Sử Dụng Đất Đai Nông Lâm Nghiệp Của Huyện Sơn Động, Bắc Giang

Do đặc điểm "Đất chật ngời đông” bình quân đất nôngnghiệp trên đầu ngơì chỉ có 1.074 m2, với 80% dân số sống ở nông thôn nênbình quân đất nông nghiệp trên một lao động nông nghiệp chỉ gầ

đặt vấn đề

Hiến pháp nớc cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam chơng II điều 17-18quy định: “Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng qúy giá, là t liệu sản xuất đặcbiệt không thể thay thế đợc của các nghành nông lâm nghiệp, là thành phầnquan trọng hàng đầu của môi trờng sống, là địa bàn phân bố dân c, xây dựngcác công trình kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng”

Đất đai là điều kiện vật chất chung nhất đối với mọi ngành sản xuất vàhoạt động của con ngời, vừa là đối tợng lao động (cho môi trờng để tác độngnh: xây dựng nhà xởng, bổ trí máy móc, làm đất v ), vừa là phơng tiện lao

động( cho công nhân đứng, dùng để gieo trồng, nuôi gia súc v ) ngoài ra vớitầm quan trọng đặc biệt, sự hạn chế về số lợng và tính không đồng nhất, tínhkhông thay thế mà nhu cầu về đất đai của xã hội ngày một cao

Sử dụng hợp lý đất đai là vấn đề phức tạp chịu ảnh hởng của nhiều yếu

tố quan trọng khác nhau, về thực chất đây là vấn đề kinh tế liên quan đến toàn

bộ nền kinh tế quốc dân nhiệm vụ đặt ra là phải sử dụng tối đa qũy đất quốcgia để phục vụ phát triển nền kinh tế xã hội dựa trên nguyên tắc u tiên pháttriển nông nghiệp là chính

Từ đó tôi chọn vấn đề : Sử dụng đất đai Nông-Lâm nghiệp của huyện Sơn Động-Bắc Giang làm đề tài luận văn tốt nghiệp.

I/ Mục đích và yêu cầu của đề tài

- Làm rõ cơ sở lý luận của vấn đề sử dụng hợp lý đất đai, đặc biệt là đấtNông-Lâm nghiệp ở một huyện miền núi

- Đánh giá hiện trạng sử dụng đất làm cở sở cho các phơng thức sửdụng đất có hiệu quả bảo vệ đất và bảo vệ môi trờng ở huyện Sơn Động,tỉnh Bắc Giang

II/ Các phơng pháp nghiên cứu

Để đạt đợc mục đích nghiên cứu trên đây, luận văn sử dụng các

ph-ơng pháp sau

a Điều tra khảo sát

Sử dụng phơng pháp điều tra khảo sát để thu thập các trữ liệu, số liệu, bản

đổ hiện trạng phản ánh tình hình sử dụng đất điều tra khả năng có thể mởrộng diện tích đất nông – Lâm nghiệp của huyện và việc bố trí cơ cấu câytrồng, vật nuôi trên mỗi khu vực, địa bàn dân c,

b Phân tích định tính

Phân tích định tính là việc phán đoán mối quan hệ tơng hỗ giữa phát triểnKTXH với sử dụng đất trên cơ sở các t liệu đợc điều tra và xử lý Phân tích

định tính, định lợng dựa trên phơng pháp số học để lợng hoá mối quan hệ tơng

hỗ giữa sử dụng đất với phát triển KTXH

Hớng chung nhất của phơng pháp nghiên cứu là phơng pháp duy vật biệnchứng và duy vật lịch sử

c Phơng pháp toán kinh tế

d Phơng pháp thống kê

e Phơng pháp bản đồ

III đối tợng và phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu tình hình sử dụng đất Nông – Lâm nghiệp có rừng tại huyệnSơn Động tỉnh Bắc Giang từ năm 1995 đến nay và định hớng bố tri sử dụng

đất đai của huyện thời kỳ 2000-2010

Nội dung nghiên cứu và kết cấu luận án.

Luận án gồm lời nói đầu, ba chơng và kết luận

Chơng I Cơ sở khoa học và sử dụng hợp lý đất đai

Chơng II Hiện trạng sử dụng đất Nông - Lâm nghiệp của huyện Sơn

Động, tỉnh Bắc Giang

Chơng III Phơng hớng sử dụng đất Nông - Lâm nghiệp có rừng của huyệnSơn Động, tỉnh Bắc Giang

CHơng i CƠ Sở KHOA HọC và sử dụng hợp lý đất đai.

I/ Tổng quan tình hình sử dụng đất đai Việt Nam.

1 Quỹ đất đai của Việt Nam

Nớc ta có diện tích tự nhiên 32.924.000 ha (Số liệu năm2000) và đang

đợc sử dụng nh sau :

Tổng diện tích tự nhiên: 32.924.000ha (100%)

Trong đó :

Đất nông nghiệp: 9.345.000 ha chiếm 28,38% tổng diện tích tự nhiên

Đất chuyên dùng: 1.533.000 ha chiếm 4,66% tổng diện tích tự nhiên

Đất lâm nghiệp: 11.550.000 ha chiếm 35,08% tổng diện tích tự nhiên

Đất ở: 433.000 ha chiếm 1,35% tổng diện tích tự nhiên

Đất cha sử dụng: 9.309.000ha chiếm 28,27% tổng diện tích tự nhiên

(Theo báo cáo kết quả tổng điều tra đất năm 2000)

Đất đai là loại tài nguyên không tái tạo và nằm trong nhóm tài nguyênhạn chế của Việt Nam Do đặc điểm "Đất chật ngời đông” bình quân đất nôngnghiệp trên đầu ngơì chỉ có 1.074 m2, với 80% dân số sống ở nông thôn nênbình quân đất nông nghiệp trên một lao động nông nghiệp chỉ gần 3 345 m2.Hiện nay nớc ta vẫn còn thuộc nhóm 40 nớc có nền kinh tế kém phát triển vìvậy đặc điểm hạn chế về đất đai càng thể hiện rõ và đòi hỏi việc sử dụng đất

đai phải dựa trên những cơ sở khoa học

Sử dụng đất đai một cách khoa học, hợp lý là nhiệm vụ mang tính cấpbách lâu dài của nớc ta Trong thực tế, một thời gian dài việc sử dụng đất đaikhoa học, hợp lý chủ yếu hớng về đất nông nghiệp và từng thời kỳ đợc thựchiện một cách phiến diện Có thời kỳ chủ yếu hớng vào việc sử dụng đất canhtác với mục tiêu tự túc lơng thực theo lãnh thổ hành chính bằng mọi giá, đôikhi trọng tâm lại hớng vào đổi mới cơ cấu diện tích gieo trồng với mục tiêuhiệu quả, kinh tế Trong khi đó sử dụng hợp lý đất đai là vấn đề phức tạp,chịu ảnh hởng của nhiều yếu tố quan trọng khác nhau, về thực chất đây là vấn

đề kinh tế liên quan đến toàn bộ nền kinh tế quốc dân Nhiệm vụ đặt ra là sửdụng tối đa quỹ đất quốc gia để phục vụ phát triển nền kinh tế quốc dân và xãhội ,dựa trên nguyên tắc u tiên đất đai cho sản xuất nông nghiệp

2 Vai trò và ý nghĩa của đất đai trong sản xuất của xã hội

"Đất đai" về một thuật ngữ khoa học đợc hiểu theo nghĩa rộng nh sau:

"Đất đai là một diện tích cụ thể của bề mặt trái đất, bao gồm tất cả các cấuthành của môi trờng sinh thái ngay trên và dới bề mặt đó bao gồm khí hậu bềmặt, thổ nhỡng, dạng địa hình, mặt nớc (sông, hồ, suối, đầm, lầy ) các lớptrầm tích sát bề mặt cùng với nớc ngầm và khoáng sản trong lòng đất, tập

đoàn thực vật và động vật, trạng thái định c của con ngời, những kết quả củacon ngời trong quá khứ và hiện tại để lại (san nền, hồ chứa nớc hay hệ thốngtiêu thoát nớc, đờng xá, nhà cửa )

Các chức năng của đất đai đối với hoạt động sản xuất và sinh tồn của xãhội loài ngời đợc thể hiện qua các mặt sau: Sản xuất, môi trờng, cân bằng sinh

thái, tàng trữ và cung cấp nguồn nớc, dự trữ, không gian sự sống bảo tồn, bảotàng sự sống, vật mang sự sống.

Luật đất đai 1993 của nớc CHXHCNVN đã khẳng định đất đai: Là tàinguyên quốc gia vô cùng quý giá; Là t liệu sản xuất đặc biệt; Là thành phầnquan trọng hàng đầu của môi trờng sống; Là địa bàn phân bố các khu dân c,xây dựng các cơ sổ kinh tế, văn hoá xã hội, an ninh - quốc phòng

Thực vậy, trong các điều kiện vật chất cần thiết, đất đai giữ vị trí và có

ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là điều kiện đầu tiên, là cơ sở thiên nhiên của mọiquá trình sản xuất, là nơi tìm đơc công cụ lao động, nguyên liệu lao động vànơi sinh tồn của xã hội loài ngời

Đất đai là điều kiện chung đối với mọi quá trình sản xuất trong cácngành kinh tế quốc dân và họat động của con ngời Điều này có nghĩa là thiếukhoảng đất thì không một ngành nào, xí nghiệp nào có thể bắt đầu công việc

và hoạt động đợc Nói cách khác không có đất sẽ không có sản xuất cũng nhkhông có sự tồn tại của chính con ngời

Tuy nhiên, vai trò của đất đai đối với từng ngành rất khác nhau

- Đối với các ngành không phải là nông, lâm nghiệp

Đất đai giữ vai trò thụ động với chức năng là cơ sở không gian và vị trí

để hoàn thiện quá trình lao đông, là khoảng dự trữ trong lòng đất Quá trìnhsản xuất và sản phẩm đợc tạo ra không phụ thuộc vào đặc điểm, độ phì nhiêucủa đất, chất lợng thảm thực vật và các tính chất tự nhiên sẵn có trong đất

- Đối với các ngành nông, lâm nghiệp

Đất đai là yếu tố tích cực của quá trình sản xuất là điều kiện vật chất cơ

sở không gian, đồng thời là đối tợng lao động và công cụ lao động Quá trìnhsản xuất nông - lâm nghiệp luôn liên quan chặt chẽ với độ phì nhiêu và quátrình sinh học tự nhiên của đất

3 Những nhân tố ảnh hởng tới việc sử dụng đất

Phạm vi sử dụng đất, cơ cấu và phơng thức sử dụng đất một mặt bị sựchi phối bởi các điều kiện tự nhiên và các quy luật sinh thái tự nhiên, mặt khác

bị kiềm chế bởi các điều kiện quy luật kinh tế - xã hội và các yếu tố kỹ thuật.Vì vậy, có thể khái quát những điều kiện và nhân tố ảnh hởng đến viêc sửdụng đất theo 3 nhóm nhân tố sau:

3.1 Nhân tố tự nhiên: Khi sử dụng đất đai ngoài bề mặt không gian,

cần chú ý tới việc thích ứng với điều kiện tự nhiên và quy luật sinh thái tựnhiên của đất cũng nh của các yếu tố bao quanh mặt đất Trong nhân tố điềukiện tự nhiên, điều kiện khí hậu là nhân tố hạn chế hàng đầu của việc sử dụng

đất đai, sau đó là điều kiện đất đai (chủ yếu là địa hình, thổ nhỡng) và cácnhân tố khác

a Điều kiện khí hậu: Các yếu tố khí hậu ảnh hởng rất lớn, trực tiếp đến

sản xuất nông nghiệp và điều kiện sinh hoạt của con ngời Tổng tích ôn nhiềuhoặc ít, nhiệt độ bình quân cao hoặc thấp, sự sai khác nhiệt độ về thời gian vàkhông gian, sự sai khác về nhiệt độ tối cao và tối thấp, trực tiếp ảnh hởng đến

sự phân bố, sinh trởng và phát dục của cây trồng, cây rừng và thực vật thuỷsinh Cờng độ ánh sáng mạnh hay yếu, thời gian chiếu sáng dài hay ngắncũng là tác dụng ức chế đối với sinh trởng, phát dục và phát triển của câytrồng Chế độ nớc vừa là điều kiện quan trọng để cây trồng vận chuyển dinh d-ỡng, vừa là vật chất giúp cho sinh vật sinh trởng và phát triển Lợng ma nhiềuhay ít, bốc hơi mạnh hay yếu, có ý nghĩa quan trọng trong việc giữ nhiệt độ và

