CHƯƠNG 1 SIÊU ÂM THAI Ở TAM CÁ NGUYỆT I

Chương 1 Siêu âm thai ở tam cá nguyét | Trứng sau khi thụ tinh sẽ phân chia thành nhiều tế bào và đi chuyển theo vòi trứng đến làm tổ ở trong lớp nội mạc tử cung đã được chuẩn bị bởi

Chương 1 Siêu âm thai ở tam cá nguyét |

Trứng sau khi thụ tinh sẽ phân chia thành

nhiều tế bào và đi chuyển theo vòi trứng đến

làm tổ ở trong lớp nội mạc tử cung đã được

chuẩn bị bởi nội tiết tố thai kỳ Những tế bào

Đĩa phôi

Màng ối Cuống thân

bên trong (embryoblast) sẽ phát triển :Ù:

phôi thai và những tế bào bên ï¡ (trophoblast) sẽ ăn sâu vào nội mạc tử cung

phát triển thành nhau thai (Hình 1.1)

Nhau trọc

D Hình 1.1 Hình minh họa sự phát triển của phôi thai

A._ Bắt đầu sự thành lập của khoang đệm, khoang õi Đĩa phôi nằm ở giữa khoang ối và túi noãn hoàng Các cấu trúc này nối kết với lớp nhau qua phần cuống than (YS: túi noan hoàng)

B Khoang 61 lớn dân, cuộn thai nhí vào trong cùng với túi noấn hoàng tạo thành một đoạn hẹp goi là cuống noãn hoàng Phần lông nhau phía dưới cuống thân bắt đầu phát triển hơn những phần khác

C Màng ối bao phủ đoạn cuống rốn đang thành lập, đẩ/ phần còn lại của túi noãn hoàng ra sát màng đệm

D Mang 6i áp sát vào màng đệm và bánh nhau giai đoạn sớm được thành lập

Mang rung

day Mang rung

Long

tử cung

Màng rụng bao ~

E E_ Hình minh họa túi thai trong tử cung và các Ì 6p mang rung của niêm

mạc tử cung

(Moore KL: The Developing Human: Clinically Oriented Embryology)

Giai đoạn phôi (embryonic period) bắt đầu từ là một vòng tron phan 4m trong

đưcc viền tuần lễ thứ 4 đến tuần lễ thứ 8 của giai đoạn bởi một lớp phản âm sáng nắm trong lớp màng rụng của nội mạc tử cung, lệch một bên so phát triển (tuổi thai 10 tuần) Trong thời gian

này các tế bào sẽ phân hóa thành những mô, với đường giữa lòng tử cung (Hình 1.2)

cơ quan chuyên biệt và Ở cuối giai đoạn phôi

những cơ quan chủ yếu trong cơ thể sẽ được

hình thành Giai đoạn thai (fetal period) tiếp

theo cho đến cuối thai kỳ là thời gian để các

cơ quan tiếp tục phát triển về kích thước và

hoàn thiện các chức năng riêng bIỆt

Tam cá nguyệt I bắt đầu từ thời điểm thụ

tình đến 13 tuần Trên lâm sàng, tuổi thai

trong suốt thai kỳ sẽ được tính từ ngày đầu

của kỳ kinh cuối

HÌNH ẢNH SIÊU ÂM A Túi thai trong tử cung ở giai đoạn sau trễ kinh 4 ngà ae Hình 1.2

Thấy được ở tuổi thai từ 4-4,5 tuần tính từ

ngày kinh chót qua siêu âm đường âm đạo,

os

a Bir

B Tử cung cắt đọc Hinh Di

D Túi thai Kép ở f

E Hoàng thê của th:

Dấu hiệu “tui thai kép” (double decidual

sacs sign)

- Là hai đường viền phản âm sáng của

niêm mac tử cung tăng sinh dưới tác

dụng của nội tiết tổ thai kỳ: đường

viên bên ngoài là lớp màng rụng thành

(decidua parietalis) nằm phía đổi diện

với lòng tử cung vả đường viền bên

trong từ lớp mang rung bao (decidua

capsularis) nam ở bờ tự do của tut

thai cách nhau bởi lòng tử cung

Màng rụng đáy (decidua basalis) la

Woh VOL LOD ï ry

t

màng đệm (chorionic frondosum) cua thai dé thanh lap banh nhau sau nay

Tui noan hoang (yolk sac)

