THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG của THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN vừa QUA

Tuy nhiên, trong tất cả các công cụ nợ thì trái phiếu Chính phủ vẫn là công cụ có độ rủi ro thấp nhất đối với các nhà đầu tư. Tính sinh lời Khi đầu tư bất kỳ vào một loại công cụ tài c

CHƯƠNG 1 TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ VÀ THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ

Trái phiếu có rất nhiều loại: trái phiếu công ty, trái phiếu Chính phủ, trái phiếu nội địa, trái phiếu quốc tế Nhưng do đề tài chỉ tập trung nghiên cứu về trái phiếu Chính phủ nên có thể đưa ra khái niệm

cụ thể cho trái phiếu Chính phủ như sau: Trái phiếu Chính phủ là chứng chỉ vay nợ do Chính phủ hay Bộ Tài Chính phát hành, thể hiện nghĩa vụ của Chính phủ phải trả cho người nắm giữ trái phiếu( trái chủ) một số tiền nhất định và phải trả số tiền gốc và lãi của khoản vay( tuỳ từng trường hợp) khi khoản tiền vay đó đến hạn thanh toán Và Chính phủ thường phát hành trái phiếu khi có sự thiếu hụt Ngân sách

hay khi cần tài trợ vốn cho cơ sở hạ tầng, công trình phúc lợi công cộng của Trung ương và chính quyền địa phương

Trái phiếu Chính phủ là do Chính phủ hoặc các tổ chức thuộc Chính phủ phát hành nhằm mục đích bù đắp các khoản thiếu hụt tạm thời, bội chi Ngân sách nhà nước hay xây dựng các công trình, dự án kinh tế trọng điểm cho đất nước Chính vì vậy mà trái phiếu Chính phủ vẫn có những đặc điểm giống với trái phiếu thông thường nhưng tính chất lại khác

Một trái phiếu thông thường luôn mang ba đặc điểm cơ bản sau : Tính sinh lời, tính rủi ro, tính thanh khoản Với mỗi chủ thể phát hành khác nhau thì tính chất của chúng lại khác nhau Và sau đây trái phiếu Chính phủ là một loại trái phiếu điển hình đó

 Tính rủi ro

Rủi ro là những tổn thất mà nhà đầu tư phải gánh chịu khi kết quả đầu tư không đạt như mong muốn Chính vì vậy khi quyết định đầu tư mức độ rủi ro của khoản đầu tư luôn được các nhà đầu tư quan tâm hàng đầu

Trái phiếu Chính phủ là một loại công cụ nợ đặc biệt do Chính phủ bảo đảm khả năng chi trả Chính vì vậy trái phiếu Chính phủ có rủi ro tín dụng gần như bằng không Lý do là vì Chính phủ luôn có các nguồn thu đảm bảo để trả nợ và trong trường hợp xấu nhất Chính phủ

có thể phát hành công cụ nợ mới để giải quyết nợ cũ Mặc dù trái phiếu Chính phủ không chịu rủi ro tín dụng nhưng các rủi ro khác thì vẫn có: Rủi ro lãi suất hay rủi ro hối đoái( đối với trái phiếu Chính phủ ngoại tệ) Tuy nhiên, trong tất cả các công cụ nợ thì trái phiếu Chính phủ vẫn là công cụ có độ rủi ro thấp nhất đối với các nhà đầu tư.

 Tính sinh lời

Khi đầu tư bất kỳ vào một loại công cụ tài chính nào trên thị trường thì các nhà đầu tư đều phải quan tâm đến khả năng sinh lời của công cụ đó Khả năng sinh lời đó quyết định những lợi tức mà nhà đầu

tư đó có thể nhận trong tương lai sau thời gian đầu tư nhất định Đối với trái phiếu Chính phủ thì lợi tức mà nhà đầu tư nhận được chính là lãi suất hàng năm mà trái phiếu đó mang lại hay chênh lệch giá thu được sau một thời gian nắm giữ trái phiếu Lợi tức mà nhà đầu tư nhận được có thể là lợi tức danh nghĩa, lợi tức hoàn vốn hiện hành, lợi tức đáo hạn

Lợi tức danh nghĩa chính là lãi suất mà Chính phủ trả cho việc vay vốn từ các nhà đầu tư Mức lãi suất danh nghĩa mà Chính phủ đưa

ra thường thấp hơn lãi suất thị trường do tính rủi ro thấp hơn so với các công cụ đầu tư khác trên thị trường Tuy nhiên mức lợi tức danh nghĩa không phải là mối quan tâm đặc biệt của các nhà đầu tư, các nhà đầu tư quan tâm tới mức lãi suất mà tại đó làm cân bằng giá trị hiện tại của khoản tiền đó với khoản nhận được trong tương lai khi quy về hiện

tại Đó chính là lợi tức hoàn vốn của trái phiếu Lợi tức hoàn vốn của trái phiếu tỷ lệ nghịch vơi giá trái phiếu Còn lợi tức đáo hạn lại là mức sinh lời của trái phiếu phụ thuộc vào lãi suất trả hàng năm, mức giá mua trái phiếu.

RET= C+Pt+1-Pt/Pt

Trong đó : C là tiền lãi trả hành năm của trái phiếu

Pt+1 là giá trái phiếu tại thời điểm t+ 1

Pt là giá trái phiếu thời điểm tRET là lợi tức do nắm giữ trái phiếu từ thời điểm t đến t+1

Như vậy nhà đầu tư có thể nhận được một trong các loại lợi tức trên tuỳ thuộc vào thời gian nắm giữ trái phiếu dài hay ngắn

 Tính thanh khoản

Tính thanh khoản là khả năng chuyển đổi của trái phiếu sang tiền mặt Do trái phiếu Chính phủ có độ rủi ro thấp nên khả năng chuyển đổi sang tiền mặt của trái phiếu Chính phủ rất cao Trái phiếu nào càng

có thời gian đáo hạn ngắn thì tính thanh khoản càng cao Vì vậy mà Tín phiếu kho bạc là trái phiếu Chính phủ có tính thanh khoản cao nhất

và cũng là loại giấy tờ có giá có tính thanh khoản cao nhất trên thị trường tài chính Cũng chính nhờ tính chất này mà Tín phiếu kho bạc được Ngân hàng nhà nước sử dụng là công cụ của chính sách tiền tệ quốc gia

Như vậy trái phiếu Chính phủ là một loại trái phiếu đặc biệt và mang những đặc điểm nổi trội hơn các trái phiếu thông thường Với những tính chất đặc trưng này thì trái phiếu Chính phủ luôn là một trong các công cụ đầu tư hữu ích cho các nhà đầu tư.

1.1.2.Phân loại trái phiếu Chính phủ

1.1.2.1 Căn cứ vào thời hạn của trái phiếu

Trái phiếu Chính phủ được phát hành ra với nhiều kỳ hạn khác nhau nhưng có thể chia làm 3 loại :

- Trái phiếu Chính phủ ngắn hạn : Là loại trái phiếu có thời hạn dưới 1 năm Đây là loại trái phiếu có thời hạn ngắn nhất trên thị trường tài chính thường là 3 tháng, 6 tháng hoặc 12 tháng Loại trái phiếu này thường được phát hành nhằm mục đích bổ sung vốn thường xuyên cho chi tiêu của Chính phủ, do Kho bạc phát hành thì gọi là Tín phiếu Kho bạc Do thời hạn ngắn nên Tín phiếu kho bạc thường được phát hành qua kênh bán lẻ hoặc đấu thầu qua Ngân hàng nhà nước và được trả lãi trước( bán chiết khấu)

Trên thị trường trái phiếu Chính phủ ngắn hạn còn có Tín phiếu Ngân hàng nhà nước do Ngân hàng nhà nước phát hành Ngân hàng nhà nước phát hành ra loại trái phiếu này với thời hạn thường là 90 ngày và 180 ngày với mục đích sử dụng là điều hành nghiệp vụ thị trường mở Do vậy các chủ thể nắm giữ loại trái phiếu này chủ yếu là các ngân hàng thương mại Thông qua việc điều hành thị trường tiền tệ

liên ngân hàng, Ngân hàng nhà nước sẽ điều tiết lượng tiền tệ thừa thiếu giữa các ngân hàng thương mại và từ đó tác động tới dòng tiền trong lưu thông.

