CHẨN ĐOÁN X QUANG TRẺ EM, SỌ NÃO-CỘT SỐNG-XƯƠNG CHẬU

LỜI NÓI ĐẦUCác phương pháp kỹ th u ật mới ngày càng được p hát triển và áp dụng rộng rãi vào thực h àn h lâm sàng của các thầy thuốc, trong đó phương pháp chẩn đoán hình ảnh đang hỗ trợ

BS TRẦN VĂN TIẾN

C H Ấ N Đ O Á N

X - Q U A N G

T R Ẻ EM

B S T R Ầ N V Ă N T IÊ N

CHẨN ĐOÁN X QUANG TRẺ EM

s ọ NÃO - CỘT SỐNG - XƯƠNG CHẬU• • •

LỜI NÓI ĐẦU

Các phương pháp kỹ th u ật mới ngày càng được p hát triển

và áp dụng rộng rãi vào thực h àn h lâm sàng của các thầy thuốc, trong đó phương pháp chẩn đoán hình ảnh đang hỗ trợ đắc lực cho việc chẩn đoán bệnh của các bác sĩ nói chung và các bác sĩ nhi khoa nói riêng

Đáp ứng nhu cầu ngày càng tăn g về mảng tài liệu này, năm

1999 Nhà xuất bản Y học đã cho ra m ắt bạn đọc bộ sách C h ẩ n

đ o á n X q u a n g tr ẻ e m do bác sĩ T rần Văn Tiến biên soạn

th à n h hai tập sách: tập đầu về phần Phổi và lồng ngực và tập thứ hai về phần Xương chi và tuổi xương.

Để tiếp tục hoàn thiện bộ sách, tác giả đã biên soạn phần ba

C h ẩ n đ o ả n X q u a n g trẻ em - Sọ não, cột sống và x ư ơ n g chậu.

Với k inh nghiệm nhiều năm công tác tại khoa X quang - Viện Bảo vệ sức khỏe trẻ em (Viện Nhi quốc gia), được sự cổ

vũ động viên của đồng nghiệp, tác giả đã cố gắng biên soạn đế hoàn chỉnh bộ sách nhằm phục vụ bạn đọc một cách tốt nhất Sách có sử dụng các tài liệu và hình ả n h tham khảo của các tác giả nước ngoài

Xin tr â n trọng giới thiệu cùng bạn đọc phần ba của bộ sách

và mong rihận được những ý kiến đóng góp để hoàn chỉnh bộ sách ngày càng tốt hơn

NHÀ XUẤT BẢN Y HỌC

3

MỤC LỤC

T r a n g

PHẦN I: HỘP SỌ

H ộp sọ b ìn h th ư ờ n g 7

I Sọ sơ sinh bình thường 7

II Hộp sọ thiếu niên và trẻ nhỏ 18

L oạn sả n b ẩm sin h củ a sọ 31

I Chấn thương trong thời kỳ sơ sinh 43

II Vỡ xương sọ ở trẻ nhỏ và trẻ lớn 54

N h iễ m tr ù n g v à cá c b ệ n h lý k h á c củ a sọ 59

I Nhiễm trù n g sọ 59

II H ình ả n h X quang sọ trong các bệnh thiếu vitamin 62 III Hình ảnh X quang sọ trong các bệnh của tuyến nội tiết 64

IV H ình ả n h X quang sọ trong các bệnh về máu 66

V Các khối u ở sọ (ở ngoài não) 73

C âu tr ú c c á c xư ơ n g k h á c c ủ a h ộ p sọ 75

PHẦN II: NÃO

I Những dấu hiệu b ấ t thường ở não trong chụp 101

X quang thông thường

II Những th ă m khám ghi hình đặc biệt ở não 118 III H ình ả n h X quang trong các bệnh về não 147

PHẦN III: CỘT SỐNG

C ác đ ố t s ố n g cổ 189

C ác đ ố t s ố n g lư n g v à th ắ t lư n g 196

I Đặc điểm giải phẫu sinh lý và h ình ả n h 196 trê n phim X quang

II Sự xáo trộ n bẩm sinh 203 III Chấn thương 215

IV Vôi hóa đĩa đệm 226

V Các bệnh có liên quan đến cột sông 229

PHẦN IV: XƯƠNG CHẬU

6

P H Ầ N I

HỘP SỌ

HỘP SỌ BÌNH THƯỜNG

I SỌ S ơ SINH BÌNH THƯỜNG

1 H ộp sọ b ìn h th ư ờ n g là một hình hộp sọ cân đôi gồm hai

ph ần bằng nhau đối xứng qua m ặt phẳng dọc đi qua sống mũi (xương là mía) lên trê n các rã n h tr á n đường khớp dọc và qua

rã n h trung tuyến của xương chẩm

Hộp sọ gồm nhiều cặp xương có hình dạng và kích thước giống nhau, có vị trí dối xứng nhau qua m ặ t phẳng đã nói ở trê n , đó là các cặp xương như xương trán, xương đỉnh, xương

th á i dương, xương chũm, xương bướm

Các hộp sọ nối k ế t với nhau bằng các đường khớp, rã n h khớp có các sụn và màng liên kết

