Vận dụng quan điểm hồ chí minh về mối quan hệ giữa phẩm chất chính trị và trình độ chuyên môn trong xây dựng đội ngũ cán bộ, viên chức các trường chính trị

Vì thế việc trở lại nghiên cứu một cách thấu đáo tư tưởng Hồ Chí Minh về quan hệ giữa đức và tài ở người cán bộ nhằm xây dựng một đội ngũ cán bộ vừa có đủ phẩm chất chính trị và năng lực

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ CẨM HỒNG

VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM HỒ CHÍ MINH

VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA PHẨM CHẤT CHÍNH TRỊ

VÀ TRÌNH ĐỘ CHUYÊN MÔN TRONG XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ

CÁN BỘ, VIÊN CHỨC CÁC TRƯỜNG CHÍNH TRỊ

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành Hồ Chí Minh học

HÀ NỘI – 2013

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ CẨM HỒNG

VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM HỒ CHÍ MINH

VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA PHẨM CHẤT CHÍNH TRỊ

VÀ TRÌNH ĐỘ CHUYÊN MÔN TRONG XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu và trích dẫn trong luận văn là trung thực Kết quả nghiên cứu của luận văn không trùng với các

công trình khác

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Cẩm Hồng

LỜI CÁM ƠN

Luận văn này được hoàn thành dưới sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của quý thầy, cô trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Hà Nội và trường Đại học Sài Gòn

Xin chân thành cám ơn PGS TS Nguyễn Viết Ngoạn đã tận tình

hướng dẫn để em hoàn thành luận văn này

Xin chân thành cám ơn quý thầy, cô trường Đại học Khoa học

xã hội và Nhân văn Hà Nội và trường Đại học Sài Gòn đã tạo điều kiện thuận lợi cho chúng em hoàn thành khóa học cũng như làm luận văn

MỤC LỤC

Trang

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 9

Chương 1: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA PHẨM CHẤT CHÍNH TRỊ VÀ TRÌNH ĐỘ CHUYÊN MÔN

11

1.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của con người trong

sự nghiệp cách mạng

11

1.1.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về con người

1.1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của con người

trong sự nghiệp cách mạng

1.2 Những nội dung cơ bản trong quan điểm Hồ Chí Minh về mối

quan hệ giữa phẩm chất chính trị và trình độ chuyên môn

1.2.1 Những yêu cầu cơ bản cần có của người cán bộ đối với sự

chuyên môn

25

1.2.3 Con đường hình thành và phát triển các yếu tố phẩm chất

chính trị và trình độ chuyên môn

1.2.3.1 Thông qua hoạt động thực tiễn

1.2.3.2 Thông qua giáo dục - đào tạo

1.2.3.3 Thông qua sự tự giác rèn luyện của từng cá nhân

Chương 2: VẬN DỤNG VÀ PHÁT HUY QUAN ĐIỂM HỒ CHÍ MINH

VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA PHẨM CHẤT CHÍNH TRỊ VÀ TRÌNH ĐỘ

CHUYÊN MÔN TRONG XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ, VIÊN CHỨC

CÁC TRƯỜNG CHÍNH TRỊ HIỆN NAY

37

2.1 Thực trạng và những vấn đề đặt ra qua thực tiễn xây dựng đội ngũ

cán bộ, viên chức các trường chính trị cấp tỉnh trong thời gian qua

(2005 – 2012)

37

2.1.1 Vài nét về đặc điểm trường chính trị

2.1.1.1 Về vị trí, chức năng, nhiệm vụ

2.1.1.2 Về cơ cấu, tổ chức bộ máy

2.1.1.3 Về nhiệm vụ và quyền hạn của các khoa, phòng

2.1.1.4 Đối với giảng viên các trường chính trị

2.1.1.5 Về chương trình, nội dung giảng dạy

trường chính trị trong thời gian qua (2005 – 2012)

2.1.2.1 Về giáo dục, rèn luyện đạo đức

2.1.2.2 Về công tác tạo nguồn, đào tạo, bồi dưỡng và phân công

công việc cho cán bộ, giảng viên

49

49

53

2.1.3 Những kết quả đạt đựơc qua thực tiễn xây dựng đội ngũ cán

bộ, viên chức ở các trường chính trị tỉnh trong thời gian qua và những

vấn đề đặt ra trong thời gian tới

60

2.1.3.1 Những ưu điểm trong xây dựng và phát triển đội ngũ cán

bộ viên chức các trường chính trị

2.1.3.2 Những hạn chế trong xây dựng và phát triển đội ngũ cán

bộ viên chức các trường chính trị

2.1.3.3 Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến số lượng và chất lượng đội

ngũ cán bộ, giảng viên các trường chính trị chưa đạt yêu cầu hiện nay

60

62

64

2.2 Vận dụng và phát huy quan điểm Hồ Chí Minh về mối quan hệ

giữa phẩm chất chính trị và trình độ chuyên môn trong xây dựng đội

ngũ cán bộ, viên chức các trường chính trị tỉnh trong thời gian tới

2.2.3 Nâng cao ý thức tự rèn luyện vươn lên của từng cá nhân 77

2.2.4 Tạo môi trường thuận lợi để cán bộ, viên chức có cơ hội nâng

cao đời sống vật chất, tinh thần, phát triển toàn diện phẩm chất, năng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ở bất cứ thời đại nào, con người cũng luôn đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển xã hội Bởi lẽ, con người không chỉ là sản phẩm của sự phát triển tự nhiên và xã hội mà còn là chủ thể tích cực cải biến tự nhiên và xã hội

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đánh giá rất cao vai trò động lực phát triển

xã hội của con người Dù trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân hay trong cách mạng xã hội chủ nghĩa, dù trong cải tạo xã hội cũ hay xây dựng xã hội mới, thì yếu tố con người cũng luôn được Hồ Chí Minh đề cao Người khẳng định, mọi thành công, thắng lợi của sự nghiệp cách mạng đều do con người – do quần chúng nhân dân quyết định

Đặc biệt trong xây dựng xã hội mới, Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có những con người xã hội chủ

nghĩa” [32, tr.66] Đó là những con người vừa “hồng” vừa “chuyên”, vừa có

đức vừa có tài Yếu tố phẩm chất chính trị và năng lực chuyên môn ở người cách mạng luôn được Hồ Chí Minh đề cao, bởi theo Hồ Chí Minh, một người

có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó, ngược lại nếu có tài mà không có đức thì sẽ trở nên vô dụng

Quán triệt quan điểm của chủ tịch Hồ Chí Minh, trong từng đường lối, chính sách, vấn đề con người luôn được Đảng ta đặt vào vị trí trung tâm của

sự phát triển Trong xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, Đảng cũng đã chú ý đào tạo, bồi dưỡng theo hướng nâng cao chất lượng cả về năng lực và phẩm chất đạo đức nhằm đạt mục đích cao nhất vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Tuy nhiên, trên thực tế không phải ở mọi lúc, mọi nơi, mọi cấp, mọi ngành trong tổ chức Đảng và chính quyền đều đạt được kết quả như mong muốn

Hơn nữa, trong xu thế toàn cầu hoá hiện nay, sự nghiệp đổi mới của nước ta đang đứng trước những thời cơ và thách thức mới, hơn lúc nào hết đòi hỏi chúng ta cần phải có một đội ngũ cán bộ đủ “hồng” và “chuyên” để có thể đáp ứng và giải quyết được những yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới Vì thế việc trở lại nghiên cứu một cách thấu đáo tư tưởng Hồ Chí Minh về quan

hệ giữa đức và tài ở người cán bộ nhằm xây dựng một đội ngũ cán bộ vừa có

đủ phẩm chất chính trị và năng lực chuyên môn để phục vụ cho sự nghiệp cách mạng hiện nay là vấn đề hết sức cần thiết

Đối với các trường chính trị, mặc dù trong những năm qua đã có nhiều quyết tâm và nỗ lực trong xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, viên chức

có đủ phẩm chất chính trị và năng lực chuyên môn nghiệp vụ để hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị của mình, song kết quả đạt được vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu hiện nay: trình độ chuyên môn nghiệp vụ cũng như phẩm chất chính trị của một số cán bộ chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn; công tác tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng, quy hoạch còn nhiều bất cập…

Với mong muốn được góp phần làm sáng tỏ thêm những quan điểm, tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa đức và tài ở người cán bộ, từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, năng lực của đội ngũ cán bộ nói chung và đội ngũ cán bộ, viên chức ở các trường

chính trị nói riêng, chúng tôi chọn đề tài: “Vận dụng quan điểm Hồ Chí

Minh về mối quan hệ giữa phẩm chất chính trị và trình độ chuyên môn trong xây dựng đội ngũ cán bộ, viên chức các trường chính trị” làm đề tài

nghiên cứu cho luận văn tốt nghiệp thạc sĩ chuyên ngành Hồ Chí Minh học

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Tư tưởng về con người là nội dung trọng tâm chi phối toàn bộ cuộc đời,

sự nghiệp của chủ tịch Hồ Chí Minh, vì vậy đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này ở nhiều cấp độ và giác độ khác nhau Liên quan đến đề tài này đã có các công trình nghiên cứu như sau:

- Nguyễn Hữu Công (2010), Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển con

người toàn diện, Nxb chính trị Quốc gia, Hà Nội Tác phẩm đã nêu lên những

quan niệm cơ bản của Hồ Chí Minh về phát triển con người toàn diện: phát triển về trí tuệ, đạo đức, thể lực sức khỏe và năng lực thẩm mỹ Đồng thời trong tác phẩm cũng đã đề cập đến quan niệm của Hồ Chí Minh về con đường hình thành và phát triển con người toàn diện;