độ ẩm của đất, cũng nh khả năng đảm bảo cung cấp nớc cho sinh trởng củacây trồng, cây rừng, gia súc

b Điều kiện đất đai (địa hình và thổ nhỡng): Sự sai khác giữa địa hình,

địa mạo, độ cao so với mặt nớc biển, độ dốc và hớng dốc, sự bào mòn mặt đất

và mức độ xói mòn thờng dẫn tới sự khác nhau về đất đai và khí hậu, từ đó

ảnh hởng đến sản xuất và phân bố các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp Địa

hình và độ dốc ảnh hởng đến phơng thức sử dụng đất nông nghiệp, đặt ra yêucầu xây dựng đồng ruộng để thuỷ lợi hoá và cơ giới hoá Đối với đất phi nôngnghiệp, địa hình phức tạp sẽ ảnh hởng tới giá trị công trình và gây khó khăncho thi công Điều kiện thổ nhỡng quyết định rất lớn đến hiệu quả sản xuấtnông nghiệp Độ phì của đất là tiêu chí quan trọng về sản lợng cao hay thấp,

độ dày tầng đất và diện tích đất có ảnh hởng lớn đối với sinh trởng của câytrồng

Đặc thù của nhân tố điều kiện tự nhiên mang tính khu vực, vị trí địa lýcùng với sự khác biệt về điều kiện ánh sáng, nhiệt độ, nguồn nớc và các điềukiện tự nhiên khác sẽ quyết định đến khả năng, công dụng và hiệu quả sửdụng đất Vì trong thực tiễn sử dụng đất cần tuân thủ quy luật tự nhiên, tậndụng các lợi thế nhằm đạt các lợi ích cao nhất về xã hội, môi trờng và kinh tế.Tình trạng phổ biến hiện nay là nhiều địa phơng sử dụng đất cha hợp lí, đặcbiệt là trong công cuộc đổi mới, một số địa phơng đã sử dụng đất nông nghiệp

để phát triển, mở rộng khu công nghiệp, khu kinh tế, xây dựng và phát triển đôthị một cách tràn lan, thiếu tính toán, nhiều nơi dành đất rồi để đấy không sửdụng, gây lãng phí đất canh tác, phá hoại môi trờng

3.2 Nhân tố kinh tế xã hội :

Bao gồm các yếu tố nh: Chế độ xã hội, dân số và lao động, thông tin,quản lý, chính sách môi trờng và chính sách đất đai, yêu cầu quốc phòng, sứcsản xuất trình độ phát triển của kinh tế hàng hoá, cơ cấu kinh tế và phân bốsản xuất, các điều kiện về công nghiệp, nông nghiệp, thơng nghiệp, giao thôngvận tải, sự phát triển của khoa học kỹ thuật trình độ quản lý, sử dụng lao động,

điều kiện và trang thiết bị vật chất cho công tác phát triển nguồn nhân lực đakhoa học kỹ thuật vào sản xuất

Nhân tố kinh tế - xã hội thờng có ý nghĩa quyết định, chủ đạo đối vớiviệc sử dụng đất đai Thực vậy, phơng hớng sử dụng đất đợc quyết định bởiyêu cầu của xã hội và mục tiêu kinh tế trong từng thời kỳ nhất định Điều kiện

tự nhiên của đất đai cho phép xác định khả năng thích ứng và phơng thức sửdụng đất Còn sử dụng đất nh thế nào, đợc quyết định bởi sự năng động củacon ngời và các điều kiện kinh tế - xã hội kỹ thuật hiện có; Quyết định bởitính hợp lý, tính khả thi về kinh tế, kỹ thuật và mức độ đáp ứng của chúng;Quyết định bởi nhu cầu thị trờng

Trong một vùng hoặc trên phạm vi một nớc, điều kiện vật chất tự nhiêncủa đất đai thờng có sự khác biệt không lớn, về cơ bản là giống nhau Nh điềukiện kinh tế - xã hôị khác nhau dẫn đến tình trạng có vùng đất đợc khai tháctriệt để từ lâu đời và đã đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội rất cao; Có nơi thì bỏhoang hoá hoặc khai thác với hiệu quả rất thấp có thể nhận thấy, điều kiện tựnhiên của đất đai chỉ là một tồn tại khách quan, khai thác, sử dụng đất đai vẫn

do con ngời quyết định Cho dù điều kiện tự nhiên có nhiều lợi thế, nhng các

điều kiện xã hội, kinh tế, kỹ thuật không tơng ứng, thì u thế tài nguyên cũngkhó có thể trở thành sức sản xuất hiện thực, cũng nh chuyển hoá thành u thếkinh tế Ngợc lại, khi điều kiện kinh tế, kỹ thuật đợc ứng dụng vào khai thác

sử dụng sẽ phát huy tiềm lực sản xuất của đất, đồng thời góp phần cải tạo điềukiện môi trờng tự nhiên, biến điều kiện tự nhiên từ bất lợi thành điều kiện cólợi cho phát triển kinh tế - xã hội

Chế độ sở hữu t liệu sản xuất và chế độ kinh tế - xã hội khác nhau đãtác động đến việc quản lý của xã hội về quản lý đất đai, khống chế phơng thức

và hiệu quả sử dụng đất Trình độ phát triển xã hội và kinh tế khác nhau dẫn

đến trình độ sử dụng đất khác nhau Nền kinh tế và các ngành càng phát triển,yêu cầu về đất đai sẽ càng lớn, lợng vật chất dành cho việc sử dụng đất càng

đợc tăng cờng, năng lực sử dụng đất của con ngời sẽ đợc nâng cao

ảnh hởng của điều kiện kinh tế đến việc sử dụng đất đợc đánh giá bằnghiệu quả sử dụng đất Thực trạng sử dụng đất liên quan đến lợi ích kinh tế củangời sở hữu sử dụng và kinh doanh đất đai Trong điều kiện nền kinh tế thị tr-

ờng theo định hớng xã hội chủ nghĩa, đất đợc dùng cho việc xây dựng cơ sở hạtầng đều dựa trên nguyên tắc hạch toán kinh tế, thông qua việc tính toán hiệuquả kinh doanh sản xuất Tuy nhiên, nếu có chính sách u đãi sẽ tạo điều kiệncải thiện và hạn chế việc sử dụng theo kiểu bóc lột đất đai Mặt khác, sự quantâm quá mức đến lợi nhuận tối đa, cũng dẫn đến tình trạng đất đai bị sử dụngkhông hợp lý, thậm trí huỷ hoại đất đai.

Từ các vấn đề nêu trên cho thấy, các nhân tố điều kiện tự nhiên và điềukiện kinh tế - xã hội tạo ra nhiều tổ hợp ảnh hởng đến việc sử dụng đất đai.Tuy nhiên mỗi nhân tố giữ vị trí và có vai trò tác động khác nhau Trong đó

điều kiện tự nhiên là nhân tố cơ bản để xác định công dụng của đất đai có ảnhhởng trực tiếp, cụ thể và sâu sắc, nhất là đối với sản xuất nông nghiệp Điềukiện xã hội tạo ra khả năng khác nhau cho các yếu tố kinh tế và tự nhiên tác

động tới việc sử dụng đất Vì vậy cần phải dựa vào quy luật tự nhiên và quyluật kinh tế - xã hội để nghiên cứu, xử lý mối quan hệ giữa các nhân tố tựnhiên, kinh tế - xã hội trong lĩnh vực sử dụng đất đai Căn cứ vào yêu cầu củathị trờng và của xã hội, xác định mục đích sử dụng đất, kết hợp chặt chẽ yêucầu sử dụng đất với u thế tài nguyên của đất, để đạt tới cơ cấu tổng thể hợp lýnhất, với diện tích đất đai có hạn sẽ mang lại hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hộingày càng cao và sử dụng đất đai đợc bền vững

3.3 nhóm nhân tố kỹ thuật và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào việc

khai thác, cải tạo bồi dỡng đất đai.

4 Xu thế phát triển sử dụng đất

4.1 Sử dụng đất phát triển theo chiều rộng và tập trung: Lịch sử phát

triển loài ngời cũng chính là lịch sử của quá trình sử dụng đất Khi con ngờicòn sống bằng phơng thức săn bắn và hái lợm chủ yếu dựa vào sự ban phátcủa tự nhiên và thích ứng với tự nhiên để tồn tại vấn đề sử dụng đất hầu nhkhông tồn tại Thời kỳ du mục con ngời sống trong lều cỏ những vùng đất cónớc và đồng cỏ bắt đầu đợc sử dụng Khi xuất hiện ngành trồng trọt với nhữngcông cụ sản xuất thô sơ diện tích đất đai đợc sử dụng tăng lên nhanh chóng,năng lực sử dụng và ý nghĩa kinh tế của đất đai cũng gia tăng Tuy nhiên trình

độ sử dụng vẫn còn rất thấp phạm vi sử dụng cũng rất hạn chế mang tính kinhdoanh thô, đất khai phá nhiều nhng thu nhập rất thấp Với sự tăng trởng củadân số và phát triển của kinh tế kỹ thuật văn hoá và khoa học quy mô phạm vi

và chiều sâu của việc sử dụng đất ngày một nâng cao yêu cầu sinh hoạt vậtchất và tinh thần của ngời dân ngày một nâng cao các nghành nghề cũng pháttriển theo xu hớng phức tạp và đa dạng dần phạm vi sử dụng đất càng mởrộng

Cùng với việc phát triển sử dụng đất theo không gian trình độ tập trungcũng sâu hơn Đất canh tác cũng nh đất sử dụng vào các mục đích khác đều đ-

ợc phát triển theo hớng kinh doanh tập trung với diện tích đất ít nhng hiệu quả

sử dụng cao

Tuy nhiên thời kỳ quá độ chuyển từ kinh doanh quảng canh sang kinhdoanh thâm canh cao trong sử dụng đất là một quá trình lâu dài Để nâng caosức sản xuất và sức tải của một đơn vị diện tích đòi hỏi phải liên tục nâng mức

đầu t về vốn và lao động thờng xuyên cải tiến kỹ thuật và công tác quản lý ởnhững khu vực khác nhau của một vùng hoặc một quốc gia do có sự khác nhau

về trình độ phát triển kinh tế kỹ thuật cũng nh các điều kiện đặc thù, do đóphải áp dụng linh hoạt sáng tạo nhiều phơng thức tuỳ từng thời điểm khácnhau

4.2 Cơ cấu sử dụng đất phát triển theo hớng phức tạp hoá và chuyên môn hoá.

Khoa học kỹ thuật và kinh tế của xã hội phát triển, sử dụng đất đai từhình thức quảng canh chuyển sang thâm canh đã kéo theo xu thế từng bớcphức tạp hoá và chuyên môn hoá cơ cấu sử dụng đất.

Thực tế cho thấy khi kinh tế phát triển nhu cầu của con ngời về vật chấtvăn hoá tinh thần và môi trờng ngày một nâng cao sẽ trực tiếp hoặc gián tiếp

đòi hỏi yêu cầu cao hơn đối với đất đai ở thời kỳ mức sống còn thấp việc sửdụng đất chủ yếu tập trung vào sản xuất nông nghiệp nhằm giải quyết vấn đềthờng nhật của cuộc sống là đủ cơm ăn áo mặc và chỗ ở Khi đời sống nângcao, chuyển sang giai đoạn hởng thụ, sử dụng đất ngoài việc sản xuất vật chấtphải thoả mãn đợc nhu cầu vui chơi, giải trí, văn hoá thể thao và môi trờngtrong sạch đã làm cho cơ cấu sử dụng đất phức tạp hơn

Tiến bộ khoa học kỹ thuật đã cho phép mở rộng khả năng kiểm soát tựnhiên của con ngời, áp dụng các biện pháp bồi bổ và cải tạo sẽ nâng cao sứcsản xuất của đất đai, thoả mãn các loại nhu cầu của xã hội Trớc đây việc sửdụng đất rất hạn chế trong kinh tế và khoa học kỹ thuật còn ở trình độ thấp,chủ yếu sử dụng bề mặt đất đai, nông nghiệp thì độc canh, đất lâm nghiệp,

đồng cỏ mặt nớc ít đợc khai thác Khi khoa học kỹ thuật hiện đại phát triển,ngay cả đất xấu cũng đợc khai thác triệt để, hình thức sử dụng đa dạng, ruộngnớc phát triển đã làm cho nội dung sử dụng đất ngày một phức tạp hơn theohớng sử dụng toàn diện, triệt để các chất dinh dỡng, sức tải, vật chất cấu thành

và sản phẩm của đất đai để phục vụ con ngời

Hiện đại hoá nền kinh tế quốc dân vào phát triển kinh tế hàng hoá dẫn

đến sự phân công trong sử dụng đất theo hớng chuyên môn hoá Do đất đai có

đặc tính khu vực mạnh, sự sai khác về u thế tài nguyên hết sức rõ rệt, phơng ớng và biện pháp sử dụng đất của các vùng rất khác nhau Để sử dụng hợp lý

h-đất đai, đạt đợc sản lợng và hiệu quả kinh tế cao nhất cần có sự phân công vàchuyên môn hoá theo khu vực Cùng với việc đầu t, trang bị và ứng dụng cáccông cụ kỹ thuật, công cụ quản lý hiện đại sẽ nảy sinh yêu cầu phát triển cácvùng sản xuất nông nghiệp có quy mô lớn và tập trung, đồng thời cũng hìnhthành các khu vực chuyên môn hoá sử dụng đất khác nhau về quy mô và diệntích

