Giáo dục đạo đức cho học viên các trường công an nhân dân theo tư tưởng hồ chí minh

Đến nay, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học có liên quan đến đề tài đã được công bố, trong đó nổi bật là những công trình, tài liệu sau: Thứ nhất, các Văn kiện, v

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

HÀ NỘI – 2013

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Thông tin, số liệu trong luận văn hoàn toàn trung thực, chính xác, các trích dẫn đã được chỉ rõ nguồn gốc

Kết quả nghiên cứu của luận văn không trùng với

các công trình nào khác

Tác giả luận văn

Phạm Minh Văn

LỜI CẢM ƠN

Trước hết, cho phép tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Lưu Minh

Văn, người thầy đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn quý Thầy, Cô trực tiếp giảng dạy chúng tôi trong suốt thời gian học tập; Đặc biệt là sự quan tâm giúp đỡ tận tình của quý Thầy, Cô Khoa Khoa học Chính trị, Phòng Sau đại học trường Đại học Khoa học

Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội và Phòng Khoa học Công nghệ trường Đại học Sài Gòn

Đồng thời, tôi cũng gửi lời cảm ơn đến các Học viện, các trường Đại học, Cao đẳng và Trung cấp Công an nhân dân đã giúp đỡ, cung cấp thông tin bổ ích để tôi hoàn thành luận văn Đặc biệt, sự quan tâm giúp đỡ của Đảng ủy, Ban giám hiệu, lãnh đạo các đơn vị, Bộ môn Khoa học Chính trị - Xã hội và Bộ môn Tâm lý thuộc Trường Cao đẳng An ninh nhân dân II, đã tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Đồng Nai, tháng 12 năm 2013

Tác giả

Phạm Minh Văn

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU

Chương 1: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC VÀ SỰ VẬN DỤNG TRONG CÁC TRƯỜNG CAND

1.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về đạo đức và giáo dục đạo đức

1.1.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng…………

1.1.1.1 Trung với nước hiếu với dân………

1.1.1.2 Yêu thương con người………

1.1.1.3 Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư………

1.1.1.4 Tinh thần quốc tế trong sáng………

1.1.2 Quan niệm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức ………

1.2 Nội dung và phương pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục đạo đức cho học viên các trường CAND…………

1.2.1 Nội dung quan niệm đạo đức người Công an cách mạng của HCM 1.2.1.1 Đối với tự mình, phải cần, kiệm, liêm, chính………

1.2.1.2 Đối với đồng sự, phải thân ái giúp đỡ………

1.2.1.3 Đối với chính phủ, phải tuyệt đối trung thành………

1.2.1.4 Đối với nhân dân, phải kinh trọng, lễ phép………

1.2.1.5 Đối với công việc, phải tận tuỵ………

1.2.1.6 Đối với địch, phải cương quyết, khôn khéo………

1.2.2 Vận dụng phương pháp của Hồ Chí Minh trong giáo dục đạo đức cho học viên các trường CAND………

1.2.2.1 Vận dụng phương pháp nêu gương của Hồ Chí Minh………

1.2.2.2 Vận dụng phương pháp cảm hoá của Hồ Chí Minh…………

1.2.2.3 Vận dụng phương pháp phê bình và tự phê bình của HCM… Tiểu kết chương 1

Chương 2: THỰC TRẠNG VÀ KHUYẾN NGHỊ VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC TRONG CÁC TRƯỜNG CÔNG AN NHÂN DÂN THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH………

2.1 Đặc điểm, tầm quan trọng của công tác giáo dục đạo đức trong các trường CAND

2.1.1 Đặc điểm tình hình học viên các trường CAND………… ……

2.1.1.1 Khái quát về các trường CAND………

2.1.1.2 Đặc điểm học viên các trường CAND………

2.1.2.Tầm quan trọng của công tác giáo dục đạo đức trong các trường CAND 2.1.2.1 Tính đặc thù của lực lượng CAND

2.1.2.2 Tính tất yếu khách quan tăng cường giáo dục đạo đức cho học viên CAND hiện nay………

1

8

8

8

12

14

16

21

23

29

29

31

33

35

36

37

39

40

40

43

45

47

49

49

49

49

51

54

54

58

2.2 Thực trạng công tác giáo dục đạo đức trong các trường CAND hiện nay

2.2.1 Nội dung và biện pháp giáo dục đạo đức trong các trường CAND

2.2.1.1 Những nội dung cơ bản trong giáo dục đạo đức học viên……

2.2.1.2 Những hình thức, biện pháp trong giáo dục đạo đức học viên

2.2.2 Thành tựu, hạn chế trong giáo dục đạo đức của các trường CAND 2.2.2.1 Những thành tựu đã đạt được………

2.2.2.2 Những hạn chế trong giáo dục đạo đức………

2.2.2.3 Những nguyên nhân………

2.3 Vấn đề đặt ra và khuyến nghị về công tác giáo dục đạo đức ở các trường CAND………

2.3.1 Những vấn đề đặt ra………

2.3.1.1 Mâu thuẫn giữa việc giáo dục đạo đức trong nhà trường với những tác động tiêu cực ngoài xã hội………

2.3.1.2 Mâu thuẫn giữa yêu cầu giáo dục đạo đức với những hạn chế trong công tác giáo dục đạo đức trong các trường CAND………

2.3.2 Một số khuyến nghị về giáo dục đạo đức cho học viên các trường CAND 2.3.2.1 Phát huy vai trò của các tổ chức Đảng, chính quyền và đoàn thể trong việc GDĐĐ, giáo dục nhân cách cho học viên………

2.3.2.2 Đổi mới nội dung, hình thức, biện pháp GDĐĐ cho học viên……

2.3.2.3 Phát huy vai trò tự học tập, tự tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng của học viên………

2.3.2.4 Kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong giáo dục đạo đức cho học viên

2.3.2.5 Kết hợp phong trào “CAND học tập, thực hiện sáu điều Bác Hồ dạy” với cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh - CAND vì nước quên thân, vì dân phục vụ”………

2.3.2.6 Đổi mới nội dung giảng dạy về đạo đức của người Công an cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh………

Tiểu kết chương 2……….………

KẾT LUẬN………

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO………

61

61

61

65

68

68

71

73

76

76

76

79

81

81

83

88

89

92

95

97

99

101

Công an nhân dân

An ninh nhân dân Cảnh sát nhân dân Học viên

Công an Gíao dục đạo đức Xây dựng lực lượng Lực lượng Công an nhân dân Quản lý học viên

Chiến sĩ phục vụ có thời hạn Công nghiệp hoá, hiện đại hoá Cán bộ chiến sỹ

Xã hội chủ nghĩa Chủ nghĩa xã hội Kinh tế thị trường

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập, lãnh đạo và rèn luyện Đảng ta, người cha kính yêu của các lực lượng vũ trang nhân dân Người đã dâng trọn đời mình cho sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc và của nhân dân Việt Nam Con người, cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Người đều là tấm gương đạo đức cho toàn Đảng, toàn dân ta học tập suốt đời

Trong cuộc đời hoạt động của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thường xuyên quan tâm, chỉ bảo lực lượng Công an nhân dân; Bác luôn ân cần chỉ bảo cho lực lượng Công an về phương pháp đánh giá tình hình, các biện pháp công tác Công an, xây dựng mối quan hệ máu thịt giữa Công an với nhân dân và xây dựng LL CAND trong sạch, vững mạnh Sinh thời Người đã dặn người Công an cách mạng phải luôn luôn rèn luyện giữ gìn tư cách đạo đức cho đúng là CAND,

vì nhân dân mà phục vụ và dựa vào dân mà làm việc Các thế hệ trong LL CAND đời sau tiếp nối đời trước luôn lấy lời dạy của Bác làm phương hướng, mục tiêu phấn đấu, rèn luyện, tu dưỡng

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt, chăm lo xây dựng

LL CAND tuyệt đối trung thành với sự nghiệp cách mạng của Đảng, vì nhân dân phục vụ, là lực lượng nòng cốt trong sự nghiệp bảo vệ an ninh trật tự Người đã

để lại cho LL CAND nhiều di huấn quý báu, trong đó có sáu điều Bác dạy chỉ rõ những phẩm chất đạo đức, tư cách mà mỗi người chiến sĩ CAND cần phải có Sáu điều Bác Hồ dạy người Công an cách mệnh đã trở thành đạo lý, là nguyên tắc, phương châm, là thái độ đối nhân xử thế, là chuẩn mực về nhân cách mà mỗi CBCS CA dù ở bất kỳ cương vị nào, hoàn cảnh công tác nào trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình cũng đều phải rèn luyện, phấn đấu Sáu điều Bác

Hồ dạy là di sản quý báu thể hiện tư tưởng của Bác về xây dựng phẩm chất đạo đức, tư cách của người CAND suốt đời vì nước, vì dân

Cùng với quá trình mở cửa, đổi mới đất nước, LL CAND đã có nhiều đóng góp quan trọng trong sự nghiệp xây dựng đất nước, bảo vệ tổ quốc Nhiều tấm gương sáng tiêu biểu hy sinh quên mình đấu tranh phòng chống tội phạm, bảo vệ nhân dân nêu cao đạo đức của người chiến sĩ cách mạng Tuy nhiên, trong thời kỳ đổi mới, đất nước ta đứng trước thời cơ và vận hội mới, nhưng cũng phải đối mặt với những nguy cơ và thách thức không nhỏ Một mặt, quá trình đổi mới, hội nhập, toàn cầu hóa, quốc tế hóa đã mang lại nhiều lợi ích to lớn về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội cho phát triển đất nước; mặt khác, những tác động của quá trình đó, đặc biệt là tác động của nền kinh tế thị trường, nguy cơ về "diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch, sự du nhập các loại hình văn hóa, lối sống thực dụng, mặt trái của những yếu tố đó đang từng ngày, từng giờ len lỏi vào đời sống xã hội, tác động và làm băng hoại những chuẩn mực giá trị đạo đức trong xã hội nói chung và làm suy thoái tư cách, phẩm chất đạo đức một bộ phận không nhỏ cán bộ, chiến sĩ CAND nói riêng Những biểu hiện nổi lên như: vi phạm phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống; tham ô, tham nhũng, nhận hối lộ; thái độ cửa quyền, hách dịch, sách nhiễu, gây phiền hà nhân dân; thiếu ý thức tổ chức kỷ luật, vi phạm pháp luật còn xảy ra ở nhiều nơi, đặc biệt có những vi phạm nghiêm trọng phải truy tố trước pháp luật

