị quyết mới thực hiện được

“nhiệm vụ cách mạng của nhân dân ta hiện nay đòi hỏi mỗi đảng viên phải: tuyệt đối tin tưởng vững chắc vào đường lối, chủ trương của Đảng” [50, tr 92]

Với quan điểm cách mạng trước hết là phải làm cho dân giác ngộ, phải giảng giải cho mọi người hiểu được chủ nghĩa Mác – Lênin, hiểu được đường lối, chính sách của Đảng, do đó Người quan tâm trước hết là cán bộ, vì cán bộ làm cho đường lối đó trở thành hiện thực sinh động trong cuộc sống Hồ Chí Minh cho rằng cán bộ là cái dây chuyền của bộ máy tổ chức, nếu dây chuyền không tốt, không chạy thì động cơ dù tốt mấy toàn bộ máy cũng tê liệt Cán bộ là những người đem chính sách của Đảng thi hành trong nhân dân, nếu cán bộ kém thì chính sách hay mấy cũng không thực hiện được Mọi chủ trương, chính sách của Đảng, Chính phủ có được triển khai thực hiện và thực hiện hiệu quả hay không, phụ thuộc rất nhiều vào cán bộ làm công tác giáo dục đường lối Dân có thực sự làm chủ, có phát huy hết sức mạnh của dân hay không, mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và quần chúng nhân dân, điều kiện cơ bản đảm bảo sức chiến đấu của Đảng, sức mạnh của Nhà nước có giữ vững được hay không chính là do cán bộ làm công tác giáo dục lý luận quyết định Như Hồ Chí Minh nói cán bộ làm công tác giáo dục đường lối là phải thực sự trở thành cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với quần chúng nhân dân, phải là người mang chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước giải thích cho dân hiểu và tổ chức cho dân thực hiện Đồng thời phản ánh đầy đủ tâm tư, nguyện vọng, ý kiến của dân cho Đảng và Nhà nước Trên cơ

sở đó giúp Đảng và Nhà nước điều chỉnh, sửa đổi đưa ra đường lối chính sách cho phù hợp, sát với thực tế hơn

Tóm lại nội dung giáo dục lý luận chính trị là rất rộng, theo Hồ Chí Minh nội dung giáo dục lý luận chính trị bao gồm giáo dục những nguyên lý của chủ nghĩa Mác – Lênin, giáo dục nâng cao đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên, giáo dục đường lối, quan điểm, chủ trương, chính sách, nghị quyết của Đảng và của Nhà nước giúp cho cán bộ, đảng viên xây dựng thế giới quan và phương

pháp luận đúng đắn, nhằm thống nhất về tư tưởng, ý chí và phẩm chất cách mạng, năng lực hoạt động thực tiễn của họ, hướng dẫn họ vận dụng những hiểu biết ấy vào cuộc sống

1.3 Phương pháp giáo dục lý luận chính trị

1.3.1 Kết hợp giữa đào tạo và tự đào tạo

Về đào tạo

Muốn trở thành người cán bộ tốt thì phải được đào tạo, không phải người cán bộ nào cũng có thể tự học, tự đọc sách vở mà hiểu được, đặc biệt là những kiến thức về lý luận Đào tạo ở đây được hiểu là trải qua trường lớp, qua tổ chức Trường lớp huấn luyện, đào tạo ấy phải có cơ sở vật chất cho dù đơn giản nhất,

có đội ngũ giáo viên có đủ năng lực giảng dạy, được trang bị những kiến thức chung về lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin, về đạo đức cách mạng, về quan điểm, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước Tất cả những nội dung trên đòi hỏi mỗi bài giảng phải có nội dung súc tích, tính lý luận

và tính khoa học chặt chẽ đồng thời có phương pháp dạy tốt, phải tuỳ từng đối tượng, từng loại chương trình mà vận dụng phương pháp cho phù hợp