Các loại trái phiếu Chính phủ ngắn hạn là những loại giấy tờ có giá có độ an toàn và tính thanh khoản cao nhất Vì vậy mà những loại trái phiếu này là những giấy tờ có giá ưa chuộng nhất của các nhà đầu

tư mà đặc biệt là các tổ chức tài chính lớn trong thị trường

- Trái phiếu Chính phủ trung hạn: Đây là những loại trái phiếu do Chính phủ phát hành có thời hạn từ 1 đến 5 năm Loại trái phiếu này khá được ưa chuộng trên thị trường vì có thời hạn vừa phải Thông thường thì loại trái phiếu này được trả lãi 6 tháng một lần với lãi suất ghi ở cuống lãi và được bán bằng mệnh giá

- Trái phiếu Chính phủ dài hạn: là những loại trái phiếu được Chính phủ phát hành có thời hạn trên 5 năm Mục đích phát hành của loại trái phiếu này là bù đắp nhu cầu thiếu vốn dài hạn của Chính phủ Về quy tắc loại trái phiếu này có thể có thời hạn bao lâu cũng được, tuy nhiên Chính phủ thường phát hành loại trái phiếu có kỳ hạn

5 năm, 7 năm, 10 năm, 15 năm và 20 năm Theo nguyên lý chiết khấu dòng tiền thì trái phiếu càng có thời hạn dài thì lãi suất được trả càng cao Tuy nhiên ở những nước chưa có thị trường chứng khoán phát triển thì loại trái phiếu này vẫn chưa được ưa chuộng vì tính thanh khoản của chúng không cao Vì vậy loại trái phiếu này thường được

phát hành tại thị trường Mỹ, Nhật và các nước Tây Âu, những nơi có thị trường chứng khoán thứ cấp phát triển.

1.1.2.2 Căn cứ vào phương thức tính lãi của trái phiếu

Sau khi phát hành trái phiếu thì Chính phủ có nhiều cách trả lãi cho nhà đầu tư Căn cứ vào cách tính lãi này mà trái phiếu Chính phủ được chia thành những loại sau :

- Trái phiếu Chính phủ coupon : Là loại trái phiếu đã có cuống lãi đính kèm Tới kỳ trả kãi nhà đầu tư chỉ nhận được mức lãi suất cố định tính trên phần trăm mệnh giá của trái phiếu Cách tính lãi này chỉ hấp dẫn trong trường hợp lãi suất của nền kinh tế ít biến động

- Trái phiếu Chính phủ zerocoupon: Là loại trái phiếu không có phiếu lãi kèm theo Loại trái phiếu này thường được trả lãi một lần vào thời điểm bán( bán chiết khấu) hoặc khi đáo hạn trả cùng gốc

- Trái phiếu Chính phủ có lãi thả nổi: Là loại trái phiếu có lãi suất được trả dựa vào sự biến động lãi suất trên thị trường

1.1.2.3 Căn cứ vào thị trường phát hành

Hoạt động phát hành trái phiếu Chính phủ là hoạt động vay nợ của Chính phủ đối với thị trường Chính phủ có thể vay nợ trong nước hay nước ngoài, vì vậy nếu căn cứ vào thị trường phát hành thì có thể chia trái phiếu Chính phủ làm 2 loại:

- Trái phiếu Chính phủ nội địa: Là loại trái phiếu do Chính phủ phát hành để vay vốn của các chủ thể trong nước Việc phát hành loại

trái phiếu này là rất thường xuyên đối với Chính phủ Do phát hành ở trong nước nên chủ yếu đồng tiền vay vốn là đồng nội tệ và Chính phủ không bị gánh nặng ngoại tệ chi phối.

- Trái phiếu Chính phủ quốc tế: Là loại trái phiếu do Chính phủ phát hành ra thị trường nước ngoài Do thị trường tiếp nhận trái phiếu này là thị trường quốc tế, một thị trường mà Chính phủ khó có thể chi phối nên loại trái phiếu này được phát hành với số lượng rất hạn chế

và phụ thuộc nhiều vào mức độ đánh giá độ tín nhiệm của quốc gia phát hành trái phiếu trên thị trường quốc tế

1.1.2.4 Căn cứ vào tính chất chuyển nhượng trên thị trường của trái phiếu.

Các loại trái phiếu Chính phủ phát hành trên thị trường có tính chất chuyển nhượng rất khác nhau phụ thuộc vào đặc điểm của từng loại Trong các trái phiếu đó có loại chuyển nhượng được có loại lại không chuyển nhượng được hoặc chuyển nhượng rất khó khăn Các loại trái phiếu đó bao gồm :

- Trái phiếu Chính phủ vô danh: Là loại trái phiếu khi phát hành

ra không có tên người chủ sở hữu ở đằng sau tờ trái phiếu hay cũng không có tên trái chủ trong sổ người phát hành Điều này có nghĩa là ai cầm loại trái phiếu này sẽ là chủ sở hữu của trái phiếu đó Chính vì vậy loại trái phiếu này chuyển nhượng rất dễ và khá được ưa chuộng trên

thị trường Do có ưu điểm nổi bật này nên hầu hết các loại trái phiếu Chính phủ phát hành ra đều là trái phiếu vô danh.

- Trái phiếu Chính phủ đích danh: Là loại trái phiếu Chính phủ

có ghi tên người sở hữu trên bề mặt trái phiếu và trong sổ của người phát hành Trong khi nắm giữ loại trái phiếu này, nếu nhà đầu tư muốn chuyển quyền sở hữu cho người khác thì phải ký hậu đằng sau trái phiếu và báo cho nhà phát hành biết( thậm chí có thể không thể chuyển nhượng loại trái phiếu này) Vì vậy mà loại trái phiếu này thường ít được phát hành trên thị trường

Như vậy trái phiếu Chính phủ có rất nhiều loại khác nhau tuỳ thuộc vào từng căn cứ phân loại Và cũng tuỳ từng thời điểm, tuỳ vào mục đích phát hành mà từng loại trái phiếu được phát hành phù hợp

1.1.3.Sự cần thiết của việc phát hành trái phiếu Chính phủ trên thị trường.

Trái phiếu Chính phủ là một công cụ nợ vay vốn của Chính phủ Chính phủ phát hành trái phiếu để tăng công cụ quản lý nền kinh tế Vì vậy việc phát hành trái phiếu Chính phủ có những vai trò rất quan trọng đối với Chính phủ, đối với nền kinh tế, đối với việc điều hành chính sách tiền tệ quốc gia hay đối với các nhà đầu tư trên thị trường

1.1.3.1 Trái phiếu Chính phủ là tạo đường cong lãi

suất chuẩn cho công cụ nợ trên thị trường

Trái phiếu Chính phủ là loại trái phiếu đặc biệt Việc kết hợp các mức lãi suất và kỳ hạn của loại trái phiếu này là hình thành nên một đường cong lãi suất chuẩn cho thị trường Mọi biến động lãi suất của trái phiếu này đều thể hiện định hướng của Chính phủ Vì vậy các công cụ nợ và các giao dịch có liên quan đến lãi suất sẽ phải dựa vào

sự biến đổi của trái phiếu Chính phủ mà thay đổi cho phù hợp Trái phiếu Chính phủ có vai trò vô cùng quan trọng này là bởi vì: Thứ nhất, trái phiếu Chính phủ là loại chứng khoán có số lượng phát hành lớn nhất trên thị trường mà tính thanh khoản lại cao nên các nhà đầu tư sẽ

dễ dàng mua bán hơn; Thứ hai là trái phiếu Chính phủ có mức độ tín nhiệm cao nhất trong quốc gia nên có thể dễ dàng định giá các loại trái phiếu khác cùng bằng đồng nội tệ bằng cách tham chiếu trái phiếu Chính phủ trong nước Vì vậy vai trò chuẩn mực của trái phiếu Chính phủ là định giá các trái phiếu khác trên cả thị trường sơ cấp và thứ cấp

1.1.3.2 Đối với Ngân sách nhà nước

Theo điều 1 luật Ngân hàng nhà nước năm 2002 ghi rõ "Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và thực hiện trong một năm

để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nuớc" Trong

đó nguồn thu chủ yếu của Ngân sách nhà nước là từ thuế trực thu và gián thu( thuế thu nhập của các doanh nghiệp và cá nhân, thuế tiêu dùng ), các phí và lệ phí khác( phí cầu đường ) , các khoản thuế từ

hoạt động xuất nhập khẩu, thu từ thuế khai thác tài nguyên Và Ngân sách nhà nước dùng để chi cho các hoạt động an ninh, quốc phòng, phát triển sự nghiệp giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ, chi phúc lợi xã hội