Những vi phạm về phẩm chất đạo đức của một phận cán bộ chiến sĩ CAND nói trên, tuy không phải là phổ biến nhưng nó đã làm mất lòng tin đối với nhân dân, gây ảnh hưởng đến uy tín của lực lượng Công an Vì vậy, vấn đề đặt ra

là cần phải giáo du ̣c tư cách đạo đức của người chiến sĩ CAND theo tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh để hoàn thiện nhân cách đội ngũ CBCS CAND trong giai đoạn cách mạng mới

Đối với các trường Công an nhân dân là nơi đạo tạo nguồn nhân lực chủ yếu cho LL CAND Trong những năm qua, các trường CAND đã đào tạo hàng vạn cán bộ, chiến sĩ có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt, có năng lực chuyên môn

nghiệp vụ, đảm bảo thực hiện tốt nhiệm vụ bảo vệ Đảng, Nhà nước và chính quyền nhân dân, giữ gìn sự bình yên của Tổ quốc Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác giáo dục nói chung, giáo dục đạo đức nói riêng vẫn còn tồn tại nhiều mặt hạn chế cả trong việc rèn luyện của học viên và cả trong công tác giáo dục của nhà trường Tình hình đó đòi hỏi cần phải nghiên cứu nghiêm túc, đánh giá đúng thực trạng nhằm đề xuất các khuyến nghị góp phần khắc phục những tồn tại, hạn chế, tạo ra những chuyển biến mới trong công tác giáo dục đạo đức cho học viên các trường CAND, qua đó góp phần xây dựng LL CAND trong sạch, vững mạnh, từng bước chính quy, hiện đại

Với những ý nghĩa nêu trên, tác giả chọn đề tài “Giáo dục đạo đức cho

học viên các trường Công an nhân dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh” làm luận

văn tốt nghiệp thạc sĩ chuyên ngành Hồ Chí Minh học

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức nói chung, đạo đức của người Công an cách mệnh nói riêng đã trở thành đối tượng nghiên cứu của rất nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước, cũng như trong và ngoài LL CAND Đến nay, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học có liên quan đến đề tài đã được công bố, trong đó nổi bật là những công trình, tài liệu sau:

Thứ nhất, các Văn kiện, văn bản chỉ đạo của Đảng ta về nghiên cứu, tuyên

truyền, giáo dục tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh, như:

- Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX, XI của Đảng [24],[26];

- Ban Tuyên giáo Trung ương: Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh [1];

- Ban Tuyên giáo Trung ương: Tư tưởng tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh về nâng cao ý thức trách nhiê ̣m , hết lo ̀ ng, hết sức phụng sự Tổ quốc , phục vụ nhân dân [3]

Các Văn kiện, Chỉ thị của Đảng nói trên đã đề cập đến vị trí, vai trò, nội dung, phương pháp tuyên truyền, giáo dục việc triển khai học tập, làm theo tấm

gương đạo đức Hồ Chí Minh nhằm làm cho toàn Đảng, toàn dân nhận thức sâu sắc về những nội dung cơ bản và những giá trị to lớn của tư tưởng và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh tạo sự chuyển biến mạnh mẽ, sâu rộng về nâng cao đạo đức cách mạng trong mọi tầng lớp nhân dân, đặc biệt là đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức …

Thứ hai, các công trình, bài viết, đề tài nghiên cứu khoa học của các nhà

khoa học, các nhà nghiên cứu về tư tưởng đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh ngoài lực lượng Công an:

- Thành Duy (1996): Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức.[16]

- TS Phạm Văn Khánh (2008):Thấm nhuần tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh [58]

- PGS.TS Nguyễn Thế Kiệt (2011): Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh với việc nâng cao đạo đức cách mạng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý ở Việt Nam hiện nay [60]

- Thang Văn Phúc (1998): Đạo đức, phong cách, lề lối làm việc của cán

bộ, công chức theo tư tưởng Hồ Chí Minh [77]

- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ của PGS.TS Đoàn Minh Duệ (1997):

Tình hình tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống của sinh viên các trường đại học, cao đẳng các tỉnh phía Bắc miền Trung hiện nay [15]

- Bùi Minh Hiển (1996): Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức cho sinh viên Đại học quốc gia Hà Nội [38]

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng và việc giáo dục đạo đức cách mạng trong lực lượng vũ trang hiện nay, luận văn thạc sĩ triết học của tác

giả Nguyễn Quế Diệu(2011) [19]; và rất nhiều các công trình nghiên cứu khác

Các công trình, bài viết, đề tài nghiên cứu khoa học này đã chuyển tải những nội dung cơ bản, nêu bật những giá trị tư tưởng, giá trị thời đại và ý nghĩa lịch sử của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh Đồng thời, phân tích vị trí, tầm quan trọng của từng vấn đề trong tư tưởng Hồ Chí Minh và những gì Người đã làm, đã thực hiện để hiện thực hoá tư tưởng đó, liên hệ với thực thực tiễn và việc vận

dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong đời sống của nhân dân, trong hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và Nhà nước

Thứ ba, các công trình nghiên cứu, bài viết về lực lượng Công an nhân dân

học tập và thực hiện theo tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

- Đại tướng Lê Hồng Anh: Sáu điều Bác dạy – Di sản tinh thần vô giá để xây dựng lực lượng Công an nhân dân trong sạch, vững mạnh [74, tr.5]

- Trung tướng, PGS.TS Trần Đại Quang: Tiếp tục đẩy mạnh phong trào Công an nhân dân học tập và thực hiện sáu điều Bác Hồ dạy [74, tr.31]

- Trung tướng, TS Lê Quý Vương: 60 năm lực lượng Công an nhân dân học tập và thực hiện sáu điều Bác Hồ dạy [74, tr.37]

- Đại tá Trần Văn Nhuận: Một số vấn đề về phẩm chất đạo đức cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân trong tình hình hiện nay [74, tr.85]

- TS Nguyễn Văn Giang: Đạo đức cách mạng và yêu cầu giáo dục, rèn luyện đạo đức của “người công an cách mệnh”[74, tr.115]…

Những bài viết trên đã phân tích về tư cách, đạo đức của người Công an cách mạng theo sáu điều Bác Hồ dạy CAND Đây là chuẩn mực về đạo đức, phương châm hành động và thái độ ứng xử mà mỗi CBCS CA dù ở bất cứ cương

vị, hoàn cảnh nào, trong suốt cuộc đời hoạt động của mình cũng đều phải rèn luyện, phấn đấu thực hiện Đồng thời làm rõ giá trị tư tưởng và việc vận dụng sáu điều Bác Hồ dạy trong công tác công an của LL CAND trong giai đoạn hiện nay

Ngoài ra, còn có các Chỉ thị, các cuộc vận động của Bộ Công an; và rất nhiều các công trình, các bài viết khác được đăng tải trên các tạp chí chuyên ngành của

LL CAND về thực hiện và làm theo tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

Mặc dù có nhiều đề tài nghiên cứu về đạo đức, đạo đức cách mạng, nhiều bài viết có liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu của đề tài, song mỗi đề tài, bài viết tiếp cận ở những góc độ khác nhau, nhưng chưa có đề tài nào nghiên cứu về GDĐĐ cho HV các trường CAND theo tư tưởng Hồ Chí Minh một cách khoa

học, có tính hệ thống Chính vì vậy, tác giả chọn đề tài này để làm luận văn thạc

- Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để đạt được mục đích trên, luận văn tập trung giải quyết những nhiệm vụ chủ yếu sau:

+ Tổng hợp, khái quát quan điểm Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức và giáo dục đạo đức cho lực lượng Công an nhân dân

+ Phân tích, làm rõ thực trạng giáo dục đạo đức học viên trong các trường

Công an nhân dân

+ Đề xuất một số khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng công tác giáo dục đạo đức cho học viên trong các trường CAND theo tư tưởng Hồ Chí Minh, đáp ứng yêu cầu xây dựng LL CAND dân trong sạch, vững mạnh

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tƣợng nghiên cứu:

Công tác giáo dục đạo đức cho HV các trường CAND thuộc Bộ Công an

và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác này

+ Về thời gian: Đề tài khảo sát, nghiên cứu thực trạng giáo dục đạo đức học viên của các trường CAND từ năm 2005 đến nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu:

Luận văn sử dụng những phương pháp nghiên cứu sau: Điều tra, khảo sát, phân tích và tổng hợp; lôgíc và lịch sử, khai thác và xử lý số liệu, tổng kết thực tiễn…

6 Đóng góp của luận văn

Cung cấp thêm những luận cứ khoa học và thực tiễn góp phần làm tốt công tác giáo dục đạo đức người chiến sĩ CAND; làm cơ sở cho việc bổ sung vào chương trình giảng dạy nội dung giáo dục đạo đức theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường Công an nhân dân

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung luận văn được kết cấu thành 02 chương, 05 tiết

Chương 1

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC

VÀ SỰ VẬN DỤNG TRONG CÁC TRƯỜNG CÔNG AN NHÂN DÂN

1.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về đạo đức và giáo dục đạo đức

1.1.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng

Theo quan niệm thông thường, đạo đức còn được xem là khái niệm dùng

để chỉ luân thường đạo lý của con người gắn với những giá trị và hành vi ứng xử trên các tiêu chí tốt, xấu, đúng, sai…, và cũng còn được sử dụng với một số hàm nghĩa khác: luân lý, lương tâm, các chuẩn tắc ứng xử đạo đức

Đời sống, phương diện đạo đức là đối tượng và nội dung rất quan trọng và được quan tâm rất sớm của triết học Nghiên cứu hiện tượng đạo đức, triết học nhấn mạnh khía cạnh sau: Đạo đưc với tư cách là hình thái sớm nhất của ý thức

xã hội; là hệ giá trị và hệ thống các quy tắc, thể thức kiểm soát và thực hiện hành

vi của con người trong đời sống cộng đồng dưới sự quán xuyến của chủ nghĩa nhân văn Những cặp phạm trù có tính tương phản như “thiện và ác”, “lòng trắc

ẩn và vô cảm’, “vô thượng và vị lợi”… được bàn đến như công cụ nhận diện cái bản chất của các quan hệ đạo đức