4.3 Sử dụng đất đai phát triển theo hớng xã hội hoá và công hữu hoá.

Sự phát triển của khoa học kỹ thuật và xã hội dẫn tới việc xã hội hoásản xuất Mỗi vùng đất thực hiện sản xuất tập trung một loại sản phẩm và hỗtrợ bổ xung lẫn nhau đã hình thành nên sự phân công hợp tác mang tính xã hộihoá sản xuất, cũng nh xã hội hoá việc sử dụng đất đai

Đất đai là cơ sở vật chất và công cụ để con ngời sinh sống và xã hội tồntại Vì vậy việc chuyên môn hoá theo yêu cầu xã hội hoá sản xuất phải đápứng nhu cầu của xã hội hớng tới lợi ích cộng đồng và tiến bộ xã hội Ngay cả

ở chế độ xã hội mà mục tiêu sử dụng đất chủ yếu vì lợi ích t nhân, những vùng

đất đai hớng dụng cộng đồng: Nguồn nớc, núi rừng, khoáng sản, sôngngòi vẫn cần có những quy định về chính sách thực thi hoặc tiến hành côngquản, kinh doanh của nhà nớc nhằm ngăn chặn, phòng ngừa việc t hữu tạonên những mâu thuẫn gay gắt của xã hội

Xã hội hoá sử dụng đất đai là sản phẩm tất yếu và là yêu cầu kháchquan của sự phát triển xã hội hoá sản xuất Vì vậy xã hội hoá sử dụng đất vàcông hữu hoá là xu thế tất yếu Muốn kinh tế phát triển và thúc đẩy xã hội sảnxuất cao hơn, cần phải thực hiện xã hội hoá và công hữu hoá sử dụng đất

II/ Vai trò quản lý nhà nớc trong quá trình sử dụng đất đai.

1 Quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất

'Quy hoạch và kế hoạch ' là việc xác định của một trật tự nhất định bằngnhững hoạt động nh: Phân bố, bố trí, sắp xếp, tổ chức 'Đất đai' là một phầnlãnh thổ nhất định (vùng đất, khoảnh đât, mảnh đất ) có vị trí, hình thể, diệntích với những tính chất tự nhiên đặc điểm tạo thành (đặc tính thổ nhỡng, địahình, địa chất, thuỷ văn ), tạo ra những điều kiện nhất định cho việc sử dụngtheo các mục đích khác nhau Nh vậy, để sử dụng đất cần phải làm quy hoạch

và kế hoạch đây là quá trình nghiên cứu, lao động sáng tạo nhằm xác định ýnghĩa mục đích của từng phần lãnh thổ và đề xuất một trật tự sử dụng nhất

định

Về mặt bản chất cần đợc xác định dựa trên quan điểm nhận thức: Đất

đai là đối tợng của các mối quan hệ sản xuất trong lĩnh vực sử dụng đất đai(gọi là các mối quan hệ đất đai) và việc tổ chức sử dụng đất nh: ("T liệu sảnxuất đặc biệt" gắn chặt với phát triển kinh tế - xã hội) Nh vậy quy hoạch và

kế hoạch sử dụng đất đai sẽ là một hiện tợng kinh tế - xã hội thể hiện đồngthời 3 tính chất: Kinh tế, kỹ thuật và pháp chế

Trong đó cần tìm hiểu:

- Tính kinh tế: Thể hiện bằng hiệu quả sử dụng đất đai

- Tính kỹ thuật: Bao gồm các tác nghiệp chuyên môn kỹ thuật nh: Điềutra, khảo sát, xây dựng bản đồ, khoanh định, xử lý số liệu

- Tính pháp chế: Xác nhận tính pháp lý về mục đích và quyền sử dụng

đất theo định hớng nhằm đảm bảo sử dụng và quản lý đất đai đúng pháp luật

Từ đó có thể tạm đa ra khái niệm: "Quy hoạch và kế hoạch sử dụng

đất đai là hệ thống các biện pháp kinh tế, kỹ thuật và pháp chế của Nhà nớc về tổ chức sử dụng và quản lý đất đai đầy đủ, hợp lý, khoa học và có hiệu quả cao nhất thông qua việc phân bổ quỹ đất đai và tổ chức sử dụng

đất đai nh một t liệu sản xuất, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất của xã hội, tạo điều kiện bảo vệ đất đai và môi trờng".

Từ những phân tích nêu trên cho thấy việc định hớng sử dụng đất đai có

ý nghĩa đặc biệt quan trọng không chỉ cho trớc mắt và cả lâu dài Căn cứ vào

đặc điểm điều kiện tự nhiên, phơng hớng, nhiệm vụ và mục tiêu phát triểnkinh tế - xã hội của mỗi vùng lãnh thổ, định hớng sử dụng đất đai đợc tiếnhành nhằm định hớng cho các cấp, các ngành trên địa bàn, lập định hớng và

kế hoạch sử dụng đất đai chi tiết của mình; Xác lập sự ổn định về mặt pháp lýcho công tác quản lý Nhà nớc về đất đai; Làm cơ sở để tiến hành giao cấp đất

và đầu t để phát triển sản xuất, đảm bảo an toàn lơng thực, phục vụ các nhucầu dân sinh, văn hoá - xã hội

Mặt khác, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai còn là biện pháp hữuhiệu của Nhà nớc nhằm tổ chức lại việc sử dụng đất đai theo đúng mục đích,hạn chế sự chồng chéo gây lãng phí đất đai, tránh tình trạng chuyển mục đíchtuỳ tiện, làm giảm sút nghiêm trọng quỹ đất nông, lâm nghiệp; Ngăn chặn cáchiện tợng tiêu cực, tranh chấp, lấn chiếm huỷ hoại đất, phá vỡ cân bằng sinhthái, gây ô nhiễm môi trờng dẫn đến sự tổn thất hoặc kìm hãm sản xuất, pháttriển kinh tế - xã hội và các hậu quả khó lờng về tình hình bất ổn định chínhtrị, an ninh quốc phòng ở từng địa phơng, đặc biệt là trong giai đoạn chuyểnsang nền kinh tế thị trờng

2 Chế độ đất đai

- Chế độ sở hữu đất đai:

Xét về nguồn gốc , đất đai là sản phẩm của tự nhiên có trớc lao

động và do vậy là tài sản chung của xã hội Trong quá trình vận động, đất đaitrở thành t liệu sản xuất đặc biệt, một yếu tố hết sức quan trọng cho các quátrình sản xuất, cho các hoạt động kinh tế xã hội Xuất phát từ đặc điểm đất

đai, chế độ sở hữu đất đai cũng có những đặc thù riêng Dới các chế độ phongkiến và t bản , đại bộ phận đất đai thuộc sở hữu t nhân, cho nên pháp luật chủyếu nhằm duy trị bảo vệ quyền lợi sở hữu t nhân đối với đất đai ở nớc ta, quátrình chuỷển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập chung sang nền kinh tế thị tr-ờng có sự quản lý của nhà nớc đã và đang đặt ra một yêu cầu khách qua làphải xây dựng và hoàn thiện chế độ sở hữu đất đai cho phù hợp với cơ chếmới Nhà nớc ta là chủ thể đặc biệt của quyền sở hữu đất đai đất đai trên toàn

bộ lãnh thổ của cả nớc thuộc quyền sở hữu Nhà nớc Trên cơ sở đó Nhà nớcvừa là chủ thể quyền sở hữu , vừa là chủ thể quản lý đối với đất đai

- Chế độ sử dụng đất đai

Chế độ sử dụng đất đai là một chế định quan trọng của Luật đất đai Nóbao gồm các quy phạm pháp luật quy định và bảo vệ quyền và nghía vụ củacác tổ chức, hộ gia đình, cá nhân đợc Nhà nớc giao đất, cho thuê đất để sửdụng Nhà nớc là chủ sử hữu toàn bộ đất đai trên phạm vi cả nớc, có quyềnchiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt đất đai Tuy nhiên, đất đai là tliệu sản xuất đặc biệt, trên thực tế Nhà nớc không trực tiếp sử dụng đất màgiao một phần đất đai cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân trong qua trình sửdụng đất đai điều đó một mặt thể hiện ý chí của Nhà nớc đối với chức năngnắm quyền lực trong tay, ban hành luật pháp, mặt khác biểu hiện ý chí củaNhà nớc với t cách là ngời chủ sở hữu đất đai Thông qua các quy phạm phápluật về đất đai Quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ của ngời sử dụng đất đai

là cơ sở pháp lý để ngời sử dụng đất tuân thủ nhằm sử dụng đất đai hợp pháp,

đạt hiệu quả kinh tế cao và tiết kiệm Chính vì lẽ đó mà việc hoàn thiện chế độquản lý sử dụng đất đai là rất cần thiết

Chế độ quản lý Nhà nớc đối với đất đai là toàn bộ các quy phạm phápluật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình quản lý Nhà nớc

đối với đất đai Các quan hệ xã hội đối với đất đai bao gồm quan hệ về sởhữu đất đai, quan hệ về sử dụng đất đai, quan hệ về phân phối các sản phẩm đ-

ợc tạo ra do sử dụng đất

Chế độ quản lý Nhà nớc đối với đất đai đợc bắt nguồn từ nội dung quản

lý Nhà nớc đối với đất đai Nội dung quản lý Nhà nớc đối với đất đai baogồm những hoạt động của các cơ quan Nhà nớc có thẩm quyền để thực hiệnquyền sở hữu của Nhà nớc và bảo vệ quyền sở hữu đó về đất đai Nó bao gồmcác hoạt động của Nhà nớc trong việc nắm tình hình sử dụng đất đai, hoạt

động của Nhà nớc về việc phân phối và phân phối lại quỹ đất đai trên cơ sở kếhoạch và quy hoạch đất đai Các hoạt động của Nhà nớc về kiểm tra, giám sát

quá trình sử dụng đất đai Quá trình hoạt động của các cơ quan Nhà nớc có

thẩm quyền về quản lý đất đai đợc diễn ra đa dạng biểu hiện ở những quan hệ

giữa các cơ quan Nhà nớc với nhau và giữa các cơ quan Nhà nớc đối với các

đối tợng sử dụng đất

Chơng II: hiện trạng sử dụng đất nông-lâm nghiệp

của huyện sơn động tỉnh bắc giang

I đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện

sơn động

1 Điều kiện tự nhiên.

a Vị trí địa lý

Sơn Động là huyện miền núi phía Đông của tỉnh Bắc Giang, có diện

tích tự nhiên 84.432,4 ha, bằng 22,09% diện tích tự nhiên của tỉnh và là huyện

có diện tích tự nhiên lớn thứ 2 trong tỉnh

Huyện Sơn Động nằm trong tọa độ địa lý:

Từ 1060 41/ 11// đến 1070 02/ 40// kinh độ Đông

Từ 210 08/ 46// đến 210 30/ 28// vĩ độ Bắc

Phía Bắc giáp tỉnh Lạng Sơn

Phía Đông và phía Nam giáp tỉnh Quảng Ninh

Phía Tây giáp huyện Lục Ngạn và Lục Nam - tỉnh Bắc Giang

Trung tâm huyện lỵ là thị trấn An Châu, nằm trên ngã ba của quốc lộ 31

và quốc lộ 279, cách thị xã Bắc Giang 80 km về phía Đông - Bắc

Là huyện miền núi nhng Sơn Động có điều kiện để giao lu kinh tế, văn

hóa với các huyện khác trong tỉnh, với các tỉnh lân cận và với Trung Quốc qua

cửa khẩu tỉnh Quảng Ninh và Lạng Sơn

b Địa hình, địa mạo

Sơn Động có địa hình đặc trng miền núi, bị chia cắt mạnh, hớng dốc

chính từ Đông Bắc xuống Tây Nam, độ dốc khá lớn, đặc biệt là các xã nằm

ven dãy núi Yên Tử (bình quân trên 25o) Huyện có độ cao trung bình 450 m,

cao nhất là đỉnh núi Yên Tử 1.068 m, và các đỉnh Bảo Đài 875 m, Ba Nồi 862 m

( đều thuộc dãy Yên Tử ), thấp nhất là 52 m thuộc khu vực thung lũng sông

Lục Nam Ngoài ra huyện còn có các cánh đồng nhỏ, hẹp nằm xen kẽ với

những dải đồi núi

Nhìn chung, Sơn Động nằm trong khu vực núi cao, có đặc điểm địa

hình, địa mạo khá đa dạng, cao hơn các khu vực xung quanh, độ dốc lớn, là

đầu nguồn của sông Lục Nam nên việc khai thác sử dụng đất đai phải gắn với

phát triển rừng, bảo vệ đất, bảo vệ môi trờng Nó có ý nghĩa hết sức quan

trọng đối với sản xuất và đời sống nhân dân trong huyện nói riêng và cả khu

vực hạ lu nói chung

c Khí hậu

Huyện Sơn Động nằm cách bờ biển Quảng Ninh không xa, nhng do bị

án ngữ bởi dãy núi Yên Tử ở phía Đông nên Sơn Động có đặc điểm khí hậu

lục địa vùng núi Hàng năm có 4 mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông Mùa Xuân và