Phas

mot vòng tròn đều phản âm trồng, bd mỏng (Hình 1.3) Mỗi khoang 61 chỉ

được ở tuết thai Š-Š,Š tuần, là

có môi túi noãn hoàng, do đó số lượng túi noãn hoàng sẽ được dùng

3

để tính st Ý túi Gj trong trường hợp-đa

thai ở giai đoạn sớm

Khi khoang

hoàng se |

đêm ở tui

+ Dh

/ ‘

41 Ep sat vao thanh cua khoang

¡ thai khoảng 11 tuan

Phôi thai hiện đầu l :

xuât

dây lên Ở bên

sang

Hinh 1.3

g khoang ổi Tịi

"

ién nl

Thai 9-11 tuan

CO THE HOC THAI NHI TU 7-14 TUAN

Thai 7-8 tuan

'

Hình 7.5

oe wy 4

Hinh 1.7

hất thai nhì tướng đôi rộng, chứa

các đám rôi mạch mạc (Hình

ini roa 10 khoang bun thai tăng dân từ Ì (

Phút sau ¢ luan

hu eu IS Gi chieu dai da

V khoang đệm

so thai nhị hóa xương đầy đủ,

vào các số đo đường kính lưỡng đỉnh,

‡

HN

\

CÁC SỐ ĐO

Túi thai

Đo hết bờ trong, không bao gồm vòng

phản âm sáng bên ngoài

Đo cả ba chiều: dọc, ngang và chiều

cao Đường kính trung bình của túi

thai sẽ là trung bình cộng của ba Số

đo trên (Hình 1.9)

Túi noãn hoàng

Túi có hình tròn đều, bờ mỏng, phản âm

trống, đường kính Š- 6mm ở thời điểm

xuất hiện

Do theo bờ trong — trong

Chiều dài đầu-mông

Là số đo để tính tuổi thai chính xác

nhất ở 6-10 tuần vì sự thay đổi sinh

học không đáng kể ở tuổi thai < 12

tuần

Do ngay từ khi thấy được phôi thai

Đo ở mặt cắt dọc để có chiều dài dài

nhất, thấy rõ được hai điểm ở đầu và

cuối phôi thai, không đo gồm các chị

và túi noãn hoàng (Hình 1.10)

Nuchal translucency (NT)

Là từ dùng để diễn tả hình ảnh thấy

được trên siêu âm của lớp mô dưới da

bị phù né do tụ dịch (có phán âm

kém), thường dễ thấy ở phần da gáy

Thời điểm tốt nhất để đo NT là từ II

tuần đến 13 tuần 6 ngày

Đo lúc thai nằm yên ở tư thế trung

gian, không gập hoặc ưỡn người Phóng

đại màn hình để chỉ thấy phần đầu và

ngực thai nhi, sao cho trị số số đo có

thể thay đổi trong khoảng 0,l mm

Đo phần dầy nhất của vùng phản âm

kém, thẳng góc với da Lưu ý không

để con trồ nằm bên ngoài lớp da hoặc

bên trong phần dich (Hinh 1.11) Nên

đo 3 lần và lấy trung bình cộng

Hinh 1.10 Bo chiéu dai dau — méng thai nhí

Mang oi

Hinh 1.11 Nuchal translucency

Mặt cắt dọc thân Thai nhi nằm sap, lưng ở phía trên màn hình Viên phân âm sáng bên ngoài là màng ối Viên phản âm sáng bên trong là da Phía dưới lóp da là vùng phản âm kém nằm dọc theo phần gáy thai nhi Bề dây của lớp phản

âm kém được đánh dấu ở khoảng giữa vòng tròn

5 i” ie + a A ơ

Những yếu tổ sau cỏ thể làm tang

đương tính giả khi đo NT:

ty |Ệ

° : » 2 9 pe ^ ple 4 €

Ở thời điểm khảo sát, màng O1 €9 th

chưa áp sát màng đệm nền phâ

Âm với lớp da

n màng Ôi sau lưng thai nhi có thé |

Đầu thai nhi nếu ngửa tối đa số đo có thể

> 062mm nếu gập tối đa số đo có thÊ <

0,40mm

Nếu có dây rốn nằm ở quanh cổ hoặc

phía sau gáy

Nếu đo bằng đường bụng số đo thường sẽ

lớn hơn so với đường âm đạo

Xương mũi

Hình 1.12 Xương mũi Mặt cắt đọc giữa mặt: mặt thai

- Hai xương mũi nằm ở hai bên của

vách ngăn mũi

- Đo ở mặt cắt dọc giữa mặt thai nhị,

đầu đò song song với mũi Phóng đại

màn hình để chỉ thấy phần đầu và

ngực thai nhi,

- - Ở mặt cắt đúng sẽ có 3 đường sáng:

da, xương mũi và đâu mũi Xương

mũi có phản âm sáng hơn lớp da

(Hình 1.12)

i ; nhi

nhìn nghiêng với xương mũi phản âm sáng phía dưới lớp đa

6 SỐ ĐO BÌNH THỊ

ng binh túi thai tăi

NHUNG TRIS

| Duong kinh tru mỗi ngày: as

2 Đường kính túi tha1 ñ đầu - mông lcm an n

úa dây rốn báng với ‹

ên lớn hơn cÌ

3 Chiều daic phôi thal

ip ti ai nhi:

L 6 tadn: 110-115 nhịp/phút

_ >Øotnân: 140-160 nhip/phiit

_ Nhip tim cham khi < 90 nhip/

Bẻ dây phần phản âm kém dướ

gáy < 3mm ở Ì I-14 tuần

6 Có xương mũI

NHỮNG DẤU HIỆU THAI CÓ Di

XẤU

e “Trứng trống”: chỉ có túi thai mà

có phôi thai do thai không phát triển

từ sớm hoặc có phát triển nhưng đã

va tu phân húy (Hình 1.13)

G

In

ng gay

C hết

-_ Túi thai 2 10mm khi siều âm qua âm đạo hoặc > 20mm qua siêu âm bụng

mà không thấy túi noãn hoàng `”

——-.ẹ.-sse€)

Hình 1 13 “Trúng trống”

— Tt thai 2 18 mm khi siêu âm qua âm quá lớn hoặc quá nhỏ đều là những dấu

đạo hoặc > 25mm qua siêu âm bụng hiệu bất thường `“ (Hình 1.14)

mà không thấy phôi thai e Có túi ối nhưng không có phôi thai (Hình

Hiện nay người ta dùng từ “thai không phái ele):

trién” thay Vì “trứng trống” » Tui thai mép mép hoặc có hình

e_ Túi noãn hoàng có hình dạng không tròn nudc” (Hinh 1.16)

déu, bd day hoac can xi héa, kich thude Lớp màng rụng kém phát triển: mong

phản âm không mạnh Cena | L2,

S=9.0m mì AS-1L 7mm

Hình 1.14 Những trường hợp có hình ảnh bất thường của túi noãn hoàng, thai kỳ ngưng phát triển

A Túi (YS) có cấu trúc đặc, phân âm sáng, đường kính 6mm

B-C Túi (YS) có đường kính 9.9mm Phôi thai (E) có phản âm mỏng, không có tim thai Túi ối (AS) có đường kính 11,7mm

rién

—

¬-

`

=

=

a

eu

:

+

>

:

=

i

trì

œ

SS

=

:

_—

=

s

(=

3

=

:

N—

:

»

:

a

-=

=

<=

D

Ss

J

:

D

:

:

t¬

š

ˆ=

:

ee

=

§

=

i

=

=

=

a

kém hoặc man

eae

A

0

1

Vị: ha "(CÓ him dsnanhb +h^¬ ban oy * )

lòng tử cung, có xuất huyết âm đạo, thal ky ngưng pnat tren

Hình 1.18 A-D Những trường hdp có xuất huyết trong

e tach bánh

ø nhỏ khả

e Xuất huyết quanh túi thai, bó

Nee ’ Tudi thar can

nhau >5(

(Hình (els):

năng sẩy thai sẽ càng cao

e Túi ối lớn tnh theo công thức: Kích

chiều dài đâu mông >

thước túi Ối -

gặp ở những thal

8mm cing thường

ngừng phát triển (Hinkel 19):

e Thiểu ối sớm: túi ối nhỏ so với phôi thai

LT UOl

Hình 1.20 Thiểu di sóm

Thai Kỳ ngưng tiến triển 1 tu

i Thai 8 tuần: CRL=16mm

i os gin ae sat phôi thai Tim thai con hoat dong

1 TRIHE 14:05 ;BB eer a

A Tui thai thong xudng gan cé tu cung: thai sap say

e_ Thai ngừng phát triển (thai chết): có phôi

thai nhưng không có hoạt động của tim

thai nhi (Hình 1.22)

Lưu ý:

- _ Hiện tượng làm tổ của thai ở nội mac

tử cung có thể gây xuất huyết vào

buông tử cung với kích thước và khối

lượng thay đổi, nhiều trường hợp nặng

có dấu hiệu ra huyết âm đạo trên lâm

sàng Tuy nhiên nếu phôi thai vẫn còn

sống thì không có chỉ định can thiỆp

- Kích thước tương đối của khối xuất

huyết được tính theo công thức: dài

(cm) x rộng (cm) X cao (em) x OS:

Nếu khối lượng < 1⁄4 túi thai hoặc <

60ml thì có nhiều khả năng thai sẽ

tiếp tục phát triển mm

- 90% trường hợp có xuất huyết quanh

túi thai khối lượng ít và tim thai nhi

vẫn hoạt động với nhịp tm bình

thường sẽ tiếp tục tiến triển đến cuối

thai kỳ

-_ Nếu nhịp tim thai nhi < 90 nhịp/ phút:

80% trường hợp sẽ sẩy thai

Hình 1.22 Thai chết: phôi thai không rõ hình dạng, không có hoạt động của tim thai, nhau có hình ảnh thoái hóa

- Nếu kèm theo cổ tử cung hở: 100%

sé say thai oP,

Những dấu hiệu diễn tiến tốt: Siêu âm kiểm

tra lại sau 5-7 ngày

- - Khối máu tụ giảm kích thước

- Nhịp tim thai bình thường, đỀu

- Các số đo tăng theo đúng mức phát

triển của thai bình thường

49

siẽu ÂM THƯỜNG QUY TRONG TH, Chẩn đoán phan bigt (Hinh 1.23) - - Dịch phân tiết trong buồng bu elie, ar À Y cung, KY hương tiện chẩn 2À ⁄

- Song thai v6i mot tii thar trong âm ! hông tin quan trọng

mn tt 3 đoan của thai, |

hie

những thông tin thật sự hữu ích cỉ

ly that, mi thai k

ần ở các thời điểm:

quản

tối thiểu 3 Ì

Hinh 1.23,

A Xuất huyết sau làm tổ Tử cung cắt dọc Túi thai nằm ở phần phân niêm mạc nia phía s â "na

B-C Mang ối không áp sát màng đệm

Mặt cắt dọc (B) và mặt cắt ngang (0) ở thai 16 tuần Mana 6; | 4 ‘ g 6/ bao quanh ich bié 2

khói lớp màng đệm Không theo dõi tiếp được diễn tiến của thai TT mm."

14

Ldn 1: tuôi thai từ 11-14 tuần có hay không có xương mũi, thai vô

Ở giai đoạn này thai nhì nên được khảo sát sọ, mất chỉ

qua đường bụng dựa trên những ưu điểm của - Xác định thai sống

nguyệt đâu chí nén dùng trong những trường lưng

hợp có chí định đặc biệt vì lý do an toàn cho Hé : ae bea

- Xác định có thai trong tử cung, những

đấu hiệu sinh tổn của thai,

- - Xác định số thai nhau,

- - đc tính tuổi thai

- Tim kiếm những dấu hiệu của môi số

bất thường bẩm sinh từ giai đoạn sớm

qua số đo bể dây phần mờ da gáy và

Lân 3: tuổi thai từ 28-31 tuần

- Định ngôi thế của thai

- Phat hiện những dấu hiệu suy giảm

chức năng của bánh nhau

TALLIEU THAM KHAO

1 Bromley B, Harlow BL, Laboda LA, et al Small sac size in the first trimester: A predictor of poor fetal

outcome Radiology 1991; 178:375-377

Reprod 12(9): 1873-6, 1997

3 Fong KW et al: Detection of fe

24(1): 157-74, 2004

ta structural abnomalities with US during early pregnancy Radiographics

AJR 1992, 158:843

outcome of pregnancy? A prospective sonographic study

Dogra V et al First trimester bleeding evaluation, Ultrasound Q 21(2):69-85,; quiz 149-50, 153-4, 2005

Nishijima K et al: Massive subchorionic hematoma: peculiar prenatal images and review of the literature

Fetal Diang Ther 20(1): 23-6, 2005

8 Nagy S et ab Clinical significance of su

trimester of pregnancy Obstet Gynecol 102(1): 94-100, 2003

® Horrow MM Enlarge ammiotic cavity: A new sonographic sign of early embryonic death AJR 1992, 158:

359-362

ome Radiology 1986; 160; 109-112

US appearance and clinical oute

1} Sohaey R et al: First trimester ultrasound: The essentials Semin Ultrasound, CT and MR 1996, 17: 2-14

behorionic and retroplacental hematomas detected in the first

j

j