- Thành Duy (2002), Tư tưởng Hồ Chí Minh với sự nghiệp xây dựng con

người Việt Nam phát triển toàn diện, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội Trên cơ

sở chỉ ra mối quan hệ giữa văn hóa và việc xây dựng con người Việt Nam phù hợp thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, tác giả đã nêu lên được những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về bản chất con người Việt Nam phát triển toàn diện, về quan niệm và giải pháp xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện trong bối cảnh hiện nay;

- Phạm Minh Hạc (2001), Về phát triển toàn diện con người thời kỳ công

nghiệp hóa, hiện đại hóa, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội Tác giả đã chỉ ra

những cơ sở khoa học của chiến lược phát triển toàn diện con người Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa; trình bày một cách có hệ thống định hướng chiến lược phát triển toàn diện con người Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước: tư tưởng và mục tiêu của chiến lược, vấn

đề xây dựng và phát triển đạo đức, trí tuệ, năng lực nghề nghiệp;

- Trần Thị Huyền (2011), “Nhân tố con người trong triết lý phát triển Hồ

Chí Minh”, Đặc san Hồ Chí Minh học (số 4) Bài viết đã nêu được những nét

lớn trong triết lý phát triển của Hồ Chí Minh: khẳng định vai trò to lớn của con người trong đấu tranh giải phóng dân tộc cũng như trong xây dựng xã hội mới; xem con người là nhân tố trung tâm trong sự phát triển; chỉ ra những yêu cầu của Hồ Chí Minh đối với chiến lược trồng người;

- Nguyễn Hữu Cát (2009), “Hồ Chí Minh với công tác giáo dục, rèn

luyện đạo đức cách mạng”, Tạp chí Lý luận Chính trị (số 6) Bài viết đã trình

bày khá chi tiết quan điểm của chủ tịch Hồ Chí Minh về các chuẩn mực đạo đức cách mạng của người cán bộ, đảng viên; những nguyên tắc để cán bộ, đảng viên tự tu dưỡng, rèn luyện, nâng cao đạo đức cách mạng; đồng thời tác giả cũng đã đưa ra những nội dung cơ bản trong công tác đào tạo, bồi dưỡng

đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh

- Lại Quốc Khánh (2012), “Tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ và công tác

cán bộ”, Tạp chí Lý luận Chính trị (số 4) Bài viết khẳng định vị trí, vai trò

quan trọng của đội ngũ cán bộ đối với sự nghiệp cách mạng, trình bày một cách chi tiết những phẩm chất cần có của đội ngũ cán bộ: đạo đức cách mạng (nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm); trung thành, hăng hái, trách nhiệm trong công việc; có trình độ, năng lực, có ý thức tổ chức kỷ luật, tôn trọng và chấp hành nghiêm pháp luật; ngoài ra tác giả còn chỉ ra những căn bệnh mà cán bộ cần phải đề phòng, khắc phục;

- Ngô Văn Hà (2012), “Hồ Chí Minh với việc trọng dụng trí thức - nhân

tài”, Tạp chí Lịch sử Đảng (số 3) Bài viết đã khẳng định trọng dụng nhân tài

là truyền thống quý báu của dân tộc ta, nêu lên những quan điểm cơ bản của chủ tịch Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của trí thức - nhân tài đối với sự nghiệp cách mạng, đồng thời tác giả cũng đã chỉ ra nghệ thuật sử dụng nhân tài của

Hồ Chí Minh;

- Lê Kim Việt (2009), “Đạo đức, nhân cách cán bộ, đảng viên theo tư

tưởng Hồ Chí Minh”, Tạp chí Lý luận Chính trị (số 6) Bài viết đã khái quát

được những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa đức và tài; cụ thể hóa những yêu cầu về phẩm chất chính trị và trình độ chuyên môn đối với người cán bộ, đảng viên trong giai đoạn hiện nay

Ngoài ra còn có công trình của các tác giả: Trần Đình Thắng (2012),

“Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức Nhà nước theo tinh thần

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa XI”, Tạp chí Lịch sử Đảng (số 3); Bùi Thị Ngọc Lan (2002), Nguồn lực trí tuệ trong sự nghiệp đổi mới ở Việt

Nam, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội…

Các công trình trên đây đã khái quát được những nét lớn, chủ yếu của

tư tưởng Hồ Chí Minh về con người: vai trò động lực phát triển xã hội của con người, vai trò và mối quan hệ của các yếu tố tài, đức của con người đối với sự nghiệp cách mạng; vấn đề xây dựng và phát triển con người mới theo

tư tưởng Hồ Chí Minh và sự vận dụng của Đảng trong giai đoạn hiện nay Kết quả của các công trình nghiên cứu trên đây làm cơ sở để bản thân tôi tiếp tục nghiên cứu sâu hơn tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa phẩm chất chính trị và trình độ chuyên môn của người cán bộ, đồng thời vận dụng và phát huy có hiệu quả tư tưởng đó trong thực tiễn hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu: Làm rõ những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ

Chí Minh về mối quan hệ giữa phẩm chất chính trị và trình độ chuyên môn nhằm khẳng định giá trị khoa học của tư tưởng đó và vận dụng nó vào việc xây dựng đội ngũ cán bộ, viên chức nói chung và cán bộ, viên chức ở các trường chính trị nói riêng

- Nhiệm vụ nghiên cứu: Để đạt được mục đích trên, luận văn sẽ làm rõ:

+ Quan niệm Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của con người trong sự nghiệp cách mạng

+ Những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa phẩm chất chính trị và trình độ chuyên môn

+ Thực trạng việc xây dựng đội ngũ cán bộ, viên chức ở các trường chính trị trong thời gian qua (từ năm 2005 đến 2012)

+ Đề xuất một số giải pháp xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, viên chức ở các trường chính trị trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ

Chí Minh về mối quan hệ giữa phẩm chất chính trị và trình độ chuyên môn; thực tiễn xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, viên chức ở các trường chính trị

- Phạm vi nghiên cứu: một số trường chính trị trong nước từ năm 2005

đến 2012

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở lý luận: Trong quá trình nghiên cứu, luận văn vận dụng các quan

điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối, quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước về mối quan hệ giữa đức và tài trong xây dựng con người Ngoài ra luận văn còn sử dụng các tài liệu, công trình nghiên cứu có liên quan

- Phương pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng chủ yếu các phương pháp

của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, đặc biệt là phương pháp phân tích-tổng hợp, lôgic-lịch sử, thống kê, so sánh v.v

6 Đóng góp của luận văn

- Luận văn nghiên cứu làm rõ những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa phẩm chất chính trị và trình độ chuyên môn

- Kết quả nghiên cứu của luận văn làm cơ sở cho việc quy hoạch, xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức nói chung; đội ngũ cán bộ, viên chức ở các trường chính trị nói riêng; ngoài ra còn có thể dùng làm tài liệu tham khảo phục vụ giảng dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh cho các trường chính trị trong nước

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn

này được cấu trúc thành 02 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về mối quan hệ giữa phẩm chất chính

trị và trình độ chuyên môn theo quan điểm Hồ Chí Minh

Chương 2: Vận dụng và phát huy quan điểm Hồ Chí Minh về mối quan

hệ giữa phẩm chất chính trị và trình độ chuyên môn trong xây dựng đội ngũ cán bộ, viên chức các trường chính trị hiện nay

Chương 1

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA PHẨM CHẤT CHÍNH TRỊ

VÀ TRÌNH ĐỘ CHUYÊN MÔN 1.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của con người trong sự nghiệp cách mạng

1.1.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về con người

Trong quan điểm của Hồ Chí Minh, con người là tổng hòa của các quan

hệ xã hội từ hẹp đến rộng Người từng khẳng định: “Chữ Người, nghĩa hẹp là gia đình, anh em, họ hàng, bầu bạn Nghĩa rộng là đồng bào cả nước Rộng nữa là cả loài người” [25, tr.130] Hồ Chí Minh không bao giờ xem xét con người một cách trừu tượng mà luôn xuất phát từ hoàn cảnh con người hiện thực cụ thể trong các quan hệ xã hội với nhiều bình diện, nhiều chiều khác nhau Đặc biệt ở Hồ Chí Minh, bên cạnh những khái niệm phổ quát như giai cấp công nhân, giai cấp vô sản, nhân dân lao động, chúng ta đã thấy xuất hiện thêm các khái niệm mới: “Người nô lệ mất nước”, “Người cùng khổ” Theo nhận xét của nhiều nhà nghiên cứu, đấy là những khái niệm xuất hiện đầy ấn tượng và là một cách tiếp cận riêng của Hồ Chí Minh trong quan niệm về con người Có thể khẳng định: cách tiếp cận cơ bản nhất của Hồ Chí Minh vẫn là đặt con người trong mối quan hệ với cộng đồng dân tộc Bởi vì, hơn bất cứ ai,