Nhưng làm thế nào và bằng cách nào để các giá trị và các chuẩn mực đạo đức của xã hội có thể chuyển thành những giá trị và chuẩn mực hành vi của các cá thể, ngày nay chúng ta có thể thấy những đóng góp quan trọng của các nghiên cứu bởi nhiều khoa học cụ thể khác như đạo đức học, giáo dục học, văn hóa học…

Đóng góp của chủ nghĩa Mác-Lênin trong nghiên cứu đạo đức không chỉ ở phương diện xem nó là một trong những hình thái của ý thức xã hội, tức là yếu tố tạo nên kiến trúc thượng tầng của xã hội và bị quy định bởi cơ sở hạ tầng như thế nào, mà với tư cách là hệ giá trị và những chuẩn mực xã hội điều chỉnh hành vi của con người trong quan hệ với người khác và với công đồng Căn cứ vào

những chuẩn mực ấy, người ta đánh giá hành vi của mỗi người theo các quan niệm về thiện và ác, về cái không được làm (vô đạo đức) và cái nghĩa vụ phải làm Khác với pháp luật, phương thức điều chỉnh của đạo đức không phải bằng quyền lực, bằng tính cưỡng chế của nhà nước, mà được mọi người thực hiện do

sự thôi thúc của lương tâm cá nhân và dư luận xã hội Đạo đức ra đời và phát triển do nhu cầu của xã hội phải điều tiết mối quan hệ giữa cá nhân và hoạt động chung của con người trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội

Trong đời sống con người và xã hội loài người, mọi ý thức, quan hệ và hành vi của con người được diễn ra, được thể hiện rất đa dạng và phong phú Con người không chỉ là chủ thể của những hoạt động sản xuất vật chất, mà còn

là chủ thể của các hoạt động tinh thần phong phú trong đời sống xã hội Trong cuộc sống, con người luôn luôn xây dựng cho mình những lý tưởng sống và những chuẩn mực đạo đức, giúp con người tự giác hành động nhằm vươn tới những giá trị chân, thiện, mỹ

Đạo đức với tư cách là một hình thái ý thức xã hội, là toàn bộ những quan điểm, nguyên tắc, chuẩn mực nhằm điều chỉnh ý thức và hành vi của con người trong mối quan hệ với nhau và quan hệ với xã hội Xét về phương diện xã hội cũng như phương diện hành vi của mỗi cá nhân, đạo đức là sự thể hiện quan hệ ứng xử và hành vi của con người, đem lại lợi ích cho người khác và cho xã hội Đạo đức thuộc lĩnh vực đời sống tinh thần, và nó là một bộ phận của thượng tầng kiến trúc xã hội, có cơ sở từ tồn tại xã hội; mặt khác xét về những tiêu chuẩn giá trị, thì những giá trị đạo đức lại nằm ở trong hình thái ý thức

Đạo đức phản ánh đời sống xã hội và nảy sinh do nhu cầu của đời sống xã hội mà trước hết là những nhu cầu phối hợp hành động trong lao động sản xuất vật chất, trong phân phối sản phẩm, trong đấu tranh xã hội để tồn tại và phát triển Cùng với sự phát triển của sản xuất, của các quan hệ xã hội, hệ thống các

quy tắc đạo đức, chuẩn mực đạo đức ngày càng phát triển, ý thức đạo đức cũng theo đó mà ngày càng nâng cao, phong phú, đa dạng và phức tạp

Đạo đức là một hiện tượng lịch sử và xét cho cùng là sự phản ánh của các quan hệ xã hội Có đạo đức của xã hội nguyên thủy, đạo đức của chế độ chủ nô, đạo đức phong kiến, đạo đức tư sản, đạo đức cộng sản Trong xã hội có giai cấp, đạo đức có tính giai cấp, đồng thời đạo đức cũng có tính kế thừa nhất định Các hình thái kinh tế-xã hội thay thế nhau, nhưng xã hội vẫn giữa lại những điều kiện sinh hoạt, những hình thức cộng đồng chung và đều lên án cái ác, tính tàn bạo, tham lam, hèn nhát, phản bội, đồng thời ca ngợi những cái thiện, sự dũng cảm, chính trực, độ lượng, lòng nhân đạo

Trên quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, chúng ta có thể đi đến định nghĩa về đạo đức như sau: “Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội đặc biệt, bao gồm một hệ thống những quan điểm, quan niệm, những quy tắc, nguyên tắc, chuẩn mực xã hội Nó ra đời, tồn tại và biến đổi từ nhu cầu của xã hội Nhờ đó, con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc của con người và sự tiến bộ của xã hội trong mối quan hệ giữa con người với con người, giữa cá nhân và xã hội” [59, tr.12]

Từ định nghĩa này ta rút ra 3 điểm cần chú ý:

Một là: Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội bị chi phối bởi điều kiện

kinh tế, xã hội và lịch sử

Hai là: Sự điều tiết hành vi của đạo đức mang tính tự giác của con người,

mà cơ sở của sự tự giác đó ngoài vai trò của yếu tố ý thức, yếu tố sâu xa đó là lòng trắc ẩn và không vị lợi

Ba là: Tiêu chuẩn giá trị của đạo đức được thể hiện trong giải quyết một

cách phù hợp và đúng đắn mối tương quan về mặt lợi ích: lợi ích của cá nhân, lợi ích của xã hội

Lịch sử phát triển của xã hội loài người từ xưa đến nay đã khẳng định vai trò to lớn của đạo đức trong việc duy trì trật tự, ổn định và phát triển xã hội Đạo đức có tác dụng điều chỉnh ý thức và hành vi của con người cho phù hợp với yêu cầu chung của xã hội, hướng con người hoàn thành tốt nghĩa vụ đối với xã hội Đạo đức còn có tác dụng cảm hoá con người, giúp con người nhận thức và hành động theo lẽ phải, duy trì mối quan hệ tốt đẹp giữa người và người Đồng thời đạo đức còn giúp con người sáng tạo ra hạnh phúc, giữ gìn phẩm giá làm thức dậy trong con người những tình cảm tốt đẹp, đó là lòng nhân ái, tính trung thực, thẳng thắn Đạo đức có vai trò tích cực trong đời sống xã hội, nó như một sức mạnh thôi thúc con người đấu tranh chống lại những cái ác, cái xấu, những cái đi ngược lợi ích của xã hội, nó giữ gìn và phát triển những cái tốt, cái thiện, làm cho xã hội ngày càng phát triển

Trên cơ sở vận dụng thế giới quan và phương pháp luận chủ nghĩa Lênin, xuất phát từ đặc điểm xã hội và con người Việt Nam, ngay từ đầu của cuộc cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trương xây dựng nền đạo đức mới - đạo đức cách mạng ở nước ta Trong một số trường hợp, Người gọi đó là: đạo đức mới, đạo đức cách mạng, đạo đức XHCN Cụm từ được Hồ Chí Minh sử dụng nhiều nhất là đạo đức cách mạng Đạo đức cách mạng theo cách gọi của Hồ Chí Minh là đạo đức mới, đạo đức cộng sản ở Việt Nam Hồ Chí Minh cho rằng: “Đạo đức cách mạng là tuyệt đối trung thành với Đảng, với nhân dân” [53, tr.604]; “Đạo đức cách mạng là vô luận trong hoàn cảnh nào, cũng phải quyết tâm đấu tranh chống mọi kẻ địch, luôn luôn cảnh giác, sẳn sàng chiến đấu, quyết không chịu khuất phục, không chịu cúi đầu Có như thế mới thắng được địch và thực hiện được nhiệm vụ cách mạng.” [53, tr.606] Hay “Đạo đức cách mạng là hòa mình với quần chúng thành một khối, tin quần chúng, hiểu quần chúng, lắng nghe ý kiến quần chúng”[53, tr.609]

Mác-Như vậy, đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh là một phạm trù rộng lớn, bao trùm nhiều mặt trong đời sống của xã hội nói chung và của từng cá nhân nói riêng Ngay từ khi bước vào con đường cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã ý thức rất rõ ràng và sâu sắc vai trò của đạo đức cách mạng đối với sự nghiệp cách mạng Theo Người đạo đức cách mạng khác hẳn về chất so với đạo đức cũ Người nói: “Đạo đức cũ như người đầu ngược xuống đất, chân chổng lên trời Đạo đức mới như người hai chân đứng vững được dưới đất, đầu ngẩng lên trời”[49, tr.220]

Tuy không làm chức năng của người nghiên cứu lý thuyết là xây dựng khái niệm hoàn chỉnh về đạo đức cách mạng, song trong những bài nói, bài viết của mình, Hồ Chí Minh đã đề cập đến nội hàm của khái niệm đạo đức cách mạng một cách toàn diện về vai trò, về nội dung, về phương thức hiện thực hóa nó trong đời sống xã hội , và thậm trí cụ thể hóa cho từng đối tượng Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng bao gồm những nội dung cốt lõi, đó là trung với nước hiếu với dân; yêu thương con người; cần kiệm liêm chính, chí công vô tư và tinh thần quốc tế trong sáng

1.1.1.1 Trung với nước hiếu với dân

Phẩm chất đạo đức quan trọng nhất, bao trùm nhất của con người Việt Nam là trung với nước, hiếu với dân

Theo quan điểm truyền thống, trung là trung quân, là trung thành với vua,

là trung thành với nước Ở đây vua với nước là một Hiếu có nghĩa là hiếu thảo với cha mẹ, chữ hiếu chỉ thu hẹp trong phạm vi gia đình Tư tưởng trung với nước, hiếu với dân của Hồ Chí Minh không chỉ kế thừa những giá trị của chủ nghĩa yêu nước truyền thống dân tộc mà còn vượt qua những hạn chế của truyền thống đó Người nói: “Trung với nước hiếu với dân, suốt đời phấn đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc vì chủ nghĩa xã hội,…”[56; tr.435]

Trung với nước là trung thành với sự nghiệp dựng nước và giữ nước, với con đường đi lên của đất nước, làm hết sức mình để đất nước ta được độc lập,

được giàu mạnh, nhân dân có cuộc sống an toàn, hạnh phúc Nước ở đây có nghĩa là một quốc gia của dân, còn dân lại là chủ của đất nước Hiếu với dân không chỉ dừng lại ở chỗ thương dân chung chung mà còn phải dạy dỗ, gắn bó với dân, dựa hẳn vào dân, suốt đời phục vụ nhân dân