Trong Diễn văn khai mạc lớp học lý luận khoá I trường Nguyễn Ái Quốc, Hồ Chí Minh nêu rõ: “Trước hết Đảng ta tổ chức trường học lý luận cho cán bộ là để nâng cao trình độ lý luận của Đảng ta đặng giải quyết sự đòi hỏi của nhiệm vụ cách mạng và tình hình thực tế của Đảng ta, để Đảng ta có thể làm tốt hơn công tác của mình, hoàn thành tốt hơn nhiệm vụ cách mạng vĩ đại của mình” [46, tr 492]

Ở trường, ngoài dạy về lý luận như chủ nghĩa Mác – Lênin, các đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, tình hình thời sự các nước trên thế giới, còn trang bị cho người cán bộ những kiến thức về khoa học tự nhiên, về chuyên môn…Vì vậy trường học chính là nơi tốt nhất để trang bị cho người cán bộ

những kiến thức cơ bản, những lý luận chung để giúp cho người học có những tri thức phổ thông, tri thức nền tảng, có phương hướng Từ đó có thể “giúp anh em biết phương hướng, biết nhắm mục đích mà đi” Do nhiều hoàn cảnh khác nhau nên các khoá học không được kéo dài nhưng được học một cách có tổ chức, theo Người cách học như vậy “anh em học ít nhưng bổ ích nhiều”

Theo Hồ Chí Minh, có hai cách dạy: cách dạy tỉ mỉ và cách dạy bao quát Nhằm phát huy sự chủ động của người học trong lĩnh hội kiến thức, cốt yếu là phải làm cho người học hiểu thấu vấn đề để tránh tình trạng học nhiều mà

“không hiểu được”, “nhiều cái khó quá”, từ đó người học phải chủ động trong quá trình học tập Và Người chính là thầy giáo lý luận chính trị đầu tiên ở Việt Nam sử dụng có hiệu quả phương pháp trên khi áp dụng tại lớp học chính trị đặc biệt tại Quảng Châu Từ những nội dung là những vấn đề nòng cốt trong hệ thống lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin nhưng được chuyển tải thành những nội dung rất gần gũi, giản dị để thu hút sự chú ý, tham gia của người học Khi giảng dạy, Người bao giờ cũng đặt ra những vấn đề để học viên suy nghĩ, trả lời, trao đổi, bàn cách thực hiện rồi Người mới tổng kết, chỉ dẫn và gắn với thực tế cụ thể

Ví dụ: Khi tìm hiểu “Lịch sử cách mệnh Mỹ”, Người nêu vấn đề khái quát “Lịch

sử Mỹ thế nào?”, “Vì sao Mỹ làm cách mệnh?”, “Phong trào ấy kết qủa như thế nào?”,” Ý nghĩa cách mệnh Mỹ với cách mệnh An Nam thế nào?”, “Chúng ta học được gì ở cách mệnh Mỹ?”,”Có nên đi theo con đường của cách mệnh Mỹ hay không?”…Cuối cùng Người luận giải vấn đề về cách mạng vô sản, vì sao chúng ta lại lựa chọn con đường cách mệnh ấy Với phương pháp giảng dạy phù hợp, học viên không chỉ chủ động tích cực nắm kiến thức, thấy rõ con đường cách mệnh nào nên đi, mà còn hiểu sâu sắc để tuyên truyền giáo dục trong nhân

dân Phương pháp này đã giúp cho người học thấu hiểu vấn đề và tự nguyện đi theo cách mạng