Hoạt động thu chi Ngân sách nhà nước trong năm tài chính thì đã được dự toán từ trước Trong bản dự toán hoạt động thu chi có thể cân đối nhau nhưng trong thực tế thì tổng khối lượng chi thường lớn hơn tổng khối lượng thu và hoạt động của Ngân sách là có thể chi trước thu sau Chính vì vậy trong năm tài chính Ngân sách nhà nước có thể thiếu hụt tạm thời và cuối các năm tài chính Ngân sách nhà nước có thể bội chi Trong các trường hợp này Nhà nước sẽ phải tìm kiếm các nguồn vốn khác để bù đắp thâm hụt hoặc bội chi Ngân sách Các nguồn vốn

mà Chính phủ thường huy động là vay Ngân hàng trung ương, phát hành trái phiếu Chính phủ, vay nợ nước ngoài Trong các trên thì phát hành trái phiếu Chính phủ là an toàn và hiệu quả hơn cả Phát hành trái phiếu Chính phủ không làm tăng cung tiền( đối với kênh vay Ngân hàng trung ương) , Chính phủ không chịu áp lực vay nợ nước ngoài( rủi ro hối đoái rất lớn) và đặc biệt là Chính phủ huy động được các nguồn vốn nhà rỗi trong dân cư để đầu tư xây dựng đất nước Với những ưu điểm trên thì hoạt động phát hành trái phiếu Chính phủ để

bù đắp Ngân sách nhà nước là rất thường xuyên và hiệu quả Hoạt động này diễn ra sẽ giúp Chính phủ có đủ nguồn vốn để đầu tư cho

phát triển đất nước và các hoạt động khác của Chính phủ sẽ diễn ra linh hoạt và hiệu quả hơn.

1.1.3.3 Đối với việc thực thi chính sách tiền tệ

Chính sách tiền tệ quốc gia là chính sách quản lý nhà nước của Ngân hàng trung ương về lĩnh vực tiền tệ - tín dụng Khi điều hành chính sách tiền tệ quốc gia thì Ngân hàng trung ương thường sử dụng rất nhiều công cụ: Dự trữ bắt buộc, chính sách tái cấp vốn, hạn mức tín dụng và nghiệp vụ thị trường mở Mỗi công cụ mà Ngân hàng trung ương sử dụng lại có tác động riêng đối với hoạt động tiền tệ - tín dụng của nền kinh tế Trong các công cụ trên thì nghiệp vụ thị trường mở là nghiệp vụ có nhiều ưu điểm hơn cả trong việc điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng trung ương

Nghiệp vụ thị trường mở là hoạt động mua bán các giấy tờ có giá ngắn hạn và dài hạn của Ngân hàng trung ương với các thành viên trên thị trường Các hàng hoá trên thị trường mở bao gồm Tín phiếu Kho bạc, Chứng chỉ tiền gửi, Thương phiếu, Trái phiếu Chính phủ, Trái phiếu chính quyền địa phương Do tính chất đặc thù là tính an toàn cao thì trái phiếu Chính phủ là hàng hoá được Ngân hàng trung ương

ưa chuộng nhất trong thị trường mở Như vậy trái phiếu Chính phủ giữ một vai trò vô cùng quan trọng trong việc thực hiện nghiệp vụ thị trường mở của Ngân hàng trung ương: Trái phiếu Chính phủ làm tăng

số lượng hàng hoá trên thị trường mở, làm thị trường mở trở lên sôi động hơn, an toàn hơn cho nền kinh tế

Mục đích cuối cùng của chính sách tiền tệ quốc gia là tăng trưởng kinh tế và ổn định giá cả( đôi lúc chỉ là ổn định giá cả) Ổn định giá cả của nền kinh tế là việc ổn định sức mua của đồng tiền hay không để tình trạng lạm phát và thiểu phát xảy ra mạnh mẽ trong nền kinh tế Khi Chính phủ thiếu tiền để chi tiêu thì Chính phủ có thể vay vốn từ Ngân hàng trung ương Bằng cách này thì tiền được đưa ra lưu thông Nếu việc vay vốn của Chính phủ mà thường xuyên thì nguy cơ tiền phát hành sẽ vượt mức cầu tiền của thị trường và gây lạm phát cho nền kinh tế Nhưng khi thiếu vốn, Chính phủ không vay Ngân hàng trung ương mà chọn cách phát hành trái phiếu thì kết quả lại khác: Nền kinh tế không bị cung thêm tiền, không có thêm nguy cơ lạm phát Như vậy việc phát hành trái phiếu Chính phủ huy động vốn giúp Ngân hàng trung ương chủ động hơn trong việc điều hành chính sách tiền tệ quốc gia

1.1.3.4 Đối với tổng quan nền kinh tế

Chính phủ là cơ quan đầu não của một đất nước Chính phủ là chủ thể rất có uy tín trong dân cư Chính vì vậy khi Chính phủ phát hành trái phiếu thì các nhà đầu tư đều rất quan tâm và hưởng ứng Do

đó Chính phủ đã huy động một lượng lớn các khoản tiền nhà rỗi trong dân cư( các khoản tiền mà các tâng lớp dân cư chưa biết đầu tư vào

đâu cho an toàn và hiệu quả) Sau khi huy động được vốn thì Chính phủ lại đầu tư vào các ngành nghề kinh tế và các công trình công cộng, các công trình trọng điểm của nền kinh tế( các công trình này không một nhà đầu tư cá nhân nào có thể đầu tư) Hoạt động đầu tư này sẽ giúp nền kinh tế có cơ sở hạ tầng phát triển, có ngành kinh tế phát triển Đồng thời việc hình thành một thị trường trái phiếu Chính phủ phát triển sẽ thúc đẩy thị trường chứng khoán hay thị trường tài chính phát triển( trong một nền kinh tế thì thị trường tài chính đóng vai trò

là một bộ khung) và từ đó nền kinh tế đi vào ổn định hơn, bền vững hơn Do vậy hoạt động của thị trường trái phiếu Chính phủ sẽ giúp Nhà nước xây dựng được nền kinh tế phát triển và ổn định bền vững, giúp đất nước ngày càng giàu mạnh

1.1.3.5 Đối với các nhà đầu tư

Trái phiếu Chính phủ là một loại chứng khoán nợ có độ an toàn cao Sau khi phát hành thì trái phiếu Chính phủ được lưu thông trên thị trường và đến tay các nhà đầu tư Vì vậy việc phát hành trái phiếu Chính phủ đã làm tăng công cụ đầu tư trên thị trường tài chính, giúp các nhà đầu tư có thêm một quyết định đầu tư vừa an toàn vừa hiệu quả

Trên đây là những tác động tích cực mà việc phát hành trái phiếu Chính phủ mang lại Ngoài những tác động trên thì việc phát hành trái phiếu Chính phủ có thể ảnh hưởng không tốt tới nền kinh tế nếu Chính

phủ không có kế hoạch phát hành phù hợp Ta có công thức xác định giới hạn nợ của Chính phủ như sau:

N = z/ (g-r)

Trong đó : N là giới hạn nợ của Chính phủ so với GDP

g là tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế

r là lãi suất thực

z là tỷ lệ bội chi của ngân sách nhà nước Như vậy việc phát hành trái phiếu để vay nợ của Chính phủ phải nằm cần nằm trong một giới hạn nhất định phụ thuộc vào tốc độ tăng trưởng kinh tế, lãi suất nền kinh tế và bội chi Ngân sách nhà nước Nếu Chính phủ phát hành qúa nhiều trái phiếu làm cho nhu cầu tiền của nền kinh tế tăng dẫn đến tăng lãi suất, giảm đầu tư ảnh hưởng không tốt tới việc phát triển kinh tế đất nước

1.2 THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ

1.2.1.Khái niệm và đặc điểm của thị trường trái phiếu Chính phủ.

Thị trường trái phiếu Chính phủ là nơi diễn ra việc phát hành và mua bán, giao dịch các loại trái phiếu Chính phủ Trên thị trường phát hành, trái phiếu Chính phủ sẽ được phân phối qua các kênh: bán lẻ qua

hệ thống Kho bạc Nhà nước, bảo lãnh phát hành bởi các tổ chức đã định sẵn và đấu thầu trên trung tâm chứng khoán tập trung và phi tập trung Sau khi phát hành thì trái phiếu Chính phủ sẽ được niêm yết và

giao dịch, mua bán trên thị trường chứng khoán như một chứng khoán thông thường.