Hồ Chí Minh luôn luôn xác định tất cả quyền hành, lợi ích đều xuất phát

từ nhân dân và đều của dân Chính vì vậy, Người nhấn mạnh đến tầm quan trọng cũng như niềm vinh dự của đội ngũ cán bộ: “Chúng ta sống trong một thời đại

mà cán bộ đã có vinh dự là một bộ phận của nhân dân làm chủ nước nhà, lại có vinh dự là đày tớ của nhân dân”[50, tr.144] Sau đó, người tiếp tục căn dặn đội ngũ cán bộ “Cán bộ từ trên xuống dưới, từ Bác đến cán bộ xã đều là đày tớ của nhân dân, không phải là vua, là quan như ngày trước mà đè đầu cưỡi cổ nhân dân Tức là cán bộ phải chăm lo đời sống của nhân dân, phải giúp nhân dân tổ chức được tổ đổi công, hợp tác xã, dân quân Cán bộ phải đến tận nơi giúp đỡ, bao giờ các tổ chức đó thật vững mới thôi”[54, tr.211] Như vậy, quan niệm về nước và dân trong tư tưởng Hồ Chí Minh đã hoàn toàn khác so với trước

Là một chiến sỹ cách mạng, Hồ Chí Minh suốt đời chiến đấu vì độc lập, tự

do cho dân tộc, vì hạnh phúc của nhân dân Người nói: “Cả đời tôi chỉ có một mục đích là phấn đấu cho quyền lợi của Tổ quốc và hạnh phúc của quốc dân” [46, tr.272] Điều này được thể hiện nhất quán trong cả lời nói và hành động của Người, “Bất kỳ bao giờ, bất kỳ ở đâu, tôi cũng chỉ theo đuổi một mục đích, làm cho ích quốc lợi dân”[46, tr.272] Người luôn nhắc nhở đội ngũ cán bộ, đảng viên và các thế hệ người Việt Nam là phải phấn đấu hết sức mình vì dân vì nước,

“Việc nước là việc chung, mỗi một người con Rồng cháu Tiên, bất kỳ già, trẻ, gái, trai, giàu nghèo, quý tiện, đều phải gánh một phần”[46, tr.273] Bên cạnh đó, đối với cán bộ, đảng viên, Hồ Chí Minh cho rằng, đạo đức cách mạng không đơn thuần chỉ là “trung với nước, hiếu với dân” mà còn phải “Tận trung với nước Tận hiếu với dân”[51, tr.354] Không những thế, đạo đức cách mạng là phải

"Quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng Đặt lợi ích của Đảng

và của nhân dân lao động lên trên, lên trước lợi ích riêng của cá nhân mình Hết lòng hết sức phục vụ nhân dân Vì Đảng, vì dân mà đấu tranh quên mình, gương mẫu trong mọi việc.”[53, tr.603] Có như vậy, đội ngũ cán bộ, đảng viên mới xứng đáng vừa là người lãnh đạo vừa là đầy tớ trung thành của nhân dân Vì vậy phải gần dân, gắn bó với dân, kính trọng và học tập dân, lấy dân làm gốc Đối với cán bộ lãnh đạo phải nắm rõ dân tình, dân tâm, phải thường xuyên quan tâm đến cải thiện dân sinh, nâng cao dân trí để dân hiểu được quyền và trách nhiệm của người chủ đất nước Có được cái đức ấy thì người cách mạng, người lãnh đạo sẽ được dân tin tưởng, dân quý và nhất định sẽ tạo ra sức mạnh to lớn cho cách mạng, cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước

1.1.1.2 Yêu thương con người

Tinh thần yêu nước, thương dân đã bám rễ sâu trong lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam Từ xa xưa, lòng yêu nước, thương dân ấy được thể hiện rất rõ qua tinh thần đấu tranh đánh đuổi giặc ngoại xâm của các thế hệ trước như: Hai Bà Trưng, Nguyễn Trãi, Lý thường Kiệt, Lê Lợi, Trần Quốc Tuấn…

Giống như các thế hệ cha anh, Nguyễn Tất Thành cũng có lòng yêu nước nồng nàn, tình yêu thương con người vô hạn Sinh ra trong hoàn cảnh nước mất nhà tan, nhân dân ta bị áp bức bóc lột nặng nề của thực dân Pháp và trong hoàn cảnh các phong trào đấu tranh đánh đuổi thực dân của nhân dân ta bị thất bại, Nguyễn Tất Thành quyết chí ra đi tìm đường cứu nước Xuất phát từ lòng yêu nước, thương dân đó, Nguyễn Tất Thành rời xa tổ quốc để quan sát, học tập nhằm tìm kiếm một con đường cứu nước mới - con đường đem đến thắng lợi cho cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của nhân dân ta Trên chặng đường đi tìm đường cứu nước, Người nhận thấy rằng, nhân dân lao động trên khắp thế giới vẫn còn chịu cảnh khổ cực và các cuộc cách mạng tư sản Pháp, Mỹ đều chưa đến

nơi vì quần chúng nhân dân vẫn đói khổ Khi đến nước Mỹ, thăm tượng thần Tự

Do và Người đã ghi cảm tưởng “Ánh sáng trên đầu thần Tự do tỏa rộng khắp trời xanh, còn dưới chân tượng thần Tự do thì người da đen đang bị chà đạp Bao giờ người đấu tranh da đen được bình đẳng với người da trắng?”[41, tr 26]

Chính tinh thần yêu nước, thương dân đó là hành trang đưa Nguyễn Tất Thành đến với chủ nghĩa Mác - Lênin Trong suốt thời gian Người ở nước ngoài, không phải ngẫu nhiên mà Nguyễn Tất Thành lại đổi tên thành Nguyễn Ái Quốc - Nguyễn yêu nước Người thanh niên yêu nước họ Nguyễn đã tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa văn hóa, đạo đức phương Đông và phương Tây cũng như thấm nhuần những giá trị đạo đức của chủ nghĩa Mác - Lênin nên trong suốt cuộc đời hoạt động của mình, Người luôn nêu cao tinh thần nhân đạo, nhân văn cao cả Tinh thần yêu nước, thương dân là những phẩm chất của đạo đức cách mạng

Yêu thương con người là một phạm trù tình cảm rộng lớn, trước hết là giành cho con người cùng khổ, những người lao động bị áp bức bóc lột Tình yêu thương đó thể hiện thông qua “ham muốn tột bậc” của Hồ Chí Minh, đó là: làm cho đất nước độc lập, nhân dân được tự do, ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng đư-

ợc học hành Tình yêu thương con người còn được thể hiện trong mối quan hệ bạn

bè, đồng chí, với mọi người trong sinh hoạt hàng ngày Tình cảm này đòi hỏi mỗi người phải luôn chặt chẽ, nghiêm khắc với mình, độ lượng với người khác, phải

có thái độ tôn trọng con người Tình yêu thương con người trong tư tưởng Hồ Chí Minh còn được thể hiện đối với những người có sai lầm khuyết điểm nhưng đã nhận rõ khuyết điểm sai lầm và cố gắng sửa chữa, kể cả những người lầm đường lạc lối đã hối cải, kể cả đối với kẻ thù đã bị thương, bị bắt hay đã quy hàng

Trong “Di chúc” thiêng liêng, Người căn dặn Đảng phải có tình đồng chí thương yêu lẫn nhau Đây chính là điều nhắc nhở cán bộ, đảng viên phải luôn chú ý đến phẩm chất yêu thương con người Đây là tình yêu thương trên nguyên tắc tự phê bình và phê bình một cách chân thành, nghiêm túc giữa những người

cùng lý tưởng, cùng phấn đấu cho một sự nghiệp chung Nó hoàn toàn xa lạ với những thái độ “dĩ hoà vi qúy”, bao che sai lầm khuyết điểm cho nhau, càng xa lạ với thái độ yêu ghét chủ quan cảm tính, các hiện tượng bè cánh, phường hội có thể đưa đến những tổn thất lớn cho Đảng, cho cách mạng

Từ những phân tích trên, chúng ta thấy rằng, Hồ Chí Minh là tấm gương mẫu mực về tình thương yêu con người bao la, giàu lòng nhân ái, vị tha, khoan dung, hết mực vì con người Người luôn quan tâm tới đời sống mọi mặt của các tầng lớp nhân dân: từ cuộc sống sinh hoạt đầy khó khăn, gian khổ của người chiến sĩ đang chiến đấu ngoài mặt trận, đến niềm vui, nỗi buồn của người công nhân trong nhà máy, người nông dân sản xuất trên đồng ruộng; từ đồng bào miền xuôi, đến đồng bào miền ngược; tất cả các đoàn thể phụ nữ, thanh niên, thiếu niên, nhi đồng, các cụ phụ lão; cái ăn, cái mặc, đi lại học hành của nhân dân Tình thương yêu của Người thật bao la, khi Người thổ lộ nỗi lòng: “Mỗi người, mỗi gia đình đều có nỗi đau khổ riêng và gộp tất cả nỗi đau khổ riêng của mỗi người, mỗi gia đình lại thì thành nỗi đau khổ của tôi”[57, tr.674] Không dừng lại ở tình yêu đối với Tổ quốc mình, đồng bào mình mà còn mở rộng đến tình thương yêu đối với các dân tộc bị áp bức trên thế giới, với những người lao động thuộc mọi chủng tộc cũng như với con người nói chung Người xót thương cả cho số phận những người lính đánh thuê bị tử trận vô ích trên chiến trường Người luôn chu toàn trong mọi việc, chăm lo cho tất cả, chỉ quên mình

1.1.1.3 Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư

Theo tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng thì Cần, kiệm, liêm, chính, Chí công vô tư là phẩm chất đạo đức rất quan trọng trong mỗi con người

cách mạng Vì lẽ đó, Hồ Chí Minh thường nhắc đến phẩm chất này, từ Đường Kách mệnh đến bản Di chúc cuối cùng Những khái niệm cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư của đạo đức phương Đông và đạo đức truyền thống Việt Nam đã

được Hồ Chí Minh giữ lại những yếu tố tốt đẹp của quá khứ, lọc bỏ những gì không phù hợp và đưa vào những nội dung mới cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và xây dựng CNXH