Thu là 2 mùa chuyển tiếp, khí hậu ôn hòa, mùa Hạ nóng và mùa Đông lạnh

Theo chế độ ma có thể chia khí hậu của huyện thành 2 mùa:

- Mùa ma từ tháng 4 đến tháng 9, hớng gió thịnh hành là gió Đông

Nam, nhiệt độ cao nhất trung bình tháng là 32,90C, ma nhiều, lợng ma chiếm

85% lợng ma cả năm, tập trung vào các tháng 7 và tháng 8 ( trung bình tháng

8 là 304 mm )

- Mùa khô từ tháng 10 năm trớc đến tháng 3 năm sau, hớng gió thịnh

hành là gió Đông Bắc, nhiệt độ thấp nhất trung bình tháng là 11,60C Mùa này

lợng ma ít, chiếm 15% của cả năm (tháng 1 lợng ma trung bình chỉ đạt 15,2

mm), khí hậu khô hanh, độ ẩm thấp, nhiệt độ xuống thấp do ảnh hởng của gió

mùa Đông Bắc, đã ảnh hởng đến sự sinh trởng và phát triển của một số cây

trồng vật nuôi

Có thể tóm tắt các nét đặc trng về khí hậu của Sơn Động nh sau:

* Nhiệt độ: Nhiệt độ trung bình hàng năm là 22,60C

Nhiệt độ trung bình cao nhất: 32,90C

Nhiệt độ trung bình thấp nhất: 11,60C

Nhiệt độ thấp tuyệt đối: - 2,80C

Biên độ nhiệt giữa ngày và đêm không quá cao: từ 6,40C đến 9,90C

Tổng tích ôn tơng đối cao thuận lợi cho việc phát triển nhiều loại cây

trồng, trong năm có thời gian nhiệt độ xuống thấp thích hợp cho phát triển của

một số cây ăn quả nhất là cây vải thiều

* Lợng ma: Lợng ma trung bình cả năm là 1.564 mm, thuộc khu vực có

lợng ma trung bình trong vùng Số ngày ma trung bình trong năm là 128,5

ngày, những ngày có lợng ma lớn nhất thuộc mùa ma, vào tháng 8, đạt 310,6

mm

* Nắng: Sơn Động nằm trong khu vực có lợng bức xạ trung bình so với

vùng khí hậu nhiệt đới Số giờ nắng trung bình cả năm là 1.571 giờ, bình quân

số giờ nắng trong ngày đạt 4,3 giờ, tháng có số giờ nắng cao nhất là tháng 7

(199 giờ ), cho phép nhiều loại cây trồng phát triển và trồng đợc nhiều vụ

trong năm

* Độ ẩm không khí: Độ ẩm không khí trung bình cả năm là 81%, các

tháng có độ ẩm cao thờng rơi vào mùa ma, cao nhất là tháng 8 (86%), thấp

nhất vào tháng 12 (77%) và tháng 1 (78%)

* Lợng bốc hơi: Lợng bốc hơi trung bình hàng năm 961,2 mm, tháng có

lợng bốc hơi cao nhất là tháng 5 (112,3 mm) và thấp nhất vào tháng 2

(61,8mm)

* Chế độ gió, bão: Huyện nằm trong khu vực chịu ảnh hởng của gió

mùa, với 2 hớng gió chính: Gió mùa Đông Bắc và gió mùa Đông Nam Tốc độ

gió trung bình 1,1 m/s Do nằm trong khu vực che chắn bởi vòng cung Đông

Triều nên huyện ít chịu ảnh hởng của bão

* Các hiện tợng thời tiết khác:

Sơng mù: Số ngày sơng mù trung bình hàng năm là 75,9 ngày, nhiều

nhất vào các tháng 9 (12,8 ngày) và tháng 10 (14 ngày)

Sơng muối: Số ngày có sơng muối không đáng kể, trung bình hàng năm

có 1,1 ngày và chỉ rơi vào tháng 12 và tháng 1 năm sau

Ma phùn: Số ngày có ma phùn trung bình hàng năm 16,6 ngày Đặc biệt

trong các tháng mùa xuân ( khi cây ăn quả ra hoa) số ngày có ma phùn không

đáng kể ( từ 1-5 ngày), ít ảnh hởng đến sự thụ phấn và kết quả của cây trồng

Ma đá: Theo số liệu quan trắc khí tợng nhiều năm cho thấy trên địa bàn

huyện hầu nh không có ma đá

(Chi tiết xem biểu 34 - Phần phụ biểu)

Do tác động của các yếu tố địa hình nên Sơn Động đợc chia thành 3 khu

vực khí hậu đặc trng:

- Khu vực 1: Gồm các xã Yên Định, Long Sơn, Dơng Hu, Bồng Am,

Tuấn Đạo, Thanh Luận và Thanh Sơn Do ảnh hởng của dãy Yên Tử nên mùa

ma trong khu vực thờng đến sớm hơn các khu vực khác 20 - 30 ngày

- Khu vực 2: Gồm các xã Thạch Sơn, Phúc Thắng, Cẩm Đàn, Giáo

Liêm, Chiên Sơn, Quế Sơn, mùa ma đến muộn và ma ít hơn các vùng khác

- Khu vực 3: Gồm Thị trấn, An Châu, An Lập, An Bá, Vân Sơn, Hữu

Sản, An Lạc, Lệ Viễn, Vĩnh Khơng, có lợng ma và độ ẩm khá lớn, điều kiện

khí hậu tơng đối thuận lợi

- Sông Tuấn Đạo hay còn gọi là sông Thanh Luận, bắt nguồn từ khu vực

2 xã Thanh Sơn, Thanh Luận, dài 11 km

- Sông Lục Nam, còn có tên là sông Bè, sông Còng, bắt nguồn từ Hữu

Sản, An Lạc nơi có khu rừng nhiệt đới tự nhiên Khe Rỗ, đây là nguồn sinh

thủy lớn nhất của sông Lục Nam Nhánh chính chảy trong địa phận Sơn Động

dài khoảng 40 km, từ Khe Rỗ sông chảy theo hớng Đông Bắc - Tây Nam, đến

Lệ Viễn sông đổi theo hớng Đông Tây về Cẩm Đàn gặp các nhánh sông

Thanh Luận, sông Cẩm Đàn rồi sang đất Lục Ngạn

Nhìn chung mật độ sông suối của huyện khá dày, nhng đa phần là đầu

nguồn nên lòng sông, suối hẹp, độ dốc lớn, lu lợng nớc hạn chế, đặc biệt là về

mùa khô

e.Tài nguyên thiên nhiên

* Tài nguyên đất

Tổng diện tích đất tự nhiên của huyện là 84.432,4 ha và có những đặc

điểm chính sau:

- Căn cứ vào nguồn gốc phát sinh, huyện Sơn Động có hai nhóm đất

chính:

+ Nhóm đất địa thành, đợc phát sinh tại chỗ do sự phong hóa trong quá

trình hình thành đất lâu dài

+ Nhóm đất thủy thành, đợc bồi tích trong quá trình bồi tụ của phù sa

của các sông

- Căn cứ vào tính chất đất, toàn huyện có 7 loại đất chính:

+ Đất đỏ vàng trên phiến thạch sét (Fs), là loại đất có diện tích lớn nhất,

phân bố ở hầu hết các xã trên địa bàn huyện Loại đất này phân bố trên các

vùng đồi núi, có độ dốc tơng đối lớn, tầng đất dầy từ 30 cm đến trên 1 m Đất

có kết cấu tốt, khả năng giữ nớc và giữ phân khá, thích hợp cho phát triển lâm

nghiệp, nhiều khu vực thuận lợi cho trồng cây công nghiệp và cây ăn quả ( vải

thiều, nhãn, mận )

+ Đất vàng nhạt trên đá cát và đá dăm cuội kết (Fq), diện tích nhỏ

(khoảng 7.000 ha ), nhng khá tập trung, phân bố ở các khu vực núi cao và đồi

có độ dốc lớn thuộc các xã An Lạc, An Châu, Vĩnh Khơng, Dơng Hu Loại

đất này chủ yếu thích hợp cho phát triển rừng, một số ít diện tích có thể trồng

cây ăn quả

+ Đất đỏ vàng biến đổi do trồng lúa nớc (Fl), diện tích khoảng 3.500 ha,

tập trung thành các cánh đồng bằng phẳng, thuộc các xã Hữu Sản, Thạch Sơn,

Yên Định, An Châu, An Lập Loại đất này có tầng khá dầy, thích hợp cho

trồng lúa, tuy nhiên hiện nay đã có những khu vực do quá trình sử dụng đất

cha hợp lý, còn nặng về khai thác mà không chú ý đến bồi dỡng đất nên cũng

đã bị bạc màu

+ Đất phù sa ngòi suối (Pj), diện tích khoảng 2.7000 ha Phân bố thành

các dải nhỏ ven các suối trong huyện, tập trung nhiều ở An Châu, Yên Định,

Cẩm Đàn, Bồng Am, Thạch Sơn, Nằm trên địa hình bằng phẳng ( độ dốc từ

0 - 80 ) Là loại đất chủ yếu để cấy lúa, trồng cây rau màu, lơng thực

+ Đất bạc màu trên phù sa cổ (B), diện tích nhỏ, tập trung ở vùng đồi

núi trọc thuộc các xã Bồng Am, Tuấn Đạo, Thanh Sơn, Thanh Luận, Vĩnh

Kh-ơng, Loại đất này tuy nghèo đạm, lân và mùn song lại có u điểm là giàu

kali, đất tơi xốp, thoát nớc tốt, thích hợp với các loại cây lấy củ nh khoai các

loại, cà rốt, đậu, lạc, rau và thuốc lá

+ Đất nâu tím trên đá sét màu tím và đất dốc tụ, hai loại đất này chỉ có ở

xã Dơng Hu, phía Đông Nam của huyện, là loại đất phân bố kẹp giữa các núi

đồi là sản phẩm dốc tụ thung lũng

Tóm lại, đặc điểm đất đai của huyện khá đa dạng, phong phú với

nhiều loại đất đợc phân bố ở cả địa hình bằng và địa hình dốc, cho phép

phát triển hệ sinh thái nông - lâm nghiệp với nhiều loại cây trồng có giá

trị, từ cây lơng thực nh lúa và rau màu trên các dải đất phù sa, đến việc

khai thác đất dốc vào phát triển lâm nghiệp Đặc biệt nếu sử dụng hợp lý

đất đai vừa tạo độ che phủ tránh xói mòn vừa trồng cây ăn quả đem lại giá

trị kinh tế cao

* Tài nguyên nớc

Nguồn nớc của huyện chủ yếu là nớc ở các sông suối và hồ ao, trong đó

sông Lục Nam là nguồn cung cấp nớc chính cho huyện Các sông, suối đều là

đầu nguồn nên lòng sông nhỏ hẹp, độ dốc lớn, chênh lệch lu lợng nớc giữa các

mùa khá lớn Mùa khô thờng gây hạn hán, ảnh hởng đến sản xuất nông, lâm

nghiệp

Ngoài diện tích sông suối 1.292 ha ( chiếm 1,53% diện tích tự nhiên )

trong huyện còn có 65 hồ chứa lớn nhỏ và 50 đập dâng các loại Đây chính là

nguồn cung cấp nớc quan trọng cho sản xuất và sinh hoạt của nhân dân trong

huyện Về nguồn nớc ngầm hiện tại cha đợc điều tra, khảo sát để đánh giá về

trữ lợng và chất lợng Qua điều tra sơ bộ các giếng nớc trong huyện cho thấy

việc khai thác nớc ngầm còn gặp khó khăn, một số khu vực tổ chức khoan

khai thác rất tốn kém, do mực nớc ngầm ở khá sâu, nhìn chung chất lợng nớc

ngầm khá tốt

Tóm lại, nguồn cung cấp nớc chủ yếu hiện nay của huyện vẫn từ nguồn

nớc mặt, song chất lợng cha thật tốt, cần phải xử lý cả về vật lý và hóa học để

đảm bảo có nớc sạch, hơn thế nữa là việc giữ gìn và phòng hộ nguồn sinh thủy

- đó là việc trồng rừng và bảo vệ các khu rừng đầu nguồn

* Tài nguyên rừng

Năm 2000, huyện Sơn Động có 39.125 ha rừng, trong đó diện tích rừng

tự nhiên 34.682 ha chiếm 88,64% diện tích đất có rừng, diện tích rừng trồng

4.443 ha chiếm 11,36% diện tích đất có rừng

Rừng tự nhiên phân bố chủ yếu ở các xã An Lạc, Vân Sơn, Hữu Sản,

D-ơng Hu, Bồng Am, Tuấn Đạo đặc biệt là khu rừng đặc dụng: Khu bảo tồn

thiên nhiên Khe Rỗ ( xã An Lạc ) Thảm thực vật rừng ở đây vẫn còn có độ

che phủ lớn ( 68% ), chủ yếu là các loài cây bản địa và các loại gỗ quí, nh:

Lim, lát, pơ - mu, gụ, nghiến, dẻ Tổng trữ lợng gỗ rừng tự nhiên của huyện

khoảng 600 - 700 nghìn m3, lợng tăng trởng bình quân 2%/ năm

Diện tích rừng trồng ngày càng tăng với các loại cây phù hợp đặc điểm

của địa phơng nh các giống keo tai tợng, trám, thông, lát Những năm gần

đây nhân dân đã chú ý nhiều đến việc trồng các loại cây ăn quả, trồng rừng

theo chơng trình 327, chơng trình phủ xanh đất trống đồi núi trọc, do đó thảm

thực vật ở các vùng dự án ngày càng phát triển

Về động vật, trớc đây khi diện tích rừng tự nhiên còn lớn, rừng Sơn

Động có rất nhiều loài chim, thú quí hiếm nh: Hổ, báo, hơu, nai, gấu, lợn

rừng, khỉ Hiện nay do rừng đã bị khai thác nhiều và do con ngời săn bắn nên

chỉ còn lại một số loài nh: Khỉ, nai, lợn rừng Đặc biệt là ở Khu bảo tồn thiên

nhiên Khe Rỗ có loài Voọc Đen khoảng 60 con - là loài động vật quí hiếm ở

Việt Nam cũng nh trên thế giới

* Tài nguyên khoáng sản

Sơn Động có mỏ đá xây dựng ở Vân Sơn, đây là nguồn nguyên liệu

chính để sản xuất vật liệu xây dựng Ngoài ra Sơn Động còn có mỏ đồng ở xã

Cẩm Đàn, mỏ than đá ở Đồng Rì - Thanh Luận, nhng trữ lợng không lớn, chất

lợng thấp, điều kiện khai thác gặp nhiều khó khăn Nhìn chung tài nguyên

khoáng sản của huyện nghèo cả về chủng loại và trữ lợng

f Cảnh quan môi trờng

- Về cảnh quan

Những dãy núi cao ở phía Bắc và chạy dài dọc theo phía Đông của

huyện, xen kẽ với các dải đồi thấp, các vùng bằng, thung lũng đan xen và hệ

thống sông, suối, hồ ao đã tạo nên một cảnh quan khá hùng vĩ và thơ mộng

Nói đến những cảnh quan đẹp của Sơn Động ta không thể không nhắc đến

Sông Lục Nam, rừng nguyên sinh Khe Rỗ, những rừng lát, rừng thông và

những vờn đồi cây ăn quả

Sông Lục Nam trên địa bàn Sơn Động gồm 3 nhánh chính với tổng

chiều dài trên 70 km, đều là đầu nguồn của hệ thống sông nên có nhiều cảnh

sắc rất thơ mộng, tất cả các sông, suối đều nhỏ hẹp và chảy uốn khúc ven theo

các chân đồi, tạo ra các gềnh, thác đẹp, đặc biệt là sự kết hợp với cảnh thiên

nhiên kỳ thú trong khu rừng nguyên sinh Khe Rỗ

Hiện nay khi có chủ trơng phát triển kinh tế trang trại, phong trào trồng

cây ăn quả đang phát triển mạnh trong huyện đã tạo ra một diện mạo mới

Những quả đồi trọc khô cằn đợc phủ xanh bằng những cây vải thiều đầy sức

sống, kết hợp với mô hình nuôi ong lấy mật, đắp đập làm các hồ nuôi cá,

vừa tạo điều kiện để phát triển kinh tế vừa tạo ra những cảnh quan khá hấp

dẫn, làm cho cảnh quan của huyện ngày càng thêm phong phú và đa dạng

- Về môi trờng

Sơn Động là một huyện miền núi, nền kinh tế hiện nay chủ yếu dựa vào

phát triển nông - lâm nghiệp Trong một thời gian dài việc bảo vệ rừng, bảo vệ

hệ động - thực vật rừng không đợc chú trọng đã làm cho diện tích rừng cũng

nh các loại cây rừng, động vật quý hiếm giảm đi nghiêm trọng Tỷ lệ che phủ

chỉ đạt trên 40%, đã có ảnh hởng không nhỏ tới sự cân bằng sinh thái, từ việc

điều hoà môi trờng không khí, bảo vệ đất chống xói mòn, đến việc tạo nguồn

sinh thuỷ và điều hòa nguồn nớc Bên cạnh đó việc khai thác khoáng sản, phá

rừng làm rẫy, sử dụng phân hóa học, bụi đờng và chất thải sinh hoạt trong các

khu dân c đã gây ảnh hởng lớn đến môi trờng Đặc biệt gần đây có sự phát

triển tự phát, không theo quy hoạch của các lò gạch t nhân đã ảnh hởng đến

phát triển chăn nuôi, trồng trọt và sức khoẻ của nhân dân trong vùng

Tuy nhiên môi trờng của Sơn Động cơ bản vẫn giữ đợc trong sạch

Trong những năm gần đây, bảo vệ rừng và trồng rừng phủ xanh đất trống đồi

núi trọc đã đợc các cấp các ngành ở Trung ơng và địa phơng quan tâm, Khu

bảo tồn thiên nhiên Khe Rỗ đã đợc đầu t bảo vệ rừng và bảo tồn nguồn gen

động - thực vật Nhiệm vụ trồng rừng và bảo vệ rừng ngày càng đợc coi

trọng vì vậy thảm thực vật của huyện ngày càng phát triển, góp phần quan

trọng trong việc cải tạo môi trờng sinh thái

2 điều kiện kinh tế - xã hội huyện Sơn Động

a Khái quát thực trạng phát triển kinh tế

- Tăng trởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Trong những năm qua, thực hiện đổi mới cơ chế kinh tế, cùng với sự

phát triển về kinh tế - xã hội của tỉnh Bắc Giang và cả nớc, tình hình kinh tế

của huyện từng bớc đi lên ổn định

Trong giai đoạn 1991 - 1995, nền kinh tế của huyện đã có b ớc tăng

tr-ởng với nhịp độ cao Giá trị của các ngành sản xuất tăng bình quân hàng

năm 7,5% Thu nhập bình quân đầu ngời năm 1995 đạt 723 nghìn đồng

(t-ơng đ(t-ơng 65,5 USD)

Thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội trong thời kỳ 1996

-2000 nền kinh tế của huyện có sự chuyển biến tích cực, đúng h ớng Ước

tính từ năm 1998 đến năm 2000, tăng trởng kinh tế của huyện đạt xấp xỉ

10%/năm, trong đó giá trị sản xuất: Nông nghiệp tăng 6,3%, lâm nghiệp

tăng 55%, tiểu thủ công nghiệp tăng 39% và ngành th ơng mại dịch vụ tăng

40% Nền kinh tế của huyện đã xuất hiện nhiều mô hình làm ăn khá trên

các lĩnh vực nông - lâm nghiệp và dịch vụ, đặc biệt là mô hình kinh tế trang

trại khai thác tiềm năng đất đồi, phát triển rừng và trồng cây ăn quả, thả cá,

nuôi ong lấy mật, đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao, đã mở ra h ớng đi

quan trọng để phát triển kinh tế trong những năm tới trên địa bàn huyện

Năm 2000, giá trị tổng sản phẩm đạt 107.349 triệu đồng, bình quân giá trị

các ngành sản xuất tăng 17,2% và thu nhập bình quân đầu ngời đạt khoảng

1.531 nghìn đồng, Tuy nhiên, trong nền kinh tế của huyện, nông - lâm

nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng cao ( trên dới 90% ) và còn mang nặng tính tự

cấp, tự túc

- Phát triển một số ngành chính

+ Ngành nông - lâm nghiệp - thuỷ sản:

- Nông nghiệp: Sản xuất nông nghiệp trong thời gian qua có sự tăng

trởng liên tục, giá trị sản xuất nông nghiệp từ 46,40 tỷ đồng năm 1995 tăng

lên 65,06 tỷ đồng năm 1999 (theo giá cố định năm 1994), bình quân tăng

8,8% /năm Giá trị tổng sản lợng nông nghiệp năm 2000 đạt 69.870 triệu

đồng, chiếm 65,11% giá trị tổng sản lợng của nền kinh tế Diện tích đất

nông nghiệp tăng từ 3.159,27 ha năm 1990 lên 8.592,96 ha vào năm 2000,

bình quân mỗi năm tăng 543 ha

+ Trồng trọt: Trong những gần đây, mặc dù sản xuất còn gặp rất

nhiều khó khăn do ảnh hởng của thiên tai hạn hán, sâu bệnh, nhng ngành

trồng trọt vẫn giữ thế ổn định và chuyển dịch cơ cấu cây trồng đúng h ớng,

đặc biệt là khai thác triệt để diện tích đất lúa, chuyển dần đất n ơng rẫy, đồi

trọc sang trồng cây ăn quả đem lại giá trị kinh tế cao Năm 2000 tổng diện

tích gieo trồng 6.285,30 ha, năng suất lúa đạt 30,5 tạ/ha, sản l ợng quy thóc

14.715,80 tấn, bình quân lơng thực 277,70 kg/ngời Giá trị sản lợng cây ăn

quả đạt 4 tỷ đồng

+ Chăn nuôi: Do có sự phân vùng kinh tế, xác định rõ vùng phát triển

lâm nghiệp, vùng chăn nuôi và tác động của khoa học kỹ thuật, sự hỗ trợ

của Nhà nớc, đàn gia súc, gia cầm phát triển nhanh và liên tục Năm 2000

đàn trâu có 18,024 con, đàn bò 1000 con, đàn lợn 26.500 con và đàn ong

2.500 đàn, sản lợng thịt hơi 22.000 tấn, sản lợng cá thịt 90 tấn

Sản xuất nông nghiệp trong thời gian qua có bớc phát triển đã góp

phần ổn định đời sống nhân dân, nhng cha ổn định, cha tạo ra những sản

phẩm mũi nhọn, sản xuất vẫn mang tính tự cấp, tự túc, năng suất thấp, chất

lợng cha cao Nguyên nhân chính một phần do cha đợc đầu t đúng mức,

việc ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật cha đợc rộng rãi mặt khác do tập quán

sản xuất của nhân dân cha đợc đổi mới

- Lâm nghiệp: Đợc sự quan tâm của Tỉnh và Trung ơng, các chơng

trình dự án chăm sóc, bảo vệ và trồng rừng triển khai trên địa bàn đạt kết

quả khả quan: Trong thời gian 1996 - 2000 toàn tuyện đã trồng mới 4.419,7

ha rừng, khoanh nuôi tái sinh bảo vệ 33.991,0 ha Giá trị sản l ợng lâm

nghiệp năm 2000 đạt 29.864 triệu đồng, chiếm 27,81% giá trị tổng sản

phẩm của nền kinh tế Tuy nhiên sản xuất lâm nghiệp cũng còn nhiều hạn

chế bất cập, đất trống đồi núi trọc còn nhiều, hiệu quả kinh doanh lâm

nghiệp thấp, nạn chặt phá rừng vẫn xẩy ra và cha ngăn chặn đợc

- Thủy sản: Diện tích đất có nặt nớc nuôi cá của huyện là 35,67 ha,

chủ yếu nuôi thả tự nhiên nên năng suất, sản lợng hàng năm đạt thấp Năm

2000, sản lợng cá đạt khoảng 90 tấn

+ Ngành công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp:

Trong những năm gần đây, ngành công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp

của huyện có bớc tăng trởng khá, từng bớc thích ứng với cơ chế thị trờng

Giai đoạn 1996 - 2000, giá trị sản lợng tăng bình quân 24,90%/năm Năm

2000 giá trị sản lợng công nghiệp đạt 3.920 triệu đồng

Cơ cấu nhóm, ngành hàng và thành phần kinh tế nh sau:

+ CN Sửa chữa và gia công cơ khí % 9,25 9,24

(Báo cáo tổng kết phát triển kinh tế- xã hội của huyện năm

1999-2000)

Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp của huyện đã góp phần cung ứng

những sản phẩm thông thờng cho nhu cầu của nhân dân Tuy nhiên giá trị

sản xuất công nghiệp của huyện còn rất nhỏ bé, mới chiếm tỷ trọng 3 - 4%

tổng giá trị sản xuất của nền kinh tế và chủ yếu là tiểu thủ công nghiệp với

quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu, chất lợng sản phẩm cha cao, khả năng

cạnh tranh kém Các cơ sở sản xuất tập trung ở Thị trấn An Châu, xã An

Châu, An Lập, Vân Sơn, Quế Sơn, Yên Định, còn các nơi khác ch a phát

triển Công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp cha trở thành động lực lôi kéo

và thúc đẩy các ngành nông, lâm nghiệp và phát triển nông thôn

+ Ngành dịch vụ - du lịch:

Thơng nghiệp của huyện đã có nhiều đổi mới và từng bớc phát triển,

đặc biệt trong khâu bán lẻ, thị trờng đợc mở rộng, hàng hóa phong phú, đa

dạng Thơng nghiệp quốc doanh giữ vững, có bớc phát triển, đáp ứng đợc

các mặt hàng thiết yếu phục vụ sản xuất và đời sống của nhân dân Các

mặt hàng chính sách phục vụ miền núi nh: Muối i ốt, than, giấy vở học

sinh hàng năm đều tăng từ 180 đến 370% Thơng nghiệp dịch vụ ngoài

quốc doanh đóng góp đáng kể vào việc lu thông hàng hoá phục vụ đời

sống nhân dân Tổng doanh số thơng nghiệp dịch vụ năm 2000 đạt 3.695

triệu đồng, chiếm 3,44% giá trị sản phẩm nền kinh tế

Toàn huyện có gần 500 hộ kinh doanh thơng mại, dịch vụ tại 6 chợ ở

các xã: Vân Sơn, Quế Sơn, Long Sơn, Thanh Sơn, Tuấn Đạo và thị trấn An

Châu và 1 trung tâm thơng mại ở thị trấn An Châu, nhng cơ sở hạ tầng của

các chợ còn rất thấp kém, diện tích chật hẹp

Tuy nhiên hệ thống chợ nông thôn cha phát triển, cơ sở vật chất còn

rất nghèo nàn, việc trao đổi hàng hóa của nhân dân còn nhiều khó khăn,

các hoạt động dịch vụ du lịch cha phát triển, cha khai thác đợc tiềm năng

của huyện

b Dân số lao động và phát triển xã hội.

- Dân số lao động và dân c.

Là huyện miền núi có nền kinh tế - xã hội chậm phát triển Huyện chỉ

có một thị trấn mới đợc thành lập - Thị trấn huyện lỵ An Châu (đô thị cấp

V) có diện tích tự nhiên 213,3 ha, với dân số năm 1999 là 4.286 ngời, mật

độ trung bình 2.009 ngời/ km2 và đang trong quá trình xây dựng Một số

công sở mới đợc xây dựng kiên cố, các công trình dân dụng đa phần là nhà

cấp IV, nhà tạm Hệ thống giao thông, công trình cấp, thoát nớc và chiếu

sáng đô thị đang trong quá trình xây dựng

Dân c nông thôn phân bố trên địa bàn 21 xã, với mật độ dân số trung

bình 74 ngời/ km2, nhng không đều Mật độ dân số cao ở các xã: An Lập

372 ngời/km2, Chiên Sơn 355 ngời/km2, Quế Sơn 232 ngời/km2 Dân c phân

bố tha ở các xã Thạch Sơn 25 ngời/km2, An Lạc 29 ngời/km2 Các làng của

ngời Kinh, ngời Nùng, ngời Tày thờng tập trung đông hơn và phân bố dọc

theo các trục đờng giao thông, ven các chợ, các trung tâm xã còn các

thôn bản của ngời Dao, ngời Sán Chỉ thờng tha thớt và nằm rải rác trong

các vùng sâu, vùng xa

Mật độ dân số huyện Sơn Động Tên xã,

thị trấn Mật độ (ngời/km 2 ) Hệ số sovới BQ

huyện

Tên xã, thị trấn Mật độ (ngời/km 2 ) Hệ số sovới BQ

Nhìn chung, cơ sở hạ tầng cả khu vực đô thị và nông thôn của Sơn Động

cha phát triển, đang ở mức thấp so với trình độ chung của khu vực và cả tỉnh

Bắc Giang Trong quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội huyện cần phải đầu t

có trọng điểm và nhiều hơn nữa cho phát triển cơ sở hạ tầng, nhằm nâng cao

chất lợng cuộc sống cho đồng bào các dân tộc trong huyện

+ Dân số

Năm 1999, dân số trung bình toàn huyện là 66.709 ngời, trong đó nữ có

33.448 ngời ( chiếm 50,14% ) và nam có 33.261 ngời ( chiếm 49,86% ) Tổng

số hộ gia đình là 12.907 hộ, qui mô hộ trung bình 5,16 ngời/hộ Trong đó có

12.000 hộ nông nghiệp, với 61.500 nhân khẩu, chiếm 93,01% dân số, còn lại

trên 900 hộ với 5.209 nhân khẩu thuộc các thành phần khác Cơ cấu dân tộc

trong huyện: Chủ yếu là ngời Kinh chiếm 57,5%, ngời Tày chiếm 20%, Nùng

chiếm 7%, Dao chiếm 4%, Cao Lan chiếm 5,2%, Sán Chí chiếm 4,3%, các

dân tộc khác còn lại chiếm 2%

Những năm gần đây do làm tốt công tác kế hoạch hóa gia đình, tổ chức

tốt mạng lới cộng tác viên dân số - kế hoạch hoá gia đình, nên tốc độ gia tăng

dân số giảm nhanh từ 1,71% năm 1997 xuống 1,5% năm 1999

+ Lao động, việc làm và đời sống dân c

Năm 1999, toàn huyện có 30.075 ngời trong độ tuổi lao động, chiếm

45,08% dân số Trong đó, lao động nữ có 15.270 ngời (50,77%), lao động

nam 14.805 ngời (49,23%) Lao động của huyện chủ yếu làm việc trong

ngành nông, lâm nghiệp Hiện nay diện tích đất nông nghiệp toàn huyện là

8.593 ha, bình quân 0,29 ha/lao động, bình quân đất cây hàng năm chỉ đạt

0,12 ha/lao động, đây là chỉ số bình quân thấp, nên soố lao động nông nhàn và

lao động cha có việc làm còn rất lớn Năm 1999 các cơ sở tiểu thủ công

nghiệp và dịch vụ mới thu hút và đảm bảo việc làm thờng xuyên cho hơn 900

lao động và 500 lao động thời vụ Giải quyết việc làm cho ngời lao động đã và

đang là một yêu cầu bức bách của huyện Theo kế hoạch từ nay đến năm 2005

toàn huyện sẽ có 256 hộ đi xây dựng kinh tế mới tại các tỉnh Tây Nguyên,

trong đó xã Phúc Thắng 200 hộ, xã Thạch Sơn 56 hộ

Trong những năm gần đây do sản xuất phát triển đời sống nhân dân cơ

bản đợc ổn định, tuy nhiên còn ở mức thấp Toàn huyện còn 38,80% hộ đói

nghèo và có 17 xã thuộc diện đặc biệt khó khăn rất cần đợc sự trợ giúp của

Nhà nớc

- Nhân văn.

Sơn Động là một huyện miền núi, là nơi c trú và phát triển từ lâu đời của

gần 7 vạn ngời với nhiều dân tộc anh em cùng chung sống trên 22 đơn vị hành

chính ( gồm 21 xã và 1 thị trấn ) Mỗi dân tộc đều có phong tục tập quán,

tiếng nói, trang phục, những món ăn đặc thù riêng biệt, với bản sắc và truyền

thống văn hoá khác nhau Nhng cao hơn cả là cùng sống trên một mảnh đất,

cùng đấu tranh với thiên nhiên và sát cánh trong các cuộc kháng chiến chống

kẻ thù xâm lợc Nhân dân Sơn Động luôn ý thức giữ gìn và phát huy truyền

thống đoàn kết cùng nhau xây dựng, bảo vệ quê hơng, đất nớc

Hoạt động văn hoá, văn nghệ quần chúng cũng đã góp phần bảo lu, gìn

giữ và phát triển nguồn tài nguyên nhân văn - một nguồn tài nguyên quý giá

của địa phơng nói riêng và cả nớc nói chung Đợc sự quan tâm của các cấp uỷ

Đảng, chính quyền và các tổ chức xã hội, nhiều đội tuyên truyền văn hoá, văn

nghệ đã đợc thành lập và tập luyện để trình diễn phục vụ nhân dân, những tiết

mục mang đúng sắc thái dân tộc nh đàn tính và hát then của dân tộc Tày ở

Vân Sơn, hát, múa của dân tộc Nùng ở Quế Sơn, kèn gọi bạn của ngời Dao ở

Hữu Sản, Một số hoạt động vừa mang nội dung giáo dục sâu sắc về giá trị

con ngời, về kinh nghiệm trong cuộc sống hàng ngày, trong hoạt động sản

xuất vừa chứa đựng những bản sắc dân tộc, phong cách nghệ thuật độc đáo

Đến cuối năm 1999 toàn huyện có 12 làng đạt danh hiệu "Làng văn hóa".

Tóm lại, những nét độc đáo trong kho tàng văn hoá của các dân tộc

trong huyện đợc thể hiện qua những làn điệu hát, điệu múa, nhạc cụ dân tộc,

các đặc trng về tập quán sản xuất, phơng thức canh tác, đã có sự hoà quyện,

cùng với những điều kiện thiên nhiên u đãi về địa hình đa dạng, các khu rừng

nhiệt đới đã tạo cho Sơn Động một nguồn tài nguyên nhân văn có ý nghĩa, đặc

biệt là có thể phát triển các hình thức du lịch sinh thái, tìm hiểu văn hoá dân

tộc góp phần tích cực vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của huyện

trong thời gian tới

- Giáo dục, ytế, thể dục thể thao.

+Ngành giáo dục và đào tạo:

Trong thời gian qua ngành giáo dục - đào tạo của huyện đã khắc

phục khó khăn và đạt đợc những kết quả quan trọng: Đạt các chỉ tiêu phát

triển về qui mô, đa dạng loại hình giáo dục, các ngành học, cấp học Số

học sinh ở tất cả các ngành học, các bậc học hàng năm tăng nhanh, tỷ lệ

bỏ học giảm đáng kể, đặc biệt ở bậc học trung học cơ sở đã giảm xuống d

-ới 3%

Năm học 1999 - 2000 toàn huyện có 23.753 ngời theo học văn hóa

chiếm 36,9% dân số Chất lợng giáo dục toàn diện tốt hơn, tỷ lệ học sinh

chuyển lớp và tốt nghiệp cao (tiểu học 97,3%, trung học cơ sở 97,7%,

trung học phổ thông 98,5%) Đến nay toàn huyện có 185 phòng học kiên

cố, chiếm 35,5% số phòng học hiện có và đã chấm dứt tình trạng học 3 ca

Cơ sở vật chất trờng lớp, đồ dùng và phơng tiện dạy học đã đợc huyện chú

trọng đầu t, xây dựng Huyện đã đợc UBND tỉnh công nhận là huyện đã

hoàn thành phổ cập giáo dục tiểu học và chống mù chữ

Tuy nhiên ở 17 xã đặc biệt khó khăn, cơ sở vật chất tr ờng lớp còn

hạn chế, chất lợng dạy và học cha cao, tỷ lệ học sinh học ở bậc cao, học

sinh trúng tuyển vào các trờng đại học, trung học và dạy nghề còn thấp

+ Ngành y tế:

Huyện có một trung tâm y tế, một bệnh viện 70 giờng bệnh và 1

phòng khám đa khoa khu vực Vân Sơn với tổng số 70 cán bộ y tế cấp

huyện (gồm 14 bác sỹ, 3 dợc sỹ còn lại là cán bộ trung sơ cấp) Tuyến cơ

sở có 22 trạm y tế ở các xã và thị trấn với 84 cán bộ y tế chủ yếu là y tá, y

sỹ, hiện còn thiếu 24 biên chế y tế cho các xã vùng cao Trong năm 1999

đã tổ chức khám bệnh cho 40.500 lợt ngời, điều trị bệnh nội trú cho 3.079

ngời, thực hiện tốt công tác tiêm chủng mở rộng, công tác phòng chống sốt

rét và các bệnh xã hội khác tỷ lệ các cháu đợc tiêm chủng đạt trên 90%,

trong thời gian qua không để xẩy ra dịch bệnh lớn

Tuy nhiên cơ sở vật chất, phơng tiện khám chữa bệnh ở tuyến cơ sở của

huyện còn rất hạn chế Cơ cấu đội ngũ thầy thuốc còn cha hợp lý, đặc biệt ở

tuyến xã, thiếu y bác sỹ, thiếu các phòng khám đa khoa khu vực

+ Ngành văn hóa thể thao:

Huyện có một nhà văn hóa đợc xây dựng kiên cố và hiện đại, một sân

vận động đang đợc xây dựng theo đúng tiêu chuẩn thi đấu Tất cả các xã hầu

nh cha có nhà văn hóa và sân thể thao, chủ yếu còn sử dụng kết hợp với các

công trình công cộng của xã và trờng học

Sự nghiệp thông tin văn hoá có nhiều tiến bộ, công tác thông tin,

tuyên truyền, cổ động, truyền thanh, truyền hình đợc tăng cờng cả về cơ sở

vật chất và kỹ thuật đã góp phần nâng cao dân trí và đời sống văn hoá tinh

thần của nhân dân

Các hoạt động thể dục thể thao nh bóng đá, cầu lông thờng đợc tổ

chức nhân dịp các ngày lễ, tết, phong trào thể dục thể thao quần chúng phát

triển tốt và đều khắp Năm 1999 huyện có thêm 7 làng đạt danh hiệu "Làng

văn hóa", đa tổng số làng đạt danh hiệu "Làng văn hóa" lên 12 làng Nhìn

chung phong trào văn hóa, thể thao của huyện còn hạn chế, cha phát huy hết

tiềm năng sẵn có của địa phơng do còn nhiều khó khăn về phơng tiện, cơ sở

vật chất

c Cơ sở vật chất kỹ thuật và hạ tầng.