Qua thực tế đào tạo, theo Hồ Chí Minh giáo dục không nên gò bó, có thể giảng tỉ mỉ hoặc khái quát cốt sao ai cũng hiểu được vấn đề Người đưa ra một ví

dụ hết sức cụ thể: khi muốn dạy người ta hiểu thế nào là một con voi nếu như chưa có thời gian giảng giải tỉ mỉ từng bộ phận xương, răng…thì có thể nói cho người ta hiểu bao quát con voi là như thế nào: như mình nó to, có một cái vòi…Người học hiểu như thế còn tốt hơn là không có thời gian mà lại căm cụi nghiên cứu tỉ mỉ như cái ngà voi chẳng hạn, thì khi trở về họ lại lầm tưởng con voi là cái ngà voi Mà thực tế muốn thực hiện có hiệu quả công tác đó thì rõ ràng người cán bộ giảng dạy phải biết thật rõ thế nào là một con voi

Về tự đào tạo

Hồ Chí Minh chính là một tấm gương về tinh thần tự học, tự rèn luyện Lớn lên trong cảnh nước mất nhà tan, người thanh niên Nguyễn Tất Thành đã phải bỏ dở sự nghiệp học hành của mình, khi xuất dương chính cuộc sống bôn ba

ở nước ngoài, phải làm nhiều nghề để kiếm sống lại chính là những trường học lớn tôi luyện nên nhân cách và trí tuệ Hồ Chí Minh Vì vậy, hơn ai hết Người hiểu rõ việc cần thiết của việc tự đào tạo, “lấy tự học làm cốt”

Theo Người, tự học là như thế nào? Tự học trước hết là Người muốn nhấn mạnh đến thái độ và trách nhiệm của người cán bộ trong việc phải chủ động học hỏi, không được trông chờ ỷ lại vào Đảng, vào tổ chức, không biết thì phải học hỏi, không được giấu dốt, có như thế mới đáp ứng được những nhu cầu đòi hỏi của cách mạng đặt ra Người nêu rõ định hướng cho việc tự học: Không phải cứ đến trường mới là học, mà người cán bộ có thể tự học hỏi trau dồi qua sách báo, tài liệu, giáo trình…Người cán bộ phải học hỏi lẫn nhau, cán bộ cũ có trách

nhiệm rèn luyện, dìu dắt cán bộ mới giúp đỡ nhau cùng tiến bộ “Học tập ở trường của đoàn thể không phải như học ở các trường lối cũ, không phải có thầy thì học, thầy không đến thì đùa Phải biết tự động học tập” [44, tr 50] Người nói:

“Bác thường nghe nói có đồng chí mới 40 tuổi mà đã cho mình là già, cho nên ít chịu học tập Nghĩ như vậy là không đúng, 40 tuổi chưa phải là già Bác đã 76 tuổi nhưng vẫn cố gắng học thêm Chúng ta phải học và hoạt động cách mạng suốt đời” [50, tr 92]

Nâng cao và hướng dẫn việc tự học cũng cần phải nêu tác phong độc lập suy nghĩ “Đọc tài liệu thì phải đào sâu hiểu kỹ, không tin một cách mù quáng từng câu một trong sách, có vấn đề chưa thông suốt thì mạnh dạn đề ra và thảo luận cho vỡ lẽ Đối với bất cứ vấn đề gì đều phải đặt câu hỏi “vì sao?”, đều phải suy nghĩ kỹ càng xem nó có hợp với thực tế không, có thật là đúng lý không, tuyệt đối không nên nhắm mắt tuân theo sách vở một cách xuôi chiều Phải suy nghĩ chín chắn” [46, tr 500] Người còn dạy trong giáo dục và học lý luận chính trị phải “khiêm tốn, thật thà…Đào sâu suy nghĩ…cái gì biết thì nói biết, không biết thì nói không biết Kiêu ngạo, tự phụ, tự mãn là kẻ thì số một của học tập” [46, tr 499]

Hồ Chí Minh yêu cầu trong giáo lục lý luận chính trị không chỉ người dạy

mà người học phải độc lập suy nghĩ, đào sâu hiểu kỹ, suy nghĩ chín chắn để giúp người học hiểu sâu lý luận, nâng cao tư tưởng, giữ vững lập trường Người dạy xác định rõ nội dung cốt lõi, trọng tâm cần nắm và vận dụng, có như vậy mới khắc phục tình trạng phiến diện, tình trạng chung chung, đại khái Đồng thời trong huấn luyện phải chú ý vào rèn luyện phương pháp kỹ năng, tạo cho người học nắm được bản chất các quan điểm lý luận, có thể độc lập, tự chủ xử trí đúng công việc trong bất cứ hoàn cảnh nào