Cần, Kiệm, Liêm, Chính, chí công vô tư là phẩm chất đạo đức nền tảng của

mỗi con người trong cuộc sống sinh hoạt hằng ngày Phẩm chất đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam được Hồ Chí Minh đi sâu nghiên cứu, thấm nhuần sâu sắc, đồng thời bổ sung làm phong phú nhiều nội dung mới hợp thành phẩm chất đạo đức cách mạng Do vậy, phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư của đạo đức cách mạng mặc dù có bước phát triển mới về nội dung và được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau nhưng vẫn mang đậm nét đạo đức truyền thống dân tộc Hồ Chí Minh thường xuyên nhắc nhở mọi người tích cực trau dồi đức tính “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”; không được bỏ sót một đức tính nào, cũng như trời có bốn mùa, đất có bốn phương vậy Người nhấn mạnh: “Thiếu một mùa, thì không thành trời Thiếu một phương, thì không thành đất Thiếu một đức, thì không thành người”[48, tr.117]

Trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời, ngay sau ngày đất nước giành được độc lập (3-9-1945), Hồ Chí Minh đã chỉ thị, phải “mở một chiến dịch

giáo dục lại tinh thần nhân dân bằng cách thực hiện: Cần, Kiệm, Liêm, Chính”

[46, tr.7] Ngay cả khi cuộc kháng chiến chín năm chống thực dân Pháp xâm lược (1945 - 1954) còn rất nhiều khó khăn, Người vẫn quyết tâm “Vừa kháng chiến, vừa kiến quốc”, phát động toàn dân “Thực hành đời sống mới” (1947) Người chỉ rõ: “Thực hành đời sống mới là cần, kiệm, liêm, chính”… “Nêu cao

và thực hành cần, kiệm, liêm, chính tức là nhen lửa cho đời sống mới”[47, tr 112,128] Người còn cho rằng, thực hành chí công vô tư, cần, kiệm, liêm, chính

là đem lại giá trị thiện; nếu phạm phải quan liêu, mệnh lệnh, tham ô, lười biếng

là tạo ra cái ác Người còn sớm cảnh báo rằng, những yêu cầu đó của đạo đức cách mạng được khái quát ngắn gọn, nói thì dễ nhưng làm thì khó Bởi vì, sau

mỗi việc làm đó là cuộc đấu tranh giữa lợi ích chung của Đảng, dân tộc, nhân dân và lợi ích riêng của mỗi người, cho nên trau dồi những phẩm chất ấy phải kiên trì, trở thành công việc thường xuyên, suốt đời Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư là phẩm chất nền tảng của đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh có nhiều bài nói, bài viết về các phẩm chất đạo đức căn bản này để giáo dục cho toàn Đảng, toàn quân, toàn dân nắm vững mà thực hiện Do vậy, mỗi CBCS CA phải lấy đó làm căn cứ để tu dưỡng, rèn luyện, hoàn thiện mình

Theo Hồ Chí Minh, Cần tức là lao động cần cù, siêng năng, lao động có

kế hoạch, sáng tạo để đạt năng suất cao, lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, không lời biếng, không ỷ lại, không dựa dẫm Cần thì “việc gì, dù khó khăn mấy, cũng làm được”[48, tr.118] và cần phải đi đôi với chuyên Nếu chỉ thuần túy là siêng năng thôi thì chưa đủ, mà phải có nghị lưc, có kế hoạch sắp xếp mọi công việc, cái gì cần làm trước, cái gì nên để lại sau, Người chỉ rõ: “Muốn cho chữ Cần có nhiều kết quả hơn, thì phải có kế hoạch cho mọi công việc Nghĩa là phải tính toán cẩn thận, sắp đặt gọn gàng”[48, tr.118]

Trong bài nói chuyện với các đồng chí lãnh đạo Tổng Công đoàn Việt Nam, ngày 18 tháng 7 năm 1969, Người căn dặn: “Mỗi người công nhân, viên chức là chủ xí nghiệp, chủ nước nhà, phải tự nguyện tự giác giữ kỷ luật lao động, phải làm đủ 8 giờ vàng ngọc, phải giữ gìn của công và thực hành tiết kiệm Nước

ta nghèo, muốn sung sướng thì phải cần cù lao động, phải ra sức sản xuất, coi lao động là nghĩa vụ thiêng liêng, là nguồn sống, là nguồn tạo nên hạnh phúc của mọi người và cho cả thế hệ mai sau”[57, tr.678] Đối lập với cần chính là lười biếng Chính vì vậy, Hồ Chí Minh xem “lười biếng cũng là kẻ địch của dân tộc Một người lười biếng, có thể ảnh hưởng tai hại đến công việc của hàng nghìn hàng vạn người khác”[48, tr.120] Tức là lười biếng sẽ gây hại cho tập thể, ảnh hưởng đến công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, ảnh hưởng đến con đường đi lên CNXH của nước nhà

Kiệm là tiết kiệm sức lao động, thì giờ, tiền bạc của nhân dân, của Nhà

nước và của bản thân mình: từ việc to đến việc nhỏ, không xa xỉ, không lãng phí, không bừa bãi Hồ Chí Minh chính là người đưa ra chủ trương và cũng là người

đi tiên phong, gương mẫu trong việc thực hiện tiết kiệm Tiết kiệm chi tiêu, tiết kiệm sử dụng, tức là tiết kiệm tiền bạc, công sức, thời gian của nhân dân và kết quả thu được từ việc tiết kiệm đó sẽ đem lại những ý nghĩa, lợi ích thiết thực cho mỗi người, cho Đảng, Nhà nước và cho toàn dân tộc

Hồ Chí Minh còn chỉ rõ mối liên hệ không thể tách rời giữa cần và kiệm:

“Cần với kiệm, phải đi đôi với nhau, như hai chân của con người Cần mà không kiệm, “thì làm chừng nào xào chừng ấy” không lại hoàn không Kiệm mà không cần, thì không tăng thêm, không phát triển được Mà vật gì đã không tiến tức phải thoái”[48, tr.122] Người xem cần và kiệm là những nội dung cơ bản của thi đua ái quốc để mau chóng đưa sự nghiệp cách mạng tới thắng lợi Do đó, Người căn dặn: “Một mặt, chúng ta thi đua Kiệm Một mặt, chúng ta thi đua Cần Kết quả Cần cộng với kết quả Kiệm là: bộ đội sẽ đầy đủ, nhân dân sẽ ấm

no, kháng chiến sẽ mau thắng lợi, kiến quốc sẽ mau thành công, nước ta sẽ mau giàu mạnh ngang hàng với các nước tiên tiến trên thế giới”[48, tr.125]

Liêm là trong sạch, không tham lam, không tham ô, luôn tôn trọng, giữ gìn

của công, của dân, không chiếm dụng của công làm của tư, không sách nhiễu nhân dân Không tham địa vị, không tham tiền tài, không tham sung sướng Không ham người tâng bốc mình Vì vậy mà quang minh chính đại Không bao giờ hủ hóa Chỉ có một thứ ham là ham học, ham làm, ham tiến bộ

Theo Người, chữ liêm phải đi đôi với chữ kiệm, có kiệm thì mới có liêm được và vì xa xỉ nên mới sinh tính tham lam Chính vì vậy, việc thực hành cần, kiệm, liêm, chính phải gắn liền với chống tham ô, lãng phí, quan liêu, không được làm những việc bất liêm như: “Tham tiền của, tham địa vị, tham danh tiếng, tham ăn ngon, sống yên…Người cán bộ, cậy quyền thế mà đục khoét dân,

ăn của đút, hoặc trộm của công làm của tư”[48, tr.126] Do đó, để phát huy chữ Liêm thì mỗi người không những phải tự mình chống tham ô lãng phí mà còn phải gây dựng thành những phong trào làm cho mọi người thấy đó là tội ác xấu

xa và ai cũng phải đấu tranh trừ bỏ tội ác đó Chính vì lẽ đó, Hồ Chí Minh đã khái quát: “Một dân tộc biết cần, kiệm, biết liêm, là một dân tộc giàu về vật chất, mạnh về tinh thần, là một dân tộc văn minh tiến bộ”[48, tr.128]

Chính là không tà, là thẳng thắn, đứng đắn Điều gì không đúng đắn, thẳng

thắn, tức là tà Cần, kiệm, liêm là gốc rễ của chính Một người không chỉ phải cần, kiệm, liêm, mà còn phải chính, mới là người hoàn thiện Hồ Chí Minh chỉ rõ: Người có thiện và ác, việc có chính và tà “Làm việc chính là người thiện; làm việc tà là người ác”[48, tr.129] Theo tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách

mạng thì, Chính được biểu hiện cụ thể trong công việc, trong các mối quan hệ với mọi người cũng như với chính bản thân mình Theo Người, để Chính thì

trước hết, mỗi người phải thường xuyên tự sửa mình, làm nhiều việc tốt có lợi cho dân, có ích cho nước, tránh những điều xấu, phải “Tự mình phải chính trước, mới giúp được người khác chính Mình không chính, mà muốn người khác chính

là vô lý”[48, tr.130] Còn đối với người thì phải có “Thái độ phải chân thành, khiêm tốn, phải thật thà đoàn kết Phải học người và giúp người tiến tới… Chớ nịnh hót người trên Chớ xem khinh người dưới”[48, tr.130,131] Tuy nhiên, đối với người cũng tùy trường hợp mà ứng xử hoặc hành động cho phù hợp, có khi còn phải kiên quyết “Trừ bọn Việt gian bán nước, trừ bọn phát xít thực dân, là những ác quỷ mà ta phải kiên quyết đánh đổ, đối với tất cả những người khác thì

ta phải yêu quý, kính trọng, giúp đỡ”[48, tr.130] Và đối với việc, làm việc có lợi cho dân, cho nước, đặt việc công lên trên việc tư, vượt qua khó khăn, hy sinh để hoàn thành nhiệm vụ Theo Người, một khi đã phụ trách việc gì, làm việc gì thì quyết làm cho kỳ được, cho đến nơi đến chốn, không sợ khó khăn, nguy hiểm và việc thiện thì việc gì nhỏ nhất cũng làm, việc ác nhỏ nhất cũng tránh Người còn

khuyên tất cả mọi người mỗi ngày nên cố làm một việc tốt, có lợi cho nước vì có lợi cho đất nước chính là có lợi cho bản thân mình