- Giao thông:

Mạng lới giao thông của huyện chủ yếu là đờng bộ Toàn huyện có 543

km đờng bộ, bình quân 0,64 km/ km2 đất tự nhiên, bao gồm:

- Đờng Quốc lộ có 2 tuyến dài 63 km:

+ Quốc lộ 31 từ Cẩm Đàn qua thị trấn An Châu đến Hữu Sản và sang

Lạng Sơn

+ Quốc lộ 279 từ An Châu đi Quảng Ninh qua đèo Hạ My

- Đờng trục huyện gồm có 5 tuyến, tổng chiều dài 89 km

- Đờng liên xã , liên thôn có tổng chiều dài 265 km

- Hệ thống đờng thôn, bản, xóm có tổng chiều dài 126 km

Nhìn chung, hệ thống giao thông đờng bộ trên địa bàn huyện đợc

phân bố tơng đối hợp lý, đang đợc mở mang và cải tạo Song hầu hết các

tuyến cha đạt đợc tiêu chuẩn cấp hạng, qui mô kỹ thuật theo quy định, thiếu

hệ thống cầu cống qua suối Chất lợng mặt đờng thấp, chủ yếu là đờng cấp

phối và đờng đất, phơng tiện vận tải qua lại rất khó khăn và gây ra bụi ảnh

hởng xấu đến môi trờng, sức khoẻ của nhân dân trong vùng và ảnh hởng lớn

đến việc giao lu kinh tế - xã hội trong huyện nhất là ở các xã vùng sâu,

vùng cao vào mùa ma

- Năng lợng:

Nguồn năng lợng hiện nay của huyện chủ yếu là dùng điện lới quốc

gia và một phần thủy điện vừa và nhỏ ở vùng sâu, vùng xa Chất đốt đ ợc sử

dụng phổ biến là than và củi

- Điện lới quốc gia gồm 4 tuyến, chia làm 2 loại:

+ Đờng dây 35 KV gồm 3 tuyến: Cẩm Đàn Phúc Thắng, Yên Định

-Thanh Luận và An Lập - An Bá

+ Đờng dây 10KV có 1 tuyến từ thị trấn An Châu đi Vĩnh Khơng

Hiện nay toàn huyện có 20 trạm hạ thế, công suất từ 50-180 KVA, có

16 xã (đạt 72,7%) đã có điện lới quốc gia, với tổng số hộ đợc dùng điện là

8.470 hộ (chiếm 65% số hộ, kể cả các hộ dùng nhờ trạm hạ thế của quân

đội)

- Thủy điện: Các xã hiện đã và đang dùng thủy điện nhỏ gồm có: An

Lạc, Long Sơn, Bồng Am, Thanh Luận, Thanh Sơn và Dơng Hu, công suất

trung bình khoảng 200 W/ máy

Nhìn chung, việc cung cấp điện cho sản xuất và sinh hoạt của nhân

dân trong huyện còn gặp nhiều khó khăn, kể cả những khu vực đã đợc dùng

điện, do thiếu kinh phí xây dựng các trạm hạ thế và kéo đờng dây Mặt

khác do việc xuống cấp của mạng lới cung cấp điện làm hao phí điện năng

và tăng giá bán điện nên đã hạn chế việc sử dụng điện của nhân dân

3 đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và

áp lực đối với đất đai

Căn cứ vào vị trí địa lý, đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội, Sơn Động có

các đặc trng cơ bản sau:

- Sơn Động nằm tiếp giáp với tỉnh Quảng Ninh và tỉnh Lạng Sơn, là hai

tỉnh có nền kinh tế đang phát triển mạnh, có cửa khẩu đất liền nối với Trung

Quốc và hải cảng quốc tế Đây là một lợi thế mà Sơn Động có thể khai thác

cho việc xuất khẩu các sản phẩm nông - lâm nghiệp ra nớc ngoài, tiếp thu các

thành tựu khoa học, kỹ thuật và công nghệ để phát triển kinh tế - xã hội của

huyện

- Huyện có diện tích đất tự nhiên 84.432,4 ha bằng 20,08% diện tích đất

tự nhiên của tỉnh Bắc Giang Kinh tế của huyện mang tính đặc trng của một

huyện miền núi thuần nông, nhng còn nhiều tiềm năng đất đai cho phát triển

kinh tế - xã hội

- Khí hậu thời tiết tơng đối thuận lợi, ít bị ảnh hởng trực tiếp của thiên

tai nh bão, lụt lội Môi trờng sinh thái của huyện cơ bản cha bị hủy hoại nhiều,

diện tích rừng tự nhiên còn lớn (34.681,90 ha), trong đó vẫn còn có các loại gỗ

và động vật quý hiếm

- Sơn Động có nguồn lao động tơng đối dồi dào, có tinh thần cần cù

chịu khó, có kinh nghiệm sản xuất Tuy lực lợng lao động cha đợc đào tạo còn

chiếm tỷ trọng lớn, nhng có thể đào tạo nhanh để tiếp thu các tiến bộ khoa học

mới

- Với hơn 68 nghìn ha đất đã đa vào sử dụng, chiếm 81% diện tích đất

tự nhiên, nhng hiệu quả sử dụng đất cha cao, cần phải xem xét để chuyển đổi

cơ cấu sử dụng đối với các loại đất chính và trong nội bộ mỗi loại đất, nhằm

tạo điều kiện sử dụng đất đai hợp lý hơn góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng

đất đai

- Tiềm năng đất đai to lớn cho phát triển kinh tế - xã hội của huyện

chính là hơn 27 nghìn ha đất cha đa vào sử dụng (gần bằng 1/3 diện tích đất

tự nhiên) Tùy thuộc vào vốn đầu t, khả năng áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ

thuật có thể khai thác đa vào sử dụng một phần hoặc toàn bộ quỹ đất này

cho các mục đích kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới

a Thuận lợi

- Huyện Sơn Động có vị trí địa lý tơng đối thuận lợi, cùng với các mối

quan hệ nội tỉnh, huyện còn có điều kiện giao lu trực tiếp với các tỉnh lân cận

là Lạng Sơn và Quảng Ninh, xa hơn nữa là thị trờng lớn Hà Nội và Trung

Quốc

- Tiềm năng đất đai còn lớn, ngoài việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng và

thâm canh tăng vụ, huyện còn có quỹ đất cha sử dụng tơng đối lớn Nếu biết

đầu t khai thác sử dụng có hiệu quả thì đây là một lợi thế rất lớn trong phát

triển kinh tế - xã hội của huyện

- Có điều kiện khí hậu tơng đối thuận lợi, đa dạng, cần kết hợp tốt với

điều kiện đất đai của từng vùng để mở rộng sản xuất nông - lâm nghiệp theo

hớng đa dạng hóa cây trồng, vật nuôi, phát triển nền nông nghiệp sinh thái và

chuyển đổi cơ cấu theo hớng sản xuất hàng hóa với những sản phẩm có chất

l-ợng cao cho tiêu dùng và xuất khẩu

- Diện tích rừng tự nhiên tơng đối lớn, có nhiều lâm sản quý hiếm, với

trữ lợng khá, còn nhiều đất có thể khoanh nuôi bảo vệ để phát triển rừng tái

sinh

- Nền kinh tế của huyện đã và đang chuyển dịch đúng hớng, tốc độ tăng

trởng khá Huyện có nguồn lao động dồi dào, lao động trẻ, có sức khỏe, Đây

sẽ là một nguồn lực lớn để khai thác tiềm năng đất đai và triển kinh tế - xã hội

của huyện trong giai đoạn tới

b Những khó khăn, thách thức

- Địa hình cao, dốc, bị chia cắt mạnh, nguồn nớc hạn chế

- Điểm xuất phát của nền kinh tế huyện Sơn Động thấp hơn nhiều so với

các huyện khác trong tỉnh, là huyện duy nhất trong tỉnh có tới 17 xã đặc biệt

khó khăn Cơ cấu kinh tế nặng về nông - lâm nghiệp, nên mặc dù tốc độ tăng

trởng của các ngành khá cao nhng cơ cấu kinh tế huyện vẫn chậm chuyển đổi

- Cơ sở vật chất cũng nh cơ sở hạ tầng của huyện còn nghèo, giao thông

đi lại khó khăn

- Sơn Động có nguồn lao động dồi dào nhng trình độ học vấn cha cao,

còn nhiều phong tục, tập quán lạc hậu, gây cản trở cho việc ứng dụng các

tiến bộ khoa học kỹ thuật vào đời sống sản xuất

c áp lực đối với đất đai

Từ thực trạng phát triển kinh tế - xã hội của huyện Sơn Động cho thấy

áp lực đối với đất đai ngày càng gia tăng, đặc biệt trong giai đoạn tới nhu cầu

đất đai phục vụ cho các mục tiêu công nghiệp hóa - hiện đại hóa, cho xây

dựng cơ sở hạ tầng, nâng cao đời sống nhân dân áp lực đối với đất đai ngày

càng tăng và đợc thể hiện trên các mặt sau:

- Nông - lâm nghiệp - thủy sản hiện đang chiếm tỷ trọng lớn trong cơ

cấu kinh tế, nhng đời sống nhân dân còn gặp nhiều khó khăn, mặt khác để đáp

ứng nhu cầu đất đai cho các ngành cần phải sắp xếp lại cơ cấu sử dụng đất của

ngành nông - lâm nghiệp và các ngành khác, dành đất cho nhu cầu phát triển

kinh tế - xã hội

- Trong thời kỳ tới để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, thực

hiện công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông thôn nhu cầu xây dựng cơ sở hạ

tầng rất lớn, đây là một sức ép đối với đất đai, cần dành đất cho cải tạo, mở

rộng, nâng cấp các tuyến đờng bộ, các công trình phúc lợi xã hội và thủy lợi

hiện có Đồng thời phát triển thêm các tuyến đờng mới, các công trình thủy lợi

và các công trình công cộng

- Trong thời gian qua, công tác kế hoạch hóa gia đình của huyện đã có

nhiều cố gắng, đã giảm tốc độ gia tăng dân số xuống còn 1,5%/năm, song số

hộ tăng thêm hàng năm còn lớn cần bố trí đất cho mở rộng khu dân c và phát

triển các công trình phục vụ dân dụng

- Hiện nay đời sống vật chất của nhân dân nhìn chung còn thấp Trong

những năm tới, nhu cầu cải thiện đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân

ngày càng cao, nên nhu cầu đất đai cho việc xây dựng thêm các công trình

phục vụ văn hóa, thể thao, vui chơi giải trí là rất lớn và cần đợc bố trí ở những

địa bàn dân c tập trung, giao thông thuận tiện

Tóm lại từ nay đến năm 2010 nhu cầu đất cho phát triển các ngành là rất

lớn và phần nhiều lấy vào đất bằng đang sử dụng mà chủ yếu là đất nông

nghiệp Cho nên cần sử dụng đất hết sức tiết kiệm, đồng thời đầu t khai thác, mở

rộng thêm đất nông nghiệp để bù lại một phần đất phải chuyển mục đích sử dụng

và thực hiện các giải pháp thâm canh tăng vụ, nâng cao năng suất, chất lợng sản

phẩm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp.