Vận dụng quan điểm của Lênin “học, học nữa, học mãi”, Hồ Chí Minh cho rằng “người huấn luyện phải học thêm mãi mới làm được công việc huấn luyện của mình…Người huấn luyện nào tự cho mình là đã biết đủ cả rồi, thì người đó dốt nhất” [44, tr 46] Vì vậy theo yêu cầu của Người, đội ngũ cán bộ lý luận phải không ngừng làm giàu tri thức, trình độ lý luận của mình bằng “những điều hiểu biết quí báu các đời trước để lại” và học tập một cách sáng tạo, linh hoạt kinh nghiệm của các nước anh em để làm tốt công tác Đảng giao phó cho mình Không thể để những người làm công tác lý luận thiếu hụt “nghiệp vụ”, không theo kịp sự phát triển và yêu cầu của cách mạng, Đảng không nên bủn xỉn

về các khoản chi tiêu trong việc huấn luyện

Hồ Chí Minh đã chỉ ra trách nhiệm của Ban Tuyên giáo Trung ương, của các cấp uỷ Đảng là phải tìm cách giáo dục chủ nghĩa cho phổ biến, luôn đề cao tính độc lập, tự chủ, sáng tạo của người học, phát huy sự chủ động của người học trong lĩnh hội kiến thức Theo Người, trong giảng dạy phải chú trọng “lấy tự học làm cốt”, giáo dục lý luận chính trị là một quá trình, đòi hỏi tính kiên trì của người học Từ đó người học chủ động biến quá trình đào tạo thành tự đào tạo

Hồ Chí Minh cũng chỉ rõ vì đất nước đang có chiến tranh, cơ sở vật chất trường học, tài liệu, sách vở, bút mực…nghèo nàn, thiếu thốn, số lượng giáo viên

ít, nhiều cán bộ ở xa trường học hoặc bận công tác không thể đi học Mặt khác, những kiến thức được học trong trường lớp chỉ là những kiến thức cơ bản, nền tảng trong khi đời sống xã hội thì vô cùng phong phú, phức tạp Vì vậy, người cán bộ phải là người biết kết hợp giữa quá trình đào tạo và tự đào tạo Quá trình kết hợp đào tạo và tự đào tạo phải được diễn ra thường xuyên, liên tục, không ngừng nghỉ vì “xã hội phát triển không ngừng, tiến bộ cũng không ngừng Nếu hôm nay ngừng tiến bộ tức là ngày mai thoái bộ Muốn tiến bộ mãi thì phải học

tập” [45, tr 83] Do đó, cán bộ phải không ngừng rèn luyện, không ai có thể cứ bám lấy hình ảnh của quá khứ để rồi tự dừng lại để lãnh đạo, chỉ đạo một sự vật luôn vận động, luôn phát triển Đảng ta muốn lãnh đạo được nhân dân, lãnh đạo được cách mạng thì bản thân Đảng phải không ngừng rèn luyện, đổi mới, đội ngũ cán bộ phải không ngừng học tập “Học hỏi là một việc phải tiếp tục suốt đời, không ai có thể tự cho mình đã biết đủ rồi, biết hết rồi Thế giới ngày ngày đổi mới, nhân dân ta ngày càng tiến bộ, cho nên chúng ta phải tiếp tục học và hành

để tiến bộ kịp thời nhân dân” [46, tr 215]