Chí công vô tư là ham làm những điều ích quốc, lợi dân, không ham địa vị

và công danh phú quý Đồng thời, Chí công vô tư cũng là lời động viên, khuyến

khích mỗi người vươn tới làm nhiều điều tốt đẹp, nhất là đối với mỗi cán bộ, đảng viên là phải thực hiện ““chí công vô tư” và có tinh thần “lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ””[55, tr.67] Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, người làm việc công phải có công tâm, công đức Việc gì cũng phải công minh chính trực, không nên

vì tư ân, tư huệ hoặc tư thù, tư oán

Như vậy, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư có quan hệ mật thiết với nhau Hồ Chí Minh coi cần, kiệm, liêm, chính là bốn đức tính của con người, thiếu một đức tính thì không thành người Chính vì vậy, Người đòi hỏi ở người cách mạng là phải luôn luôn đặt lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân, của dân tộc

và của Đảng lên trên lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm và lấy đó làm phương hướng, mục đích cho việc tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất đạo đức của mình nhằm đáp ứng với yêu cầu, nhiệm vụ của sự nghiệp cách mạng của cả dân tộc

Xuất phát từ những yêu cầu, nhiệm vụ của sự nghiệp cách mạng cũng như các phẩm chất đạo đức của người cách mạng, Người rất chú ý nhắc nhở cán bộ, đảng viên, nhất là những người có chức vụ, quyền hành phải thường xuyên trau dồi đạo đức cách mạng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư Cán bộ phải thực

sự là “công bộc”, “đầy tớ” của dân, không đua chen nhau chạy cấp bậc, chức vụ

để “làm quan phát tài”, không được thu vén cá nhân, lấy của công, của dân làm của tư, tham ô, hối lộ, hủ hoá Chỉ có như vậy mới không trở nên xa lạ với nhân dân khi đã có chức, có quyền

1.1.1.4 Tinh thần quốc tế trong sáng

Cùng với những phẩm chất khác, tinh thần quốc tế trong sáng là một trong những yêu cầu không thể thiếu trong xây dựng đạo đức cách mạng theo tư tưởng

Hồ Chí Minh Tinh thần quốc tế trong sáng đó được biểu hiện rất rõ nét ở sự đoàn kết giai cấp, đoàn kết các dân tộc bị áp bức với nhân dân lao động các nước nhằm mục tiêu đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội Trong đó, nổi bật nhất là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, là hợp tác hữu nghị với tất cả các nước, các dân tộc

Trong quá trình đi tìm đường cứu nước, Nguyễn Ái Quốc đã trở thành một nhà hoạt động quốc tế lỗi lạc và chủ trương xây dựng tinh thần đoàn kết quốc tế Nguyễn Ái Quốc đã gắn cách mạng Việt Nam với phong trào cách mạng thế giới, đồng thời Người cũng coi cách mạng Việt Nam là một bộ phận của cách mạng thế giới Ngay từ những năm đầu giành được chính quyền bằng Cách mạng Tháng Tám năm 1945, thành lập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Hồ Chí Minh đã khẳng định tinh thần đoàn kết quốc tế đó Trả lời phỏng vấn nhà báo S Elie Maissie của hãng tin Mỹ International News Service về đường lối ngoại giao của chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa, Người khẳng định, chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa sẽ “làm bạn với tất cả mọi nước dân chủ và không gây thù oán với một ai”[47, tr.256] Tư tưởng đoàn kết quốc tế của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được Đảng ta vận dụng một cách sáng tạo trong suốt quá trình đấu tranh cách mạng vì độc lập, tự do của nước nhà Tư tưởng ấy chính là một trong những nguồn sức mạnh tổng hợp của dân tộc Việt Nam trong suốt quá trình dựng nước và giữ nước

Tinh thần quốc tế trong sáng, thủy chung là một trong những phẩm chất đạo đức cơ bản của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh và nó được thể hiện sâu sắc, phong phú trong nhận thức và thực tiễn đấu tranh cách mạng Tinh thần đó đã được Đảng và nhân dân ta vận dụng một cách đúng đắn, sáng tạo, luôn tranh thủ được sự đồng tình, ủng hộ rộng rãi của nhân dân yêu chuộng hòa bình trên toàn thế giới Xuất phát từ yêu cầu khách quan của sự nghiệp đấu tranh cách mạng mà giai cấp vô sản trên toàn thế giới phải đoàn kết để chiến thắng sức mạnh cường quyền của chủ nghĩa đế quốc

Tấm gương mẫu mực về vận dụng tư tưởng đoàn kết quốc tế trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của Hồ Chí Minh là chủ trương liên minh ba nước Đông Dương lại Với quan điểm “giúp nhân dân nước bạn tức là mình tự giúp mình”[50, tr.105] Người đặc biệt coi trọng xây dựng mối quan hệ đoàn kết hữu nghị giữa Đảng, Nhà nước, dân tộc và nhân dân ba nước Việt Nam - Lào - Campuchia anh em trong sáng, thủy chung, cùng kề vai sát cánh chống kẻ thù chung, nêu cao mẫu mực về tinh thần quốc tế vô sản Nhờ nhận được sự giúp đỡ

to lớn của quân và dân ta, Lào và Campuchia cũng lần lượt được giải phóng, thoát khỏi sự xâm lược của chủ nghĩa đế quốc, thoát khỏi họa diệt chủng

Hồ Chí Minh luôn chăm lo giáo dục, rèn luyện cán bộ, đảng viên, và nhân dân thực hiện tốt nghĩa vụ quốc tế vô sản Người coi tinh thần quốc tế trong sáng, thủy chung là một phẩm chất đạo đức cơ bản của người cách mạng Mỗi người Việt Nam yêu nước cần thường xuyên tu dưỡng, rèn luyện, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với các đảng cộng sản, nhà nước, nhân dân các nước anh em dựa trên sự hiểu biết, tương trợ, hợp tác đoàn kết, hữu nghị Nó xa lạ với chủ nghĩa

sô vanh, bá quyền nước lớn, chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi, biệt lập, kỳ thị dân tộc

Như vậy, Hồ Chí Minh là tấm gương mẫu mực về tinh thần quốc tế vô sản

vô tư trong sáng, thủy chung để mỗi cán bộ, chiến sĩ và nhân dân ta học tập, noi theo Bằng sự đóng góp không mệt mỏi của mình vào sự lớn mạnh và thắng lợi của phong trào cách mạng thế giới, Hồ Chí Minh xứng đáng được tôn vinh là chiến sĩ quốc tế cộng sản, người bạn lớn và thân thiết của các dân tộc bị áp bức đứng lên đấu tranh vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ, tiến bộ và chủ nghĩa xã hội

1.1.2 Quan niệm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức

Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, đó là hiện tượng mà người giáo dục truyền đạt những kinh nghiệm lịch sử xã hội cho người được giáo dục, người được giáo dục lĩnh hội những kinh nghiệm đó để tham gia vào đời sống, tham gia vào lao động sản xuất

Theo từ điển Tiếng Việt năm 1992: "Giáo dục là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào

đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra”[81, tr.365]

Giáo dục đạo đức là quá trình biến hệ thống các chuẩn mực đạo đức, những đòi hỏi của bên ngoài xã hội thành những đòi hỏi bên trong của cá nhân, thành niềm tin, nhu cầu, thói quen của người được giáo dục Giáo dục đạo đức cho người được giáo dục là phát triển nhân cách toàn vẹn của họ về mặt đạo đức, xây dựng cho họ có đầy đủ những phẩm chất đạo đức cơ bản, hình thành cho họ có ý thức đạo đức, tình cảm đạo đức và thói quen đạo đức theo những nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức xã hội

Theo chúng tôi, có thể định nghĩa giáo dục đạo đức như sau: Giáo dục đạo đức là quá trình tác động từ bên ngoài tới ý thức cá nhân, là hoạt động có định hướng, có tổ chức, có chủ định của chủ thể giáo dục (các thiết chế xã hội, nhà trường, gia đình…) nhằm cung cấp tri thức đạo đức, bồi dưỡng tình cảm đạo đức cho đối tượng giáo dục nhằm mục đích hình thành ở họ ý thức đạo đức, tình cảm đạo đức đúng đắn, hành vi đạo đức phù hợp với các chuẩn mực đạo đức xã hội, giúp cá nhân điều chỉnh những hành vi lệch chuẩn về đạo đức

Về thực chất, giáo dục đạo đức là khả năng tự giáo dục, tự kiểm tra đánh giá, thẩm định hành vi của mình để đánh thức lương tâm trong mỗi con người để mỗi chủ thể đạo đức có được những nhận thức đầy đủ sâu sắc hơn những nguyên tắc, những phạm trù, những chuẩn mực đạo đức Vì vậy giáo dục đạo đức là chức năng hết sức cơ bản mà bất cứ một hệ thống đạo đức nào cũng phải thực hiện, đây là hiện tượng thường xuyên cần thiết của xã hội

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn quan tâm và chăm lo đến sự nghiệp giáo dục của đất nước Người coi: “Giáo dục là cốt sách hàng đầu” trong quá trình xây dựng và bảo vệ tổ quốc Người luôn nhắc nhở toàn Đảng, toàn nhân dân ta

phải chăm lo đến sự nghiệp giáo dục, Người căn dặn: "Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa "hồng" vừa "chuyên"[57, tr.612]

Trong chiến lược “trồng người”, Hồ Chí Minh xem giáo dục đạo đức là quan trọng nhất Vai trò của việc GDĐĐ được Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Có đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khăn, gian khổ, thất bại, cũng không sợ sệt, rụt rè, lùi bước Vì lợi ích chung của Đảng, của cách mạng, của giai cấp, của dân tộc và của loài người mà không ngần ngại hy sinh tất cả lợi ích riêng của cá nhân mình Khi cần thì hy sinh cả tính mạng mình cũng không tiếc… Có đạo đức cách mạng thì khi gặp thuận lợi và thành công cũng vẫn giữ vững tinh thần gian khổ, chất phác, khiêm tốn “lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ”, lo hoàn thành nhiệm vụ cho tốt chứ không kèn cựa về mặt hưởng thụ, không công thần, không quan liêu, không kiêu ngạo, không hủ hóa…”[53, tr.602-603]