1.2.1.2 Đặc điểm của thị trường trái phiếu Chính phủ

Thị trường trái phiếu Chính phủ là thị trường chỉ dành riêng cho trái phiếu Chính phủ Vì vậy thị trường trái phiếu Chính phủ sẽ có những đặc điểm rất khác biệt so với các thị trường khác Trong thị trường trái phiếu Chính phủ lại có các thị trường nhỏ, để nghiên cứu sâu hơn đặc điểm của thị trường trái phiếu Chính phủ ta sẽ phân nhỏ thị trường ra Để phân loại thị trường trái phiếu Chính phủ có rất nhiếu căn cứ, nhưng bài viết sẽ chỉ tập trung vào các phân loại thị trường trái phiếu Chính phủ theo cách thức luân chuyển vốn và thị trường phát hành

 Theo cách thức luân chuyển vốn thì thị trường trái phiếu

Chính phủ chia làm 2 loại là thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp.

- Thị trường sơ cấp trái phiếu Chính phủ:

Thị trường sơ cấp trái phiếu Chính phủ là thị trường phát hành mới trái phiếu Chính phủ Tại đây các tổ chức phát hành đã cung trái phiếu Chính phủ ra thị trường và thu vốn về Hoạt động của thị trường này không liên tục và chỉ hoạt động khi có các đợt phát hành trái phiếu Chính phủ mới Chính vì vậy mà đặc điểm nổi bật trên thị trường sơ cấp là tạo nên các trái phiếu Chính phủ mới cho thị trường trái phiếu

Chính phủ Thị trường sơ cấp trái phiếu Chính phủ giúp vốn luân chuyển từ nhà đầu tư đến Chính phủ.

Trên thị trường sơ cấp, trái phiếu Chính phủ được phát hành qua các cách: bán lẻ qua hệ thống Kho bạc Nhà nước, bảo lãnh( hoặc đại lý) phát hành bởi các tổ chức đã hợp đồng từ trước và đấu thầu qua trung tâm chứng khoán Qua các kênh phân phối này mà trái phiếu Chính phủ được đến tay các nhà đầu tư và tổ chức phát hành thu tiền về

- Thị trường thứ cấp trái phiếu Chính phủ:

Thị trường thứ cấp trái phiếu Chính phủ là nơi trao đổi, mua bán các loại trái phiếu Chính phủ đã được phát hành trên thị trường sơ cấp

Vì vậy mà thị trường thứ cấp không có tác dụng huy động vốn cho Chính phủ

Trên thị trường thứ cấp, giá trái phiếu Chính phủ sẽ hình thành qua cung cầu của thị trường và mọi thu nhập phát sinh đều thuộc về các nhà đầu tư Vì vậy mà thị trường thứ cấp giúp các nhà đầu tư luân chuyển vốn và tăng tính thanh khoản cho trái phiếu Chính phủ

Như vậy thị trường sơ cấp và thứ cấp tạo nên một thị trường tổng thể cho thị trường trái phiếu Chính phủ Do đó thị trường sơ cấp trái phiếu Chính phủ và thị trường thứ cấp trái phiếu Chính phủ có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Thị trường sơ cấp tạo hàng cho thị trường

và giúp Chính phủ huy động vốn Thị trường thứ cấp giúp trái phiếu

Chính phủ luân chuyển và tăng tính thanh khoản Nếu thị trường sơ cấp không phát triển thì hàng hoá trên thị trường thứ cấp sẽ nghèo nàn, còn thị trường thứ cấp mà không phát triển, sôi động thì thị trường sơ cấp

sẽ khó phát hành vì không thu hút được các nhà đầu tư Vì vậy để có một thị trường trái phiếu Chính phủ phát triển thì phải xây dựng một thị trường sơ cấp trái phiếu Chính phủ và thị trường thứ cấp trái phiếu Chính phủ sôi động và hiệu quả

 Khi phân chia thị trường trái phiếu Chính phủ theo thị

trường phát hành thì thị trường trái phiếu Chính phủ bao gồm thị

trường trái phiếu Chính phủ nội địa và thị trường trái phiếu Chính phủ quốc tế

- Thị trường trái phiếu Chính phủ nội địa: Là thị trường trái phiếu Chính phủ được phát hành và giao dịch trong nước Vì vậy mà đồng tiền của loại trái phiếu này chủ yếu là nội tệ và nhà đầu tư mua trực tiếp trái phiếu này thuộc nước đó Thông qua việc phát hành trái nội địa, Chính phủ sẽ thu hút vốn từ các nhà đầu tư trong nước( đặc biệt từ dân cư )

- Thị trường trái phiếu Chính phủ quốc tế: Là thị trường trái phiếu Chính phủ được phát hành và giao dịch tại nước ngoài Hoạt động Chính phủ phát hành trái phiếu ra nước ngoài giúp Chính phủ huy động vốn từ các nhà đầu tư quốc tế Do đó đồng tiền huy động là tiền nước ngoài( chủ yếu là USD)

Hoạt động của thị trường trái phiếu quốc tế rất phức tạp và không chịu chi phối nhiều bởi Chính phủ của nước phát hành Vấn đề cốt lõi tác động đến sự phát triển của thị trường trái phiếu Chính phủ quốc tế

là mức độ tín nhiệm của Chính phủ phát hành với thị trường quốc tế Mức độ tín nhiệm ở đây chính là khả năng thanh toán và mức độ sẵn sàng trả nợ đúng hạn cả gốc và lãi đối với trái phiếu của Chính phủ phát hành trong suốt thời gian tồn tại của nó Vì vậy mà một Chính phủ có mức độ tín nhiệm càng cao thì thị trường trái phiếu Chính phủ của nước đó càng phát triển Điều này có nghĩa là trái phiếu Chính phủ

đó phát hành sẽ thu hút nhiều nhà đầu tư nước ngoài hơn và hoạt động giao dịch diễn ra sôi động hơn Do đó để có một thị trường trái phiếu Chính phủ quốc tế phát triển thì Chính phủ phải tạo lòng tin với các nhà đầu tư quốc tế từ chính hoạt động của mình trên trường quốc tế

Trên đây là đặc điểm của thị trường trái phiếu Chính phủ đứng từ góc độ thị trường phát hành và phương thức luân chuyển vốn Với mỗi thị trường nhỏ khác nhau thì thị trường trái phiếu Chính phủ lại bộc lộ vai trò quan trọng khác nhau Sau đây bài viết tiếp tục nghiên cứu vai trò của thị trường trái phiếu Chính phủ đối với tổng quan thị trường.1.2.2 Vai trò của thị trường trái phiếu Chính phủ.

1.2.2.1 Thị trường trái phiếu Chính phủ là thị

trường lòng cốt

Thị trường tài chính là thị trường rộng lớn bao gồm thị trường tiền tệ và thị trường vốn Thị trường tiền tệ là thị trường của những công cụ tài chính ngắn hạn: Tín phiếu, kỳ phiếu, thương phiếu Thị trường vốn là thị trường của những công cụ tài chính dài hạn: Cổ phiếu, trái phiếu Như vậy các công cụ tài chính trên thị trường bao gồm: Cổ phiếu, trái phiếu, tín phiếu, kỳ phiếu, thương phiếu Do tính chất đặc thù là nhà phát hành lớn nhất nên khối lượng trái phiếu Chính phủ chiếm phần lớn thị trường tài chính Vì vậy mà mọi biến động của thị trường trái phiếu Chính phủ điều gây tác động tới thị trường trái phiếu và từ đó tác động tới thị trường tài chính Do đó thị trường trái phiếu Chính phủ có vai trò lòng cốt của thị trường tài chính Thị trường trái phiếu Chính phủ tạo động lực cho thị trường trái phiếu phát triển

1.2.2.2 Là kênh chuyển giao tác động của chính

sách tiền tệ đối với nền kinh tế

Trong một quốc gia, chính sách tiền tệ có vai trò vô cùng quan trọng Chính sách tiền tệ quyết định hoạt động của ngành tài chính tiền

tệ và từ đó tác động mạnh mẽ tới nền kinh tế Chính sách tiền tệ tác động tới nền kinh tế qua nhiều kênh dẫn truyền: Kênh lãi suất, kênh giá tài sản, kênh tín dụng Trong các kênh đó thì kênh lãi suất ảnh hưởng tới nền kinh tế là nhanh hơn cả Lãi suất là công cụ điều tiết nền

kinh tế vĩ mô, là công cụ phân phối vốn và kích thích sử dụng vốn có hiệu quả, là công cụ thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia

Thông thường lãi suất thị trường thường biến đổi theo đường cong lãi suất chuẩn Lãi suất tạo nên đường cong lãi suất chuẩn lại chính là nhóm lãi suất của trái phiếu Chính phủ Nhưng không phải bất

kỳ một thị trường trái phiếu Chính phủ của quốc gia nào đều hình thành được đường cong lãi suất chuẩn Đường cong lãi suất chuẩn chỉ được hình thành khi có đầy đủ các điều kiện như là kỳ hạn trái phiếu phải đa dạng, khối lượng phát hành đủ lớn, hoạt động phát hành phải thường xuyên, thị trường thứ cấp phải có tính thanh khoản cao và lãi suất phải được quyết định bởi thị trường Như vậy khi đã xây dựng được một thị trường trái phiếu Chính phủ hoàn thiện thì trên thị trường

sẽ hình thành đường cong lãi suất chuẩn Lúc đó mọi biến động của chính sách tiền tệ sẽ được đo lường bởi sự biến đổi của đường cong lãi suất chuẩn Hay nói cách khác là thị trường trái phiếu Chính phủ chuyển giao tác động của chính sách tiền tệ đối với nền kinh tế Và thông qua lãi suất của trái phiếu Chính phủ, các tổ chức và các nhà đầu

tư quyết định lãi suất huy động vốn và lợi suất danh mục đầu tư của mình mang lại

1.2.2.3 Là nơi để Chính phủ huy động vốn bù đắp thâm hụt Ngân sách nhà nước

Hoạt động chi tiêu của Chính phủ thường theo quy luật chi trước, thu sau Chính vì vậy trong năm tài chính hoặc sau năm tài chính việc thâm hụt Ngân sách Nhà nước xảy ra một cách thường xuyên Khi rơi vào tình trạng này thì Chính phủ thường phát hành các loại trái phiếu

có thể là dài hạn hoặc ngắn hạn tuỳ thuộc vào tình hình ngân sách Việc phát hành trái phiếu Chính phủ sẽ giúp Chính phủ bù đắp thâm hụt Ngân sách Nhà nước và tài trợ cho các dự án phát triển quốc gia

Và khối lượng trái phiếu phát hành lớn hay nhỏ phụ thuộc vào mức độ thâm hụt Ngân sách, mục đích hỗ trợ khu vực kinh tế Nhà nước và mức độ tăng trưởng kinh tế quốc gia hay mục đích đánh thuế

Thực tế cho thấy không phải bất kỳ quốc gia nào đều dễ dàng phát hành trái phiếu Chính phủ khi cần thiết Chỉ có quốc gia nào có thị trường thứ trái phiếu Chính phủ sôi động và phát triển thì hoạt động phát hành trái phiếu của Chính phủ mới thành công Chính vì vậy mà thị trường trái phiếu Chính phủ có vai trò quan trọng trong việc tìm kiếm nguồn vốn bù đắp bội chi Ngân sách của Chính phủ Thị trường trái phiếu Chính phủ giúp hoạt động chi tiêu của Chính phủ chủ động

và linh hoạt hơn

1.2.2.4 Là cơ sở đánh giá độ tín nhiệm của nhà

đầu tư nước ngoài

Một nhà đầu tư nuớc ngoài chỉ quyết định đầu tư vào một quốc gia khác khi họ chắc chắn về khả năng thu hồi vốn và sinh lời của dự

án mà quốc gia đó mang lại Và cơ sở đầu tiên để đánh giá khả năng

đó là tình hình tài chính của cơ quan đầu não của quốc gia đó, đó là Chính phủ Tình hình tài chính ở đây chính là hoạt động thu chi ngân sách, hoạt động vay nợ của Chính phủ Khi thâm hụt ngân sách, nguồn vốn vay chủ yếu của Chính phủ là phát hành trái phiếu Vì vậy tình hình tài chính của một quốc gia thể hiện hoạt động của thị trường trái phiếu Chính phủ của quốc gia đó Nếu hoạt động của thị trường trái phiếu Chính phủ thường xuyên liên tục và phát triển tốt thì chứng tỏ Ngân sách nhà nước hoạt động tốt hay tình hình tài chính của Chính phủ đó tốt Và như vậy nhà đầu tư nước ngoài mới đủ tự tin để quyết định đầu tư

1.2.3.Những nhân tố tác động đến thị trường trái phiếu Chính phủ

1.2.3.1 Hoạt động Ngân sách nhà nước

Ban đầu hoạt động phát hành trái phiếu Chính phủ ở hầu hết các nước là bù đắp thâm hụt và bội chi Ngân sách Chính vì vậy mà hoạt động của thị trường trái phiếu Chính phủ chịu ảnh hưởng rất lớn bởi hoạt động của Ngân sách nhà nước Hoạt động Ngân sách nhà nước ở đây là hoạt động thu chi Ngân sách Nếu hoạt động thu chi mà ổn định( tức là không có các khoản bất thường gây thiếu hụt Ngân sách) thì Nhà nước cũng xác định được thời điểm thiếu vốn và có chính sách huy động phù hợp Có như vậy thì hoạt động của thị trường trái phiếu mới ổn định, thường xuyên

Để có được hoạt động thu chi ổn định thì Nhà nước phải có kế hoạch thu chi cụ thể và kế hoạch hoá từ trước Từ kế hoạch đó Chính phủ mới dự đoán được hoạt động của Ngân sách ở tình trạng nào trong từng thời kỳ và có kế hoạch xử lý phù hợp sao cho không ảnh hưởng tới nền kinh tế.

Như vậy hoạt động của thị trường trái phiếu Chính phủ chịu ảnh hưởng rất lớn bởi hoạt động của Ngân sách nhà nước Thị trường trái phiếu sẽ ổn định, thường xuyên khi hoạt động Ngân sách được kế hoạch hoá và có tính bền vững Có như vậy Chính phủ mới có kế hoạch phát hành trái phiếu Chính phủ phù hợp với sự chuẩn bị kỹ càng

từ trước Đây là nền tảng cho một thị trường trái phiếu Chính phủ phát triển

1.2.3.2 Hệ thống pháp lý điều chỉnh

Thị trường trái phiếu Chính phủ là một bộ phận của thị trường trái phiếu và thị trường chứng khoán Vì vậy mọi hoạt động của thị trường trái phiếu Chính phủ đều chịu sự chi phối của các văn bản pháp

lý liên quan tới thị trường chứng khoán hay thị trường trái phiếu Nếu các văn bản pháp lý quy định hoạt động của thị trường một cách cụ thể

và phù hợp với các điều kiện kinh tế thị trường thì thị trường trái phiếu Chính phủ sẽ hoạt động một cách minh bạch hơn, linh hoạt hơn và hiệu quả hơn Và từ đó thị trường chứng khoán sẽ phát triển hơn

Tuy nhiên việc thiết lập một hệ thống các văn bản pháp lý phù hợp với tình hình kinh tế thị trường không phải là dễ dàng( vì nền kinh

tế luôn thay đổi) Do vậy để xây dựng một thống các văn bản pháp lý hoàn thiện thúc đẩy hoạt động của thị trường trái phiếu Chính phủ cần

có sự phối hợp nhịp nhàng của các cơ quan có chức năng có liên quan

1.2.3.3 Tâm lý các nhà đầu tư tham gia thị trường

Trong bất kỳ một thị trường nào đều cần có sự tham gia của các thành viên, các nhà đầu tư và thị trường trái phiếu Chính phủ cũng không nằm ngoài quy luật đó Thị trường trái phiếu Chính phủ chỉ phát triển được khi có sự phát triển của cả thị trường phát hành và thị trường giao dịch Tại thị trường phát hành thì Chính phủ có thể chi phối được phần nào nhưng thị trường giao dịch thì Chính phủ khó có thể vì thị trường giao dịch là thị trường dành cho các nhà đầu tư Trên thị trường có đông các nhà đầu tư tham gia thì thị trường mới sôi động

và hoạt động hiệu quả Tuy nhiên các nhà đầu tư tham gia thị trường

mà không hiểu biết về thị trường như cơ chế hoạt động, hoạt động cho phép hoặc bị cấm thì thị trường cũng không thể phát triển ổn định được Vì vậy Chính phủ cần phải quan tâm tới hoạt động tuyên truyền giáo dục cho người dân những kiến thức cơ bản để họ trở thành những nhà đầu tư có hiểu biết về thị trường trái phiếu Chính phủ Ngoài ra Chính phủ còn phải có những chính sách, biện pháp thu hút các nhà đầu tư tham gia thị trường và tạo lòng tin với họ Và mục điác cuối

cùng là phải giúp họ hiểu rằng thị trường trái phiếu Chính phủ là thị trường lòng cốt, ảnh hưởng nhiều tới thị trường tài chính và thị trường trái phiếu Chính phủ sẽ ngày càng phát triển theo xu hướng phát triển của nền kinh tế.