ii tình hình quản lý và hiện trạng sử dụng đất đai

huyện sơn động năm 2000

1 Hiện trạng sử dụng đất đai năm 2000

a Hiện trạng sử dụng quỹ đất đai

Huyện có diện tích đất tự nhiên 84.432,4 ha bằng 20,09% diện tích đất

tự nhiên của tỉnh, là huyện lớn thứ hai trong 10 huyện, thị của tỉnh Bắc Giang

Các xã có diện tích tự nhiên lớn hơn 7000 ha là: Xã An Lạc 11940,00 ha (14%

diện tích của huyện), xã Dơng Hu 7666,00 ha (10,3% diện tích của huyện), xã

Tuấn Đạo 7100,00 ha (8,4% diện tích của huyện) Các xã có diện tích nhỏ hơn

1000 ha là: Thị trấn An Châu 213,3 ha (0,25% diện tích tự nhiên của huyện),

xã Chiên Sơn 568,8 ha (0,67% diện tích tự nhiên của huyện)

Diện tích và cơ cấu các loại đất chính của huyện năm 2000 nh sau:

Tổng diện tích tự nhiên: 8432,40 ha

Đất nông nghiệp: 8.592,96 ha, chiếm 10.18 % diện tích đất tự nhiên

Đất lâm nghiệp: 39.125,37 ha, chiếm 46.34 % diện tích đất tự nhiên

Đất chuyên dùng: 8 287,21 ha, chiếm 9.82 % diện tích đất tự nhiên

Đất ở: 721,48 ha, chiếm 0.85 % diện tích đất tự nhiên

Đất cha sử dụng: 27.705,38 ha, chiếm 32.81% diện tích đất tự nhiên

* Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp

Diện tích đất nông nghiệp của huyện năm 2000 là 8592,96 ha, chiếm

10,18% diện tích tự nhiên của huyện và bằng 8,38% diện tích đất nông nghiệp

của tỉnh Bắc Giang Bình quân diện tích đất nông nghiệp 1300

m2/nhân khẩu và 1400 m2/nhân khẩu nông nghiệp Diện tích đất nông nghiệp

phân bố không đều trên các xã Những xã có diện tích đất nông nghiệp lớn là:

Dơng Hu 1180,7 ha, Giáo Liêm 787,50 ha, Cẩm Đàn 639,40 ha và Tuấn

Đạo 617,91 ha Những xã có diện tích đất nông nghiệp nhỏ là: Bồng Am 86

ha, Thị trấn An Châu 91,1 ha, Vĩnh Khơng 139,74 ha, Hữu Sản 236,95 ha, An

Châu 252,39 ha, xã Thạch Sơn 259 ha, Thanh Luận 267,81 ha, Thanh Sơn 286

ha và Chiên Sơn 297,4 ha

- Diện tích đất trồng cây hàng năm 3.646,33 ha, chiếm 42,5% diện tích đất

nông nghiệp Trong đó đất trồng lúa và lúa màu 2.770,43 ha, chiếm 75,98% diện

tích cây hàng năm Các xã có diện tích đất trồng lúa nhiều là: Long Sơn 382,2

ha, Dơng Hu 259,7 ha và An Lập 210,06 ha Các xã có diện tích đất trồng lúa

nhỏ là: Thạch Sơn 26,6 ha, Bồng Am 53,5 ha, Thanh Luận 65,21 ha và thị trấn

An Châu 68,5 ha Đất trồng lúa và lúa màu chủ yếu là ruộng 1 vụ (1952,06 ha),

còn lại là ruộng 2 vụ Đất nơng rẫy còn 528,07 ha, tập trung ở các xã: Thạch Sơn

232,4 ha, Cẩm Đàn 102,5 ha và Giáo Liêm 95 ha

- Diện tích đất vờn tạp có 559,64 ha, chiếm 6,5% đất nông nghiệp và

đ-ợc phân bố tơng đối đều trong các xã, hiệu quả sử dụng còn thấp

- Diện tích đất cây lâu năm có 4.351,32 ha, chiếm 50,6% diện tích đất

nông nghiệp Trong đó đất trồng cây ăn quả 4.225,37 ha, chiếm 97%, những

xã có diện tích lớn là: Dơng Hu 907,58 ha, Giáo Liêm 560 ha, Tuấn Đạo

395,45 ha và Cẩm Đàn 382 ha

- Là một huyện miền núi nên diện tích đất có mặt nớc nuôi trồng thủy

sản chỉ có 35,67 ha, trong đó chủ yếu là ao hồ, chiếm 0,4% diện tích đất nông

nghiệp và đợc phân bố nhỏ lẻ trong khu dân c tại các xã

(Chi tiết xem biểu số 03 - Phần phụ biểu)Trong thời gian qua sản xuất nông nghiệp có bớc tăng trởng khá nhờ khai

hoang mở rộng diện tích đất nông nghiệp, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, chuyển

đổi mùa vụ, kết hợp các tiến bộ khoa học kỹ thuật, sử dụng giống mới và thực

hiện tốt các biện pháp thâm canh tăng năng suất cây trồng, vật nuôi Tuy nhiên

việc sử dụng đất nông nghiệp vẫn cha thật hợp lý, cha khai thác hết tiềm năng đất

nông nghiệp, đặc biệt đối với đất vờn tạp, đất nơng rẫy Diện tích đất 1 vụ còn

chiếm tỷ trọng lớn trong diện tích đất canh tác, do công tác thuỷ lợi cha chủ động

tới, tiêu cho toàn bộ diện tích đất canh tác

Diện tích và cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp

4 Đất có mặt nớc nuôi trồng thủy sản 35,67 0,40

(Chi tiết xem biểu số 02, 03 - Phần phụ biểu)

* Hiện trạng sử dụng đất lâm nghiệp có rừng

Diện tích đất lâm nghiệp có rừng năm 2000 là 39.125,37 ha, chiếm

46,34% diện tích đất tự nhiên của huyện bằng 31,14% diện tích đất lâm

nghiệp có rừng của tỉnh Bắc Giang và là huyện có diện tích đất lâm nghiệp lớn

nhất tỉnh Trong đất lâm nghiệp có rừng bao gồm đất có rừng tự nhiên:

34.681,90 ha (88,64%), đất có rừng trồng: 4.443,47 ha (11,36%) Trong đó đất

có rừng sản xuất 20.622,17 ha (52,71%), đất có rừng phòng hộ 11.503,20 ha

(29,40%), đất có rừng đặc dụng 7.000 ha (17.89%)

Các xã có diện tích đất lâm nghiệp lớn là: An Lạc 9.127,00 ha, Thạch Sơn

5.199,60 ha, Tuấn Đạo 4.982,50 ha, Thanh Luận 4.309,30 ha, Long Sơn 3.441,60 ha

Các xã có diện tích đất lâm nghiệp nhỏ là: Thị trấn An Châu 32,10 ha, Lệ Viễn

39,40 ha, An Lập 98 ha Xã Chiên Sơn không có diện tích đất lâm nghiệp có rừng

Trong diện tích đất lâm nghiệp có rừng, Lâm trờng Sơn Động I quản lý 5.990,9 ha,

Lâm tờng Sơn Động II quản lý 8.222,8 ha, Ban quản lý các dự án quản lý 7.175,6

ha, còn lại 17.736,07 ha do Hạt kiểm lâm và UBND các xã quản lý

Nhìn chung việc khai thác sử dụng đất rừng của huyện đã đi vào ổn

định, hầu hết rừng và đất rừng đã có chủ Tuy nhiên công tác bảo vệ, kiểm

tra giám sát quản lý rừng cha thật chặt chẽ, vẫn còn hiện tợng chặt phá

rừng, vận chuyển, mua bán lâm sản trái phép và nhận đất nhng không đầu t

phát triển rừng Gần đây tại các xã Thanh Sơn, Thanh Luận vùng chân núi Yên Tử

giáp với tỉnh Quảng Ninh hiện tợng chặt phá rừng tự nhiên xảy ra thờng xuyên và có

quy mô lớn, trong khi đó lực lợng kiểm lâm quá ít nên cha đủ sức ngăn chặn hiện

t-ợng này

diện tích, cơ cấu đất lâm nghiệp của huyện Sơn Động năm 2000

Loại đất Tổng số ( ha ) Cơ cấu ( % ) Tổng diện tích đất lâm nghiệp có rừng 39.125,37 100,00

(Chi tiết xem biểu 01 và 02 - Phần phụ biểu)

* Hiện trạng sử dụng đất chuyên dùng

Tổng diện tích đất chuyên dùng của huyện năm 2000 là 8.287,21 ha,

chiếm 9,82% diện tích đất tự nhiên ( của tỉnh Bắc Giang 11,93%) Trong đó:

- Diện tích đất xây dựng có 175,60 ha, chiếm 2,12% diện tích đất

chuyên dùng và bằng 0,21% diện tích đất tự nhiên của huyện (trong khi đó

các chỉ tiêu trên của tỉnh Bắc Giang là: 2,37% và 0,28%) Đất xây dựng của

huyện chủ yếu dành cho sự nghiệp giáo dục - đào tạo 86,53 ha, văn hóa - thể

thao 25,50 ha, y tế 15,07 ha và xây dựng trụ sở làm việc của các cơ quan hành

chính sự nghiệp 29,55 ha

+ Diện tích đất dành cho xây dựng các trờng phổ thông, mẫu ciáo,

nhà trẻ năm 2000 là: 86,53 ha, bình quân 35,06 m2/học sinh, nhng không

đều trên các xã, các trờng Các xã có diện tích đất trờng học trên học sinh

cao là: Thạch Sơn (100 m2), Thanh Luận (58,19 m2), An Lập (58,17m2), do

địa bàn không tập trung, trờng lớp phải phân tán xuống các thôn bản Các

xã có diện tích đất trờng học trên học sinh thấp là: Thị trấn An Châu

(8,46m2) và xã Yên Định (13,61m2)

+ Đất dành cho sự nghiệp y tế hiện có 15,07 ha bao gồm đất xây

dựng các công trình y tế và đất vờn thuốc, bình quân mỗi xã gần 7000

m2 Trong tơng lai cùng với việc xây dựng kiên cố, nâng tầng và bổ sung

thiết bị cho các cơ sở y tế sẽ đảm bảo đáp ứng đ ợc nhu cầu khám, chữa

bệnh cho nhân dân

+ Diện tích đất xây dựng các trụ sở cơ quan, văn hóa - thể thao và các

công trình xây dựng khác tại các xã thờng đợc kết hợp với nhau với tổng diện

tích 68,60 ha, bình quân mỗi xã 3,1 ha

Đất xây dựng đang còn chiếm tỷ trọng nhỏ trong đất chuyên dùng và

phân bố không đều trên các xã là phù hợp thực tế của một huyện miền núi

(nông nghiệp đang chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế, điều kiện đầu t cho

phát triển xây dựng cơ bản còn rất hạn chế )

- Diện tích đất giao thông năm 2000 là 526,03 ha chiếm 6,35% đất

chuyên dùng

Mạng lới giao thông đờng bộ (bao gồm từ đờng quốc lộ đến đờng thôn

xóm) có tổng chiều dài 589 km, đạt 0,7 km/km2 đất tự nhiên Do nhiều năm

cha đợc tu sửa, hệ thống đờng xuống cấp rất mạnh, vào mùa khô khi các

ph-ơng tiện giao thông qua lại tạo ra bụi gây ô nhiễm môi trờng ảnh hởng lớn đến

sức khoẻ của nhân dân trong vùng Nhiều xã vùng núi cao vào mùa ma ô tô

không đến đợc trung tâm xã Đây là một hạn chế và là một lực cản rất lớn đến

tốc độ phát triển kinh tế - xã hội của huyện

- Diện tích đất thủy lợi có 293,40 ha (chiếm 3,54% đất chuyên dùng),

bao gồm chủ yếu là đất các hồ chứa (84 cái), đập dâng (40 cái) và các kênh

dẫn liền với các công trình thủy lợi Thuỷ lợi mới đảm bảo tới tiêu chủ động

đ-ợc 297 ha đất ruộng 2 vụ và một phần diện tích đất ruộng 1 vụ, còn lại vẫn

phụ thuộc thiên nhiên Do không đợc tu sửa thờng xuyên nên nhiều công trình

đã xuống cấp mạnh, có công trình không còn sử dụng đợc nữa

- Đất an ninh - quốc phòng là loại đất có diện tích lớn nhất (7164,81 ha),

chiếm tỷ 86,46% đất chuyên dùng Diện tích đất an ninh - quốc phòng bao gồm

đất dành cho các đơn vị bộ đội đóng quân, kho, bãi quân sự, thao trờng , trong

đó lớn nhất là đất của trờng bắn TB1 thuộc xã Thạch Sơn (3590,00 ha) và xã

Phúc Thắng (3459 ha)

- Các loại đất di tích lịch văn hoá, khai thác khoáng sản, nghĩa trang,

nghĩa địa chiếm tỷ trọng không lớn, phù hợp điều kiện kinh tế - xã hội của

huyện

Diện tích, cơ cấu các loại đất chuyên dùng năm 2000