Về tầm quan trọng của việc xây dựng, giáo dục đạo đức theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Muốn xây dựng CNXH, trước hết cần có những con người XHCN.”[55, tr.66] Theo Người, CNXH sẽ tạo ra những con người XHCN, những con người XHCN lại là chủ thể của toàn bộ sự nghiệp xây dựng CNXH Không chờ kinh tế, văn hoá phát triển rồi mới xây dựng con người XHCN, cũng không phải xây dựng xong những con người XHCN rồi mới xây dựng CNXH Việc xây dựng con người XHCN phải đặt ra ngay từ đầu và phải được Đảng, Nhà nước, nhân dân, mỗi gia đình và cá nhân đặc biệt quan tâm trong suốt tiến trình xây dựng CNXH Trước hết, cần có những con người tiên tiến có những nét tiêu biểu cho con người mới, có thể làm gương cho người khác, từ đó lôi cuốn xã hội xây dựng con người mới và những con người tiên tiến đó không ngừng hoàn thiện và nâng cao phẩm chất, năng lực Tầm quan trọng của đạo đức đòi hỏi Đảng, Nhà nước, xã hội và gia đình phải đặc biệt coi trọng GDĐĐ mới trong giai đoạn hiện nay

Hồ Chí Minh luôn quan tâm đào tạo cán bộ vừa có đức, vừa có tài cho cách mạng Trong quan hệ giữa tài và đức, Hồ Chí Minh xem đức là gốc, tài chỉ

có thể hướng thiện trên cái gốc của đức Theo Người, “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân” [47, tr.292]

Đạo đức cách mạng là động lực mạnh mẽ để người cách mạng “đi đến cái trí”, hiểu biết về khoa học, chủ nghĩa Mác, phương pháp cách mạng… thì đức chính là cái bảo đảm cho người cách mạng giữ vững được chủ nghĩa mà mình đã giác ngộ, đã lựa chọn đi theo Đạo đức cách mạng giúp người cách mạng vững tin trên con đường đi tới mục tiêu, vượt qua khó khăn, gian khổ, thất bại; vì lợi ích chung của Đảng, của cách mạng không ngần ngại hy sinh, không kèn cựa về mặt hưởng thụ, không công thần, không quan liêu, không kiêu ngạo, không suy thoái về đạo đức

Đức và tài là hai thành tố cơ bản của nhân cách, hai tiêu chuẩn cần đạt được của quá trình giáo dục và đào tạo con người Đức không thể tách rời tài và ngược lại cho rằng: “Trong giáo dục không những phải có tri thức phổ thông mà phải có đạo đức cách mạng Có tài phải có đức Có tài không có đức, tham ô hủ hóa có hại cho nước Có đức không có tài như ông bụt ngồi trong chùa, không giúp ích gì được ai”[52, tr.345-346]

Con người cần phải hội tụ đủ cả đức lẫn tài, trong đó đức là gốc Đức và tài thống nhất biện chứng với nhau trong nhân cách của con người mới XHCN, được

đo bằng hiệu quả cụ thể trong việc làm của từng cá nhân được xã hội thừa nhận Ngày 21/10/1964 khi đến thăm cán bộ, giáo viên và sinh viên trường Đại học sư phạm Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Dạy cũng như học phải biết chú trọng cả tài lẫn đức Đức là đạo đức cách mạng, đó là cái gốc, rất là quan trọng, nếu không có đạo đức cách mạng thì có tài cũng vô dụng”[56, tr.400]

Về nội dung giáo dục đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh bao gồm:

Thứ nhất, Trung với nước, hiếu với dân, suốt đời chiến đấu hy sinh vì độc

lập tự do của Tổ quốc, vì CNXH và hạnh phúc của nhân dân

Trung và hiếu là hai khái niệm đạo đức có nguồn gốc từ Nho giáo Song, những khái niệm này đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh dân tộc hoá với nội dung mới, trung và hiếu đã được mở rộng ra phạm vi xã hội: trung với nước, hiếu với dân; nước ở đây là nước của dân và dân là chủ của nước Trung, hiếu đã mang một chất lượng mới với ý nghĩa cách mạng sâu sắc, vượt xa quan niệm đạo đức Nho giáo

Thứ hai, Cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư

Cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư là phẩm chất đạo đức cơ bản, được Hồ Chí Minh đề cập thường xuyên vì nó gắn liền với hoạt động hàng ngày của mỗi người cách mạng và quan hệ mật thiết với phẩm chất “trung với nước, hiếu với dân”

Thứ ba, Tu dưỡng đạo đức cách mạng suốt đời

Bác Hồ đã khẳng định: “Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển và củng cố Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong”[53, tr.612] Việc rèn luyện đạo đức là công việc phải thực hiện thường xuyên, liên tục, kiên trì trong suốt cuộc đời, kiên quyết đấu tranh với cái xấu, phi đạo đức ngoài xã hội cũng như trong bản thân

Thứ tư, Nói đi đôi với làm, nêu gương về đạo đức

Hồ Chí Minh là nhà tư tưởng hành động, nói đi đôi với làm, lý luận nhuần nhuyễn với thực tiễn Cuộc đời tận tuỵ với dân với nước, cuộc sống trong sáng, giản dị của Người chính là tấm gương đạo đức Theo Người, làm gương là phương thức đưa lại hiệu quả cao trong rèn luyện, tu dưỡng đạo đức cách mạng Trong xã hội, ai cũng có thể nêu gương về đạo đức: bố mẹ nêu gương trước các con, thầy cô giáo nêu gương cho học trò, cấp trên nêu gương cho cấp dưới, người già nêu gương cho người trẻ…

Thứ năm, Xây cần đi đôi với chống

Trong cuộc sống hàng ngày, hiện nay những hiên tượng tốt - xấu, đúng - sai, cao thượng - thấp hèn, cái đạo đức và cái vô đạo đức, cái văn hoá và cái phi văn hoá… đan xen nhau Cái tốt là dòng chính, dòng chủ đạo nhưng những cái xấu đang có nguy cơ lây lan, phát triển Muốn phát triển cái tốt, muốn ngăn chặn cái xấu tất yếu phải có sự kết hợp chặt chẽ giữa xây và chống Việc xây dựng đạo đức cách mạng phải được tiến hành thường xuyên, bền bỉ bằng giáo dục, bồi dưỡng những phẩm chất, chuẩn mực đạo đức mới; không ngừng phát huy cái mới, cái đúng, cái tốt, cái tiến bộ Đồng thời, phải đấu tranh chống cái sai, cái lạc hậu, cái ác Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh, việc nâng cao đạo đức cách mạng phải đi đôi với chống chủ nghĩa cá nhân Chủ nghĩa cá nhân là một trở ngại lớn trong xây dựng đạo đức mới cũng như trong xây dựng CNXH Vì vậy, thắng lợi của CNXH và nền đạo đức mới không thể tách rời cuộc đấu tranh trừ bỏ chủ nghĩa cá nhân

Thứ sáu, Có tinh thần tự phê bình và phê bình, dám chống lại cái sai, dám

bảo vệ cái đúng

Tự phê bình và phê bình vừa là một phẩm chất đạo đức, vừa là một biện pháp căn bản trong tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng Mỗi người phải có gan thừa nhận khuyết điểm của bản thân mình, có tinh thần phê bình và biết phê bình thì mới là người có đạo đức cách mạng và mới có thể tiến bộ được Tự phê bình và phê bình là nhằm phát huy ưu điểm, những phẩm chất đạo đức cách mạng; khắc phục những khuyết điểm, sai lầm, những cái xấu trong mỗi cá nhân, trong mỗi tổ chức để cùng tiến bộ Có đạo đức cách mạng là dám phê bình, dám chống lại cái sai, dám bảo vệ cái đúng mà không sợ thiệt hại đến bản thân Trái ngược với phẩm chất đạo đức cách mạng này là thái độ đáng phê phán “dĩ hoà vi quý”, e dè, nể nang, che dấu khuyết điểm, ngại đấu tranh, thiếu trung thực

Về phương pháp giáo dục đạo dức của Hồ Chí Minh:

Tuy Hồ Chí Minh không để lại cho chúng ta một tác phẩm, một hệ thống

lý luận về phương pháp giáo dục đạo đức, nhưng những việc làm thiết thực, những bài viết ngắn gọn, súc tích của Người đã hàm chứa các phương pháp giáo dục mẫu mực Người yêu cầu phải căn cứ vào đặc điểm, nhu cầu của đối tượng, nội dung giáo dục, và các điều kiện cơ bản của nhà trường mà xác định các phương pháp dạy học phù hợp Theo đó, phải lấy nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn làm nguyên tắc cơ bản cho việc xây dựng các phương pháp về giáo dục và giáo dục đạo đức Người nhấn mạnh: "Học phải suy nghĩ, học phải liên hệ với thực tế, phải có thí nghiệm và thực hành Học với hành phải kết hợp với nhau”[56, tr.402] Đối với Hồ Chí Minh, các phương pháp giáo dục đạo đức như phương pháp phê bình và tự phê bình, phương pháp làm gương, phương pháp cảm hóa, phương pháp kết hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội đều nhằm mục đích nâng cao nhận thức, chất lượng và hiệu quả giáo dục đạo đức Đặc biệt, Người luôn chú trọng phương pháp làm gương trong giáo dục đạo đức Theo Người, phương pháp làm gương là một biện pháp hữu hiệu nhất trong việc thống nhất giữa lời nói và việc làm Người dạy: "Mình phải làm gương, gắng làm gương trong anh em, và khi đi công tác, gắng làm gương cho dân Làm gương về cả ba mặt: tinh thần, vật chất và văn hoá" ”[46, tr.171] Các phương pháp này vừa mang tính truyền thống, lại vừa hiện đại, vừa hệ thống, khoa học, lại vừa cụ thể, thiết thực, luôn gắn với đời sống và thời đại

1.2 Nội dung và phương pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục đạo đức cho học viên các trường CAND

1.2.1 Nội dung quan niệm đạo đức người Công an cách mạng của Hồ Chí Minh (theo sáu điều Bác Hồ dạy Công an nhân dân)

Ngay từ những ngày đầu mới giành được chính quyền cách mạng Bác Hồ kính yêu đã hết lòng chăm lo xây dựng, giáo dục, rèn luyện LL CAND Từ đó về sau, Bác theo sát từng bước trưởng thành của CAND và cho nhiều Chỉ thị rất quý báu