ở trẻ sơ sinh, xương bướm gồm ba phần nhỏ, sau này phần xương chính thức p h á t triển th à n h th â n xương bướm và tiếp đó

là các cánh xương bướm Hố yên ở trong th â n xương bướm không sâu, lưng hố yên ngắn T hân của xương 'hàm của trẻ sơ sinh tương đối rộng và ngăn cách bởi đường sụn giữa hai ngành hàm , nếu không lưu ý có thể nhầm là đường gẫy xương.Đẻ khó hoặc đẻ có can thiệp có thể làm hộp sọ trẻ sơ sinh m ấ t cân đối

vì hộp sọ sơ sinh liên kết bằng những xương nhỏ đồng thời các sụn và các m àng dễ đàn hồi nhưng sau đó trong quá trìn h lớn lên của đứa trẻ nó tự điều chỉnh để trở lại h ình th ể cân đôi

m àng này điêu chỉnh về tốc độ, hình dáng và làm cân đối các xương đồng thời các khe khớp hẹp lại trong quá tr ìn h p h á t trie n hộp sọ, các rã n h khớp sẽ đóng dần lại theo từng lứa tuổi

C ác đ ư ờ n g k h ớ p ch ín h gồm:

1) Đường khớp vành

2) Đường khớp dọc

3) Đường khớp lămđa

4) Đường khớp trai

5) Khe đá - trai

C ác th ó p gồm :

1) Thóp trước

2) Thóp sau

3) Thóp chũm

8

Nhìn bên

Thóp bướm

Thóp trước

Xương trá n

Phẩn trai

Khuyết (lỗ) trên ổ mắt

Xương sàn g

Lỗ sàng trước

Mảnh ổ mắt

Xương lệ

Xương trá

Xương h àm trê

ft-Lỗ dưới ổ mắt

Xư ơng gò m á

Lỗ gò má mặt

Xương k h ẩ u cái

Mỏm tháp

Xương trá

Xương đ ỉn h

Xương chẩYn

Đường khớp trai

Thóp sau Đường khớp lãm-đa

Xương c h ẩ m

Thóp chũm

Xương th á i dương

Phẩn trai Khe đá-trai Phần đá (thiếu mỏm chũm) Phần nhĩ (thiếu lỗ tai ngoài xương) Cứa sổ bầu dục (tiền đinh) Cửa sổ trốn (ốc tai) Mỏm trâm

Hố hàm Mỏm gò má

Thóp trước Đường khớp vành Đường khớp dọc

T h ó p s au

Đường khớp lăm-đc

H ì n h 1-2: H ình ảnh sọ trẻ sơ sinh bình thường tư th ế nghiêng.

A: Phim X quang B: H ình vẽ của p h im a: xương trán

b: xương đỉnh

c: một p h ầ n xương của xương

chẩm

d: p h ầ n lồi của xương chẩm

e: p h ầ n trên của tháp đá

xương thái dương

f: thân xương bướm

g: xương hàm trên

h: xương hà m dưới

i: m ầm răng

1 - rãnh trán m ủi

2 - khớp trước (thóp trước)

3 - thóp sau

4 - đường khớp lăm đa

5 - khớp sau bên

6 - rãnh răng cưa (đường

khớp trai)

7 - khớp bên trước

j: xương m ủi k: p h ầ n dầy của xương trán l: p h ầ n dẹt n ằ m ngang của xương trán

ra: p h ầ n răng cưa của xương thái dương (phần trai) 0: h ố m ắt

p: h ố yên

8 - đường khớp vành

9 - đường Liên sụn giữa hai lồi cầu chẩm và p h ầ n trên xương chẩm

10 - rã n h ngang sau xương chẩm

11 - các điểm cốt hoá vùng rãnh lăm đa

12 - liên sụn chẩm - bướm

10

H ì n h 1-3: H ình ảnh sọ

sơ sinh bình thường tư

th ế trước sau.

A P him X quang

B: H ình vẽ của p h im

a: xương trán

b: xương đỉnh

e: phần trên tháp đá của xương thái dương

h: xương hàm

i: mầm răng

o: hố mắt

x: xương mủi (lá mía).

2.: khớp trước (thóp trước) 6: rãnh răng cưa (dường khớp trai)