Hồ Chí Minh luôn luôn ở trong lòng nhân dân, mang cùng một truyền thống anh hùng, gắn bó với con người, với nhân dân từ trong khối óc, khát vọng và

con tim, trọn vẹn suốt cuộc đời

Con người là một chỉnh thể thống nhất giữa yếu tố sinh học và yếu tố xã hội Vì vậy, Hồ Chí Minh luôn quan niệm con người, trong cấu trúc nhân cách, là một hệ thống bao gồm tổng hoà nhiều yếu tố hợp thành như: thể xác

và tâm hồn, thể lực và trí tuệ, cái sinh vật và cái xã hội Con người ai cũng

có chỗ hay chỗ dở, ai cũng có tính tốt tính xấu, có thiện có ác Vấn đề là làm sao cho phần xấu mất dần đi, phần tốt nảy nở như hoa mùa xuân; con người ta sinh ra, ai cũng lớn lên, già đi rồi chết; người ta ai cũng muốn sung sướng, mạnh khoẻ Cách quan niệm như thế cho phép Hồ Chí Minh đạt tới cái nhìn toàn diện về con người; là cơ sở để Hồ Chí Minh hiểu, cảm thông, lo lắng cho con người Đây là tư tưởng chủ đạo, bao trùm và xuyên suốt, vừa có ý nghĩa như tiền đề xuất phát, đồng thời lại là mục đích trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh

1.1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của con người trong sự nghiệp cách mạng

Nhân tố con người là vốn quý nhất, quyết định thắng lợi được Hồ Chí Minh đề cập ở ba cấp độ đó là: nhân dân nói chung; công nhân, nông dân, trí thức, bộ đội, cán bộ; mỗi một con người cụ thể - tức là nhân dân lao động Hồ Chí Minh nói: “Nhân nghĩa là nhân dân Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân”; “cán bộ là gốc của công việc”; “muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hoặc kém”; “chúng ta phải biết quý trọng con người, nhất là công nhân, vì công nhân là vốn quý nhất của xã hội”

Tư tưởng “Dân vi bản”, “Dân vi quý” đã được bàn nhiều trong lịch sử

mà tiêu biểu nhất là trong Nho giáo Nhưng đến Hồ Chí Minh, tư tưởng “Dân

vi bản”, “Dân vi quý” đã thể hiện một sắc thái mới, với tư thế mới Nói đến

“Dân” trong tư tưởng Hồ Chí Minh là nói đến toàn thể nhân dân, nói đến dân chủ Điều này được thể hiện rõ nét trong tác phẩm “Dân vận” (15-10-1949), Người viết:

“Nước ta là nước dân chủ

Bao nhiêu lợi ích đều vì dân

Bao nhiêu quyền hạn đều của dân

Công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân

Sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc là công việc của dân

Chính quyền từ xã tới chính phủ trung ương do dân cử ra

Đoàn thể từ trung ương đến xã do dân tổ chức nên

Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân” [25, tr.232]

Như vậy, Hồ Chí Minh luôn luôn đặt nhân dân vào địa vị cao nhất, địa vị làm chủ trong những vấn đề quan trọng nhất của cách mạng và xã hội: lợi ích, quyền hạn, công việc, trách nhiệm, chính quyền, đoàn thể (tức là Đảng), quyền hành và lực lượng đều nhằm vào mục tiêu: vì dân, của dân, do dân, ở nơi dân Nó xác định vai trò dân chủ: dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra Dân vừa là chủ nhưng dân vừa thực hiện công việc làm chủ, vừa là chủ thể, vừa là khách thể, vừa là lực lượng, động lực vừa là mục tiêu của cách mạng Việt Nam Theo Hồ Chí Minh, đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất nước nhà, xây dựng đời sống mới, tiến lên xã hội chủ nghĩa đều phải bắt đầu

từ vốn con người, từ việc phát huy nhân tố con người Nếu khinh dân, xem khinh việc sử dụng và phát huy nhân tố con người sẽ là một sai lầm rất to, rất

có hại, có quan hệ mật thiết đến thành hay bại của sự nghiệp cách mạng

Vai trò con người chính là vai trò của quần chúng nhân dân, người sáng tạo chân chính ra lịch sử chứ không phải "vài ba cá nhân anh hùng nào", thể hiện qua các hoạt động thực tiễn cơ bản nhất: Lao động sản xuất, đấu tranh chính trị - xã hội và sáng tạo các giá trị văn hóa - tinh thần

Hồ Chí Minh cho rằng: Tất cả của cải vật chất trong xã hội đều do quần chúng nhân dân làm ra Nhờ sức lao động của công nhân và nông dân, xã hội mới sống còn phát triển, ngoài ra quần chúng còn là người sáng tác ra các giá trị văn hóa - tinh thần Người giải thích cơ sở khoa học cho vai trò đó xuất phát từ chỗ lực lượng dân chúng nhiều vô cùng “Kinh nghiệm trong nước và

các nước tỏ cho chúng ta biết: có lực lượng dân chúng việc to tát mấy, khó khăn mấy cũng làm được Không có thì việc gì cũng làm không xong Dân chúng biết giải quyết nhiều vấn đề một cách đơn giản, mau chóng, đầy đủ, mà

những người tài giỏi, những đoàn thể to lớn, nghĩ mãi không ra" [24, tr.335]

Như vậy, trong tư tưởng Hồ Chí Minh, con người đóng vai trò là động lực to lớn, quyết định đối với mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam Tư tưởng “dân là vốn quý nhất, có dân là có tất cả” cho thấy trong tư tưởng Hồ Chí Minh, nhân tố con người là nguồn lực quan trọng nhất, nguồn lực của mọi nguồn lực Vai trò ấy được Người kế thừa từ tư tưởng: “Chở thuyền cũng là

dân, lật thuyền cũng là dân” của Nguyễn Trãi để rồi khái quát ở tầm chân lý

Trong quá trình giải quyết mối quan hệ biện chứng giữa động lực và mục tiêu, Hồ Chí Minh chú ý đến mức độ mục tiêu đạt được trong điều kiện cụ thể của từng giai đoạn cách mạng Mà mục tiêu tổng quát là: giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, giải phóng con người Mục tiêu đó biểu hiện thành các mục tiêu cụ thể:

Giai đoạn trước khi giành được chính quyền thì mục tiêu cao nhất là độc lập dân tộc Người nói: "Trong lúc này quyền lợi dân tộc giải phóng cao hơn hết thảy" Sau khi giành được chính quyền, thì mục tiêu: Ăn, mặc, ở, học hành lại được ưu tiên hơn Ngày 10-1-1946, tại cuộc họp đầu tiên của Ủy ban Nghiên cứu kế hoạch kiến quốc, Hồ Chí Minh yêu cầu: "Chúng ta phải thực hiện ngay

Làm cho dân có ăn

Làm cho dân có mặc

Làm cho dân có chỗ ở

Làm cho dân có học hành" [23, tr.175]

Sau năm 1954, miền Bắc đi vào khôi phục nền kinh tế, hoàn thành cải cách ruộng đất, từng bước phát triển kinh tế tập thể Giai đoạn này, Hồ Chí Minh nhấn mạnh vào việc phải "nâng cao dần mức sống của nhân dân đồng thời giảm nhẹ sự đóng góp của nông dân" Bước sang năm 1958, kết thúc thời

kỳ khôi phục kinh tế, mở đầu thời kỳ cải tạo xã hội chủ nghĩa (1958-1960),

Hồ Chí Minh nói nhiều về chủ nghĩa xã hội những mục tiêu cơ bản nhằm giải phóng con người Trong bối cảnh tập trung mọi nhân tài, vật lực cho phát triển kinh tế và tiến hành đấu tranh vũ trang giải phóng miền Nam, Hồ Chí Minh vẫn luôn quan tâm đến con người Tại Hội nghị của Bộ Chính trị, Đảng Lao động Việt Nam ngày 30-7-1962, Hồ Chí Minh đặt vấn đề: Ta phải tính cách nào, nếu cần có thể giảm bớt một phần xây dựng, để giải quyết vấn đề ăn

và mặc của quần chúng được tốt hơn nữa, đừng để cho tình hình đời sống căng thẳng quá Vấn đề con người là hết sức quan trọng Nhà máy cũng cần

có thêm, có sớm, nhưng cần hơn là con người, là sự phấn khởi của quần chúng Làm tất cả là do con người Làm cho quần chúng hiểu chủ nghĩa xã hội đúng hơn

Vào thời điểm đó, cách đặt vấn đề như vậy cho thấy chiều sâu mục tiêu con người trong tư tưởng Hồ Chí Minh Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn quyết liệt, thì mục tiêu "Không có gì quý hơn độc lập, tự do" lại ở bậc cao của thang giá trị dân tộc Mục tiêu con người gắn chặt với chủ quyền dân tộc Tại kỳ họp Quốc hội khóa III, ngày 10-4-1965, Hồ Chí Minh kêu gọi: Lúc này, chống Mỹ, cứu nước là nhiệm vụ thiêng liêng nhất của mọi người Việt Nam yêu nước Ngay trong thời điểm lịch sử vô cùng khó khăn đó, phát biểu tại phiên bế mạc Hội nghị lần thứ 12, khóa III Ban Chấp hành TW Đảng, tháng 12-1965, Hồ Chí Minh lưu ý: "Chúng ta phải hết sức chăm lo đến đời sống của nhân dân, nhất là đời sống của các cháu, của các gia đình thương binh, liệt sỹ, đời sống của nhân dân ở các vùng bị bắn phá nhiều những gia đình thu nhập thấp, đông con"