Ngoài “học ở trường”, “học ở sách vở”, còn “học lẫn nhau và học nhân dân” Những kinh nghiệm do những người đi học mang đến, kinh nghiệm thành công cũng như kinh nghiệm thất bại, những kinh nghiệm đó đem ra trao đổi, gom góp lại thành những bài học quý, không phải cứ chờ đồng chí cấp trên đến nói chuyện thì mới là bài, là học “Không học nhân dân là một thiếu sót rất lớn” [44, tr 50], vì trí tuệ của một người không bằng trí tuệ của nhiều người hợp lại, nhân dân ta không chỉ anh hùng mà còn rất thông minh, sáng tạo trong lao động, sản xuất và chiến đấu Kinh nghiệm thực tiễn đã được ông cha ta đúc rút ra thành những chân lý, những bài học quý báu Vì lẽ đó, nếu không học hỏi nhân dân sẽ

là một thiếu sót rất lớn của người cán bộ, đây chính là trường học lớn và tốt để người cán bộ phát huy ưu điểm, sửa chữa khuyết điểm, tự cải tạo và hoàn thiện mình “Chiến sĩ và cán bộ được rèn luyện những đức tính tốt như: quyết tâm, gan

dạ, kiên quyết, không sợ khó, không sợ khổ Được bồi dưỡng tính tổ chức, tính

kỷ luật Do quần chúng thẳng thắn phê bình mà cán bộ tẩy rửa được những tính xấu như: quan liêu, mệnh lệnh, tham ô, lãng phí…Ở những trường ấy, miệng nói tay làm, lý luận gắn liền với thực hành Nó làm cho cán bộ tinh thần thêm thông, lập trường thêm vững, lề lối làm việc thêm dân chủ Những trường ấy vừa huấn

vừa luyện, vừa thử thách cán bộ Nếu ai không chịu nổi thử thách trước sự kiểm tra nghiêm khắc mà công bằng của quần chúng, thì người ấy chỉ có thể mình tự trách mình Nếu thắng lợi trong cuộc thử thách, thì chắc chắn thành người cán bộ tốt, cần cho cuộc kháng chiến thắng lợi, kiến quốc thành công” [45, tr 270]

Phương pháp kết hợp đào tạo - tự đào tạo là một phương pháp giáo dục hiện đại, giúp cho quá trình giáo dục đạt kết quả cao, phương pháp này không chỉ giúp người học hiểu thấu vấn đề, kích thích độc lập suy nghĩ tìm tòi giải pháp

để cuối cùng người học đạt tới tri thức, khắc phục những điểm yếu trong quá trình học tập lý luận mà còn đòi hỏi sự kết hợp khéo léo giữa người truyền thụ kiến thức và người tiếp thu kiến thức trong quá trình giáo dục, không phải là cách truyền thụ kiến thức một chiều mà phải là “biết mười dạy một”, phải gợi

mở hướng dẫn cho người học tự động học tập nâng cao hiểu biết, đồng thời người thầy giỏi không phải là người có bao nhiêu hiểu biết nhồi nhét cho học viên tất cả và chấm hết, không phải “đem lý luận khô khan nhét cho đầy óc người học Rồi bày cho họ viết những chương trình, những hiệu triệu rất kêu Nhưng đối với thực tế, tuyên truyền, vận động, tổ chức, kinh nghiệm chỉ nói qua loa mà thôi” [43, tr 272], đó chỉ là lý luận suông, vô ích

1.3.2 Gắn lý luận với thực tế, học đi đôi với hành

Trong giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, Hồ Chí Minh đặc biệt nhấn mạnh phương pháp lý luận gắn liền với công tác thực tế, học đi đôi với hành Thấm nhuần quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, Hồ Chí Minh cũng đi đến khẳng định: sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trở thành một phương pháp trong hoạt động giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ Có rất nhiều cách diễn đạt:

lý luận đi đôi với thực tiễn, gắn lý luận với công tác thực tế, lý luận kết hợp với thực hành, lý luận phải liên hệ với thực tế, học phải đi đôi với hành…nhưng tựu