1.3 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở MỘT SỐ NƯỚC

1.3.1.Thị trường trái phiếu Chính phủ ở Singapor

Singapor là một trong những nước phát triển nhất Châu á Chính

vì thế mà Singapor có thị trường tài chính rất sôi động mà thị trường trái phiếu Chính phủ là thị trường không thể thiếu Do đó những kinh nghiệm trong hoạt động của thị truờng trái phiếu Chính phủ Singapor

sẽ là những bài học quý cho các quốc gia có thị trường trái phiếu Chính phủ phát triển sau học tập

Trái phiếu Chính phủ Singapor là công cụ nợ do Chính phủ Singapor phát hành nhằm đáp ứng chi tiêu Ngân sách nhà nước và tạo công cụ cho thị trường tài chính tiền tệ Trong nhiều năm qua, Chính phủ Singapor luôn đảm bảo thặng dư Ngân sách nhà nước nên nhu cầu phát hành trái phiếu Chính phủ để bù đắp ngân sách nhà nước là rất ít

Và mục đích chủ yếu của việc phát hành trái phiếu Chính phủ Singapor là tạo ra các công cụ tài chính cho thị trường tài chính tiền tệ nhằm phát triển thị trường

Trái phiếu Chính phủ Singapor gồm 2 loại và đều được phát hành thông qua đấu thầu tại Ngân hàng trung ương Mà Cụ quản lý tiền tệ Singapor( MAS) đóng vai trò như là Ngân hàng trung ương Singapor.

- Loại thứ nhất là Tín phiếu Kho bạc có thời hạn dưới 1 năm( chủ yếu là 364 ngày và 91 ngày) Loại trái phiếu này thường được phát hành với hình thức chiết khấu( tức bán thấp hơn mệnh giá

và đến kỳ hạn thanh toán thì thanh toán đúng bằng mệnh giá) Riêng Tín phiếu có kỳ hạn 3 tháng sẽ được được phát hành hàng tuần bằng phương phức đấu thầu với lãi suất riêng lẻ

- Loại thứ hai là trái phiếu có thời hạn từ 1 năm trở lên với thời hạn thường là 2, 5, 7, 10 và 15 năm Trái phiếu thường được phát hành dưới hình thức chứng khoán coupon định kỳ nửa năm( tức là nhà đầu tư mua bằng mệnh giá và được hưởng lãi trả sau định kỳ 6 tháng một lần) MAS sẽ thông báo việc phát hành trái phiếu trước nửa năm trên website của trái phiếu Chính phủ Trái phiếu được phát hành dưới hình thức đấu thầu theo lãi suất thống nhất

Trái phiếu Chính phủ Singapor được đấu thầu theo phương thức cạnh tranh và không cạnh tranh Trong đó đấu thầu không cạnh tranh được giới hạn tối đa là 40% tổng số trái phiếu Chính phủ dự kiến phát hành trong đợt đấu thầu Khối lượng trúng thầu không cạnh tranh được

áp dụng theo mức lãi suất trung bình của các mức lãi suất trúng thầu

trong đấu thầu cạnh tranh( đối với Tín phiếu) và lãi suất trúng thầu thống nhất đối với trái phiếu Mức đặt thầu của một đơn thầu là bội số của S$1000( mức tối thiểu là S$1000)

Theo nguyên tắc thì tất cả các cá nhân và tổ chức đều có thể tham gia đấu thầu trái phiếu Chính phủ tại MAS Tuy nhiên hoạt động đấu thầu tại Singapor lại thông qua hệ thống đại lý cấp 1( Primary Dealer) Và như vậy chỉ các thành viên của đại lý cấp 1 mới được tham gia đấu thầu trực tiếp tại MAS và các tổ chức và cá nhân khác muốn tham gia các phiên đấu thầu thì phải đăng ký qua trung gian là các đại lý cấp 1 Hiện nay tại Singapor có 11 đại lý cấp 1 và đóng vai trò như một nhà tạo lập thị trường( tức là phải yết giá trái phiếu Chính phủ hai chiều: cả giá mua và bán) Các thành viên tham gia làm đại lý cấp 1 là những ngân hàng và các tổ chức tài chính được MAS chỉ định Những thành viên này có các quyền lợi và nhiệm vụ cụ thể Trách nhiệm của các thành viên này là thúc đẩy thị trường trái phiếu Chính phủ phát triển Tức là phải tham gia tất cả các đợt đấu thầu trái phiếu Chính phủ và phải mua một lượng tối thiểu theo quy định Đồng thời những thành viên này còn được hưởng các quyền lợi như được tham gia giao dịch trên thị trường tiền tệ và ngoại hối với MAS, được tiếp cận với thể thức Repo của MAS để vay vốn, được quyền tham gia dự thầu trái phiếu Chính phủ và trái phiếu Chính phủ đảo ngược tại MAS, được hưởng hạn mức và phân bổ trúng thầu trong đấu thầu cạnh tranh

không lãi suất cao hơn các thành viên khác, được miễn các khoản thuế thu nhập phát sinh từ trái phiếu Chính phủ và được đối thoại trực tiếp, nhận tư vấn chặt chẽ với MAS về những thông tin liên quan đến đấu thầu trái phiếu Chính phủ và thị trường tiền tệ có liên quan Với những nhiệm vụ và quyền lợi đặc biệt trên thì hệ thống đại lý cấp 1 luôn có vai trò thúc đẩy thị trường trái phiếu Chính phủ Singapor phát triển sôi động và ổn định Bên cạnh các đại lý cấp 1 trên thị trường trái phiếu Chính phủ Singapor còn có hệ thống đại lý cấp 2 và các nhà môi giới trái phiếu Chính phủ, các nhà đầu tư Hệ thống đại lý cấp 2 là các ngân hàng thương mại, ngân hàng đầu tư, công ty chứng khoán có chức năng mua bán trái phiếu Chính phủ với khách hàng của họ để hưởng chênh lệch giá Còn nhà môi giới có chức năng dàn xếp việc mua bán trái phiếu Chính phủ để hưởng phí

Như vậy với hệ thống phân phối trái phiếu Chính phủ đặc biệt như trên nên thị trường trái phiếu Chính phủ Singapor đã phát triển mạnh mẽ Về hoạt động phát hành thì doanh số phát hành tăng nhanh

từ S$8.68 tỷ( bằng 13.1% GDP) vào năm 1990 lên S$64 tỷ( bằng 40.2% GDP) vào ngày 30/6/2004 và tính đến cuối tháng 6 năm 2005

dư nợ của trái phiếu Chính phủ Singapor là 40,4% GDP, mức độ tập trung phát hành trái phiếu Chính phủ đạt 22,9% trong năm 2004, 2005( tổng dư nợ của 3 lần phát hành lớn nhất trong năm/ Tổng dư nợ trái phiếu phát hành trong năm) Còn khối lượng giao dịch bình quân hàng

ngày cũng rất lớn khoảng S$2500 tỷ, doanh số giao dịch trái phiếu Chính phủ của năm 2004 đạt 315% ( tức là tổng giá trị giao dịch của trái phiếu Chính phủ không kể giao dịch Repo trong năm gấp 3,15 lần

so với tổng trái phiếu phát hành cả năm) Điều này chứng tỏ hoạt động của thị trường thứ cấp trái phiếu Chính phủ tại Singapor khá phát triển Việc mua bán trái phiếu Chính phủ được thực hiện theo phương thức OTC, thông điện thoại và các hệ thống giao dịch Các đại lý cấp 1 niêm yết giá hai chiều và sẵn sàng mua bán tại mức giá đó Chính hoạt động này của đại lý cấp 1 đã làm cho thị trường thứ cấp trái phiếu Chính phủ trở nên sôi động và là cơ sở thúc đẩy thị trường sơ cấp phát triển

1.3.2.Thị trường trái phiếu Chính phủ Thái Lan

Thái Lan cũng là một trong các nước rất phát triển của Châu Á

Vì vậy mà Thái Lan có một thị trường chứng khoán khá sôi động Tính đến cuối năm 2005 thì thị truờng chứng khoán Thái Lan được giao dịch trên 2 thị trường bao gồm: Thị trường Stock Exchange ThaiLan ( là thị trường chứng khoán tập trung) và thị trường Maket Alternative Investment( là thị trường chứng khoán OTC) Hoạt động của thị trường chứng khoán Thái Lan rất sôi động với sự tham gia khá đông đảo của các chuyên gia tài chính nước ngoài, đặc biệt các nhà đầu tư

có thể đặt lệnh trên mạng

Trong thị trường chứng khoán sôi động tại Thái Lan không thể không kể đến sự đóng góp của thị trường trái phiếu Chính phủ Thị trường trái phiếu Chính phủ Thái Lan cũng đã có hệ thống Primary Dealer nên tính thanh khoản của thị trường cũng cao Tính đến cuối tháng 6 năm 2005 dư nợ trái phiếu Chính phủ Thái Lan đã đạt 20,4% GDP, doanh số giao dịch trái phiếu Chính phủ đạt 203%( năm 2004)

và mức độ tập trung phát hành của Chính phủ Thái Lan cao nhất trong các quốc gia thuộc khối ASEAN đạt 27,7%( năm 2005) Đặc biệt trong các đợt phát hành Tín phiếu Kho bạc, trái phiếu Ngân hàng trung ương Thái Lan, trái phiếu Chính phủ đặc biệt qua hình thức đấu thầu tại Ngân hàng trung ươngThái Lan trong một số phiên gần đây đã thành công tốt đẹp Riêng ngày 27/03/06 Kho bạc Thái Lan đã phát hành 3 loại tín phiếu Kho bạc với kỳ hạn khác nhau( 28, 91 và 182 ngày) và thu về được 15.000 tỷ Bath