Năm 1948, trong thư gửi cho cán bộ, chiến sĩ CAND, Người viết: “Công

an ta là công an nhân dân, vì nhân dân mà phục vụ, dựa vào nhân dân mà làm việc”[47, tr.498] Bác đề ra cho cán bộ, chiến sĩ CAND phải rèn luyện tư cách, đạo đức người Công an cách mạng theo 6 điều dưới đây:

“Đối với tự mình, phải cần, kiệm, liêm, chính;

Đối với đồng sự, phải thân ái, giúp đỡ;

Đối với chính phủ, phải tuyệt đối trung thành;

Đối với nhân dân, phải kính trọng, lễ phép;

Đối với công việc, phải tận tụy;

Đối với địch, phải cương quyết, khôn khéo.”[47, tr.498-499]

Sáu điều Bác dạy là yêu cầu tu dưỡng rèn luyện tư cách đạo đức, là phương châm hành động và là cẩm nang mà mỗi CBCS CAND phải nắm vững

và nghiêm túc thực hiện Sáu điều dạy đó là tài sản hết sức quý báu mà Bác đã để lại cho CAND và đã có tác dụng vô cùng to lớn trong việc giáo dục, rèn luyện đạo đức cán bộ, chiến sĩ CAND

Gần bảy mươi năm qua, đất nước ta đã có những bước phát triển rất to lớn, CAND cũng đã trưởng thành vượt bậc về mọi mặt và đã xây dựng được truyền thống rất tốt đẹp Tuy vậy, trong quá trình phần đấu, do hoàn cảnh cụ thể khác nhau, một số CBCS CAND vì kém tu dưỡng, rèn luyện tư cách đạo đức nên đã phạm khuyết điểm, sai lầm, làm ảnh hưởng xấu đến uy tín của CAND; xét về yêu cầu rèn luyện đạo đức và phẩm chất của CBCS CAND thì sáu điều dạy của Bác đối với CAND từ năm 1948 đến nay vẫn mang tính thời sự rất sâu sắc

Nghiên cứu sáu điều Bác dạy, chúng ta thấy đó là tiêu chuẩn về đạo đức cách mạng, về lập trường giai cấp công nhân, đồng thời là cơ sở để rèn luyện ý chí và năng lực hành động cách mạng của CAND Mỗi điều Bác dạy đều bao hàm tư tưởng cao đẹp, nội dung sâu sắc và thiết thực Sáu điều dạy đó là một chỉnh thể thống nhất, mang đầy đủ ý nghĩa, nội dung cách mạng và khoa học, lý

luận và thực tiễn, phẩm chất và năng lực mà người CAND phải rèn luyện để xứng đáng là công cụ tin cậy của Đảng, là công cụ sắc bén của chuyên chính vô sản và là con em yêu quý của nhân dân

1.2.1.1 Đối với tự mình, phải cần, kiệm, liêm, chính

Công an nhân dân Việt Nam là lực lượng vũ trang cách mạng có vai trò tiên phong trong sự nghiệp giữ gìn an ninh trật tự và bảo vệ Tổ quốc Nhân cách cao đẹp của mỗi CBCS sẽ tạo nên sức mạnh vô địch của toàn lực lượng Vì vậy, việc giáo dục, rèn luyện phẩm chất cách mạng, trau dồi đức “cần, kiệm, liêm, chính” là trách nhiệm và mục tiêu phấn đấu của tất cả các CBCS CAND

Bác nói đạo đức cách mạng là cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư Đạo đức đó bắt nguồn từ nhân cách con người Việt Nam qua bốn ngàn năm lịch sử được Đảng và Bác nâng lên thành đạo đức mới, đạo đức XHCN Bác coi đây là phẩm chất hàng đầu của người cán bộ cách mạng

Cần là làm việc cần cù, chăm chỉ với ý thức trách nhiệm cao, bảo đảm hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ được giao Bác nói: “Cần thì việc gì, dù khó khăn mấy, cũng làm được”[48, tr.118] Vì vậy, mỗi cán bộ chiến sĩ CAND phải thấy

rõ trách nhiệm và vinh dự của mình, có nhiệt tình say mê với công việc được giao, từ đó làm việc với tinh thần làm chủ và tự giác cao Không ngại khó khăn, không sợ gian khổ, sẵn sàng đi bất cứ nơi đâu, làm bất cứ việc gì khi Đảng, Nhà nước và cấp trên giao cho Đồng thời phải không ngừng nâng cao trình độ nghiệp vụ và cải tiến phương pháp công tác để cho việc cần cù đó đem lại năng suất tương xứng với công sức đã bỏ ra

Cần bao giờ cũng phải đi liền với kiệm mới phát huy được hiệu quả của lao động Nội dung cơ bản của tiết kiệm là biết sử dụng thật hợp lý sức người, sức của để làm ra nhiều sản phẩm cho xã hội và để phục vụ cho đời sống Đối với CAND thì đó là việc sử dụng đúng đắn các phương tiện, vật chất, kỹ thuật và

sử dụng tiết kiệm nhân lực, bảo đảm hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ Đồng

thời trong sinh hoạt hàng ngày cần biết chi dùng tiết kiệm, thực sự quí trọng thì giờ, tiền bạc, của cải của công và của mình

Cán bộ, chiến sĩ CAND cần rèn luyện ý thức tổ chức kỷ luật, đề cao tinh thần trách nhiệm, ra sức hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao trong bất cứ điều kiện và hoàn cảnh khó khăn nào, chống lười biếng, làm việc qua loa, không đem lại hiệu quả thiết thực

Cần, kiệm phải gắn liền với liêm, chính, chí công vô tư Liêm là điều kiện

để có chính, không có liêm thì cũng không có chính Vì chính là không có tà, là ngay thẳng, không thiên vị, là trung thực, không nói dối, làm dối Liêm còn có nghĩa là trong sạch, vì không trong sạch thì không thể chiến thắng kẻ thù

Tham ô, hối lộ, lợi dụng chức quyền để phục vụ cho lợi ích cá nhân đều làm thiệt hại cho Đảng và nhân dân Bác Hồ đã dạy: “Công an là bộ máy giữ gìn chính quyền chống thù ngoài địch trong, mà còn chủ nghĩa cá nhân là còn có địch ở bên trong, địch ở trong con người mình Kẻ địch ấy lại không thể lấy súng bắn vào được Phải ra sức phấn đấu rèn luyện tư tưởng mới khắc phục được nó”[54, tr.249] Cần thấy kẻ địch và bọn phạm tội khác đang tìm mọi cách để câu kết với “kẻ địch” còn sót lại trong mỗi người CA để tấn công chúng ta bằng mọi thủ đoạn tinh vi, thâm độc Chúng nhằm vào chỗ yếu và tham vọng của từng người, dùng tiền tài, vật chất để mời mọc, biếu xén, mua chuộc cốt cho ta bỏ qua những hoạt động trái pháp luật của chúng Chúng muốn vô hiệu hóa những CBCS CAND thiếu tu dưỡng, rèn luyện, thậm chí còn hòng biến một số người thành tù nhân của chúng Chúng ta cần phải hết sức cảnh giác trước những “viên đạn bọc đường” của kẻ xấu

Muốn có đạo đức liêm, chính thì mỗi CBCS CAND phải ra sức tu dưỡng, rèn luyện mình, hết lòng hết sức phục vụ nhân dân Đặt lợi ích của Đảng và của nhân dân lên trên hết, trước hết mỗi người cần biết sống cần, kiệm và giản dị bằng kết quả lao động chính đáng của mình, theo chế độ, chính sách của Đảng và

Nhà nước, khắc phục bằng được chủ nghĩa cá nhân, kiên quyết bài trừ và vạch mặt kẻ tham ô, hối lộ, kiên quyết khắc phục những ham muốn, sở thích không đúng đắn, có hại cho việc hoàn thành nhiệm vụ được giao

Lãnh đạo các đơn vị trong CAND cần gương mẫu về đạo đức liêm, chính,

có lối sống giản dị, trong sạch, lành mạnh, tiết kiệm, thường xuyên nhắc nhở CBCS có thái độ trung thực khách quan, không được nói dối, làm dối, xuyên tạc

sự thật Lãnh đạo các đơn vị còn phải thường xuyên tổ chức kiểm tra sâu sát, nắm vững công tác và đời sống cán bộ, có các hình thức và biện pháp tốt để thu thập ý kiến của quần chúng về đạo đức, phẩm chất của CBCS, kịp thời nhắc nhở, uốn nắn lệch lạc, bảo đảm cho CBCS không phạm sai lầm về tham ô, hối lộ, không chạy theo sở thích cá nhân không đúng đắn, vi phạm điều lệnh nội vụ của CAND

1.2.1.2 Đối với đồng sự, phải thân ái giúp đỡ

Thân ái, giúp đỡ nhau là truyền thống tốt đẹp của nhân dân ta, là đạo lý của con người Việt Nam ta “Thương người như thể thương thân” Ngày nay, đạo

lý đó được Bác Hồ nâng lên tầm cao mới, đó là “tình đồng chí, đồng bào”, đoàn kết, gắn bó với nhau vì lợi ích chung của tập thể của xã hội

Muốn làm tròn nhiệm vụ cách mạng, CBCS CAND phải thực sự thân ái, giúp

đỡ nhau, đoàn kết hiệp đồng trong công tác, chiến đấu và xây dựng đơn vị vững mạnh

Muốn đoàn kết, thân ái, giúp đỡ lẫn nhau thì trước hết mỗi CBCS phải nhất trí cao với đường lối chính sách của Đảng, với nhiệm vụ, kế hoạch phấn đấu của đơn vị, hết sức tôn trọng và chấp hành tốt những quy định chung của tổ chức Mọi người đều phải có ý thức trách nhiệm, ra sức làm tròn nhiệm vụ, chức trách của mình với ý thức tổ chức kỷ luật cao nhất Phải xuất phát từ việc thực hiện nhiệm vụ chính trị của toàn lực lượng và của đơn vị, của từng CBCS mà đoàn kết, thân ái, giúp đỡ lẫn nhau, tạo điều kiện cho nhau hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ

Bác đã căn dặn: “Nội bộ Công an từ cấp cao cho đến nhân viên phải đoàn kết nhất trí Đoàn kết không phải là “chén chú chén anh” là anh A dấu lỗi cho anh B