Bản Di chúc của Người cũng nêu công việc đầu tiên là đối với con

người Điều đó cho thấy cái "bất biến" trong tư tưởng Hồ Chí Minh là tất cả vì con người để ứng với cái "vạn biến" của lịch sử đặt ra Theo Hồ Chí Minh, tất

cả những người lao động trên thế giới đều có một mục đích chung là thoát khỏi áp bức, bóc lột, được sống sung sướng tự do, tức là thực hiện chế độ cộng sản Nhưng để đi đến mục đích ấy, mỗi nước phải tùy theo điều kiện thiết thực của mình mà tiến dần

Mục tiêu giải phóng con người về mặt chính trị-xã hội cũng được Hồ Chí Minh chú ý, nhấn mạnh Giá trị và chiều sâu tư tưởng Hồ Chí Minh chính là ở chỗ đã nhìn nhận và đánh giá vai trò của văn hóa-đạo đức-truyền thống trong tiến trình thực hiện mục tiêu phát triển con người

Xét ở một khía cạnh nào đó, văn hóa-đạo đức-truyền thống là những yếu

tố cấu thành đời sống tinh thần, tâm linh con người Con người không chỉ tồn tại bằng đời sống vật chất, mà còn tồn tại cả trong đời sống tinh thần Con người không chỉ chịu sự chi phối của các quy luật vật chất khách quan, mà còn chịu sự chi phối của các quy luật tình cảm, của văn hóa-đạo đức-truyền thống Giải phóng con người về mặt chính trị-xã hội là điều kiện tiên quyết, nhưng mới chỉ là điều kiện cần, chưa phải là điều kiện đủ Con người tồn tại hài hòa trong môi trường đã được nhân tạo hóa dưới dạng: đạo đức, pháp luật, khoa học, nghệ thuật, tôn giáo gọi chung là văn hóa-đạo đức-truyền thống Bản chất của nó được thể hiện trong các giá trị vật chất, tinh thần, tập trung nhất ở nhân cách và lối sống con người

Lý tưởng mà suốt đời Hồ Chí Minh theo đuổi là mưu cầu độc lập cho dân tộc, người dân ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành Một xã hội mới theo Hồ Chí Minh quan niệm là một xã hội trong đó con người được

tự do, bình đẳng, hạnh phúc Con người có sự phát triển toàn diện về đức, trí,

thể, mỹ, có những quan hệ với tự nhiên, xã hội trong sự biểu hiện cao nhất

về văn hóa-đạo đức-truyền thống Do đó, Hồ Chí Minh quan niệm chủ nghĩa

xã hội là một xã hội lý tưởng, không chỉ ở thể chế chính trị dân chủ, cơ cấu kinh tế, kỹ thuật hiện đại, mà còn là một cơ cấu có giá trị văn hóa-đạo đức nhân bản Sự phát triển kinh tế nếu không chú ý đến văn hóa-đạo đức thì không đạt tới sự phát triển bền vững Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, việc nhấn mạnh: Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội trước hết phải có những con người xã hội chủ nghĩa, muốn có những con người xã hội chủ nghĩa phải có tư tưởng

xã hội chủ nghĩa, tức là con người có thể được phát triển sớm hơn so với sự phát triển kinh tế-xã hội Xây dựng con người không chỉ bồi dưỡng về chính trị, văn hóa, chuyên môn kỹ thuật mà đặc biệt là đạo đức Sự tiến bộ xã hội,

sự tiến bộ của con người có thể dựa vào tiêu chí tiến bộ về văn hóa-đạo đức, coi như trình độ người trong phát triển Ưu tiên văn hóa-đạo đức trong phát triển xã hội "là sự phát triển rút ngắn", nhằm đạt tới mục tiêu con người, trong

đó "phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất

cả mọi người" Con đường phát triển rút ngắn, theo Hồ Chí Minh, không chỉ

là "cơ cấu lại" hệ thống các chuẩn mực văn hóa-đạo đức khách quan, mà ở chỗ, nó hướng vào sự tự nhận thức, tự đánh giá, tự hoàn thiện về lối sống, nhân cách của mỗi người Hồ Chí Minh nhấn mạnh sự tu dưỡng đạo đức cá nhân, cải tạo cái cá nhân để từ đó cải tạo xã hội đồng thời với quá trình cải tạo

xã hội để tạo điều kiện cho cải tạo cá nhân

Như vậy, trong tư tưởng Hồ Chí Minh luôn có sự nhất quán coi con người vừa là động lực, vừa là mục tiêu của cách mạng Việt Nam theo tinh thần cách mạng và khoa học Vấn đề con người gắn liền với cách mạng giải phóng dân tộc và cách mạng xã hội chủ nghĩa; mục tiêu giải phóng con người gắn liền với giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội Hồ Chí Minh kết luận phải

đem hết sức dân, tài dân, của dân làm lợi cho dân; phải dựa vào lực lượng của dân, tinh thần của dân, để gây hạnh phúc cho dân và Chủ nghĩa xã hội là nhằm nâng cao đời sống vật chất và văn hóa của nhân dân và do nhân dân tự xây dựng lấy

1.2 Những nội dung cơ bản trong quan điểm Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa phẩm chất chính trị và trình độ chuyên môn

1.2.1 Những yêu cầu cơ bản cần có của người cán bộ đối với sự nghiệp cách mạng

Xuất phát từ vị trí, vai trò hết sức quan trọng của con người trong sự nghiệp cách mạng, Hồ Chí Minh yêu cầu để hoàn thành tốt vai trò của mình, người cán bộ cách mạng phải có đầy đủ những phẩm chất cần thiết và phải luôn tự giác rèn luyện để không ngừng nâng cao phẩm chất, năng lực đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng trong từng giai đoạn Theo Hồ Chí Minh, những yêu cầu cơ bản cần có đối với người cán bộ cách mạng là:

1.2.1.1 Về phẩm chất chính trị

Theo Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng là cái gốc của người cách mạng,

là nội dung quan trọng của phẩm chất chính trị, đạo đức Người nói: “Chính trị là linh hồn, chuyên môn là cái xác Có chuyên môn mà không có chính trị thì chỉ còn cái xác không hồn, phải có chính trị trước rồi có chuyên môn”

mạng thì phải có đạo đức cách mạng Giữ được đạo đức cách mạng mới có thể trở thành người cán bộ cách mạng chân chính Bởi vì: Mọi việc thành công hay thất bại, chủ yếu là do cán bộ có thấm nhuần đạo đức cách mạng hay không

Những nội dung cơ bản trong quan điểm của Hồ Chí Minh về phẩm chất chính trị của người cán bộ cách mạng có thể được khái quát như sau:

Trung với nước, hiếu với dân:

Trung, hiếu là đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam và phương Đông, được Chủ tịch Hồ Chí Minh kế thừa và phát triển trong điều kiện mới Trung với nước là trung thành vô hạn với sự nghiệp dựng nước, giữ nước, phát triển đất nước, làm cho đất nước “sánh vai với cường quốc năm châu" Nước là của dân, dân là chủ đất nước, trung với nước là trung với dân,

vì lợi ích của nhân dân, “bao nhiêu quyền hạn đều của dân”; “bao nhiêu lợi ích đều vì dân” Hiếu với dân nghĩa là cán bộ đảng, cán bộ nhà nước “vừa là người lãnh đạo, vừa là đầy tớ trung thành của dân”

Trung với nước, hiếu với dân là phẩm chất hàng đầu của đạo đức cách mạng Người dạy, đối với mỗi cán bộ đảng viên, phải “tuyệt đối trung thành với Đảng, với nhân dân”, và hơn nữa, phải “tận trung với nước, tận hiếu với dân” Trung với nước, hiếu với dân là phải gắn bó với dân, gần dân, dựa vào dân, lấy dân làm gốc Phải nắm vững dân tình, hiểu rõ dân tâm, quan tâm cải thiện dân sinh, nâng cao dân trí, làm cho dân hiểu rõ nghĩa vụ và quyền lợi của người làm chủ đất nước, làm sao cho dân biết hưởng quyền dân chủ, biết

dùng quyền dân chủ của mình, dám nói, dám làm

Hiếu với dân là mỗi cán bộ, Đảng viên phải biết chăm lo cho cuộc sống của dân ngày càng tốt hơn Người nhấn mạnh: việc gì có lợi cho dân phải hết sức làm, việc gì có hại cho dân phải hết sức tránh Chính quyền phải có trách nhiệm lo cho dân: Làm cho dân có ăn, làm cho dân có mặc, làm cho dân có chỗ ở, làm cho dân có học hành

Tư tưởng Hồ Chí Minh về trung với nước, hiếu với dân thể hiện quan điểm của Người về mối quan hệ và nghĩa vụ của mỗi cá nhân với cộng đồng, đất nước

Yêu thương con người, sống có nghĩa, có tình:

Yêu thương con người trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh xuất phát từ truyền thống nhân nghĩa của dân tộc, kết hợp với chủ nghĩa nhân văn của nhân

loại, chủ nghĩa nhân đạo cộng sản Hồ Chí Minh coi yêu thương con người là phẩm chất đạo đức cao đẹp nhất Yêu thương con người thể hiện mối quan hệ giữa cá nhân với cá nhân trong quan hệ xã hội Tình yêu thương con người thể hiện trước hết là tình thương yêu với đại đa số nhân dân, những người lao động bình thường trong xã hội, những người nghèo khổ, bị áp bức, bóc lột Yêu thương con người phải làm mọi việc để phát huy sức mạnh của mỗi người, đoàn kết để phấn đấu đạt được mục tiêu “ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành” Thương yêu con người phải tin vào con người Với mình thì chặt chẽ, nghiêm khắc; với người thì khoan dung, độ lượng, rộng rãi, nâng con người lên, kể cả với những người lầm đường, lạc lối, mắc sai lầm, khuyết điểm Yêu thương con người là giúp cho mỗi người ngày càng tiến bộ, tốt đẹp hơn