Bảng 1 : Kết quả đấu thầu tín phiếu Kho bạc Thái Lan tại Ngân hàng trung ương Thái Lan ngày 27/3/06 ( tỷ đồng)

Loại tín phiếu Kho

Lãi suất trúng thầu

Thành viên trúng

Nguồn : Bank of Thai Lan

Tiếp theo thành công của đợt phát hành tín phiếu Kho bạc, Ngân hàng trung ương Thái Lan đã phát hành trái phiếu Ngân hàng có kỳ hạn 1 năm vào ngày 28/3/06, khối lượng trúng thầu là 10.616 tỷ Bath với mức lãi suất trúng thầu bình quân là 4,98434%/năm Và trong ngày 29/3/06 Chính phủ Thái Lan đã phát hành trái phiếu Chính phủ đặc biệt với kỳ hạn 15 năm: khối lượng trúng thầu là 2.500 tỷ Bath với lãi suất trúng thầu bình quân 5,4907%/năm

Theo đánh giá tổng quan thị trường thì thị trường trái phiếu Chính phủ Thái Lan cũng đã phát triển nhưng còn kém so với thị trường trái phiếu Chính phủ của Singapor Cho đến năm 2005 số lượng phát hành thông qua đấu thầu mỗi phiên rất nhỏ( chỉ khoảng từ 1-2 tỷ Bath) Nguyên nhân của vấn đề này là hệ thống Primary Dealer( PD) của Thái Lan chưa thực sự hiệu quả Tại Thái Lan, nghĩa vụ của các

PD là niêm yết giá "chỉ thị" hai chiều, điều này có nghĩa là không phải bất kỳ một thành viên PD nào cũng phải yết giá 2 chiều, họ chỉ phải thực hiện khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền Vì vậy mà các nhà đầu tư thường phàn nàn khi các PD không niêm yết giá cố định một cách thường xuyên Đồng thời với khối lượng phát hành nhỏ trong

mỗi phiên phát hành chỉ đủ cho các PD mua và kiểm soát giá nên xảy

ra tình trạng ép giá các nhà đầu tư làm cho thị trường hoạt động kém hiệu quả đi Để giải quyết vấn đề này thì Chính phủ sẽ phát hành trái phiếu Chính phủ theo lô từ 4- 6 tỷ Bath trong một đợt đấu thầu Lịch phát hành trái phiếu Chính phủ từ tháng 4 đến tháng 9 năm 2006 được Chính phủ công bố như sau:

Bảng 2 : Lịch phát hành trái phiếu Chính phủ Thái Lan từ

tháng 4 đến tháng 9 năm 2006

Aution

date Goverment bond Security

Amount(Mln

Baht)

Coupon(%p.a.)

PaymentDate

Start Date

of EarningPeriod

Interest-Maturity Date

29/03/200

6 Special Issue 2549/5LB213A 2,500 5.85 31/03/200631/03/2006 31/03/202104/04/2006Special Issue 2549/3LB137A 4,000 5.25 07/04/200613/01/2006 13/07/201311/04/2006Special Issue 2549/5LB213A 2,500 5.85 17/04/200631/03/2006 31/03/202118/04/2006Special Issue 2549/4LB167A 4,000 5.40 21/04/200627/01/2006 27/07/201626/04/2006Special Issue 2549/5LB213A 2,500 5.85 28/04/200631/03/2006 31/03/202110/05/2006Special Issue 2549/3LB137A 4,000 5.25 15/05/200613/01/2006 13/07/201317/05/2006Special Issue 2549/5LB213A 2,500 5.85 19/05/200631/03/2006 31/03/202124/05/2006Special Issue 2549/4LB167A 4,000 5.40 26/05/200627/01/2006 27/07/201631/05/2006Special Issue 2549/5LB213A 2,500 5.85 02/06/200631/03/2006 31/03/202107/06/2006Special Issue 2549/3LB137A 4,000 5.25 09/06/200613/01/2006 13/07/201314/06/2006Special Issue 2549/5LB213A 2,500 5.85 16/06/200631/03/2006 31/03/202121/06/2006Special Issue 2549/4LB167A 4,000 5.40 23/06/200627/01/2006 27/07/201605/07/2006Special Issue 2549/6LB267A 2,500 07/07/200607/07/2006 07/07/202612/07/2006Special Issue 2549/3LB137A 4,000 5.25 14/07/200613/01/2006 13/07/201319/07/2006Special Issue 2549/6LB267A 2,500 21/07/200607/07/2006 07/07/2026

26/07/2006Special Issue 2549/4LB167A 4,000 5.40 28/07/200627/01/2006 27/07/201602/08/2006Special Issue 2549/6LB267A 2,500 04/08/200607/07/2006 07/07/202609/08/2006Special Issue 2549/3LB137A 4,000 5.25 11/08/200613/01/2006 13/07/201316/08/2006Special Issue 2549/6LB267A 2,500 18/08/200607/07/2006 07/07/202623/08/2006Special Issue 2549/4LB167A 4,000 5.40 25/08/200627/01/2006 27/07/201630/08/2006Special Issue 2549/6LB267A 2,000 01/09/200607/07/2006 07/07/202606/09/2006Special Issue 2549/3LB137A 4,000 5.25 08/09/200613/01/2006 13/07/201313/09/2006Special Issue 2549/6LB267A 2,000 15/09/200607/07/2006 07/07/202620/09/2006Special Issue 2549/4LB167A 4,000 5.40 22/09/200627/01/2006 27/07/2016

Nguồn : Bank of ThaiLan

Với một số cải cách mới, chắc chắn trong năm 2006 thị trường trái phiếu Chính phủ Thái Lan sẽ thu được những thành công mới

1.3.3.Bài học kinh nghiệm cho thị trường trái phiếu Chính phủ

Thứ nhất: Phải kết hợp chặt chẽ giữa phát hành trái phiếu Chính

phủ cho mục tiêu bù đắp bội chi Ngân sách nhà nước và mục tiêu tạo công cụ tài chính thúc đẩy thị trường tài chính tiền tệ phát triển Trong điều kiện nhu cầu chi tiêu của Ngân sách cho đầu tư phát triển đất nước rất lớn, Chính phủ cần phải phát hành nhiều trái phiếu Chính phủ hơn để đáp ứng nhu cầu chi tiêu và tạo hàng cho thị trường tài chính

Và đi đôi với việc phát hành nhiều về khối lượng, Chính phủ cần phải

đa dạng hoá kỳ hạn của trái phiếu để tạo hàng hoá đa dạng cho thị trường

Thứ hai: Xây dựng một thị trường thứ cấp phát triển Tức là các

thành viên của thị trường như là các nhà tạo lập thị trường, phải niêm yết giá hai chiều và sẵn sàng mua bán trái phiếu Chính phủ với mức giá đã yết để tạo tính thanh khoản cho thị trường, thúc đẩy sự phát triển của thị trường sơ cấp

Thứ ba: Hoàn thiện cơ sở hạ tầng hiện đại phục vụ cho thị

trường phát triển Phải phát triển một hệ thống công nghệ hiện đại giúp hoạt động giao dịch trên thị trường nhanh chóng và hiệu quả hơn

Thứ tư: Hoàn thiện kỹ thuật phát hành trái phiếu Chính phủ

thông qua đấu thầu Vì hình thức đấu thầu là hình thức phát hành tiên tiến nhất trong cơ chế thị trường Chính phủ cần phải loại bỏ dần lãi suất chỉ đạo, xây dựng hệ thống công bố thông tin linh hoạt kịp thời