Vì vậy, phải thực hiện phê bình, tự phê bình chân thành, giúp nhau sửa chữa khuyết điểm, phát huy ưu điểm để không ngừng tiến bộ Yêu thương con người phải dám dấn thân để đấu tranh giải phóng con người

Đối với những người cộng sản, Chủ tịch Hồ Chí Minh dạy: học tập chủ nghĩa Mác - Lênin để thương yêu nhau hơn, hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin là phải sống với nhau có tình có nghĩa Nếu thuộc bao nhiêu sách mà sống

không có tình có nghĩa thì sao gọi là hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin được

Cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư:

Cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư là nền tảng của đời sống mới, là phẩm chất trung tâm của đạo đức cách mạng trong tư tưởng đạo đức của Hồ Chí Minh, là mối quan hệ “với tự mình” Hồ Chí Minh quan niệm cần, kiệm, liêm, chính là bốn đức tính của con người, như trời có bốn mùa, đất có bốn phương và Người giải thích cặn kẽ, cụ thể nội dung từng khái niệm

Cần là lao động cần cù, siêng năng; lao động có kế hoạch, sáng tạo, có

năng suất cao; lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, không lười biếng, không ỷ lại, không dựa dẫm Phải thấy rõ lao động là nghĩa vụ thiêng liêng, là

nguồn sống, nguồn hạnh phúc của mỗi chúng ta “Cần là luôn luôn cố gắng,

luôn luôn chăm chỉ, cả năm cả đời Nhưng không làm quá trớn Phải biết nuôi

dưỡng tinh thần và lực lượng của mình, để làm việc cho lâu dài” [25, tr.120] Lười

biếng là kẻ địch của chữ Cần và cũng là kẻ địch của dân tộc

Kiệm là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thì giờ, tiết kiệm tiền của dân,

của nước, của bản thân mình, tiết kiệm từ cái to đến cái nhỏ; “không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi” [25, tr.122]

Nhưng theo Hồ Chí Minh tiết kiệm không phải là bủn xỉn Người viết:

"Khi không nên tiêu xài thì một đồng xu cũng không nên tiêu Khi có việc đáng làm, việc ích lợi cho đồng bào, cho Tổ quốc, thì dù bao nhiêu công, tốn bao nhiêu của, cũng vui lòng Như thế mới đáng là kiệm Việc đáng tiêu mà không tiêu là bủn xỉn chứ không phải là kiệm" [25, tr.123]

Cần, kiệm là phẩm chất của mọi người lao động trong đời sống, trong

công tác

Liêm là trong sạch, là luôn tôn trọng, giữ gìn của công và của dân, không

xâm phạm một đồng xu, hạt thóc của Nhà nước, của nhân dân, không tham địa vị, không tham tiền tài , không tham tâng bốc mình Chỉ có một thứ ham

là ham học, ham làm, ham tiến bộ

Hồ Chí Minh đã chỉ ta những hành vi trái với chữ liêm, đó là: “Cậy

quyền thế mà đục khoét dân, ăn của đút, hoặc trộm của công làm của tư” [25, tr.126] “Dìm người giỏi để giữ địa vị và danh tiếng của mình là đạo vị (đạo là trộm) Gặp việc phải, mà sợ khó nhọc nguy hiểm, không dám làm, là tham vật

uý lao Gặp giặc mà rút ra không dám đánh là tham sinh uý tử” [25, tr.127]

Chính: “ Nghĩa là không tà, nghĩa là thẳng thắn, đứng đắn” [25, tr.129].

Đối với mình: không tự cao, tự đại, luôn chịu khó học tập, cầu tiến bộ, luôn tự kiểm điểm để phát triển điều hay, sửa đổi điều dở của bản thân mình Đối với người: “Chớ nịnh hót người trên Chớ xem khinh người dưới Thái độ phải chân thành, khiêm tốn, phải thật thà, đoàn kết, phải học người và giúp người

tiến tới” [25, tr.130-131] Đối với việc, phải để công việc nước lên trên, trước việc tư, việc nhà Đã phụ trách việc gì thì quyết làm cho kỳ được, cho đến nơi, đến chốn Việc gì dù lợi cho mình, phải xét nó có lợi cho nước không? Nếu không có lợi, mà có hại cho nước thì quyết không làm

Hồ Chí Minh khẳng định: “Một dân tộc biết cần, kiệm, liêm là một dân tộc giàu về vật chất, mạnh về tinh thần, là một dân tộc văn minh tiến bộ” [25, tr.128] Người yêu cầu mỗi cán bộ, đảng viên phải thực hiện cần, kiệm, liêm, chính Đó là việc làm vô cùng cần thiết, bởi vì cán bộ các cơ quan, các đoàn thể, cấp cao thì quyền to, cấp thấp thì quyền nhỏ Dù to hay nhỏ, có quyền mà thiếu lương tâm là có dịp đục khoét, có dịp ăn của đút

Liêm, chính là phẩm chất của người cán bộ khi thi hành công vụ

Chí công là rất mực công bằng, công tâm Vô tư là không được có lòng

riêng, thiên tư, thiên vị “tư ân, tư huệ, hoặc tư thù, tư oán”, đem lòng chí công, vô tư đối với người, với việc Khi làm bất cứ việc gì cũng đừng nghĩ đến mình trước, khi hưởng thụ thì mình nên đi sau, lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ Muốn “chí công, vô tư” phải chiến thắng được chủ nghĩa cá nhân Đây là chuẩn mực của người lãnh đạo, người “giữ cán cân công lý”, không được vì lòng riêng mà chà đạp lên pháp luật

Cần, kiệm, liêm, chính có quan hệ chặt chẽ với nhau và với chí công, vô

tư Cần, kiệm, liêm, chính sẽ dẫn đến chí công, vô tư Ngược lại, đã chí công

vô tư, một lòng vì nước, vì dân, vì Đảng thì nhất định sẽ thực hiện được cần, kiệm, liêm, chính

Tinh thần quốc tế trong sáng:

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh về đoàn kết quốc tế là sự mở rộng những quan niệm đạo đức nhân đạo, nhân văn của Người ra phạm vi toàn nhân loại Quan niệm đạo đức về tình đoàn kết quốc tế trong sáng của Hồ Chí Minh thể hiện trong các điểm sau: Đoàn kết với nhân dân lao động các nước vì mục

tiêu chung đấu tranh giải phóng con người khỏi ách áp bức, bóc lột Đoàn kết quốc tế giữa những người vô sản toàn thế giới vì một mục tiêu chung, “bốn phương vô sản đều là anh em” Đoàn kết với nhân loại tiến bộ vì hoà bình, công lý và tiến bộ xã hội Đoàn kết quốc tế gắn liền với chủ nghĩa yêu nước Chủ nghĩa yêu nước chân chính sẽ dẫn đến chủ nghĩa quốc tế trong sáng, chống lại mọi biểu hiện của chủ nghĩa sô vanh, vị kỷ, hẹp hòi, kỳ thị dân tộc

1.2.1.2 Về trình độ chuyên môn

Đạo đức được xác định là yêu cầu đầu tiên, quan trọng nhất, là gốc của người cán bộ cách mạng, nhưng Hồ Chí Minh cũng không bao giờ xem nhẹ tài năng Người nói: “Phải có chính trị trước rồi có chuyên môn; chính trị là

tài Người luôn nhấn mạnh đến năng lực lãnh đạo và thực hành công việc của người cán bộ Theo Hồ Chí Minh, cán bộ tốt nhất thiết phải là người có đủ phẩm chất và năng lực, mà những phẩm chất và năng lực đó phải được biểu hiện bằng những việc làm cụ thể, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao Hồ Chí Minh không viết riêng một bài nào dành cho tiêu chuẩn tài năng của người cán bộ, song tất cả các bài viết liên quan đến cán bộ của người đều toát lên các yêu cầu, tiêu chuẩn tài năng, năng lực của người cán bộ cách mạng

Quý trọng hiền tài, “Chiêu hiền đãi sĩ” được thể hiện rất rõ trong tư tưởng Hồ Chí Minh Ngay từ khi chuẩn bị giành chính quyền và nhất là trong những ngày đầu cách mạng còn non trẻ, Hồ Chí Minh đã có bài viết nổi tiếng

để tập hợp người tài cho cách mạng Việt Nam và tìm người tài đức Theo Hồ Chí Minh tài của người cán bộ là trình độ, năng lực để hoàn thành nhiệm vụ một cách tốt nhất, có hiệu quả nhất Tài được thể hiện ở trình độ, năng lực chuyên môn nghiệp vụ, khả năng nhận thức đúng các quy luật, sáng tạo trong giải quyết công việc; luôn làm chủ được tri thức khoa học và có khả năng hiểu biết sâu rộng về các lĩnh vực, nhất là lĩnh vực chuyên môn của mình “Tài” còn là khả năng hoạt động thực tiễn, kỹ năng và hiệu quả thực hành các công

việc được giao Người cán bộ cách mạng phải có năng lực trí tuệ và năng lực hoạt động thực tiễn, có trình độ kiến thức, kinh nghiệm và kỹ năng hoạt động tương xứng với yêu cầu, nhiệm vụ được giao Dù hoạt động trên bất kỳ lĩnh vực nào thì người có “Tài” phải là người có sự hiểu biết thấu đáo và thực hành thành thạo các công việc mà mình đảm nhiệm Ngày nay, Đảng yêu cầu cán bộ và đảng viên chẳng những thành thạo về chính trị mà còn phải giỏi về chuyên môn, không thể lãnh đạo chung chung