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN

VỪA QUA 2.1 CƠ SỞ PHÁP LÝ QUY ĐỊNH HOẠT ĐỘNG CỦA THỊ

TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ VIỆT NAM

Trong nền kinh tế, một hoạt động bất kỳ để tiến hành một cách trôi chảy và đúng pháp luật thì đều cần các văn bản pháp lý điều chỉnh

Thị trường trái phiếu Chính phủ cũng vậy, thị trường trái phiếu Chính phủ có hai hoạt động chính là phát hành và giao dịch Để thị trường trái phiếu Chính phủ Việt Nam phát triển lành mạnh và hiệu quả thì các cơ quan có thẩm quyền đã ban các quyết định, nghị định và thông

tư hướng dẫn phù hợp Dưới đây là cơ sở pháp lý điều chỉnh hoạt động của thị trường trái phiếu Chính phủ Việt Nam trong thời gian qua

2.1.1 Cơ chế phát hành

Hoạt động phát hành là hoạt động đưa trái phiếu Chính phủ từ tổ chức phát hành ra thị trường Hoạt động phát hành có ảnh hưởng rất lớn tới hoạt động giao dịch của trái phiếu trên thị trường sau này Tại thị trường trái phiếu Chính phủ Việt Nam thì hoạt động phát hành trái phiếu được thực hiện qua các kênh: kênh bán lẻ, kênh bảo lãnh và đại

lý phát hành, kênh đấu thầu Chính vì vậy mà có những văn bản pháp

lý khác nhau điều chỉnh các hoạt động này

Thị trường trái phiếu Chính phủ Việt Nam bắt đầu được điều chỉnh từ năm 1994 với nghị định số 72/CP của Chính phủ Với nghị định này thì hoạt động phát hành trái phiếu Chính phủ đã được điều chỉnh tương đối đầy đủ Tuy nhiên do nền kinh tế ngày càng biến đổi, nghị định này đã dần dần bộc lộ những quy định không phù hợp Do vậy ngày 13/1/2000 Chính phủ đã ban hành nghị định số 01/2000/CP điều chỉnh hoạt động phát hành trái phiếu Chính phủ thay thế cho nghị định số 72/CP Nghị định này ra đời đã mở ra một cơ chế mới cho viêc

huy động vốn bằng cách phát hành trái phiếu Chính phủ Nghị định này có một số quy định nổi bật sau:

- Cho phép trái phiếu Chính phủ phát hành qua kênh đấu thầu và bảo lãnh phát hành

- Cho phép trái phiếu Chính phủ được niêm yết và giao dịch trên thị trường chứng khoán tập trung nhằm tăng hàng hoá trên thị trường chứng khoán đang còn non trẻ Và mục đích cuối cùng là phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam

- Nghị định còn phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền liên quan tới thị trường chứng khoán trong việc phát hành như Bộ tài chính, Ngân hàng nhà nước, Uỷ ban chứng khoán nhà nước

và các bộ ngành có liên quan

Với các quy định trên thì thị trường trái phiếu Chính phủ bắt đầu

đi vào hoạt động một cách quy củ hơn và rõ ràng hơn Để nghị định 01/2000/CP sớm đi vào thực hiện thì các cơ quan có thẩm quyền liên quan đã ban hành các thông tư hướng dẫn cụ thể như :

- Thông tư số 58/TT-BTC ngày 16/6/2000 của Bộ tài chính hướng dẫn nghị định 01/2000/NĐ-CP

- Thông tư số 39/TT-BTC ngày 11/5/2000 của Bộ tài chính hướng dẫn việc phát hành Tín phiếu Kho bạc qua Ngân hàng nhà nước

- Thông tư số 55/2000/TT-BTC ngày 9/6/2000 của Bộ tài chính hướng dẫn việc đấu thầu trái phiếu Chính phủ qua trung tâm giao dịch chứng khoán.

- Thông tư số 68/2000/TT-BTC ngày 13/7/2000 của Bộ tài chính hướng dẫn hoạt động bảo lãnh và đại lý phát hành trái phiếu Chính phủ

Từ năm 2000 đến nay, ngoài nghị định 01/2000/NĐ-CP quy định hoạt động phát hành trái phiếu Chính phủ ra thị trường thì Chính phủ

đã ban hành nhiều nghị định khác quy định việc phát hành trái phiếu Chính phủ Và nghị định mới nhất quy định việc phát hành trái phiếu Chính phủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh và trái phiếu chính quyền địa phương là nghị định 141/2003/NĐ- CP ngày 20/11/2003 Nghị định này quy định các vấn đề liên quan đến việc phát hành trái phiếu Chính phủ qua các kênh bán lẻ, đấu thầu qua trung tâm chứng khoán, bảo lãnh phát hành và đại lý phát hành Những quy định này được cụ thể hoá trong các thông tư sau :

- Thông tư số 21/2004/TT-BTC ban hành ngày 24/03/2004 hướng dẫn việc đấu thầu trái phiếu Chính phủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh và trái phiếu chính quyền địa phương qua thị trường chứng khoán tập trung Thông tư quy định các thành viên tham gia đấu thầu, cách thức tổ chức đấu thầu và cách xác định khối lượng , lãi suất trúng thầu cụ thể

- Thông tư số 29/TT-BTC ban hành ngày 6/4/2004 hướng dẫn việc bảo lãnh phát hành và đại lý phát hành trái phiếu Chính phủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh và trái phiếu chính quyền địa phương Thông tư quy định cụ thể các loại trái phiếu, các đối tượng được công nhận là thành viên, các hình thức bán trái phiếu, quy trình của việc bảo lãnh phát hành và đại lý phát hành trái phiếu Chính phủ.

Ngoài ra Chính phủ còn ban hành nghị định số 23-CP về việc phát hành trái phiếu Chính phủ ra thị trường quốc tế ngày 22/3/1995

2.1.2 Cơ chế giao dịch

Hoạt động phát hành trái phiếu Chính phủ có vai trò làm nền tảng trong việc thúc đẩy hoạt động giao dịch trái phiếu Chính phủ tại sàn thứ cấp Nhưng nếu hoạt động giao dịch trái phiếu Chính phủ tại sàn thứ cấp mà không sôi nổi, không lành mạnh thì hoạt động phát hành sẽ gặp khó khăn Chính vì vậy mà ngoài các văn bản pháp lý quy định hoạt động phát hành, Chính phủ còn có các văn bản pháp lý quy định cho hoạt động giao dịch trái phiếu Chính phủ tại sàn thứ cấp

Hoạt động giao dịch tại sàn thứ cấp bao gồm các hoạt động niêm yết, mua bán trái phiếu Chính phủ trên thị trường chứng khoán Trung tâm giao dịch chứng khoán Hồ Chí Minh ra đời từ năm 2000, vì vậy

mà năm 2000 Chủ tịch Uỷ ban chứng khoán nhà nước đã ban hành quyết định số 59/2000/QĐ-UBCK ngày 12/7/2000 về việc niêm yết, công bố thông tin và giao dịch chứng khoán Và mới đây nhất Chính

phủ đã ban hành nghị định 144/2003/NĐ-CP ngày 28/11/2003 về chứng khoán và thị trường chứng khoán Trong nghị định đã quy định việc niêm yết, giao dịch của các loại chứng khoán( trong đó có trái phiếu Chính phủ) Để quản lý thị trường chứng khoán, Nhà nước ta còn ban hành các quy định về tỷ lệ tham gia mua chứng khoán của các

tổ chức, cá nhân nước ngoài Đó là quyết định số 146/2003/QĐ-TTg ngày 17/7/2003 quy định tổ chức cá nhân nước ngoài tham gia thị trường chứng khoán Việt Nam chỉ được nắm giữ tối đa 30% chứng khoán của tổ chức phát hành Và mới đây nhất tỷ lệ này đã nên tới 49% Điều này thể hiện cơ chế ngày càng mở của nền kinh tế của Việt Nam

Trên đây là những văn bản pháp lý quy định hoạt động của thị trường trái phiếu Chính phủ Việt Nam Mặc dù những quy định đó còn

có những điều chưa phù hợp nhưng vẫn tạo một hành lang pháp lý để thị trường trái phiếu Chính phủ Việt Nam hoạt động Với những quy định như trên thì thực trạng hoạt động của thị trường trái phiếu Chính phủ Việt Nam như thế nào? Câu trả lời trong phần tiếp theo

2.2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA THỊ TRƯỜNG SƠ

CẤP TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ VIỆT NAM

Thị trường sơ cấp là thị trường phát hành mà trái phiếu Chính phủ Việt Nam lại được phát hành cả ở trong và ngoài nước Vì vậy thị trường sơ cấp sẽ được phân chia thành thị trường trong nước và ngoài