Người cán bộ có tài là người có trình độ năng lực, giỏi về chuyên môn nghiệp vụ, giàu về kinh nghiệm, có nhiều sáng kiến Muốn trở thành người có tài, Hồ Chí Minh yêu cầu người cán bộ cách mạng không những phải thường xuyên nâng cao trình độ mà phải biết tự rèn luyện, học hỏi đúc kết từ thực tiễn hoạt động cách mạng Theo Người, sáng kiến không phải cái gì kỳ lạ, nó chỉ là kết quả của sự nghiên cứu, suy nghĩ trong những hoàn cảnh, trong những điều kiện rất tầm thường, rất phổ thông, rất thiết thực

“Tài” của người cán bộ phải được nhìn nhận, đánh giá theo từng loại công việc và vì thế phải tìm chọn cán bộ có tài và bố trí phù hợp với yêu cầu

sử dụng của từng nhiệm vụ Người căn dặn: “Không có ai cái gì cũng tốt, cái

gì cũng hay Vì vậy, chúng ta phải khéo dùng người, sửa chữa những khuyết điểm cho họ, giúp đỡ ưu điểm của họ Thường chúng ta không biết tuỳ tài mà dùng người Thí dụ thợ rèn thì bảo đi đóng tủ, thợ mộc thì bảo đi rèn dao thành thử hai người đều lúng túng Nếu biết tùy tài mà dùng người thì hai

Tài năng không bỗng dưng mà có, vì thế Hồ Chí Minh yêu cầu mỗi người cán bộ cách mạng phải luôn chăm lo, rèn luyện, thực hiện lời dạy của Lênin là: “Học, học nữa, học mãi !”, và chính Người là tấm gương sáng về tinh thần tự học tập, tự rèn luyện để nâng cao trình độ, đáp ứng yêu cầu nhiệm

vụ cách mạng

1.2.2 Mối quan hệ giữa các yếu tố phẩm chất chính trị và trình độ chuyên môn

Tài luôn đi đôi với đức Đức và tài có mối quan hệ biện chứng với nhau

Hồ Chí Minh luôn kết hợp chặt chẽ hai yêu cầu này khi đánh giá, giáo dục, sử dụng cán bộ Theo Hồ Chí Minh: đạo đức và tài năng là hai mặt không thể

tách rời trong mỗi người cán bộ cách mạng

Người yêu cầu cán bộ cách mạng phải vừa “hồng” vừa “chuyên”, trong

Di chúc trước lúc đi xa, Người đã để lại những lời căn dặn tâm huyết của mình đối với thế hệ trẻ “Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng xã hội chủ nghĩa vừa

“hồng” vừa “chuyên” Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và cần thiết” [34, tr.622]

Trong mối quan hệ giữa đức với tài thì đức là gốc vì nó có ý nghĩa quyết định thái độ, lập trường tư tưởng chính trị của người cán bộ, đảng viên và quyết định mục tiêu, lý tưởng mà họ phấn đấu Đức là gốc còn vì trong đức đã

có tài, bởi khi người cán bộ cách mạng có đức sẽ thường xuyên đòi hỏi với chính bản thân việc học tập, nâng cao trình độ, tài năng để có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình Bản chất của đạo đức cách mạng đã tiềm ẩn một nội lực khiến cho con người phải vươn lên không ngừng để thực hiện những hoài bão của mình Không có ý chí, sự quyết tâm, lòng dũng cảm, thái độ cần mẫn học tập thì không thể gọi là người có đạo đức Phải có đức mới đi đến cái trí

Có cái trí mới đi đến tài năng Nói cách khác, đức là tiền đề, động lực, là mảnh đất màu mỡ để ươm mầm và phát triển tài năng Chân lý hiển nhiên đó

đã được chứng minh một cách sống động bằng chính cuộc đời và sự nghiệp hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh Cái đức sâu thẳm và bao la ở Hồ Chí Minh là lòng yêu nước, thương dân Chính lòng yêu nước là nội động lực thôi thúc Người ra đi tìm đường cứu nước, cứu dân và sẵn sàng chịu đựng mọi

gian lao khổ ải nhằm giành bằng được độc lập cho dân tộc, thống nhất cho Tổ quốc, tự do, hạnh phúc cho đồng bào mình

Hơn thế nữa, thực tiễn cuộc sống đã chứng minh rằng tài năng của con người có được không phải là bẩm sinh hay thiên phú mà phần nhiều là do sự cần mẫn, nhọc nhằn trong học tập, rèn luyện và tranh đấu mà có được Ý chí

và sự khổ luyện đó chính là những phẩm chất đạo đức cơ bản để gầy dựng nên tài năng cũng như giữ gìn và phát triển nó Có thể nói, đức có rộng thì tài mới cao, tài mà hèn là do đức mọn Điều đó giống như gốc có bền và sâu thì cây mới có nhiều điều kiện phát triển nhanh để đơm hoa kết trái Đối với người có đức khi lượng sức mình đã cố mà không vươn lên được thì sẵn sàng nhường bước, học tập và ủng hộ người tài đức hơn mình để gánh vác việc dân việc nước

Ngược lại, có đức mà không có tài cũng thành vô dụng Cách mạng không thể thành công được chỉ với cái tâm trong sáng, với lòng nhiệt thành

mà nó phải được kết hợp và chỉ dẫn bởi cái tài, bởi năng lực thông tuệ Về điều này, Lênin- một lãnh tụ thiên tài của Cách mạng vô sản tháng Mười Nga

đã nêu lên một công thức rất khái quát là: sự nhiệt tình + ngu dốt = phá hoại

Hồ Chí Minh cũng từng khẳng định: Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu Tài năng được phát huy cao độ nhất chính là đem lại lợi ích cho dân, cho nước – đó cũng chính là cái đức lớn nhất Bất tài, không có khả năng đem lại lợi ích cho con người, nhất là những người lao động chân chính, người lao khổ; không cống hiến được gì cho xã hội thì không thể coi là người có đạo đức theo đúng nghĩa của nó Vấn đề quan trọng là tài phải được sử dụng vì đức, phục vụ cho đức nếu không nó trở nên mất phương hướng, thành vô dụng và thậm chí là gây nguy hại cho con người và sự tiến bộ xã hội Chính vì vậy, ở Hồ Chí Minh, đức và tài đều được Người đề cao, quý trọng Trong Bài nói chuyện tại Đại hội sinh viên Việt Nam lần thứ hai, ngày 7/5/1958, Hồ Chí Minh đã dặn dò đối thanh niên sinh viên rằng: “Thanh niên phải có đức, có

tài Có tài mà không có đức ví như một anh làm kinh tế tài chính rất giỏi nhưng lại đi đến thụt két thì chẳng những không làm được gì ích lợi cho xã hội, mà còn có hại cho xã hội nữa Nếu có đức mà không có tài ví như ông Bụt không làm hại gì, nhưng cũng không lợi gì cho loài người” [30, tr.399] Một năm sau đó, năm 1959 trong Bài nói tại lớp học chính trị của giáo viên của Bác Hồ có đoạn: “Chính trị là đức, chuyên môn là tài Có tài mà không có đức là hỏng Có đức mà chỉ i, tờ thì dạy thế nào? Đức phải có trước tài” [31, tr.269] Hồ Chí Minh còn lưu ý đức và tài phải tương hỗ nhau, thống nhất nhau, nhưng đạo đức được đòi hỏi trước tiên, đức là gốc Người còn nhấn mạnh: “Giáo viên phải chú ý cả tài, cả đức, tài là văn hoá, chuyên môn, đức là chính trị Muốn cho học sinh có đức thì giáo viên phải có đức” [30, tr.270]

Có thể nói, theo Hồ Chí Minh bất luận ở ngành nghề nào, trong hoàn cảnh thế nào dù là những con người bình thường cũng phải luôn trau dồi cả đức lẫn tài

và sẽ càng cần thiết hơn đối với người cán bộ, đảng viên, những người gánh vác trọng trách đối với đất nước, với nhân dân

1.2.3 Con đường hình thành và phát triển các yếu tố phẩm chất chính trị và trình độ chuyên môn

Sự hình thành và phát triển của các yếu tố phẩm chất chính trị và trình độ chuyên môn theo Hồ Chí Minh chủ yếu thông qua quá trình hoạt động thực tiễn của con người trên các lĩnh vực của đời sống xã hội; thông qua việc giáo dục, đào tạo một cách toàn diện cũng như sự tự giác, nỗ lực vươn lên của từng

cá nhân

1.2.3.1 Thông qua hoạt động thực tiễn

Thông qua thực tiễn đấu tranh cách mạng:

Hồ Chí Minh cho rằng: “Cách mạng là phá cái cũ đổi ra cái mới, phá cái xấu đổi ra cái tốt” [21, tr.284] nhằm biến một chế độ này thành một chế độ khác Đó là một cuộc đấu tranh gay go, kịch liệt và lâu dài giữa cái xấu và cái

tốt, giữa cái cũ và cái mới, giữa cái thoái bộ và cái tiến bộ, giữa cái đang suy tàn và cái đang phát triển Tính phức tạp, sự quyết liệt của cuộc đấu tranh dân tộc và giai cấp ở nước ta không những đặt ra yêu cầu ngày càng cao về phẩm chất, năng lực của con người Việt Nam mà còn là môi trường quan trọng để thử thách, rèn luyện họ về mọi mặt

Thông qua quá trình đấu tranh cách mạng lâu dài và gian khổ đó, người cán bộ được trưởng thành về mọi mặt, năng lực nhận thức và hành động không ngừng được nâng cao, tạo ra sự phát triển ngày càng phong phú, hài hòa về nhân cách trong thời đại mới Quá trình tham gia đấu tranh cách mạng

để giải phóng dân tộc, xây dựng chủ nghĩa xã hội đã tác động sâu sắc đến việc hình thành những phẩm chất, năng lực mới của người cách mạng, góp phần quyết định tạo ra những công dân tốt và cán bộ tốt - những người kế tục xứng đáng sự nghiệp cách mạng to lớn của Đảng và nhân dân Từ chỗ chịu ảnh hưởng nặng nề của ý thức hệ phong kiến, quan niệm sống của giai cấp tư sản, người cán bộ cách mạng đã được trang bị một thế giới quan và nhân sinh quan cách mạng, khoa học: thế giới quan Mác - Lênin và nhân sinh quan cộng sản Điều này đã dẫn đến sự thay đổi về chất trong nhận thức tư tưởng, quan điểm sống của họ Từ chỗ lúc đầu lập trường thiếu vững chắc, quan điểm còn mơ

hồ, tư tưởng thiếu đúng đắn nhưng được rèn luyện trong cách mạng nên đa số

đã trở thành những người tốt, trung thành với Đảng, với cách mạng

Cách mạng càng phát triển thì nhiệm vụ đặt ra ngày càng nhiều, càng khó khăn, phức tạp Vì vậy, muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân giao phó, muốn đóng góp tích cực vào sự nghiệp cách mạng vẻ vang đó, đòi hỏi người cách mạng phải có trình độ nhất định Vì vậy họ phải nỗ lực vươn lên ra sức học tập, nâng cao trình độ văn hóa, kỹ thuật… tinh thần sáng tạo tìm tòi cái mới, học tập cái mới, ủng hộ cái mới, thực hiện cái mới Tiếp thu lý luận, phương pháp cách mạng, kiến thức khoa học tự nhiên, khoa học

xã hội và nhân văn để không ngừng nâng cao phẩm chất, năng lực mọi mặt của bản thân Đó là yêu cầu mang tính khách quan mà sự phát triển của cách mạng Việt Nam đặt ra cho những người cách mạng Không nỗ lực vươn lên

để đáp ứng những đòi hỏi ngày càng cao về phẩm chất, năng lực thì sẽ không hoàn thành được nhiệm vụ của mình đối với dân tộc và giai cấp Vì vậy mấy mươi năm qua, xuất phát từ đòi hỏi của thực tiễn chiến đấu, công tác và học tập của mình, hàng triệu con người mới Việt Nam đã bất chấp khó khăn, gian khổ, thiếu thốn và cả hi sinh, không ngừng vươn lên nâng cao trình độ hiểu biết, năng lực trí tuệ của bản thân Điều này, một mặt giúp họ hoàn thành tốt nhiệm vụ mà cách mạng giao phó, mặt khác, thúc đẩy sự phát triển hoàn thiện hơn nữa năng lực chuyên môn của họ

Thông qua thực tiễn lao động sản xuất:

Hồ Chí Minh đánh giá rất cao vai trò của hoạt động sản xuất vật chất, của lao động đối với quá trình phát triển xã hội cũng như sự phát triển và hoàn thiện phẩm chất, năng lực của con người Theo Hồ Chí Minh xã hội có cơm ăn,

áo mặc là nhờ lao động Xây nên giàu có, tự do, dân chủ cũng nhờ lao động Trí thức mở mang cũng nhờ lao động Việc tham gia tích cực vào quá trình lao động, sản xuất sẽ tác động đến sự hình thành và phát triển các yếu tố đức

và tài ở mỗi con người: một là làm cho họ biết kính trọng sự cần lao Hai là tập cho họ quen gian khổ Ba là cho họ cái chí khí tự thực kỷ lực (làm lấy mà ăn) không ăn bám xã hội

Có thể nói, lao động là lĩnh vực hoạt động thực tiễn quan trọng bậc nhất của con người Nó là nguồn sống, là nguồn tạo nên hạnh phúc của mọi người

và cho các thế hệ mai sau Không có lao động sản xuất thì không có các tư liệu sinh hoạt để nuôi sống con người, bảo đảm cho sự tồn tại và phát triển của mỗi cá nhân cũng như cả cộng đồng Trong chế độ mới, việc tự giác tham gia vào quá trình lao động sản xuất và lao động đạt hiệu quả cao là thước đo

cơ bản phẩm chất, năng lực của người cách mạng Vì vậy, theo Hồ Chí Minh, chúng ta cần phải nhận rõ lao động là một nghĩa vụ thiêng liêng của mỗi người công dân với Tổ quốc Ai cũng phải tùy khả năng của mình mà tự nguyện tự giác tham gia lao động Lao động chân tay và lao động trí óc đều là

vẻ vang đáng quý

Thông qua quá trình này, lý tưởng cách mạng, ý chí, nghị lực, lòng nhiệt tình cũng như tài năng của con người được thử thách, rèn luyện, con người càng trưởng thành về mọi mặt Khi tham gia vào quá trình sản xuất xã hội, con người càng thấy giá trị của lao động, biết quý trọng những sản phẩm do những người lao động đổ mồ hôi, nước mắt làm ra, qua đó nâng cao ý thức cần, kiệm cho bản thân đồng thời biết trân trọng, yêu quý những người lao động - chủ nhân của xã hội mới

Theo Hồ Chí Minh, trí tuệ, đạo đức của con người được hình thành và phát triển thông qua việc tham gia tích cực vào quá trình sản xuất xã hội nhằm tạo lập một nền kinh tế ngày càng phát triển, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao, càng đa dạng của đất nước Hoạt động sản xuất vật chất của xã hội phát triển từng bước, từ thấp lên cao.Vì vậy sự hiểu biết của người ta (về tự nhiên và xã hội) cũng phát triển từng bước từ thấp lên cao, từ cạn đến sâu từ một mặt đến toàn diện Thước đo quan trọng bậc nhất của lao động thể hiện ở năng suất lao động Trình độ, năng lực, ý thức, kỷ luật, tinh thần tự giác của con người khi tham gia lao động, sản xuất bao giờ cũng được biểu hiện ở số lượng và chất lượng sản phẩm mà họ tạo ra cho xã hội Vì vậy, chăm lo rèn luyện tay nghề, nâng cao kiến thức về mọi mặt cho người lao động để không ngừng tăng năng suất lao động xã hội là điều cần phải hết sức quan tâm Để tăng năng suất lao động phải không ngừng nâng cao trình độ hiểu biết của mình

về mọi mặt Phải tạo điều kiện cho nhân dân lao động có thể nắm được những hiểu biết về khoa học, kỹ thuật, ra sức đào tạo thật nhiều cán bộ kỹ thuật, cán

bộ quản lý cần thiết cho sản xuất phát triển Chỉ có như thế chúng ta mới xây dựng thắng lợi Chủ nghĩa xã hội Tính tất yếu của việc nâng cao năng suất lao động đã đặt ra yêu cầu mang tính khách quan cần phải thường xuyên nâng cao năng lực chuyên môn, trình độ hiểu biết của người lao động Chính điều này

đã tác động tích cực đến việc hoàn thiện và phát triển năng lực về mọi mặt của con người khi họ tham gia lao động sản xuất

1.2.3.2 Thông qua giáo dục, đào tạo

Giáo dục, đào tạo có vai trò cực kỳ quan trọng trong việc hình thành và phát triển các yếu tố phẩm chất chính trị và trình độ chuyên môn của người cách mạng

Là người thầy vĩ đại của cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh đánh giá rất cao vai trò và tác dụng của giáo dục, đào tạo trong việc “trồng người” Bởi vì, Người cho rằng: Hiền dữ phải đâu là tính sẵn

Phần nhiều do giáo dục mà nên

Hồ Chí Minh là người có niềm tin sâu sắc vào bản chất nhân văn của con người, vào khả năng hướng thiện, bỏ chỗ tối đến chỗ sáng, vào tinh thần ai cũng muốn tiến bộ để phụng sự Tổ quốc và phục vụ nhân dân có hiệu quả hơn Hồ Chí Minh tin vào sức mạnh của nền giáo dục cách mạng trong việc tạo ra những con người có phẩm chất chính trị và trình độ chuyên môn tốt, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp cách mạng, đáp ứng yêu cầu phát triển của dân tộc Việt Nam Người cho rằng, để có con người mới xã hội chủ nghĩa, chúng

ta cần phải tiến hành giáo dục, đào tạo một cách chu đáo, khoa học Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội thì phải bồi dưỡng con người Xã hội chủ nghĩa Cách mạng cũng là một cái nghề, làm nghề gì cũng phải học, vậy làm cách mạng cũng phải học Nếu không giáo dục cho đảng viên làm cách mạng mà cứ yêu cầu họ làm cách mạng thì họ không làm tròn được nhiệm vụ

Thông qua việc giáo dục, đào tạo, con người Việt Nam được trang bị một cách có hệ thống lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin - học thuyết cách mạng

và khoa học của thời đại Điều này có ý nghĩa vô cùng quan trọng bởi nó là cơ

sở để con người có được định hướng đúng đắn trong nhận thức và hành động Chủ nghĩa Mác - Lênin soi phương hướng, đường lối cho chúng ta đi Có phương hướng đúng thì làm việc mới đúng Chính thông qua việc nắm vững những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, vận dụng nó vào thực tiễn chiến đấu, công tác, học tập, đã hình thành nên ở người cách mạng một thế giới quan mới, cách mạng và khoa học Đây là vấn đề có ý nghĩa quyết định nâng cao vị thế và năng lực của người cách mạng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước, là tiền đề cơ bản để hình thành và phát triển những phẩm chất năng lực của con người Việt Nam Có học lý luận Mác - Lênin mới củng cố được đạo đức cách mạng, giữ vững lập trường, nâng cao sự hiểu biết

và trình độ chính trị, mới làm được tốt công tác Đảng giao phó cho mình Trong lĩnh vực cung cấp tri thức khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và nhân văn, giáo dục, đào tạo có vai trò đặc biệt trong việc giúp con người tiếp thụ được các kiến thức khoa học nhằm không ngừng nâng cao năng lực nhận thức và hành động của mình trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội Vì vậy, phải ra sức học tập, trau dồi văn hóa, kỹ thuật, phải học chính trị, học văn hóa, học kỹ thuật để nâng cao hiểu biết Thực tế cho thấy, khi con người thất học thì khả năng nắm bắt tri thức khoa học, sự hiểu biết tự nhiên, xã hội sẽ rất phiến diện và vô cùng khó khăn Do đó, tiến hành giáo dục, đào tạo con người một cách chu đáo, khoa học là điều kiện tiên quyết để họ có được kiến thức về mọi mặt nhằm phát huy vai trò động lực của con người trong sự nghiệp xây dựng chế độ mới ở Việt Nam Xã hội càng phát triển thì vai trò của giáo dục trong việc trang bị kiến thức văn hóa, khoa học, kỹ thuật, năng lực chuyên môn cho các thành viên của xã hội càng trở nên quan trọng Thông qua giáo dục, đào tạo, năng lực trí tuệ của con người không ngừng được nâng cao

Bằng con đường giáo dục đào tạo một cách đúng đắn, người cách mạng được giáo dục trách nhiệm công dân, đạo lý làm người, tinh thần cách mạng tiến công, tinh thần quốc tế vô sản cao cả góp phần hình thành phẩm chất đạo đức mới: đạo đức cách mạng Có thể nói, việc tham gia học tập một cách tích cực, tự giác, kết hợp với lao động sản xuất và đấu tranh cách mạng là phương thức hữu hiệu để xây dựng cho người cách mạng lý tưởng đạo đức cao cả: “Mình vì mọi người, mọi người vì mình”, trên cơ sở đó hết lòng, hết sức phục vụ nhân dân, phục vụ cách mạng, đem lại ấm no, tự do, hạnh phúc cho cả cộng đồng, dân tộc

Trong giáo dục, Hồ Chí Minh chủ trương phải hết sức chú trọng việc kết hợp học với hành, lý luận phải liên hệ với thực tế, học tập kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường, đoàn thể, gia đình, xã hội đều phải kết hợp với nhau Việc kết hợp chặt chẽ giữa nhận thức lý luận với hoạt động thực tiễn, giữa kiến thức khoa học với lao động sản xuất, giữa học với hành đã góp phần tạo nên phẩm chất chính trị, năng lực của người cách mạng, giúp họ có những hiểu biết sâu rộng về các lĩnh vực của đời sống xã hội đồng thời có đủ năng lực hành động để tích cực tham gia vào công cuộc xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước, đem lại ấm no, tự do hạnh phúc cho nhân dân

1.2.3.3 Thông qua sự tự giác rèn luyện của từng cá nhân

Theo Hồ Chí Minh, đây là vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với việc hình thành và phát triển nhân cách con người trong chế độ mới, làm cho họ có thể đáp ứng một cách tích cực những đòi hỏi về phẩm chất, năng lực mà sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam đã, đang và sẽ đặt ra Trong sự phát triển các phẩm chất, năng lực mọi mặt của con người, các nhân tố khách quan dù quan trọng đến đâu cũng không thể thay thế được nhân tố chủ quan, không thể thay thế được sự tự giác vươn lên về mọi mặt của các cá nhân Vì vậy, theo Hồ Chí Minh trong việc phát triển các yếu tố phẩm chất, năng lực

của con người, cần phải đặc biệt chú ý đến phát triển ý thức tự giác, tinh thần

tự lập, tự cường, năng lực tự vươn lên không biết mệt mỏi của con người Đồng thời phải chú ý hướng dẫn việc tự học và động cơ học tập cho họ

Động lực của sự nỗ lực vươn lên, vượt mọi khó khăn, thử thách để hoàn thiện các phẩm chất năng lực của con người, theo Hồ Chí Minh là ở chỗ: Các cá nhân tự ý thức được trách nhiệm của bản thân đối với đất nước, đồng bào, gia đình và bản thân Nếu con người mong muốn được đem tài năng, đức độ của mình hết lòng hết sức phục vụ Tổ quốc, phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân, thì đó là sự nỗ lực chân chính và giàu tính nhân văn Chúng ta cần phải khuyến khích và tạo điều kiện để cho khuynh hướng này phát triển

Để động viên, khuyến khích con người tự giác vươn lên đúng hướng, theo

Hồ Chí Minh, phải đánh giá đúng khả năng, năng lực của các cá nhân, tạo điều kiện cho họ cống hiến và hưởng thụ, phù hợp với sự đóng góp của họ Cần phải tôn trọng lợi ích chính đáng của cá nhân, bởi mỗi người đều có tính cách riêng,

sở trường riêng, đời sống riêng của bản thân và gia đình, trong chế độ chủ

nghĩa xã hội lợi ích cá nhân là một bộ phận của lợi ích tập thể, nếu những lợi ích cá nhân không trái với lợi ích tập thể thì không phải là xấu

Đi đôi với bồi dưỡng tinh thần tự lực, tự giác vươn lên của người cán

bộ, cần phải xây dựng cho họ niềm tin ở đoàn thể, tin vào nhân dân, tin vào tương lai của dân tộc, tin vào tương lai của cách mạng Có tin tưởng thì lúc

ra thực hành mới vững chắc, hăng hái, lúc gặp khó khăn mới kiên quyết hy sinh Không có niềm tin thì khó có thể động viên người cán bộ hăng hái chiến đấu, học tập, rèn luyện, tu dưỡng và phấn đấu không biết mệt mỏi, cống hiến nhiều hơn, có hiệu quả hơn cho sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

* Tiểu kết chương 1

Xuất phát từ vị trí, vai trò quan trọng của con người trong sự nghiệp cách mạng, Hồ Chí Minh luôn đánh giá cao vai trò động lực phát triển xã hội của con người Đặc biệt trong xây dựng xã hội mới, Hồ Chí Minh nhấn mạnh:

“Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có những con người xã hội

chủ nghĩa” [32, tr.66] Đó là những con người vừa “hồng” vừa “chuyên”, vừa

có đức vừa có tài Yếu tố phẩm chất chính trị và năng lực chuyên môn ở người cách mạng luôn được Hồ Chí Minh đề cao Theo Hồ Chí Minh, về phẩm chất chính trị thì đạo đức cách mạng là gốc của người cán bộ Tuy nhiên, khi coi đạo đức là gốc, là nền tảng Hồ Chí Minh không xem nhẹ mặt tài mà đức với tài phải đi đôi với nhau

Theo Hồ Chí Minh, một người có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó, ngược lại nếu có tài mà không có đức thì sẽ trở nên vô dụng, đạo đức của người cán bộ cách mạng là đạo đức hành động chứ không phải là điều mong muốn, là lời nói suông Do đó, đức phải gắn liền với tài Nếu có đức mà không có tài thì cũng vô dụng Song có tài mà không có đức thì lại nguy hiểm, vì nó có thể làm điều xấu và gây ra cái ác một cách có tính toán Đức là nhân tố làm cho tài năng trở lên hữu ích đối với con người và xã hội Cho nên, giữa hai mặt đức và tài không thể tách rời, cũng không thể tuyệt đối

hoá mặt này mà phủ nhận hay xem nhẹ mặt kia và ngược lại

Hồ Chí Minh cũng đã chỉ ra con đường cơ bản để hình thành và phát triển các yếu tố phẩm chất chính trị và trình độ chuyên môn đó là: thông qua hoạt động thực tiễn, thông qua giáo dục đào tạo và sự tự giác rèn luyện, vươn lên của từng cá nhân

Đây là cơ sở lý luận hết sức quan trọng để chúng tôi nhìn nhận, đánh giá thực trạng việc xây dựng đội ngũ cán bộ nói chung, đội ngũ cán bộ, viên chức các trường chính trị nói riêng, nhằm rút ra những bài học kinh nghiệm về

những việc đã làm được và những điểm còn tồn tại trong công tác xây dựng

và phát triển đội ngũ cán bộ, viên chức ở các trường chính trị trong thời gian qua Đồng thời, vận dụng và phát huy tư tưởng của Người vào việc xây dựng đội ngũ cán bộ, viên chức các trường chính trị hiện nay